SEBA Class 9 Class 10 Syllabus 2024 Bengali

¬ı±—˘± : õ∂Ô˜ ˆ¬±¯∏±
SUBJECT CODE - 02
Úª˜ - √˙˜ Œ|Ìœ

¬Û”¬ı«fl¡Ô± :
õ∂Ô˜ ˆ¬±¯∏±¬ı˛ ˜±Ò…À˜ ˆ¬±¯∏± ø˙鬱¬ı˛ Œfl¡Ã˙˘-¬|¬ıÌ, fl¡ÔÚ,
¬ÛÍÚ¬ ¤¬ı— ø˘‡ÀÚ¬ı˛ ’Ú≈˙œ˘Ú ¤¬ı— ά◊ißøÓ¬¬ı˛ ά◊ÀV˙… ¸•ú≈À‡
Œ¬ı˛À‡ ¤˝◊√ ¬Û±Í¬…Sê˜ ·Í¬Ú fl¡¬ı˛± ˝√√À˚˛ÀÂ√º õ∂Ô˜ ˆ¬±¯∏± ¸fl¡˘ ˆ¬±À¬ı¬ı˛
’±√±Ú õ∂√±ÀÚ¬ı˛ ¬ı±˝√√Ú ˝√√›˚˛± ±Ρˇœ› ¸±˜±øÊ√fl¡ ¤¬ı— ¸±—¶‘®øÓ¬fl¡
õ∂˜”˘…, ¸±ø˝√√Ó¬…¬ı˛¸ ˝◊√Ó¬…±ø√ ¢∂˝√Ì fl¡¬ı˛±˚˛ Â√±S-Â√±SœÀ√¬ı˛ ¤ø·À˚˛ Œ˚ÀÓ¡
øÚÀ˚˛¬¬Û±À¬ı˛ Œ¸ø√Àfl¡ ‘√ø©Ü ¬ı˛±‡± ˝√√À˚˛ÀÂ√º ¬ıÓ«¬˜±Ú ¸ˆ¬…Ó¬±¬ı˛
’±Ò≈øÚfl¡œfl¡¬ı˛Ì-ø¬ıù´±˚˛ÀÚ Ê√œø¡ıfl¡±¬ı˛ ø¬ıøˆ¬iß Ò¬ı˛ÀÚ¬ı˛ ÚÓ≈¬Ú ÚÓ≈¬Ú ¬ÛÔ
‡≈À˘ Œ·ÀÂ√ ¤˝◊√ õ∂fl¡±¬ı˛ ÚÓ≈¬Ú õ∂À˚˛±· ÚœøÓ¬ÀÓ¬ ø˙鬱ԫœ·Ì ˚±ÀÓ¬
¤˝◊√ ˆ¬±¯∏± ø˙鬱¬ı˛ ˜±Ò…À˜ ά◊¬Ûfl‘¡Ó¬ ˝√√ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛ Ó¬±¬ı˛ õ∂øÓ¬ &nè∏Q
Œ√›˚˛± ˝√√À˚˛ÀÂ√º Ê√œ¡ıÚ, ˆ¬±¯∏± ¤¬ı— ¸±ø˝√√ÀÓ¬…¬ı˛ ¸Àe ¸•Ûøfl«¡Ó¬
ø¬ı¯∏˚˛¬ıd ˜±Ú ’Ú≈¸±À¬ı˛ ø¬ıøˆ¬iß Œ|øÌÀÓ¬ ¸øißø¬ı©Ü fl¡¬ı˛±¬ı˛› ¬Û¬ı˛±˜˙«
Œ√›˚˛± ˝√√À˚˛ÀÂ√º
ˆ¬±¯∏± ø˙é¬Àfl¡¬ı˛ ά◊ÀV˙… ˆ¬±¯∏±øȬÀfl¡ ¬ı…±fl¡¬ı˛Ì, ¬ı±Ú±Ú ˝◊√Ó¬…±ø√
ÚœøÓ¬ ¸˝√√fl¡±À¬ı˛ - qXˆ¬±À¬ı ø˙é¬Úœ˚˛ fl¡¬ı˛±º ¤¬ı˛ ¸Àe¸Àe Â√±S-
Â√±SœÀ√¬ı˛ ¸±ø˝√√Ó¬…¬ı˛¸ ’¶§±√Ú fl¡¬ı˛±, Ê√±Ó¬œ˚˛Ó¡±À¬ı±Ò ’±˝√√¬ı˛Ì fl¡¬ı˛±,
øÚÀÊ√¬ı˛ Œ√˙ Ó¬Ô± ¸˜±Ê√Àfl¡ ˆ¬±˘¬ı±¸±, ¶§-Ê√±Ó¬œ˚˛ ¸—¶‘®øÓ¬, √˚˛± ›
˜±Ú¬ıœ˚˛ &̱¬ı˘œ¬ı˛ ø¬ıfl¡±˙ ¸±ÒÚ fl¡¬ı˛±› &èQ¬Û”Ì« ά◊ÀV˙…º
¸±˜±øÊ√fl¡ ¤¬ı— ¸±—¶‘®øÓ¬fl¡ õ∂˜”˘…À¬ı±ÀÒ¬ı˛ ¡Z±¬ı˛± øÚÀÊ√Àfl¡ õ∂fl¡±˙ fl¡¬ı˛±¬ı˛
˜ÀÓ¬± Œ˚±·… fl¡À¬ı˛ ·Àάˇ ŒÓ¬±˘±˝◊√ ˆ¬±¯∏± ø˙é¬Àfl¡¬ı˛ ¤fl¡øȬ √±ø˚˛Qº
õ∂fl‘¡Ó¬±ÀÔ« õ∂Ô˜ ˆ¬±¯∏± ø˙é¬Àfl¡¬ı˛ ά◊ÀV˙… ˜±Úª ‰¬ø¬ı˛S ¸•Ûiß ¤fl¡Ê√Ú
[16]

õ∂fl‘¡Ó¬ Ú±·ø¬ı˛fl¡ ø˝√√¸±À¬ı ·ÀϬˇ ŒÓ¬±˘±º
¸±Ò±¬ı˛Ì ά◊ÀV˙… :
1.00 ˝◊√øÓ¬˜ÀÒ… ά◊2‰¬-õ∂±Ôø˜fl¡ ô¶À¬ı˛ ø˙À‡ ’±¸± ˆ¬±¯∏±¬ı˛ ø¬ıøˆ¬iß
ø√Àfl¡¬ı˛ ά◊¬ÛÀ¬ı˛ ŒÊ√±¬ı˛ø√À˚˛ ŒÊ√ÀÚ ¬ı≈ÀÁ¡, ά◊¬Û˘øt fl¡À¬ı˛,
¬ı…ª˝√√±ø¬ı˛fl¡ Ê√œ¡ıÀÚ ¬õ∂À˚˛±· fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¸é¬˜ ˝√√À¬ıº
1.01 ˆ¬±¯∏±¬ı˛ Ú¬ı-Ú¬ı ø√Àfl¡¬ı˛ :±Ú ’±˝√√¬ı˛Ì fl¡À¬ı˛ Ó¬±¬ı˛ ø¬ıÀù≠¯∏Ì
fl¡¬ı˛±¬ı˛ Œ˚±·…Ó¬± ’Ê«√Úº
1.02 ˆ¬±¯∏±Ó¬ÀQ¬ı˛ :±Ú Ó¬Ô± ˆ¬±ø¯∏fl¡ Œfl¡Ã˙À˘¬ı˛ 鬘Ӭ± ¬ı‘øX fl¡¬ı˛±º
1.03 Œ˜Ãø‡fl¡ ’øˆ¬¬ı…øMê√¬ı˛ ø¬ıfl¡±˙ ¸±ÒÚ fl¡À¬ı˛ ¸±˜±øÊ√fl¡
√±ø˚˛QÀ¬ı±Ò Ê√±¢∂Ó¬ fl¡¬ı˛±º
1.04 |ªÌ, fl¡ÔÚ, ¬ÛÍ¬Ú ¤¬ı— ø˘‡ÀÚ¬ı˛ ·øÓ¬À¬ı· ¬ı‘øX fl¡¬ı˛±º
1.05 Œfl¡±ÀÚ± ’±À˘±‰¬Ú±, Ófl«¡ õ∂øÓ¬À˚±ø·Ó¬± ¸ˆ¬±-¸ø˜øÓ¬ÀÓ¬ ’—˙
¢∂˝√Ì fl¡À¬ı˛ Ó¡± ¬Ûø¬ı˛‰¬±˘Ú± fl¡¬ı˛±º
1.06 Œfl¡±ÀÚ± ‚Ȭڱ ¬ı± ¸˜¸…±, ø¬ı¯∏˚˛±ø√¬ı˛ ά◊¬Û¬ı˛ øÚÀÊ√¬ı˛ ˜Ó¬
Ó≈¬À˘ ÒÀ¬ı˛ Ó¬±¬ı˛ ¸˜±Ò±Ú ‡≈“ÀÊ√ Œ¬ı¬ı˛ fl¡¬ı˛±º
1.07 ÚÓ≈¬Ú ø√fl¡˚Ò±¬ı˛±, √˙«Ú, ø˙鬱Ԝ«Àfl¡øffl¡ ˜ÀÚ±¬ı˛?fl¡,
fl¡±˚«øˆ¬øM√√fl¡, Œ˚±·…Ó¬± ¸•Ûiß :±Ú ’±˝√√¬ı˛Ì fl¡À¬ı˛ ¬ı…ª˝√√±ø¬ı˛fl¡
Ê√œªÀÚ Ó¬±¬ı˛ õ∂À˚˛±· ¤¬ı— ŒÚÓ‘¬Q Œ√¬ı±¬ı˛ ά◊¬Û±˚˛ øÚÌ«˚˛ fl¡¬ı˛±º
1.08 Œ˚ Œfl¡±ÀÚ± fl¡Ô± ¬ı± fl¡±˚« ¬Û˚«À¬ıé¬Ì fl¡À¬ı˛ øÚÊ√ ’øˆ¬¬ı…øMê√
¬¬ı…Mê√ fl¡¬ı˛±º
1.09 ˆ¬±¯∏± ¤¬ı— ¸±ø˝√√Ó¬… ’Ò…˚˛ÀÚ¬ı˛ ¡Z±¬ı˛± ø¬ıøˆ¬iß Ê√ÚÀ·±á¬œ¬ı˛
¸±ø˝√√Ó¬… ¸—¶‘®øÓ¬¬ı˛ õ∂øÓ¬ ’Ú≈¬ı˛Mê√ ˝√√›˚˛±º
1.10 ¸‘ø©Ü˜”˘fl¡ õ∂øÓ¬ˆ¬±¬ı˛ ø¬ıfl¡±˙ ¸±ÒÚ fl¡¬ı˛±º
[17]

ø˙é¬Ìœ˚˛ ø√fl¡ :
ø¬ıÀ˙¯∏ ά◊ÀV˙… :
2.00 |¡ıÌ-fl¡ÔÚ
2.01 Œ˚ Œfl¡±ÀÚ± ‚Ȭڱ, ¬ıMê‘√Ó¬±, ’±À˘±‰¬Ú±, ·äfl¡±ø˝√√øÚ ˝◊√Ó¬…±ø√
¬ı≈ÀÁ¡ qÀÚ Î¬◊¬Û˘øt fl¡À¬ı˛ ¸±¬ı˘œ˘ˆ¬±À¬ı ¬ı˘ÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛±
¤¬ı— ¬ı…¬ı˝√√±ø¬ı˛fl¡ Ê√œ¬ıÀÚ Ó¬± õ∂À˚˛±· fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¸˜Ô« ˝√√›˚˛±º
2.02 ˜ÀÚ±¬ı˛?fl¡ ’Ú≈ᬱڱø√ Œ√À‡-qÀÚ ’±Úμ ˘±ˆ¬ fl¡¬ı˛± ¤¡ı—
øÚÀÊ√› ’—˙ ¢∂˝√Ì fl¡¬ı˛±º
2.03 ¬ıMê√±¬ı˛ ¬ıMê√¬ı…, ’±‰¬±¬ı˛ ¬ı…ª˝√√±¬ı˛ ˝◊√Ó¬…±ø√ ø¬ı‰¬±¬ı˛ ø¬ıÀù≠¯∏Ì
fl¡À¬ı˛ ˜”˘…±˚˛Ú fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛±º
2.04 Œfl¡±ÀÚ± ¬ı‘øM√√˜˘
” fl¡ ˆ¬±¯∏Ì ’±À˘±‰¬Ú±ø√ qÀÚ ø¬ı:±Ú ¸•úÓ¬
ø¬ıÀù≠¯Ì∏ ±Rfl¡ ‘√ø©Üˆ¬øe ’±˚˛N fl¡À¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ Ê√Ú… Œõ∂¬ı˛Ì±
˘±ˆ¬ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛±º
2.05 ’gø¬ıù´±¸, fl≈¡-¸—¶®±¬ı˛±ø√ ø¬ıÀù≠¯∏̱Rfl¡ ‘√ø©Üˆ¬øe¬ı˛ ¡Z±¬ı˛±
ø¬ı‰¬±¬ı˛ fl¡À¬ı˛ Δ¬ı:±øÚfl¡ ˜ÀÚ±ˆ¬±¬ı ·Àάˇ ŒÓ¬±˘±º
2.06 øÚÀÊ√¬ı˛ ˜ÀÚ Î¬◊ø√Ó¬ ˝√√›˚˛± ˆ¬±¬ı ¤¬ı— ’Ú… Œ˘±Àfl¡¬ı˛ õ∂ùü
fl¡Ô± ΔÒ˚« ¸˝√√fl¡±À¬ı˛ qÀÚ Ó¬±»é¬øÌfl¡ˆ¬±À¬ı ά◊M√¬ı˛ ø√ÀÓ¬
¸é¬˜ ¤¬ı— øÚÀÊ√¬ı˛ õ∂øÓ¬øSê˚˛± õ∂fl¡±˙ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¸é¬˜ ˝√√›˚˛±º
2.07 ¬ı±Àfl¡…¬ı˛ Ó¬±˘-˜±Ú-Ò√ıøÚ [˚øÓ¬] ù´±¸±‚±Ó¬ ˝◊√ Ó¬…±ø√
¬ı˛é¬±fl¡À¬ı˛ qX ¤¬ı— ¶Û©Üˆ¬±À¬ı ά◊2‰¬±¬ı˛Ì fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¸é¬˜
˝√√›˚˛±º
2.08 ø¬ıøˆ¬iß ¸—·œÓ¬±ø√, fl¡ø¬ıÓ¬±, ¸—˘±¬Û, ’±fl¡ø¶úfl¡ ¬ıMê‘√Ó¬±,
Ó¬fl«¡ › fl≈¡˝◊√Ê√ õ∂øÓ¬À˚±ø·Ó¬±˚˛ ’—˙ ¢∂˝√Ì fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛±º

[18]

2.09 ’±Ú≈ᬱøÚfl¡ ¤¬ı—, ’Ú±Ú≈ᬱøÚfl¡ˆ¬±À¬ı ¬ı…øMê√ ¤¬ı— ¸˜ø©ÜÀfl¡
’±√¬ı˛ ¸y±¯∏Ì Ê√±Ú±ÀÚ±, ’±:±, ’Ú≈À¬ı˛±Ò, ¸À•§±ÒÚ ¬ı…Mê√
fl¡¬ı˛± ¤¬ı— ¢∂˝√Ì fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¸é¬˜º
2.10 ‘√˙…˜±Ú fl¡±˚« ¬ı± ‚Ȭڱ¬ı˛ ‰¬˘ôL ø¬ı¬ı¬ı˛Ì ø√ÀÓ¬ ¸é¬˜º
2.11 ŒÊ√…á¬-fl¡øÚᬠ¸˜¬ı˚˛¸ Œˆ¬À√ ø˙©Ü±‰¬±¬ı˛ ¬ı˛é¬± fl¡À¬ı˛ fl¡Ô±¬ı±Ó«¬±
‰¬±˘±ÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛±º
2.12 ø˘—· ¸˜Ó¬± ¤¬ı— ˜˚«√± ¬ı˛é¬± fl¡¬ı˛±¬ı˛ ˜±Úø¸fl¡Ó¬± ·Àάˇ
Ó≈¬À˘ Ûø¬ı˛À¬ı˙ ¬Ûø¬ı˛ø¶öøÓ¬ ¸±À¬ÛÀé¬ ˆ¬±¯∏±Õ˙˘œ õ∂À˚˛±·
fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¸˜Ô«º
2.13 ’Ú…À˘±Àfl¡¬ı˛ ˆ¬±¯∏± ¤¬ı— fl¡ÔÚ-ˆ¬øe¬ı˛ õ∂øÓ¬ ¸•ú±Ú õ∂√˙«Ú
fl¡¬ı˛±º
3.00 ¬ÛͬÚ-ø˘‡Ú :
3.01 qX ά◊2‰¬±¬ı˛Ì, Ò√ıøÚ, ˘˚˛, ù´±¸±‚±Ó¬ ¤¬ı— ¬ÛͬÀÚ¬ı˛ ·øÓ¬
øÚ˚˛LaÀ̬ı˛ ά◊¬Û¬ı˛ &èQ ø√À˚˛ ˙s ¬ı±fl¡…±ø√ ¬ÛάˇÀÓ¬ ¤¬ı—
ø˘‡ÀÓ¬ ¸é¬˜º
3.02 ˆ¬±¬ı ’Ú≈¸±À¬ı˛ ¬ı±Àfl¡…¬ı˛ ’±À¬ı˛±˝√√Ì ¤¬ı— ’¬ıÀ¬ı˛±˝√√Ì ¬ı˛é¬±
fl¡À¬ı˛ ¬ÛάˇÀÓ¬ ¤¬ı— ^nÓ¬·øÓ¬ÀÓ¬ ¸±¬ı˘œ˘ˆ¬±À¬ı ¬ÛάˇÀÓ¬
¸é¬˜º
3.03 ¬ÛͬÚ-ø˘‡ÀÚ¬ı˛ ¸˜˚˛ ø¬ı¬ı˛ ± ˜ ø‰¬À˝ê¬ı˛ [˚øÓ¬, fl¡˜±,
ˆ¬±¬ıÀ¬ı±Òfl¡, õ∂ùüÀ¬ı±Òfl¡ ˝◊√Ó¬…±ø√] ά◊¬Û¬ı˛ &èQ Œ√›˚˛±º
3.04 Œ|øÌ ’Ú≈¸±À¬ı˛ ¬ÛÍ¬Ú ¤¬ı— ø˘‡ÀÚ¬ı˛ ·øÓ¬ ¬ı‘øX [¸˜˚˛
’Ú≈¬Û±ÀÓ¬] fl¡¬ı˛±º
3.05 ˜±Úø‰¬S, ø¬ıøˆ¬iß Ó¬±ø˘fl¡±, ¬ı˛ø¸√, fl¡±ø˝√√øÚ, ø¬ıøˆ¬iß èø‰¬¬ı˛
fl¡ø¬ıÓ¬±, õ∂¬ıg, ø‰¬øͬ, ø√Úø˘ø¬Û ˝◊√Ó¬…±ø√ Œ√À‡ qÀÚ, ¬ÛÀάˇ
[19]

¬ı≈ÀÁ¡√ ¤¬ı— øÚÀÊ√› ø˘‡ÀÓ¬ ¸˜Ô« ˝√√›˚˛±º
3.06 Œ√ ‡ ±-qÚ± ¶ú¬ı˛ Ì œ˚˛ ‚Ȭڱ ¤¬ı— øÚÀÊ√ ¬ ı˛ Ê√ œ ªÀÚ¬ı˛
’øˆ¬:Ó¬± ’±R¶ú‘øÓ¡√¬ı˛ Ê√Ú… Œ˘‡±º
3.07 ’±ôLÊ√±«øÓ¬fl¡, ¬ı˛±©Ü™œ˚˛, ¶ö±Úœ˚˛ fl¡˘±-fl‘¡ø©Ü ¤¬ı— ¸—¶‘®øÓ¬˜”˘fl¡
Ó¬»¸˝√√ Œ˘±fl¡-¸—¶‘®øÓ¬ ¬ı± Ê√Úfl‘¡ø©Ü¬ı˛ ø¬ı¯∏À˚˛ ¬ÛÀάˇ Ó¬±¬ı˛
˜”˘ ˆ¬±¬ı ¬ı≈ÀÁ¡ Ê√±Ó¬œ˚˛ Œõ∂¬ı˛Ì± ˘±ˆ¬ fl¡¬ı˛±º
3.08 ¬ı…ª˝√√±ø¬ı˛fl¡ Ê√œ¬ıÀÚ ¬ı…±fl¡¬ı˛À̬ı˛ qX õ∂À˚˛±· fl¡¬ı˛±º
4.00 ø‰¬ôLÚ :
4.01 ¬Ûάˇ±-qÚ± Ó¬Ô…, ‚Ȭڱø√¬ı˛ Sê˜ ’Ú≈¸±À¬ı˛ ø¬ı‰¬±¬ı˛ ø¬ıÀ¬ı‰¬Ú±
fl¡¬ı˛±¬ı˛ 鬘Ӭ± ’Ê«√Ú fl¡¬ı˛± ¤¬ı— Œ¸&À˘±¬ı˛ fl¡±˚«, fl¡±¬ı˛Ì
› Ù¬˘ øÚÌ«˚˛ fl¡À¬ı˛ Ó¬±¬ı˛ Ó≈¬˘Ú± fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¸é¬˜º
4.02 Œfl¡±ÀÚ± ¤fl¡È¬± ø¬ı¯∏˚˛ ¬ıd¬ı˛ ¸¬ÛÀé¬ ¬ı± ø¬ı¬ÛÀé¡√√ øÚÀÊ√¬ı˛
˚≈øMê√ ¤¬ı— ˆ¬±¬ı ø¬ı‰¬±¬ı˛ fl¡¬ı˛±¬ı˛ ¸Àe ø¸X±ÀôL ά◊¬ÛڜӬ
˝√√À˚˛ øÚÊ√À¬ı˛ ˜ôL¬ı… Ó≈¬À˘ Ò¬ı˛ÀÓ¬ ¸é¬˜º
4.03 ¸Ó¬…±¸Ó¬… øÚÌ«˚˛ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛±º
4.04 Ê√±Ó¬œ˚˛ fl¡˘±-fl‘¡ø©Ü¬ı˛ õ∂øÓ¬ |X± Œ¬Û±¯∏Ì ¤¬ı— ‹øÓ¬˝√√…
¬Û¬ı˛•Û¬ı˛± ¸•ÛÀfl«¡ ø¬ı:±Ú ¸•úÓ¬ ˜ÀÚ±ˆ¬±¬ı ·Àάˇ ŒÓ¬±˘±º
5.00 ¬Û±Àͬ õ∂øÓ¬Ù¬ø˘Ó¬ ø√fl¡¸˜”˝√ :
 ¬ı˛±©Ü™œ˚˛ ø˙鬱ڜøÓ¬¬ı˛ ˜”˘ √˙øȬ ά◊¬Û±√±Ú :
 ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬¬ı˛ ¶§±ÒœÚÓ¬± ¸—¢∂±À˜¬ı˛ ˝◊√ øÓ¬˝√√±¸º
 ¸±—ø¬ıÒ±øÚfl¡ √±˚˛¬ıXÓ¬±º
 Ê√±Ó¬œ˚˛ ¬Ûø¬ı˛ø‰¬øÓ¬ ¬Ûø¬ı˛¬Û≈ø©Ü¬ı˛ ’ÀÔ« õ∂À˚˛±Ê√Úœ˚˛ Ó¬Ô…º
 ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬¬ı˛ ¸±Ò±¬ı˛Ì ¸±—¶‘®øÓ¬fl¡ ‹øÓ¬˝√√…º
[20]

 ¸±˜…¬ı±√, ·ÌÓ¬La ¤¬ı— Ò˜«øÚ¬ı˛À¬Ûé¬Ó¬±º
 ø˘—À·¬ı˛ ¸˜Ó¬± [Ú±¬ı˛œ ¤¬ı— ¬Û≈è¯∏ Œˆ¬À√ ¸˜Ó¬±]º
 ¬Ûø¬ı˛À¬ıÀ˙¬ı˛ ¸—¬ı˛é¬Ìº
 ¸±˜±øÊ√fl¡ Δ¬ı¯∏˜… ”√¬ı˛œfl¡¬ı˛Ìº
 ŒÂ√±È¬¬Ûø¬ı˛¬ı±À¬ı˛¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛fl¡äÚ± ¢∂˝√ ̺
 ø¬ı:±Ú¸•úÓ¬ ‘√ø©Üˆ¬—·œ ’±˝√√¬ı˛Ìº

Ó¬»¸˝√√ ˆ¬±¬ı˛Ó¬œ˚˛ ¤¬ı— Ê√±Ó¬œ˚˛ ¸±ø˝√√ÀÓ¬…¬ı˛ ¶§¬ı˛+¬Û ’Ú≈Ò±¬ıÚº
¸±˜±øÊ√fl¡ √±˚˛¬ıXÓ¬± [Ê√Ú¸±Ò±¬ı˛À̬ı˛ ¸•ÛøM√√ ¬ı˛é¬Ì±-Œ¬ıé¬Ì],
¸À‰¬Ó¬ÚÓ¬±, ø˙©Ü±‰¬±¬ı˛, Œ¸¬ı±˜ÀÚ±ˆ¬±¬ı, ¸˝√√À˚±ø·Ó¬±, ¸˝√√˜ø˜«Ó¬±,
¸˜À˚˛¬ı˛ ¸¡Z…¬ı˝√√±¬ı˛, ’ø˝√√—¸±, √±ø˚˛QÀ¬ı±Ò, øÚᬱ, √˚˛±, fl¡è̱,
¸˝√√Ú˙œ˘Ó¬±, Œ√˙Àõ∂˜, |À˜¬ı˛ ˜˚«±√±, ¬Ûø¬ı˛À¬ı˙ ¸À‰¬Ó¬ÚÓ¬±,
ø¬ıù´w±Ó‘¬Q, ŒÚÓ‘¬Q, ’Ú≈fl¡•Û±, fl‘¡ø©Ü-¸—¶‘®øÓ¬¬ı˛ õ∂øÓ¬ |X±,
’±Rø¬ıù´±¸, ¶Û©Ü ¤¬ı— ^nÓ¬ø¸X±ôL, ¸±˝√√ø¸fl¡Ó¬±, ¤¬ı— õ∂˜”˘…
˝◊√ Ó¬…±ø√º
¤Â√±Î¬ˇ±› ’Ú¢∂¸¬ı˛ Â√±S-Â√±Sœ¬ı˛ ø¬ıfl¡±˙ ¸±ÒÚ [¬ı±Ò±¢∂ô¶],
’ø˝√√—¸± ÚœøÓ¬¬ı˛ ά◊¬Û˘øt, Ê√œªÚ Ò±¬ı˛À̬ı˛ Œfl¡Ã˙˘ ¤¬ı— fl¡˜«¸—¶‘®øÓ¬
·Àάˇ ŒÓ¬±˘±, Ú±μøÚfl¡ ’Ú≈ˆ¬”øÓ¬ ø¬ıfl¡±˙ ¸±ÒÚ ˝◊√Ó¬…±ø√ ø√fl¡&À˘±¬ı˛
õ∂øÓ¬ &èQ Œ√›˚˛± ˝√√À˚˛ÀÂ√º
5.01 ¬Û±Àͬ¬ı˛ õ∂fl¡±¬ı˛ : ¬Û±Í¬…¬Û≈øÔ¬ı˛ õ∂¬ıg, Ê√œªÚœ, ’±RÊ√œ¬ıÚœ,
fl¡±ø˝√√øÚ, ¸±—¬ı±ø√fl¡Ó¬±, w˜Ì, ڱȬ…±—˙ ˝◊√Ó¬…±ø√ ¸±ø˝√√øÓ¬…fl¡
¬ı˛+¬Û [¬ıÌ«Ú±Rfl¡, fl¡ÀÔ±¬Ûfl¡ÔÚ, ڱȬ…¬ı˛+¬Û, ¸˜±À˘±‰¬Ú±˜”˘fl¡]
¬ı˛¸ ¸˜”˝√ õ∂øÓ¬Ù¬ø˘Ó¬ ˝√√›˚˛± ¬Û±Í¬ ¸øißø¬ı©Ü ˝√√À¬ıº
5.02 Δ˙˘œ : ¬Û±Í¬…¬Û≈øÔ¬ı˛ õ∂±‰¬œÚ, Œ¬ı˛±˜±ø∞I◊fl¡ ¤¬ı— ¸±•xøÓ¬fl¡
˚≈À·¬ı˛ ¬ı˛‰¡Ú± ¸øißø¬ı©Ü fl¡¬ı˛± ˝√√À¬ıº

[21]

5.03 ¬ı…¬ı˝√√±ø¬ı˛fl¡ ø√fl¡ : ¬ı˛±ô¶±-‚±È¬, ¸˜˚˛¸”‰¬œ, [Œ¬ı˛˘-¬ı±¸],
Œ˚±·±À˚±· [ø¬Û. ø¸. ›., Ó¬±¬ı˛¬ı±Ó«¬±, ’±fl¡±˙¬ı±Ìœ, [¸—¬ı±√¬ÛS,
”√¬ı˛√˙«Ú fl¡ø•Ûά◊Ȭ±¬ı˛], ¶ö±Úœ˚˛ ø¬ı¯∏˚˛ [¬Û=±À˚˛Ó¬, ¬¬Û≈ø˘˙,
Œfl¡±È«¬ fl¡±Â√±ø¬ı˛] ¬¬ı˛±øÊ√…fl¡ ¤¬ı— ¸˝√√À˚±·œ ˆ¬±¯∏±¬ı˛ ˆ¬”ø˜fl¡±
¸•ÛÀfl«¡ ’øˆ¬:Ó¬±¬ı˛ õ∂À˚˛±Ê√Úº
5.04 ¬Û±Í¬ øÚ¬ı«±‰¬Ú :
ά◊¬ÛÀ¬ı˛±Mê√ ø˙é¬Ìœ˚˛ ø√fl¡&À˘± õ∂øÓ¬Ù¬ø˘Ó¬ ˝√√›˚˛±¬ı˛ Ê√Ú…
ÚœÀ‰¬ Œ√›˚˛± ø¬ı¯∏˚˛¬ıd ¸˜”À˝√√¬ı˛ ¬Û±Í¬ øÚ¬ı«±‰¬Ú fl¡¬ı˛± ˝√√À¬ıº
Ú¬ı˜ Œ|Ìœ1 ¬Û±Í¬…Sê˜ :
·√ … ø¬ıˆ¬±· : ‹øÓ¬˝√ √ ± ø¸fl¡ ‚Ȭڱ-Œ‡˘±-Ò≈ ˘ ±-Ê√ œ ¡ıÚœ
[¬ı˛±©Ü™œ˚˛˚’±ôL¬ı˛±©Ü™œ˚˛] ¸—¬ı±√À˘‡±-fl¡˘±¸—·œÓ¬-Ê√±Ó¬œ˚˛ ¬Ûø¬ı˛ø‰¬øÓ¬-
¶§±ÒœÚÓ¬± ¸—¢∂±˜, Ê√±Ó¬œ˚˛ ¸—˝øÓ¬, ¬ı‘øM√√˜≈‡œ ø¬ı¯∏˚˛, |À˜¬ı˛ ˜˚«±√±,
¶§À√˙Àõ∂˜, ’±¸±À˜¬ı˛ ˆ¬±¯∏± ¬Ûø¬ı˛ø‰¬øÓ¬, Ê√ÚÊ√±Ó¬œ˚˛ ·ä, w˜Ì ¬ı‘M√±ôL,
Δ¬ı:±øÚfl¡ ‘√ø©Üˆøe, õ∂fl‘¡øÓ¬ ø¬ı¯∏˚˛fl¡ ‹fl¡… ¤¬ı— ˜”˘…À¬ı±Ò ¸•Ûfl«¡œ˚˛
ø¬ı¯∏˚˛ ¤¬ı— ¸±ø˝√√ÀÓ¬…¬ı˛ ø¬ıù´Ê√ÚœÚ ’±À¬ı√Ú ¸•Ûfl«¡œ˚˛ ø¬ı¯∏˚º˛
fl¡ø¬ıÓ¬± ø¬ıˆ¬±· : ’±Ò…±øRfl¡-√±˙«øÚfl¡-ÚœøÓ¬˜”˘fl¡-Œ√˙Àõ∂˜˜”˘fl¡-
õ∂fl‘¡øÓ¬ ø¬ı¯∏˚˛fl¡-˜±Ú¬ıÓ¬±¬ı±√œ ø¬ı¯∏˚˛fl¡-˝√√±¸…¬ı˛¸±Rfl¡-¬ı…e±Rfl¡º
¬ı…±fl¡¬ı˛Ì : 1] øÚÀ«˙fl¡ õ∂Ó¬…˚˛, 2] õ∂Ó¬…é¬ ¤¬ı— ¬ÛÀ¬ı˛±é¬ ά◊øMê√,
3] ¬ı…?Ú ¤¬ı— ø¬ı¸·« ¸øg, 4] ’Ô« ’Ú≈¸±À¬ı˛ ¬ı±fl¡… ¬Ûø¬ı˛¬ıÓ«¬Ú
[’ô¶…Ô«fl¡, Ú…ô¶…Ô«fl¡, õ∂ùü±Ô«fl¡], 5] fl‘¡» ¤¬ı— Ó¬øXÓ¬ õ∂Ó¬…˚˛, 6] ¶aœ
õ∂Ó¬…˚˛, 7] Ò±Ó≈¬ ¤¬ı— øSê˚˛±¬Û√, 8] ¬ı±fl¡… ¬ı˛‰¬Ú±, 9] ˆ¬±¬ı¸•x¸±¬ı˛Ì,
10] ¬Û≈è¯∏ øÚÀ«√˙fl¡ õ∂Ó¬…˚˛, 11] ¬ı±fl¡… ¸•x¸±¬ı˛Ì, 12] ¬ı±fl¡…
¸—Àfl¡±‰¬Ú ¬ı˛‰¬Ú± : ø‰¬ôL±˜”˘fl¡ ˚ø¬ı:±Ú øˆ¬øM√√fl¡ ˚ά◊»¸¬ı ø¬ı¯∏˚˛fl¡
˚¸˜¸…±¬ıU˘º

[22]

√˙˜ Œ|ø̬ı˛ ¬Û±Í¬…Sê˜ :
·√ … ø¬ıˆ¬±· : ‹øÓ¬˝√ √ ± ø¸fl¡ ‚Ȭڱ, Œ‡˘±-Ò≈ ˘ ±, Ê√ œ ¬ıÚœ
[¬ı˛±©Ü™œ˚˛˚’±ôL¬ı˛±©Ü™œ˚˛] ¸—¬ı±√À˘‡±, fl¡˘±¸—·œÓ¬, Ê√±Ó¬œ˚˛ ¬Ûø¬ı˛ø‰¬øÓ¬,
¶§±ÒœÚÓ¬± ¸—¢∂±˜, Ê√±Ó¬œ˚˛ ¸—˝øÓ¬, ¬ı‘øM√√˜≈‡œ ø¬ı¯∏˚˛, |À˜1 ˜˚«±√±,
¶§À√˙Àõ∂˜, ’±¸±À˜¬ı˛ ˆ¬±¯∏± ¬Ûø¬ı˛ø‰¬øÓ¬, Ê√ÚÊ√±Ó¬œ˚˛ ·ä, w˜Ú¬ı‘M√±ôL,
Δ¬ı:±øÚfl¡ ‘√ø©Üˆ¬øe, õ∂fl‘¡øÓ¬ ø¬ı¯∏˚˛fl¡ ‹fl¡… ¤¬ı— ¸—˝√√øÓ¬, ˜”˘…À¬ı±Ò
¸•Ûfl¡œ«˚˛ ø¬ı¯∏˚˛ ¤¬ı— ¸±ø˝√√ÀÓ¬…¬ı˛ ø¬ıù´Ê√ÚœÚ ’±À¬ı√Ú ¸•Ûfl«¡œ˚˛
ø¬ı¯∏˚˛º
fl¡ø¬ıÓ¬± ø¬ıˆ¬±· : ’±Ò…±øRfl¡-√±˙«øÚfl¡-ÚœøÓ¬˜”˘fl¡-Œ√˙Àõ∂˜˜”˘fl¡-
õ∂fl‘¡øÓ¬ ø¬ı¯∏˚˛fl¡-˜±Ú¬ıÓ¬±¬ı±√ ø¬ı¯∏˚˛fl¡-˝√√±¸…¬ı˛¸±Rfl¡-¬ı…e±Rfl¡º
¬ı…±fl¡¬ı˛Ì : ¸˜±¸, ¬Û√, ¬ı±fl¡… ¬Ûø¬ı˛¬ıÓ«¬Ú [¸¬ı˛˘-Œ˚Ãø·fl¡-Ê√øȬ˘],
¬ı±fl¡… ¸—Àfl¡±‰¬Ú, ø¬ı¬ı˛±˜ ø‰¬À˝ê¬ı˛ ¬ı…¬ı˝√√±1, ˙s ˆ¬±G±¬ı˛, ø¬ı¬Û¬ı˛œÓ¬±Ô«fl¡
˙s, õ∂¬ı±√-õ∂¬ı‰¬Ú, ’qøX ¸—À˙±ÒÚ, ¬ı±·ƒø¬ıøÒ, ’±À¬ı√Ú, õ∂øÓ¬À¬ı√Ú
¬ÛSº
¬ı˛‰¬Ú± : ø‰¬ôL±˜”˘fl¡ ˚ ø¬ı:±Ú øˆ¬øM√√fl¡ ˚ ά◊»¸¬ı ø¬ı¯∏˚˛fl¡ ˚ ¸˜¸…±¬ıU˘º
5.05 õ∂øÓ¬øȬ ¬Û±Àͬ¬ı˛ Œ˙À¯∏ ˆ¬±¯∏±¬ı˛ Œ˚±·…Ó¬± ø¬ıfl¡±˙ ˝√√ÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛±
øSê˚˛±fl¡˘±¬Û ¸—À˚±Ê√Ú Ô±fl¡À¬ıº ¤¬ı˛ ¸±˝√√±À˚… ¬ı…¬ı˝√√±ø¬ı˛fl¡
¬ı…±fl¡¬ı˛À̬ı˛ Ò±¬ı˛Ì±, ’Ú≈˙œ˘Úœ, Ȭœfl¡±ø√ ¸øißø¬ı©Ü fl¡¬ı˛± ˝√√À¬ıº
5.06 Ú¬ı˜-√˙˜ Œ|ø̬ı˛ ¬Û±Í¬¸˜”˝√ ëfl¡í ¤¬ı— ë‡í ≈√øȬ ˆ¬±À·
ˆ¬±· fl¡¬ı˛± ˝√√À¬ıº ë‡í ˆ¬±À· Œ¬Ûìı˛±øÌfl¡ Œ˘‡Àfl¡¬ı˛ Œ˘‡±
¸øißø¬ı©Ü fl¡¬ı˛± ˝√√À¬ıº Â√±S-Â√±Sœ·Ì ë‡í ø¬ıˆ¬±À·¬ı˛ ¬ı√À˘
ë·í ˆ¬±À·¬ı˛ ¸—¶‘®Ó¬ ø¬ı¯∏˚˛øȬ ’Ò…˚˛Ú fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛À¬ıº
Ú•§¬ı˛ ø¬ıÓ¬¬ı˛Ì ¤˜Ú ˆ¬±À¬ı ˝√√À¬ı :
ëfl¡í ø¬ıˆ¬±· ñ 75 Ú•§¬ı˛
ë‡í ø¬ıˆ¬±· ñ 25 Ú•§¬ı˛
[23]

’Ô¬ı± ë·í ø¬ıˆ¬±· ñ 25 Ú•§¬ı˛
6.00 ø˙é¬Ì ø˙鬱¬ı˛ &èQ :
6.01 ø˙é¬Ìœ˚˛ &èQ :
¬Û±Í¬ ’±√±Ú-õ∂√±ÀÚ - 50 ˙Ó¬±—˙
[õ∂±‰¬œÚ ¸±ø˝√√Ó¬… ¤¬ı— ’øÓ¬ø¬ı˛Mê√]
øSê˚˛±fl¡˘±À¬Û - 30 ˙Ó¬±—˙
¬ı…±fl¡¬ı˛Ì ¤¬ı— ¬ı˛‰¬Ú± - 15 ˙Ó¬±—˙
¬ı…¬ı˝√√±ø¬ı˛fl¡ ø√Àfl¡ - 8 ˙Ó¬±—˙
õ∂fl¡ä, ¸‘Ê√Úœ˜”˘fl¡ fl¡˜« - 5 ˙Ó¬±—˙
øÚ√±Ú˜”˘fl¡ ¬ı…¬ı¶ö± - 2 ˙Ó¬±—˙
- 100 ˙Ó¬±—˙
6.02 ¸˜À˚˛¬ı˛ &èQ – ¸±¬ı˛±¬ıÂ√À¬ı˛¬ı˛ fl¡˜«ø√Ú 262 ¤¬ı˛ ˜ÀÒ…
ø¬ı√…±˘À˚˛¬ı˛ ’Ú…±Ú… fl¡±À˚«¬ı˛ Ê√Ú… 16 ø√Ú ¤¬ı— ¬Û¬ı˛œé¬±¬ı˛
Ê√ÀÚ… 16 ø√Ú ¬ı±√ ø√À˘ ¬Û±Í¬√±ÀÚ¬ı˛ Ê√Ú… 230 ø√Ú
Ô±Àfl¡º õ∂øÓ¬ ¸5±À˝√√ ¸±Ó¬ ø¬Ûø¬ı˛˚˛Îƒ¬ fl¡À¬ı˛ ÒÀ¬ı˛ ¬ıÂ√À¬ı˛
õ∂Ô˜ ˆ¬±¯∏±¬ı˛ Ê√Ú… 259 ø¬Ûø¬ı˛˚˛Îƒ¬ ¬Û±›˚˛± ˚±À¬ıº ¬Û±Í¬
’±√±Ú-õ∂√±ÀÚ¬ı˛ Ê√Ú… ÚœÀ‰¬ ά◊À~‡ fl¡¬ı˛± ’Ú≈¸±À¬ı˛ ø¬Ûø¬ı˛˚˛Îƒ¬
øÚÒ«±¬ı˛Ì fl¡¬ı˛± ˝√√À¬ıº
·√… - 111 ø¬Ûø¬ı˛˚β ¬ƒ , ¬Û√… - 74 ø¬Ûø¬ı˛˚β ¬ƒ , ¬ı…±fl¡¬ı˛Ì - 37
ø¬Ûø¬ı˛˚˛Îƒ¬º
6.03 ˜≈˘…±˚˛ÀÚ¬ı˛ Ò±¬ı˛Ì±¸˜”˝√ ’±√˙« õ∂ùü¬ÛÀS ¸øißø¬ı©Ü ˝√√À¬ıº
6.04 ¬Û±Í¬¬ıø˝√√ˆ¬”«Ó¬ ø˙é¬Ìœ˚˛ ø√fl¡¸˜”˝√ Œ˚˜Ú :

[24]

’±fl¡ø¶úfl¡ ¬ıMê‘√Ó¬±, Ó¬fl«¡ õ∂øÓ¬À˚±ø·Ó¬±, ¢∂Lö±·±¬ı˛, ’Ò…˚˛Ú,
fl¡ø¬ıÓ¬± Œ˘‡±, õ∂±‰¬œ¬ı˛ ¬ÛøSfl¡±, ’±À˘±‰¬Ú± ¬ÛøSfl¡±, ¸—¬ı±√
¬ÛS ¬Ûάˇ±, ¸±é¬±»fl¡±¬ı˛, ¸±—¶®‘øÓ¬fl¡ fl¡±À˚« ’—˙ ¢∂˝√Ì fl¡¬ı˛±,
Œ˚±·-¬ı…±˚˛±˜±ø√ ¸±˜ø¢∂fl¡ ¤¬ı— ’ø¬ı¬ı˛Ó¬ ˜”˘…±˚˛ÀÚ¬ı˛ ¬Û≈ô¶fl¡
¤¬ı— Δ˙øé¬fl¡ ø√Ú¬Ûø?ÀÓ¬ ¸øißø¬ı©Ü fl¡¬ı˛± ˝√√À˚˛ÀÂ√º
7.00 ¬Û±Í¬…¬Û≈øÔ¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛fl¡äÚ±, fl¡À˘¬ı¬ı˛ ˚ ’±fl¡±¬ı˛ ˝◊√Ó¬…±ø√ øÚÒ«±¬ı˛Ì –
Ú¬ı˜ ¤¬ı— √˙˜ Œ|ø̬ı˛ Ê√Ú… ’±˘±√± ’±˘±√± fl¡À¬ı˛ ¤fl¡
¤fl¡øȬ ¬Û±Í¬…¬Û≈ô¶fl¡ [¸±ø˝√√Ó¬…] ˝√√À¬ıº
≈√˝√◊øȬ Œ|ø̬ı˛ Ê√Ú… ¤fl¡øȬ ¡ı…fl¡¬ı˛Ì ¤¡ı— ¤fl¡øÈ¡ ^nÓ¡∏¡Û±Í¡
¬Û≈ô¶fl¡˝◊√ Ô±fl¡À¬ıº ¬Û±Í¬…¬Û≈ô¶Àfl¡ 75 ˙Ó¬±—˙ ·√… ¤¬ı— 25
˙Ó¬±—˙ ¬Û√… Ô±fl¡À¬ıº ¤˝◊√ ≈øȬ Œ|øÌÀÓ¬ 40 ˙Ó¬±—˙ ¬Û±Í¬
¸±ø˝√√Ó¬…Àfl¡øffl ¡˝√√À¬ıº ¬Û±Í¬…¬Û≈øÔ¬ı˛ ¬Û‘ᬱ¸—‡…± 200 ¬ı˛ Œˆ¬Ó¬À¬ı˛
Ô±fl¡À¬ıº ’±fl¡±¬ı˛ Sê±Î¬◊Ú, ’鬬ı˛ 12 ¬ÛÀ˚˛∞I◊ ¤¬ı— Ȭœfl¡±,
’Ú≈˙œ˘Úœ, øÚÀ«√˙Ú±ø√ 10 ¬ÛÀ˚˛∞I◊ Œ˘‡± ˝√√À¬ıº
8.00 ˜”˘…±˚˛Ú :
8.01 Â√±S-Â√±Sœ·Ì ˆ¬±¯∏±¬ı˛ Œ˚±·…Ó¬±¸˜”˝√ õ∂øÓ¬øȬ Œ|øÌÀÓ¬
fl¡Ó¬‡±øÚ ’±˚N fl¡¬ı˛À˘± Ó¬±¬ı˛ ˜”˘…±˚˛ÀÚ¬ı˛ ˜±Ò…À˜ Ê√±ÚÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛±
˚±˚˛º ¬Û±Í¬…¬Û≈øÔÀÓ¬ ¤¬ı— ¬Û±Í¬¬ıø˝√√ˆ¬”«Ó¬ ά◊ˆ¬˚˛ ø√Àfl¡ ¸±˜ø¢∂fl¡ˆ¬±À¬ı
˜”˘…±˚˛ÀÚ¬ı˛ ¬ı…¬ı¶ö± Ô±fl¡À¬ıº õ∂øÓ¬øȬ √À˘¬ı˛ ¸±˜ø˚˛fl¡œ ˜”˘…±˚˛ÀÚ¬ı˛
’Ú¢∂¸¬ı˛ Â√±S-Â√±SœÀ√¬ı˛ ø‰¬ø˝êÓ¬ fl¡À¬ı˛ øÚ√±Ú ˜”˘fl¡ [remedial]
ø˙é¬À̬ı˛ ¡Z±¬ı˛± Ó¬±À√¬ı˛Àfl¡› ¤ø·À˚˛ øÚÀÓ¬ ˝√√À¬ıº ’¬Û¬ı˛ø√Àfl¡ ø˙é¬fl¡-
ø˙é¬ø˚˛Sœ·Ì› øÚÀÊ√À√¬ı˛ ø˙é¬Ì ¬ÛXøÓ¬ Œfl¡Ã˙˘·Ó¬ ŒÔÀfl¡ ˚±›˚˛±
Œ√±¯∏-Sn∏øȬ ¬ı≈ÀÁ¡√ øÚÀ˚˛ ¸—À˙±ÒÚ ˜”˘fl¡ ¬ÛXøÓ¬ Œfl¡Ã˙˘ ¢∂˝√Ì fl¡¬ı˛ÀÓ¬
¬Û±¬ı˛À¬ıÚº ˜”˘…±˚˛ÀÚ¬ı˛ ¡Z±¬ı˛± Â√±S-Â√±SœÀ√¬ı˛ ø¬ı√…±˚˛Ó¬øÚfl¡ ¤¡ı—
¡ıø˝ø¡ı…±˚˛Ó¡øÚfl¡ ά◊ˆ¬˚˛ ø√Àfl¡¬ı˛ ˜≈˘…±˚˛Ú fl¡¬ı˛± ˝√√À¬ıº ¤˝◊√ ¬ÛXøÓ¬
[25]

¸•ÛÀfl«¡ ¸fl¡˘ fl¡Ô± ¬Ûø¬ı˛¯∏À√¬ı˛ ¡Z±¬ı˛± õ∂fl¡±ø˙Ó¬ Δ˙øé¬fl¡ ø√Ú¬Ûø?
¤¬ı— Continuous and Comprehensive evaluation Ú±À˜¬ı˛
¬Û≈ô¶fl¡ ≈√øȬÀÓ¬ ø¡ıÀ˙¯∏ ˆ¡±À¡ı ø˘À‡ Œ√›˚˛± ˝√√À˚˛ÀÂ√º
ø¬ı√…±˚˛Ó¬øÚfl¡ ø√Àfl¡¬ı˛ ˜≈˘…±˚˛ÀÚ¬ı˛ Ê√Ú… ÚœÀ‰¬ õ∂√M√ S꘱Ú≈¸±À¬ı˛ Ú•§¬ı˛
ø¬ıÓ¬¬ı˛Ì fl¡¬ı˛± ˝√√À¬ıº
ëfl¡í ø¬ıˆ¬±· ë‡í ø¬ıˆ¬±·
·√… ñ 25 ·√… ñ 10
¬Û√… ñ 18¬ Û√… ñ 8
¬ı…±fl¡¬ı˛Ì ñ 10 ı…±fl¡¬ı˛Ì ñ 7
¬ı˛‰¬Ú± ñ 8 25 Ú•§1
¬ı±fl¡…¬ı˛‰¬Ú±˚ˆ¬±¬ı ë·í ø¬ıˆ¬±·
¸•x¸±¬ı˛Ì ·√… ñ 10
’±À¬ı√Ú ¬ÛS ø˘‡Ú ñ 4 ¬Û√… ñ 8
^nÓ¬ ¬ÛÍ¬Ú ñ 10 ¬ı…±fl¡¬ı˛Ì ñ 7

75 Ú•§¬ı˛ 25 Ú•§¬ı˛

¸¬ı«˜≈ͬ Ú•§¬ı˛ – 100
[Â√±S-Â√±Sœ·Ì ëfl¡í ø¬ıˆ¬±· ¤¬ı— ë‡í ø¬ıˆ¬±· ’Ô√√¬ı±
ë·í ø¬ıˆ¬±À·¬ı˛ ¬Û±Í¬…Sê˜ ¬ÛάˇÀ¬ıº]

[26]

BENGALI (MIL)
SUBJECT CODE - 02

Class - IX Time : 3 hours
Full Marks : 100 Pass Marks : 30

Œ·±È¡ ¡Û±Í¡¬ı˛ Ú±˜ Â˚˛˜±ø˝ø˘ ¡ıÂÀ¬ı˛fl¡œ˚˛±
¡Û¬ı˛œé¡± ¡Û¬ı˛œé¡±
Sub-unit/Lesson
Group-A : ¬ı±Ò…Ó¬±˜”˘fl¡
·√…±—˙
1 õ∂Ó≈¡…»¡Ûfl¡±¬ı˛ 15 10
Â≈øÈ¡
Ρ±˝◊Úœ 10
2 ø¡Û¡Û˘±øLa ·±˜ 8
3 ’…±øKI◊¡ı±À˚˛±øÈ¡fl¡ › Œ¡ÛøÚø¸ø˘ÀÚ¬ı˛ fl¡Ô± 7
˘Î¡ˇ±˝◊
¡Û…±—˙
4 Œ·Ã¬ı˛±Àe¬ı˛ ¡ı±˘…˘œ˘±
fl¡¡ı¬ı˛ 12 9
‡±˝◊ ‡±˝◊
5 ˜Ú¸±˜e˘ 9
Ò”˘±˜øμ¬ı˛ 6
¡ı…fl¡¬ı˛Ì
6 ¡ı…?Ú ¸øg, øÚÀ«˙fl¡ õ∂Ó¡…˚˛ 10
¶aœõ∂Ó¡…˚˛, ø¡ıø˙©Ü±˚«fl¡ ˙s 10
¡ı±fl¡… ¸—Àfl¡±‰¡Ú, ¡ı±fl¡… ¸•x¸±¬ı˛Ì
7 ˆ¡±¡ı ¸•x¸±¬ı˛Ì ’Ô¡ı± ’±À¡ıÚ ø˘‡Ú 4 4
8 ¬ı˛‰¡Ú± 8 8
9 ^n∏Ó¡¡¡ÛÍ¡Ú 10 10

[27]

Â˚˛˜±ø˝ø˘ ¡ıÂÀ¬ı˛fl¡œ˚˛±
Œ·±È¡ ¡Û±Í¡¬ı˛ Ú±˜
¡Û¬ı˛œé¡± ¡Û¬ı˛œé¡±
Group -B : Δ¬ıfl¡øäfl¡
·√…±—˙ 9
10 ’±Rfl¡Ô±
ˆ¡±¬ı˛Ó¡¡ı¯∏« 10
¬Û√…±—˙
11 ’±˜¬ı˛± 10 8
’±·±˜œ
12 ¬ı…±fl¡¬ı˛Ì
ø¡ı¡Û¬ı˛œÓ¡ ø˘—·¡ı±‰¡fl¡ ˙s, fl‘¡Ó¡ õ∂Ó¡…˚˛, 6 7
Ó¡øXÓ¡ õ∂Ó¡…˚˛
øSê˚˛±¡Û, ¡ı±fl¡… ¸—Àfl¡±‰¡Ú ά◊øMê ¡Ûø¬ı˛ªÓ«¡Ú
˜≈ͬ 100 100

۱ͬ…¬Û≈øÔ – ¡ı±—˘± ¸±ø˝Ó¡… ‰¡˚˛øÚfl¡±

* ¬ı±—˘± ø¬ı¯∏À˚˛¬ı˛ ’—˙ ø˝√√À¸À¬ı Sanskrit (Group-C) ¬ÛάˇÀÓ¬ ˝◊√26≈√fl¡
ø˙鬱ԫœÀ√¬ı˛ ¬Riju Bharati Û≈ô¶fl¡‡±øÚ ¬ÛάˇÀÓ¬ ˝√√À¬ıº

[28]

BENGALI (MIL)
SUBJECT CODE - 02

Class - X Time : 3 hours
Full Marks : 100 Pass Marks : 30

Œ·±È¡ ¡Û±Í¡¬ı˛ Ú±˜ Â˚˛˜±ø˝ø˘ ø˙鬱ôL
¡Û¬ı˛œé¡± ¡Û¬ı˛œé¡±
Sub-unit/Lesson
Group-A : ¬ı±Ò…Ó¬±˜”˘fl¡
·√…±—˙
1 ¸±·1 ¸eÀ˜ Ú¡ıfl≈¡˜±¬ı˛ 10
¡ı±—˘±¬ı˛ Ú¡ı˚≈· 11
¡ı˘±˝◊
2 ’èøÚ˜± ø¸Úƒ˝± : ’±Rø¡ıù´±¸ 8 7
› ¸±˝À¸¬ı˛ ’Ú… ¤fl¡ Ú±˜
ŒÓ¡±Ó¡± fl¡±ø˝Úœ
3 fl¡ø•Ûά◊È¡±¬ı˛ fl¡Ô±, ˝◊∞I◊±¬ı˛ÀÚÈ¡ fl¡Ôfl¡Ó¡± 8
’±ø¬ı˛Ìœ, ¤À¸± ά◊À√…±Mê√± ˝√√˝◊√ 7
Û…±—˙
4 õ∂±Ô«Ú± 9
õ∂øÓ¡øÚøÒ 17
¢∂±˜…Âø¡ı
5 ø¡ıÊ˚˛± - ˙˜œ 9
’±¡ı±¬ı˛ ’±ø¸¡ı øÙ¡À¬ı˛
ı…±fl¡¬ı˛Ì
6 All the grammar portion of class IX 10 10
and the following ı±fl¡… ¡Ûø¬ı˛¡ıÓ«¡Ú
[¸¬ı˛˘ Œ˚Ãø·fl¡, ÊøÈ¡˘], ø¡ı¬ı˛±˜ ø‰¡À˝ê¬ı˛
¡ı…¡ı˝±¬ı˛, ÚQø¡ıøÒ, ¯∏Qø¡ıøÒ, õ∂Ó¡…˚˛,
¡ı±fl¡¸—Àfl¡±‰¡Ú, ¸˜±¸, ¸øg, ¡ı±·ƒÒ±¬ı˛±
[29]

¡
Œ·±È¡ ¡Û±Í¡¬ı˛ Ú±˜ Â˚˛˜±ø˝ø˘ ø˙鬱ôL
¡Û¬ı˛œé¡± ¡Û¬ı˛œé¡±
7 ˆ¡±¡ı ¸•x¸±¬ı˛Ì˚’±À¡ıÚ ¡ÛS Œ˘‡Ú 4 4
8 ¬ı˛‰¡Ú± 8 8
9 ^n∏Ó¡¡¡ÛÍ¡Ú 10 10
Group -B : Δ¬ıfl¡øäfl¡
·…±—˙
10 ’¬ı˛Ì… Œõ∂ø˜fl¡ – ˘¡ıÈ¡≈ø˘˚˛±¬ı˛ fl¡±ø˝øÚ 10
ø¡ÛÓ¡± › ¡Û≈S 10
¡Û…±—˙
11 ÊœªÚ ¸—·œÓ¡ 8
fl¡±G±¬ı˛œ UøÂ˚˛±¬ı˛ 8
12 ¬ı…±fl¡¬ı˛Ì
All the grammar portion of class IX 7 7
and the following ø¡ı¡Û¬ı˛œÓ¡ ˙s, ¡ı‰¡Ú,
õ∂¡ı±-õ∂¡ı‰¡Ú, ’qøX ¸—À˙±ÒÚ, ¡ı±·ƒø¡ıøÒ
˜≈ͬ 100 100

۱ͬ…¬Û≈øÔ – ¡ı±—˘± ¸±ø˝Ó¡… ‰¡˚˛øÚfl¡±

[30]