Karnataka 2nd PUC Question Bank 2026 Marathi
Download the Karnataka 2nd PUC Question Bank 2026 Marathi PDF for free at AglaSem. Practise a large collection of chapter-wise and topic-wise questions with answers covering every important concept.
Latest News
Finished viewing? Save it for later —
Download Karnataka 2nd PUC Question Bank 2026 Marathi (PDF · 26 pages)Downloaded 2 times
About Karnataka 2nd PUC Question Bank 2026 Marathi
Karnataka 2nd PUC Question Bank 2026 Marathi is available here for free download. Published by Karnataka Board for Class 12, this question bank can be viewed online or downloaded as a PDF (26 pages). Candidates preparing for Class 12 can use Karnataka 2nd PUC Question Bank 2026 Marathi to understand the exam pattern, the type of questions asked, and the overall difficulty level.
Frequently Asked Questions
How can I download Karnataka 2nd PUC Question Bank 2026 Marathi?
Open this page and click the Download button to save Karnataka 2nd PUC Question Bank 2026 Marathi as a PDF. It is completely free on AglaSem Docs.
Is Karnataka 2nd PUC Question Bank 2026 Marathi free to download?
Yes. Karnataka 2nd PUC Question Bank 2026 Marathi can be viewed online and downloaded as a PDF free of cost on AglaSem Docs.
How many pages does Karnataka 2nd PUC Question Bank 2026 Marathi have?
Karnataka 2nd PUC Question Bank 2026 Marathi contains 26 pages, which you can read online or download together as a single PDF.
Where can I find more Class 12 study material?
You can find more Class 12 question papers, sample papers, syllabus, and answer keys on AglaSem Docs.
Karnataka 2nd PUC Question Bank 2026 Marathi – Text
Read the full text of this question bank below — useful to quickly search, copy and reference the content online without downloading the PDF.
📄 View text version (26 pages)
Page 1
GOVERNMENT OF KARNATAKA
DEPARTMENT OF SCHOOL EDUCATION
( PRE - UNIVERSITY)
REVISED QUESTION BANK -2025-26
SAHITYA MANTHAN PART - II
SUBJECT : MARATHI (07)
SECOND YEAR PUC
DEPARTMENT OF SCHOOL EDUCATION
( PRE - UNIVERSITY)
REVISED QUESTION BANK -2025-26
SAHITYA MANTHAN PART - II
SUBJECT : MARATHI (07)
SECOND YEAR PUC
Page 2
REVISED QUESTION BANK -2025-26
QUESTION BANK -2025-26
1. SHRI SURESH V. PATIL ------ CO-ORDINATOR
LECTURER IN MARATHI
JYOTI PU COLLEGE BELGAUM
COLLEGE CODE NO. : DD0034
2. SHRI PREMANAND .S. PARAB ------ MEMBER
LECTURER IN MARATHI
BGVS PU COLLEGE RAMNAGAR,
JOIDA , KARWAR ( U.K.)
COLLEGE CODE NO. QQ0044
3. SHRI NAGAPPA M.. SANADI ------ MEMBER
LECTURER IN MARATHI
MARATHA MANDAL’S PU COLLEGE
KHANAPUR , DIST : BELGAUM
COLLEGE CODE NO : DD0011
4. SMT. RESHMA K. SAMAJI ------ MEMBER
LECTURER IN MARATHI
GOVT. SARDAR’S PU COLLEGE
BELGAUM .
COLLEGE CODE NO : DD0003
QUESTION BANK -2025-26
1. SHRI SURESH V. PATIL ------ CO-ORDINATOR
LECTURER IN MARATHI
JYOTI PU COLLEGE BELGAUM
COLLEGE CODE NO. : DD0034
2. SHRI PREMANAND .S. PARAB ------ MEMBER
LECTURER IN MARATHI
BGVS PU COLLEGE RAMNAGAR,
JOIDA , KARWAR ( U.K.)
COLLEGE CODE NO. QQ0044
3. SHRI NAGAPPA M.. SANADI ------ MEMBER
LECTURER IN MARATHI
MARATHA MANDAL’S PU COLLEGE
KHANAPUR , DIST : BELGAUM
COLLEGE CODE NO : DD0011
4. SMT. RESHMA K. SAMAJI ------ MEMBER
LECTURER IN MARATHI
GOVT. SARDAR’S PU COLLEGE
BELGAUM .
COLLEGE CODE NO : DD0003
Page 3
पदवीपवू व द्विद्वतय वषव द्ववषय : मराठी (०७)
साद्वहत्य मंथन भाग २
गद्यद्ववभाग
प्रश्न I. अ. खालील प्रश्नातील वाक्यासाठी योग्य पयावयाची द्वनवड करून द्वलहाK
१. श्री गोद्ववदं प्रभूंच्या लीळा - म्हाइभ
ं ट
१. गोसाव्याने यांच्यात समेट घडवला ----
अ) आई-वडील ब) आई - मल ु गा क) आई- मल ु गी ड) आई- शेजारीण
२. मलु गा यांच्यावर रूसलेला होता -----
अ) वडडलाच्ां यावर ब) आजींच्यावर क) आजोबाच्ां यावर ड) म्हातारीवर
३. आईने बाळा द्ववषयी यांना द्ववचारले -----
अ) शेजारणीला ब) बडहणीला क) मावशीला ड) काकीला
४. आईच्या घरातील हे सपं ले होते ----
अ) भाजी ब) पाणी क) ताांदळ ू ड) गहू
५. म्हातारीने याना दडं वत घातले ----
अ) परमेश्वराांना ब) सतां ाना क) गोसाव्याला ड) देवाडदकाांना
६. आईच्या घरात हे आले होते -----
अ) पाहुणे ब) काका क) मामा ड) गोसावी
२. मराद्वठयाची तो इज्जत वाचणार नाही -- प्रा. अ. रा. कुलकणी
७. . कोठारातून साद्वहत्य घेताना यांच्याशी भांडण करू नये---
अ) कारकुनाशी ब) सैडनकाशी क) हवालदाराशी ड) जमु लेदाराशी
८. ―मराद्वठयांची तो इज्जत वाचणार नाही‖ हे पत्र आहे -----
अ) ऐडतहाडसक ब) सामाडजक क) शैक्षडणक ड) राजकीय
९. सैद्वनकांनी या द्वठकाणी खरेदीस जावे ------
अ) दक ु ानात ब) व्यापा-याकडे क) शेटजीकडे ड) बाजारात
१० सैद्वनकांनी याना त्रास देऊ नये ----
अ) जडमनदाराांना ब) सावकाराांना क) राजाना ड) रयतेला
११) सैद्वनकांच्या छावणीचा मक्ु काम येथे होता ----
अ) दलवटणे ब) रत्नाडगरी क) डसधां दु रू ग् ड) कोकण
३. वीरराणी द्वकत्तरू चन्नम्मा -- कृष्णा मेणसे
१२) दत्तकद्ववधी सरकारला मंजूर नाही असे यानी सांद्वगतले---
अ) कलेक्टर ठाकरे ब) कलेक्टर थॅकरे क) कलेक्टर जैन ड) लॉडड डलहौसी
१३) राणी चन्नम्मांचे वास्तव्य या द्वकल्लल्लयात होते ----
अ) बेळगाांवाचा भईु कोटडकल्ला ब) डकत्तरू चा भईु कोटडकल्ला क) धारवाडचा भईु कोटडकल्ला ड) काकतीचा भईु कोटडकल्ला
१४) राणी चन्नम्मा व राजे मल्ललसजव यांची या अरण्यात भे ट झाली--
अ) धारवाडच्या ब) बेळगाांवच्या क) काकतीच्या ड) बैलहोंगलच्या
१५) राजे मल्ललसजव यांच्या पद्वहल्लया पत्नीचे नांव ----
अ) राणी रुद्रम्मा ब) राणी चन्नम्मा क) राणी पावडतीअम्मा ड) राणी पद्मावती
१६) वीरराणी चन्नम्माने यांच्याशी युध्द के ले ---
अ) डिटीश ब) डटपू सल ु तान क) पेशवे ड) कृ ष्णदेवराय
साद्वहत्य मंथन भाग २
गद्यद्ववभाग
प्रश्न I. अ. खालील प्रश्नातील वाक्यासाठी योग्य पयावयाची द्वनवड करून द्वलहाK
१. श्री गोद्ववदं प्रभूंच्या लीळा - म्हाइभ
ं ट
१. गोसाव्याने यांच्यात समेट घडवला ----
अ) आई-वडील ब) आई - मल ु गा क) आई- मल ु गी ड) आई- शेजारीण
२. मलु गा यांच्यावर रूसलेला होता -----
अ) वडडलाच्ां यावर ब) आजींच्यावर क) आजोबाच्ां यावर ड) म्हातारीवर
३. आईने बाळा द्ववषयी यांना द्ववचारले -----
अ) शेजारणीला ब) बडहणीला क) मावशीला ड) काकीला
४. आईच्या घरातील हे सपं ले होते ----
अ) भाजी ब) पाणी क) ताांदळ ू ड) गहू
५. म्हातारीने याना दडं वत घातले ----
अ) परमेश्वराांना ब) सतां ाना क) गोसाव्याला ड) देवाडदकाांना
६. आईच्या घरात हे आले होते -----
अ) पाहुणे ब) काका क) मामा ड) गोसावी
२. मराद्वठयाची तो इज्जत वाचणार नाही -- प्रा. अ. रा. कुलकणी
७. . कोठारातून साद्वहत्य घेताना यांच्याशी भांडण करू नये---
अ) कारकुनाशी ब) सैडनकाशी क) हवालदाराशी ड) जमु लेदाराशी
८. ―मराद्वठयांची तो इज्जत वाचणार नाही‖ हे पत्र आहे -----
अ) ऐडतहाडसक ब) सामाडजक क) शैक्षडणक ड) राजकीय
९. सैद्वनकांनी या द्वठकाणी खरेदीस जावे ------
अ) दक ु ानात ब) व्यापा-याकडे क) शेटजीकडे ड) बाजारात
१० सैद्वनकांनी याना त्रास देऊ नये ----
अ) जडमनदाराांना ब) सावकाराांना क) राजाना ड) रयतेला
११) सैद्वनकांच्या छावणीचा मक्ु काम येथे होता ----
अ) दलवटणे ब) रत्नाडगरी क) डसधां दु रू ग् ड) कोकण
३. वीरराणी द्वकत्तरू चन्नम्मा -- कृष्णा मेणसे
१२) दत्तकद्ववधी सरकारला मंजूर नाही असे यानी सांद्वगतले---
अ) कलेक्टर ठाकरे ब) कलेक्टर थॅकरे क) कलेक्टर जैन ड) लॉडड डलहौसी
१३) राणी चन्नम्मांचे वास्तव्य या द्वकल्लल्लयात होते ----
अ) बेळगाांवाचा भईु कोटडकल्ला ब) डकत्तरू चा भईु कोटडकल्ला क) धारवाडचा भईु कोटडकल्ला ड) काकतीचा भईु कोटडकल्ला
१४) राणी चन्नम्मा व राजे मल्ललसजव यांची या अरण्यात भे ट झाली--
अ) धारवाडच्या ब) बेळगाांवच्या क) काकतीच्या ड) बैलहोंगलच्या
१५) राजे मल्ललसजव यांच्या पद्वहल्लया पत्नीचे नांव ----
अ) राणी रुद्रम्मा ब) राणी चन्नम्मा क) राणी पावडतीअम्मा ड) राणी पद्मावती
१६) वीरराणी चन्नम्माने यांच्याशी युध्द के ले ---
अ) डिटीश ब) डटपू सल ु तान क) पेशवे ड) कृ ष्णदेवराय
Page 4
१७) इ. स. १८१८ साली यानी पेशव्यांचा पराभव के ला -----
अ) इग्रां जानी ब) डचानी क) फ्रेंचानी ड) पोतडुगीजानी
१८) वीरराणी द्वकत्तरू चन्नम्मांचा जन्म या गावी झाला----
अ) डकत्तरू ब) मधु ोळ क) कोप्पळ ड) काकती
१९) द्वकत्तूर सस्ं थानच्या राजाचे नांव हे आहे---
अ) राजे मल्लसजड ब) राजे अल्लमसजड क) शहाजी राजे ड) डटपू सल
ु तान
४. द्वशक्षण हाच आमचा तरणोपाय -- डॉ. जयद्वसगं राव पवार
२०) प्राथद्वमक द्वशक्षण सद्विचे आद्वण मोफत असावे असा कायदा या राजाने के ला------
अ) छ. शाहू महाराज ब) राजा मल्लसजड क) वीरराणी डकत्तरू चन्नम्मा ड) राजा माधवराव
२१) परदेशात उच्च वैद्यद्वकय द्वशक्षण घेऊन महाराष्रात आलेल्लया पद्वहल्लया या डॉक्टर------
अ) कृ ष्णाबाई के ळुसकर ब) रखमाबाई के ळुसकर क) आनदां ीबाई जोशी ड) पावडतीबाई जोशी
२२) समाजातील मागासलेल्लया वगावना प्राथद्वमक द्वशक्षण द्वमळाले पाद्वहजे असा आग्रह यांनी धरला--
अ) महात्मा फुले ब) कमडवीर भाऊराव पाटील क) महात्मा गाांधीजी ड) डॉ. बाबासाहेब आांबेडकर
२३) ―द्वशक्षणानेच आमचा तरणोपाय आहे‖ हे यांचे मत आहे----
अ) डॉ. बाबासाहेब आांबेडकर ब) कमडवीर भाऊराव पाटील क) राजषी शाहू महाराज ड) महात्मा फुले
२४) अज्ञान व दाररद्र्य यांचे मळू कारण हे आहे---
अ) अज्ञान ब) रोगराई क) शेतकरी ड) डशक्षण
५. माझं आयुष्य --- डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
२५) दादा के ळूसकरानी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकराना हे पुस्तक बक्षीस द्वदले ----
अ) तुकाराम चररत्र ब) महावीर चररत्र क) बुध्द चररत्र ड) छ. डशवाजी चररत्र
२६) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा जन्म या वेळेला झाला ---
अ) बाराच्या ठोक्याला ब) एकच्या ठोक्याला क) अकराच्या ठोक्याला ड) दहाच्या ठोक्याला
२७) ―सावलीतील काम द्वशक‖ असे बाबासाहेबाना कोण म्हणत -----
अ) वडील ब) आई क) आत्या ड) आजोबा
२८) डॉ. बाबासाहेब आबं ेडकरांचा जन्म या गावी झाला ----
अ) रत्नाडगरी ब) कोकणात क) महू ड) कोल्हापरू
२९) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या घरी एवढी पुस्तके होती---
अ) पांचवीस हजार ब) वीस हजार क) दहा हजार ड) शांभर
६. सतं तुकारामाची द्वत्रशतसांवत्सररक पुण्यद्वतथी - साने गुरूजी
३०) साने गुरूजींचे पूणव नाव हे आहे ---
अ) डवठ्ठल सदाडशव साने ब) पाांडुरांग महादेव साने क) पाांडुरांग सदाडशव साने ड) पाांडुरांग डवठ्ठल साने
३१) महाराष्रात शेकडो वषे हा जयघोष घुमवीत आहोत ---
अ) ग्यानबा तुकाराम ब) ग्यानबा नामदेव क) तुकाराम एकनाथ ड) ग्यानबा डवठ्ठल
३२) सतं तुकारामांची पुण्यद्वतथी फाल्लगुन मद्वहन्यातील या द्वदवशी असते ---
अ) वद्य तृडतयेस ब) वद्य डद्रडतयेस क) वद्य चतुथी ड) वद्य पांचमी
३३) महाराष्राचे ह्रदय सम्राट हे सतं आहेत ----
अ) ग्यानबा तकु ाराम ब) सतां ग्यानबा क) सतां एकनाथ ड) सतां नामदेव
३४) सतं ानी महाराष्राच्या सस्ं कृतीला या पायरीवर आणले ----
अ) समानतेच्या ब) डवषमतेच्या क) जातीयतेच्या ड) अांधभेदाच्या
अ) इग्रां जानी ब) डचानी क) फ्रेंचानी ड) पोतडुगीजानी
१८) वीरराणी द्वकत्तरू चन्नम्मांचा जन्म या गावी झाला----
अ) डकत्तरू ब) मधु ोळ क) कोप्पळ ड) काकती
१९) द्वकत्तूर सस्ं थानच्या राजाचे नांव हे आहे---
अ) राजे मल्लसजड ब) राजे अल्लमसजड क) शहाजी राजे ड) डटपू सल
ु तान
४. द्वशक्षण हाच आमचा तरणोपाय -- डॉ. जयद्वसगं राव पवार
२०) प्राथद्वमक द्वशक्षण सद्विचे आद्वण मोफत असावे असा कायदा या राजाने के ला------
अ) छ. शाहू महाराज ब) राजा मल्लसजड क) वीरराणी डकत्तरू चन्नम्मा ड) राजा माधवराव
२१) परदेशात उच्च वैद्यद्वकय द्वशक्षण घेऊन महाराष्रात आलेल्लया पद्वहल्लया या डॉक्टर------
अ) कृ ष्णाबाई के ळुसकर ब) रखमाबाई के ळुसकर क) आनदां ीबाई जोशी ड) पावडतीबाई जोशी
२२) समाजातील मागासलेल्लया वगावना प्राथद्वमक द्वशक्षण द्वमळाले पाद्वहजे असा आग्रह यांनी धरला--
अ) महात्मा फुले ब) कमडवीर भाऊराव पाटील क) महात्मा गाांधीजी ड) डॉ. बाबासाहेब आांबेडकर
२३) ―द्वशक्षणानेच आमचा तरणोपाय आहे‖ हे यांचे मत आहे----
अ) डॉ. बाबासाहेब आांबेडकर ब) कमडवीर भाऊराव पाटील क) राजषी शाहू महाराज ड) महात्मा फुले
२४) अज्ञान व दाररद्र्य यांचे मळू कारण हे आहे---
अ) अज्ञान ब) रोगराई क) शेतकरी ड) डशक्षण
५. माझं आयुष्य --- डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
२५) दादा के ळूसकरानी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकराना हे पुस्तक बक्षीस द्वदले ----
अ) तुकाराम चररत्र ब) महावीर चररत्र क) बुध्द चररत्र ड) छ. डशवाजी चररत्र
२६) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा जन्म या वेळेला झाला ---
अ) बाराच्या ठोक्याला ब) एकच्या ठोक्याला क) अकराच्या ठोक्याला ड) दहाच्या ठोक्याला
२७) ―सावलीतील काम द्वशक‖ असे बाबासाहेबाना कोण म्हणत -----
अ) वडील ब) आई क) आत्या ड) आजोबा
२८) डॉ. बाबासाहेब आबं ेडकरांचा जन्म या गावी झाला ----
अ) रत्नाडगरी ब) कोकणात क) महू ड) कोल्हापरू
२९) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या घरी एवढी पुस्तके होती---
अ) पांचवीस हजार ब) वीस हजार क) दहा हजार ड) शांभर
६. सतं तुकारामाची द्वत्रशतसांवत्सररक पुण्यद्वतथी - साने गुरूजी
३०) साने गुरूजींचे पूणव नाव हे आहे ---
अ) डवठ्ठल सदाडशव साने ब) पाांडुरांग महादेव साने क) पाांडुरांग सदाडशव साने ड) पाांडुरांग डवठ्ठल साने
३१) महाराष्रात शेकडो वषे हा जयघोष घुमवीत आहोत ---
अ) ग्यानबा तुकाराम ब) ग्यानबा नामदेव क) तुकाराम एकनाथ ड) ग्यानबा डवठ्ठल
३२) सतं तुकारामांची पुण्यद्वतथी फाल्लगुन मद्वहन्यातील या द्वदवशी असते ---
अ) वद्य तृडतयेस ब) वद्य डद्रडतयेस क) वद्य चतुथी ड) वद्य पांचमी
३३) महाराष्राचे ह्रदय सम्राट हे सतं आहेत ----
अ) ग्यानबा तकु ाराम ब) सतां ग्यानबा क) सतां एकनाथ ड) सतां नामदेव
३४) सतं ानी महाराष्राच्या सस्ं कृतीला या पायरीवर आणले ----
अ) समानतेच्या ब) डवषमतेच्या क) जातीयतेच्या ड) अांधभेदाच्या
Page 5
७. सतीचे शस्त्र -- श्री. म. माटे
३५) सईच्या नव-याचे हे नांव आहे ---
अ) शामा डभगां रे ब) रामा डभगां रे क) रामे डभगां रे ड) रामा पाटील
३६) सई यांच्या बरोबर भांडत होती ----
अ) बाळा पाटील ब) बाळा गवांडी क) रामा गवांडी ड) शामा गवांडी
३७) ‗ कुठलं पाखरू हाय रं! ‘ असे कोण म्हणतो ?
अ) दगडू गवांडी ब) बाळा गवडां ी क) रामा गवांडी ड) शामा गवांडी
३८) दादासाहेब इद्वं जद्वनयर यानी द्वहच्या बाजूने साक्ष द्वदली ---
अ) सईच्या ब) जाईच्या क) सतीच्या ड) सरीच्या
३९) शाळकरी मल ु े बाळा गवडं ् याकडे पाहत म्हणाली----
अ) राम राम लेका ब) हट लेका क) जातो लेका ड) येतो लेका
८. प्रदूषणावर उपाय नाही का ? --- श. रा. मांडके
४०) पसायदान या सतं ानी द्वलद्वहलेले आहे ---
अ) सांत ज्ञानेश्वर ब) सांत नामदेव क) सांत एकनाथ ड) सांत सोपानदेव
४१) द्वनसगावतल्लया सवव जीव सष्टृ ीशी सबं ंध असे असावे---
अ) शत्रत्ू वाचे ब) डमत्रत्वाचे क) वैरत्वाचे ड) यापैकी नाही
४२) शे तक-यांनी या खताचा शेतात वापर करावा ----
अ) रासायडनक खताचा ब) रासायडनक औषधाचा क) नैसडगडक खताचा ड) कृ डत्रम खताचा
४३) या उजेमुळे हवा, पाणी, जमीन प्रदूद्वषत होत नाही ----
अ) सौर उजाड ब) रासायडनक उजाड क) औडष्णक उजाड ड) अणू उजाड
४४) द्वचपको आंदोलन यानी के ले---
अ) सांदु रलाल बहूगुणा ब) सांदु रलाल जोशी क) मांजनु ाथ जोशी ड) मदनलाल बहुगुणा
९. आजीचे भाष्य --- मीना वांगीकर
४५) आजीला मक ु ांद्वबका हे नांव यांनी ठे वले -----
अ) पणजोबानां ी ब) वडडलाांनी क) आजीने ड) आईने
४६) ―नको, तेथला देव येथेही आहे हे वाक्य यानी म्हटले ---
अ) आजीने ब) मावशीने क) पणजोबाने ड) आजोबाने
४७) आजीचा नवरा या आजाराने मरण पावला ----
अ) तापाने ब) क्षयाने क) कुष्ठ रोगाने ड) फे फरे रोगाने
४८) आजीला या गोष्टीवर द्ववश्वास नव्हता ---
अ) ज्योडतषावर ब) पनु जडन्मावर क) मत्रां -तांत्रावर ड) भटजीवर
४९) आजी द्वतन्हीसांजेच्यावेळी याद्वठकाणी बसत---
अ) घरात ब) देवघरात क) वडाच्या पारावर ड) डपांपळाच्या पारावर
१०. ह्रदय सवं ाद -- गं. बा. सरदार
५०) लेखक ग.ं बा. सरदार यांचा जन्म या गावी झाला ----
अ) ठाणे ब) मांबु ई क) जव्हार ड) कव्हार
५१) जव्हारला आद्वदवासी वसतीगृह बांधण्याची कल्लपना यांची होती ----
अ) आजोबाांची ब) वडडलाांची क) डशक्षकाांची ड) भावाची
५२) गं. बा. सरदार यांच्यावर या नेत्यांच्या द्ववचारांचा प्रभाव होता ---
३५) सईच्या नव-याचे हे नांव आहे ---
अ) शामा डभगां रे ब) रामा डभगां रे क) रामे डभगां रे ड) रामा पाटील
३६) सई यांच्या बरोबर भांडत होती ----
अ) बाळा पाटील ब) बाळा गवांडी क) रामा गवांडी ड) शामा गवांडी
३७) ‗ कुठलं पाखरू हाय रं! ‘ असे कोण म्हणतो ?
अ) दगडू गवांडी ब) बाळा गवडां ी क) रामा गवांडी ड) शामा गवांडी
३८) दादासाहेब इद्वं जद्वनयर यानी द्वहच्या बाजूने साक्ष द्वदली ---
अ) सईच्या ब) जाईच्या क) सतीच्या ड) सरीच्या
३९) शाळकरी मल ु े बाळा गवडं ् याकडे पाहत म्हणाली----
अ) राम राम लेका ब) हट लेका क) जातो लेका ड) येतो लेका
८. प्रदूषणावर उपाय नाही का ? --- श. रा. मांडके
४०) पसायदान या सतं ानी द्वलद्वहलेले आहे ---
अ) सांत ज्ञानेश्वर ब) सांत नामदेव क) सांत एकनाथ ड) सांत सोपानदेव
४१) द्वनसगावतल्लया सवव जीव सष्टृ ीशी सबं ंध असे असावे---
अ) शत्रत्ू वाचे ब) डमत्रत्वाचे क) वैरत्वाचे ड) यापैकी नाही
४२) शे तक-यांनी या खताचा शेतात वापर करावा ----
अ) रासायडनक खताचा ब) रासायडनक औषधाचा क) नैसडगडक खताचा ड) कृ डत्रम खताचा
४३) या उजेमुळे हवा, पाणी, जमीन प्रदूद्वषत होत नाही ----
अ) सौर उजाड ब) रासायडनक उजाड क) औडष्णक उजाड ड) अणू उजाड
४४) द्वचपको आंदोलन यानी के ले---
अ) सांदु रलाल बहूगुणा ब) सांदु रलाल जोशी क) मांजनु ाथ जोशी ड) मदनलाल बहुगुणा
९. आजीचे भाष्य --- मीना वांगीकर
४५) आजीला मक ु ांद्वबका हे नांव यांनी ठे वले -----
अ) पणजोबानां ी ब) वडडलाांनी क) आजीने ड) आईने
४६) ―नको, तेथला देव येथेही आहे हे वाक्य यानी म्हटले ---
अ) आजीने ब) मावशीने क) पणजोबाने ड) आजोबाने
४७) आजीचा नवरा या आजाराने मरण पावला ----
अ) तापाने ब) क्षयाने क) कुष्ठ रोगाने ड) फे फरे रोगाने
४८) आजीला या गोष्टीवर द्ववश्वास नव्हता ---
अ) ज्योडतषावर ब) पनु जडन्मावर क) मत्रां -तांत्रावर ड) भटजीवर
४९) आजी द्वतन्हीसांजेच्यावेळी याद्वठकाणी बसत---
अ) घरात ब) देवघरात क) वडाच्या पारावर ड) डपांपळाच्या पारावर
१०. ह्रदय सवं ाद -- गं. बा. सरदार
५०) लेखक ग.ं बा. सरदार यांचा जन्म या गावी झाला ----
अ) ठाणे ब) मांबु ई क) जव्हार ड) कव्हार
५१) जव्हारला आद्वदवासी वसतीगृह बांधण्याची कल्लपना यांची होती ----
अ) आजोबाांची ब) वडडलाांची क) डशक्षकाांची ड) भावाची
५२) गं. बा. सरदार यांच्यावर या नेत्यांच्या द्ववचारांचा प्रभाव होता ---
Page 6
अ) डॉ. बाबासाहेब आबां ेडकर ब) म. गाधां ीजी क) लोकमान्य डटळक ड) आगरकर
५३) ) ग.ं बा. सरदार यानी एस.् एन.् डी. टी. कॉलेजमध्ये या द्ववषयाचे अध्यापन के ले----
अ) डहदां ी ब) मराठी क) इग्रां जी ड) सांस्कृ त
५४) मद्वहला द्ववद्याद्वपठाची मुहूतवमेढ रोवणारे अग्रगण्य हे सध
ु ारक आहेत--
अ) जोतीबा फुले ब) साडवत्रीबाई फुले क) महषी कवे ड) डॉ. बाबासाहेब आांबेडकर
५५) दद्वलत बांधवाना नैसद्वगवक हक्कासाठी झगडण्याची प्रेरणा यानी द्वदली----
अ) न्यायमतू ी रानडे ब) महात्मा फुले क) डॉ. बाबासाहेब आबां ेडकर ड) महषी डशदां े
११. जीवनाची सायंकाळ --- द्वव. वा. द्वशरवाडकर
५६) नलच्ू या घरातनू यांचा पगार चोरीला गेला ----
अ) मधक ु र ब) सधु ाकर क) डवठोबा ड) अप्पासाहेब बेलवरकर
५७) अप्पासाहेब बेलवलकर व कावेरी या गावी जाणार होते ------
अ) मोरवाडी ब) ठोकरवाडी क) देऊळवाडी ड) कांकणवाडी
५८) नलूने यांच्यावर चोरीचा आरोप घेतला ------
अ) वडडलाांच्यावर ब) आईवर क) डवठोबावर ड) सधु ाकरावर
५९) अप्पासाहेब बेलवलकर यांच्या पत्नीचे नाव-- गोदावरी
अ) कडवता ब) सररता क) कावेरी ड)
६०) सधु ाकराचे पाकीट याद्वठकाणी सापडले ---
अ) टेबलावर ब) कपाटात क) पस्ु तकात ड) डखशात
६१) ―जगावं की मराव‖ं हा प्रश्न यांच्या पुढे पडला---
अ) कावेरी ब) अप्पासाहेब बेलवलकर क) सधु ाकर ड) नलू
१२. ही मुले ’.. त्यांचे हे वय ’’ शांता शे ळके
६२) वाढाळू वयात मुलांची जपणूक करणे हे यांच्या पुढे आव्हान असते ---
अ) आई-वडील ब) आजी-आजोबा क) भाऊ-बहीण ड) मामा- मामी
६४) मल
ु ानी आई-वद्वडलांशी प्रतीवाद द्वकंवा प्रत्य़त्त
ु र करू नये हा असा कायदा आहे--
अ) डलडखत ब) अडलडखत क) बाल-कायदा ड) कौटांडबक कायदा
६५) यानी मुलांच्याद्ववषयी अवास्तव अपेक्षा बाळगू नये---
अ) आई-वडील ब) मामी-मामी क) बहीण-भाऊ ड) मल ु ानी
६६) आईवद्वडलांचा मुलाद्ववषयी प्रमुख हा धमव आहे----
अ) पैसे देणे ब) आहार देणे क) प्रेम देणे ड) अभ्यास घेणे
पद्यद्ववभाग
प्रश्न I. खालील प्रश्नातील वाक्यासाठी योग्य पयाव याची द्वनवड करून द्वलहा
१. पसायदान --- सतं ज्ञानेश्वर
६७) सतं ज्ञानेश्वरानी यांच्याकडे पसायदान माद्वगतले---
अ) डवश्वात्मक परमेश्वराकडे ब) सांताकडे क) आईकडे ड) बडहणीकडे
६८) पसायदान यांच्यासाठी माद्वगतले आहे -----
अ) श्रीमांतासाांठी ब) गररबासाांठी क) डियाांच्यासाांठी ड) डवश्वसमाजासाांठी
६९) पसायदान यानी द्वलद्वहलेले आहे ---
५३) ) ग.ं बा. सरदार यानी एस.् एन.् डी. टी. कॉलेजमध्ये या द्ववषयाचे अध्यापन के ले----
अ) डहदां ी ब) मराठी क) इग्रां जी ड) सांस्कृ त
५४) मद्वहला द्ववद्याद्वपठाची मुहूतवमेढ रोवणारे अग्रगण्य हे सध
ु ारक आहेत--
अ) जोतीबा फुले ब) साडवत्रीबाई फुले क) महषी कवे ड) डॉ. बाबासाहेब आांबेडकर
५५) दद्वलत बांधवाना नैसद्वगवक हक्कासाठी झगडण्याची प्रेरणा यानी द्वदली----
अ) न्यायमतू ी रानडे ब) महात्मा फुले क) डॉ. बाबासाहेब आबां ेडकर ड) महषी डशदां े
११. जीवनाची सायंकाळ --- द्वव. वा. द्वशरवाडकर
५६) नलच्ू या घरातनू यांचा पगार चोरीला गेला ----
अ) मधक ु र ब) सधु ाकर क) डवठोबा ड) अप्पासाहेब बेलवरकर
५७) अप्पासाहेब बेलवलकर व कावेरी या गावी जाणार होते ------
अ) मोरवाडी ब) ठोकरवाडी क) देऊळवाडी ड) कांकणवाडी
५८) नलूने यांच्यावर चोरीचा आरोप घेतला ------
अ) वडडलाांच्यावर ब) आईवर क) डवठोबावर ड) सधु ाकरावर
५९) अप्पासाहेब बेलवलकर यांच्या पत्नीचे नाव-- गोदावरी
अ) कडवता ब) सररता क) कावेरी ड)
६०) सधु ाकराचे पाकीट याद्वठकाणी सापडले ---
अ) टेबलावर ब) कपाटात क) पस्ु तकात ड) डखशात
६१) ―जगावं की मराव‖ं हा प्रश्न यांच्या पुढे पडला---
अ) कावेरी ब) अप्पासाहेब बेलवलकर क) सधु ाकर ड) नलू
१२. ही मुले ’.. त्यांचे हे वय ’’ शांता शे ळके
६२) वाढाळू वयात मुलांची जपणूक करणे हे यांच्या पुढे आव्हान असते ---
अ) आई-वडील ब) आजी-आजोबा क) भाऊ-बहीण ड) मामा- मामी
६४) मल
ु ानी आई-वद्वडलांशी प्रतीवाद द्वकंवा प्रत्य़त्त
ु र करू नये हा असा कायदा आहे--
अ) डलडखत ब) अडलडखत क) बाल-कायदा ड) कौटांडबक कायदा
६५) यानी मुलांच्याद्ववषयी अवास्तव अपेक्षा बाळगू नये---
अ) आई-वडील ब) मामी-मामी क) बहीण-भाऊ ड) मल ु ानी
६६) आईवद्वडलांचा मुलाद्ववषयी प्रमुख हा धमव आहे----
अ) पैसे देणे ब) आहार देणे क) प्रेम देणे ड) अभ्यास घेणे
पद्यद्ववभाग
प्रश्न I. खालील प्रश्नातील वाक्यासाठी योग्य पयाव याची द्वनवड करून द्वलहा
१. पसायदान --- सतं ज्ञानेश्वर
६७) सतं ज्ञानेश्वरानी यांच्याकडे पसायदान माद्वगतले---
अ) डवश्वात्मक परमेश्वराकडे ब) सांताकडे क) आईकडे ड) बडहणीकडे
६८) पसायदान यांच्यासाठी माद्वगतले आहे -----
अ) श्रीमांतासाांठी ब) गररबासाांठी क) डियाांच्यासाांठी ड) डवश्वसमाजासाांठी
६९) पसायदान यानी द्वलद्वहलेले आहे ---
Page 7
अ) डनवृतीनाथाांनी ब) सतां ज्ञानेश्वरानी क) सतां सोपानदेवानां ी ड) सतां मक्त
ु ाबाईनी
७०) पृथ्वीवर यांची मांद्वदयाळी आहे ---
अ) समाजडनश्ष्ष्ठा ब) ईश्वरडनष्ठ क) परू ु षडनष्ठा ड) समाजसधु ारकडनष्ठा
७१) सतं ज्ञानेश्वर यांचे सोयरे होऊ देत असे म्हणतात ----
अ) डमत्राांचे ब) सांताांचे क) नातेवाईकाांचे ड) आई-वडडलाांचे
२. बसवेश्वरांचे वचनामृत ---सतं बसवेश्वर
७२) सहज भावाचा आत्मैक्य असा एकच देव आहे ----
अ) कूडलसांगमदेव ब) डवठ्ठल क) डवष्णू ड) िह्मा
७३) सतं बसवेश्वरांच्या अनयु ायांना यांची ओळख असली पाद्वहजे -----
अ) भक्तीपथाची ब) डशवपथाची क) डवष्णपू थाची ड) देवपथाची
७४) द्वशवालय हे लोक बांधतात ----
अ) पजु ारी ब) श्रीमांत क) भक्त ड) दानशरू
७५) चोरी करू नये, हत्या करू नये, खोटं बोलू नये असे यानी सांद्वगतले आहे----
अ) सांत कनकदास ब) सांत परु ां दरदास क) सांत बसवेश्वर ड) सांत नरहरी सोनार
३. सतं वाणी
अ) द्वकती हे सख
ु माद्वनती सस
ं ाराचे -- सतं सोयराबाई
७६) मानवाने यात सख ु मानले आहे ---
अ) पैशात ब) सांसारात क) घरात ड) भक्तीत
७७) ससं ाराला याची उपमा द्वदली आहे -----
अ) घरटे ब) मृगजळ क) स्वगड ड) कुटूांब
ं ारीक माणसाचे मन यामध्ये गुंतलेले असते ----
७८) सस
अ) िीपत्रु धन ब) प्रपांचभक्तीदेव क) पत्रु धनदेव ड) िीपत्रु भक्ती
७९) सस ं ारीक माणसू हा भार वागद्ववतो ----
अ) मल ु गा-मल
ु गी ब) मी आडण माझे क) आई-वडील ड) मी आडण प्रपचां
ब. घेता नाम द्ववठोबाचे --- सतं सेना न्हावी
८०) सतं सेनान्हावी यांचे हे मूळ गांव ----
अ) पांढरपरू ब) देहू क) आळांदी ड) बाांदगु ड
८१) सतं सेनान्हावी यांनी यांना गुरू मानले ----
अ) सांत ज्ञानेश्वर ब) सांत नामदेव क) एकनाथ ड) सांत तुकाराम
८२) द्ववठ्ठलाचे नांव घेताच याचे पववत जळतात ---
अ) सख ु ाचे ब) द:ु खाचे क) कष्टाचे ड) पापाचे
क. सत्वर पाव गे मला ---- सतं एकनाथ
८३) ससं ाराला ह्या कंटाळलेल्लया आहेत ---
अ) सनू ब) सासू क) सासरा ड) आजी
८४) सनू या देवीची प्राथवना करते -----
अ) भवानी आई ब) अांबाबाई क) रे णक ु ादेवी ड) काडलकादेवी
८५) सनू भवानी आईला हे अपवण करणार आहे-----
ु ाबाईनी
७०) पृथ्वीवर यांची मांद्वदयाळी आहे ---
अ) समाजडनश्ष्ष्ठा ब) ईश्वरडनष्ठ क) परू ु षडनष्ठा ड) समाजसधु ारकडनष्ठा
७१) सतं ज्ञानेश्वर यांचे सोयरे होऊ देत असे म्हणतात ----
अ) डमत्राांचे ब) सांताांचे क) नातेवाईकाांचे ड) आई-वडडलाांचे
२. बसवेश्वरांचे वचनामृत ---सतं बसवेश्वर
७२) सहज भावाचा आत्मैक्य असा एकच देव आहे ----
अ) कूडलसांगमदेव ब) डवठ्ठल क) डवष्णू ड) िह्मा
७३) सतं बसवेश्वरांच्या अनयु ायांना यांची ओळख असली पाद्वहजे -----
अ) भक्तीपथाची ब) डशवपथाची क) डवष्णपू थाची ड) देवपथाची
७४) द्वशवालय हे लोक बांधतात ----
अ) पजु ारी ब) श्रीमांत क) भक्त ड) दानशरू
७५) चोरी करू नये, हत्या करू नये, खोटं बोलू नये असे यानी सांद्वगतले आहे----
अ) सांत कनकदास ब) सांत परु ां दरदास क) सांत बसवेश्वर ड) सांत नरहरी सोनार
३. सतं वाणी
अ) द्वकती हे सख
ु माद्वनती सस
ं ाराचे -- सतं सोयराबाई
७६) मानवाने यात सख ु मानले आहे ---
अ) पैशात ब) सांसारात क) घरात ड) भक्तीत
७७) ससं ाराला याची उपमा द्वदली आहे -----
अ) घरटे ब) मृगजळ क) स्वगड ड) कुटूांब
ं ारीक माणसाचे मन यामध्ये गुंतलेले असते ----
७८) सस
अ) िीपत्रु धन ब) प्रपांचभक्तीदेव क) पत्रु धनदेव ड) िीपत्रु भक्ती
७९) सस ं ारीक माणसू हा भार वागद्ववतो ----
अ) मल ु गा-मल
ु गी ब) मी आडण माझे क) आई-वडील ड) मी आडण प्रपचां
ब. घेता नाम द्ववठोबाचे --- सतं सेना न्हावी
८०) सतं सेनान्हावी यांचे हे मूळ गांव ----
अ) पांढरपरू ब) देहू क) आळांदी ड) बाांदगु ड
८१) सतं सेनान्हावी यांनी यांना गुरू मानले ----
अ) सांत ज्ञानेश्वर ब) सांत नामदेव क) एकनाथ ड) सांत तुकाराम
८२) द्ववठ्ठलाचे नांव घेताच याचे पववत जळतात ---
अ) सख ु ाचे ब) द:ु खाचे क) कष्टाचे ड) पापाचे
क. सत्वर पाव गे मला ---- सतं एकनाथ
८३) ससं ाराला ह्या कंटाळलेल्लया आहेत ---
अ) सनू ब) सासू क) सासरा ड) आजी
८४) सनू या देवीची प्राथवना करते -----
अ) भवानी आई ब) अांबाबाई क) रे णक ु ादेवी ड) काडलकादेवी
८५) सनू भवानी आईला हे अपवण करणार आहे-----
Page 8
अ) डशरा ब) रोडगा क) परु णपोळी ड) दहीभात
८६) नणंदेचे पोर सारखं काय करते ----
अ) डकरडकर ब) बडबड क) मारते ड) खायला मागते
८७) जाऊ सारखी असी बोलते ---
अ) फडफड ब) कडकड क) तडतड ड) फटफट
४. तू थोर दया द्वसध
ं ू -- रघुनाथ पद्वं डत
८८) नलराजाने या पक्षाला पकडले ----
अ) हसां पक्षाला ब) कोडकळे ला क) पोपटाला ड) मोराला
८९) हस
ं पक्षाला या राजाने पकडले -----
अ) नरराजा ब) नलराजा क) नरकराजा ड) नदां राजा
९०) हसां पक्षाची शरीर काया कशाची आहे ----
अ) सोनेरी ब) चांदेरी क) डपवळी ड) डनळी
९१) ऐक राया तू थोर दयाद्वसध ं ू असं कोण म्हणाले -----
अ) हसां पक्षी ब) राजा क) राणी ड) सेनापती
९२) हसं पक्षी राजाच्या हातनू सटु का झाल्लयावर या फांदीवर बसला----
अ) सागशाखा ब) शालशाखा क) डपपां ळशाखा ड) आम्रां शाखा
५. सदुं र द्वहरवे माळ -- कवी द्वगरीश
९३) आकाशात कसली काळी वर माला जमली आहे -----
अ) शभ्रु माला ब) घनमाळा क) वरमाला ड) करमाला
९४) या ऋतुचा ताप द्वनवला आहे -----
अ) डहवां ाळा ब) पावसाळा क) ग्रीष्म ड) यापैकी नाही
९५) माळावरल्लया द्वहला सरू ेख नजराणा द्वमळाला आहे ---
अ) पक्षाना ब) वनराणीला क) डनसगाडला ड) शेतक-याांना
९६) सह्याद्रीच्या पववत रांगेत हा ऐटीत उभा आहे ----
अ) राजमहाल ब) ताजमहाल क) पवडत ड) डोंगर
९७) ―द्ववरळ बाभळी चै तन्याने‖ यामुळे डुलू लागल्लया ----
अ) स्वानांदाने ब) वा-याने क) पावसाने ड) वादळाने
६. गोफ --- गोद्ववंदाग्रज
९८) गोफ याचे प्रतीक आहे------
अ) प्रेमाचे ब) खेळाचे क) आनांदाचे ड) सांसाराचे
९९) प्रेमाच्या खेळाचा कंटाळा याना आलेला आहे ----
अ) सवांगड्यानां ा ब) डमत्राांना क) बडहणीला ड) सखीला
१००) सख्याला हे उलघडणे कठीण वाटत आहे ----
अ) कोडे ब) शब्दकोडे क) गडणत ड) गोफ
१०१) सखी व सखा कशात बडु ालेले आहेत ----
अ) प्रेमात ब) पाण्यात क) खेळात ड) अभ्यासात
७) रात्र आहे वै-याची --- शाहीर अमरशे ख
१०२) शाहीर अमरशे ख कशासाठी जागा रहा असे म्हणत आहेत----
अ) रात्र आहे वै-याची म्हणनू ब) रात्र भयानक आहे म्हणनू क) रात्र जागराची म्हणनू ड) रात्र मानवाची म्हणनू
१०३) शाहीर अमरशे ख ही गहु ा धोक्यात आहे असे म्हणतात----
८६) नणंदेचे पोर सारखं काय करते ----
अ) डकरडकर ब) बडबड क) मारते ड) खायला मागते
८७) जाऊ सारखी असी बोलते ---
अ) फडफड ब) कडकड क) तडतड ड) फटफट
४. तू थोर दया द्वसध
ं ू -- रघुनाथ पद्वं डत
८८) नलराजाने या पक्षाला पकडले ----
अ) हसां पक्षाला ब) कोडकळे ला क) पोपटाला ड) मोराला
८९) हस
ं पक्षाला या राजाने पकडले -----
अ) नरराजा ब) नलराजा क) नरकराजा ड) नदां राजा
९०) हसां पक्षाची शरीर काया कशाची आहे ----
अ) सोनेरी ब) चांदेरी क) डपवळी ड) डनळी
९१) ऐक राया तू थोर दयाद्वसध ं ू असं कोण म्हणाले -----
अ) हसां पक्षी ब) राजा क) राणी ड) सेनापती
९२) हसं पक्षी राजाच्या हातनू सटु का झाल्लयावर या फांदीवर बसला----
अ) सागशाखा ब) शालशाखा क) डपपां ळशाखा ड) आम्रां शाखा
५. सदुं र द्वहरवे माळ -- कवी द्वगरीश
९३) आकाशात कसली काळी वर माला जमली आहे -----
अ) शभ्रु माला ब) घनमाळा क) वरमाला ड) करमाला
९४) या ऋतुचा ताप द्वनवला आहे -----
अ) डहवां ाळा ब) पावसाळा क) ग्रीष्म ड) यापैकी नाही
९५) माळावरल्लया द्वहला सरू ेख नजराणा द्वमळाला आहे ---
अ) पक्षाना ब) वनराणीला क) डनसगाडला ड) शेतक-याांना
९६) सह्याद्रीच्या पववत रांगेत हा ऐटीत उभा आहे ----
अ) राजमहाल ब) ताजमहाल क) पवडत ड) डोंगर
९७) ―द्ववरळ बाभळी चै तन्याने‖ यामुळे डुलू लागल्लया ----
अ) स्वानांदाने ब) वा-याने क) पावसाने ड) वादळाने
६. गोफ --- गोद्ववंदाग्रज
९८) गोफ याचे प्रतीक आहे------
अ) प्रेमाचे ब) खेळाचे क) आनांदाचे ड) सांसाराचे
९९) प्रेमाच्या खेळाचा कंटाळा याना आलेला आहे ----
अ) सवांगड्यानां ा ब) डमत्राांना क) बडहणीला ड) सखीला
१००) सख्याला हे उलघडणे कठीण वाटत आहे ----
अ) कोडे ब) शब्दकोडे क) गडणत ड) गोफ
१०१) सखी व सखा कशात बडु ालेले आहेत ----
अ) प्रेमात ब) पाण्यात क) खेळात ड) अभ्यासात
७) रात्र आहे वै-याची --- शाहीर अमरशे ख
१०२) शाहीर अमरशे ख कशासाठी जागा रहा असे म्हणत आहेत----
अ) रात्र आहे वै-याची म्हणनू ब) रात्र भयानक आहे म्हणनू क) रात्र जागराची म्हणनू ड) रात्र मानवाची म्हणनू
१०३) शाहीर अमरशे ख ही गहु ा धोक्यात आहे असे म्हणतात----
Page 9
अ) मबांु ईची ब) डदल्लीची क) डोंगराची ड) के रळची
१०४) कंसाने याला मारण्यासाठी कपट के ले होते----
अ) श्रीराम ब) श्रीकृ ष्ण क) देवकी ड) वासदु ेव
१०५) कोटी हातानी झोडपून काढूया असे याना म्हणतात-----
अ) जातीयवाद्याांना ब) जमीनदाराांना क) श्रीमांताांना ड) पढु ा-याांना
१०६) सघं राज्याच्या पाठीशी ही शिी उभी आहे-----
अ) जातीयवादी ब) जनशक्ती क) मनशक्ती ड) साम्राज्यवादी
८. द्ववसाव्या शतकाच्या शे वटच्या टोकावर ---- वामन द्वनंबाळकर
१०७) नायक या शतकाच्या शेवटच्या टोकावर उभा आहे ----
अ) एकडवसाव्या ब) डवसाव्या क) दहाव्या ड) बाडवसाव्या
१०८) नायक द्वकती वषावचा प्रवास करून आला आहे ----
अ) शांभर वषाडचा ब) हजारो वषाडचा क) दोनशे वषाडचा ड) एक वषाडचा
१०९) नायकाच्या नावाने हे थरथरते-----
अ) डोंगर ब) पाऊस क) वादळ ड) ढग
११०) नायकाच्या दोन्ही हातात हे आहे ----
अ) सयू ड-चद्रां ब) पृथ्वी- चद्रां क) आकाश-तारे ड) ढाल-तलवार
१११) कोणाच्या तुटलेल्लया बोटातील रिाचे मोल आहे----
अ) एकलव्याच्या ब) अजडनु ाच्या क) द्रोणाचायाांच्या ड) भीमाच्या
९. आई --- फ. मु. द्वशंदे
११२) घरातल्लया घरात हे गांव गजबजलेलं असते -----
अ) घरातील लोक ब) आई क) वडील ड) मल ु े
११३) वातीला उजेड दावणारी समईतली जागा कोणाची असते -----
अ) डतन्ही साांजेची ब) रात्रीची क) आईची ड) वातीची
११४) आई कशाची द्वशदोरी असते ---
अ) जन्माची ब) घराची क) मल ु ाच
ां ी ड) कवीची
११५) घर उजळून जाते तेंव्हा द्वहचे भान नसते ----
अ) आईचे ब) वडडलाांचे क) वातीचे ड) समईचे
१०. सखी --- द्वहरा बनसोडे
११६) नाद्वयके च्या घरी ही जेवायला आली होती----
अ) आई ब) सखी क) आजी ड) मावशी
११७) समाजातील बायका सहसा हे द्ववसरत नाही-----
अ) परांपरे ची डवषमता ब) परांपरे ची समानता क) रूढी परांपरा ड) अांधश्रध्दा
११८) ―खरंच तुमची जात सध ु ारणार नाही‖ असे कोण म्हणाले -----
अ) सखी ब) सवणड परू ु ष क) पाहुणे ड) सासू
११९) सखीने जेवण सपं ता सपं ता हे माद्वगतले -----
अ) दही-ताक ब) तूप-भात क) वरण-भात ड) तपू -ताक
१२०) नाद्वयके ला लहानपणी चहालासध्ु दा हे द्वमळत नव्हते -----
अ) साखर ब) गळ ु क) दधू ड) चहापावडर
१०४) कंसाने याला मारण्यासाठी कपट के ले होते----
अ) श्रीराम ब) श्रीकृ ष्ण क) देवकी ड) वासदु ेव
१०५) कोटी हातानी झोडपून काढूया असे याना म्हणतात-----
अ) जातीयवाद्याांना ब) जमीनदाराांना क) श्रीमांताांना ड) पढु ा-याांना
१०६) सघं राज्याच्या पाठीशी ही शिी उभी आहे-----
अ) जातीयवादी ब) जनशक्ती क) मनशक्ती ड) साम्राज्यवादी
८. द्ववसाव्या शतकाच्या शे वटच्या टोकावर ---- वामन द्वनंबाळकर
१०७) नायक या शतकाच्या शेवटच्या टोकावर उभा आहे ----
अ) एकडवसाव्या ब) डवसाव्या क) दहाव्या ड) बाडवसाव्या
१०८) नायक द्वकती वषावचा प्रवास करून आला आहे ----
अ) शांभर वषाडचा ब) हजारो वषाडचा क) दोनशे वषाडचा ड) एक वषाडचा
१०९) नायकाच्या नावाने हे थरथरते-----
अ) डोंगर ब) पाऊस क) वादळ ड) ढग
११०) नायकाच्या दोन्ही हातात हे आहे ----
अ) सयू ड-चद्रां ब) पृथ्वी- चद्रां क) आकाश-तारे ड) ढाल-तलवार
१११) कोणाच्या तुटलेल्लया बोटातील रिाचे मोल आहे----
अ) एकलव्याच्या ब) अजडनु ाच्या क) द्रोणाचायाांच्या ड) भीमाच्या
९. आई --- फ. मु. द्वशंदे
११२) घरातल्लया घरात हे गांव गजबजलेलं असते -----
अ) घरातील लोक ब) आई क) वडील ड) मल ु े
११३) वातीला उजेड दावणारी समईतली जागा कोणाची असते -----
अ) डतन्ही साांजेची ब) रात्रीची क) आईची ड) वातीची
११४) आई कशाची द्वशदोरी असते ---
अ) जन्माची ब) घराची क) मल ु ाच
ां ी ड) कवीची
११५) घर उजळून जाते तेंव्हा द्वहचे भान नसते ----
अ) आईचे ब) वडडलाांचे क) वातीचे ड) समईचे
१०. सखी --- द्वहरा बनसोडे
११६) नाद्वयके च्या घरी ही जेवायला आली होती----
अ) आई ब) सखी क) आजी ड) मावशी
११७) समाजातील बायका सहसा हे द्ववसरत नाही-----
अ) परांपरे ची डवषमता ब) परांपरे ची समानता क) रूढी परांपरा ड) अांधश्रध्दा
११८) ―खरंच तुमची जात सध ु ारणार नाही‖ असे कोण म्हणाले -----
अ) सखी ब) सवणड परू ु ष क) पाहुणे ड) सासू
११९) सखीने जेवण सपं ता सपं ता हे माद्वगतले -----
अ) दही-ताक ब) तूप-भात क) वरण-भात ड) तपू -ताक
१२०) नाद्वयके ला लहानपणी चहालासध्ु दा हे द्वमळत नव्हते -----
अ) साखर ब) गळ ु क) दधू ड) चहापावडर
Page 10
११. द्वनष्ठा --- प्रदीप पाटील
१२१) बापाचा हा नेम चुकत नाही---
अ) डफरायला जायचा ब) रानात जायचा क) घराला जायचा ड) डमत्राकडे जायचा
१२२) गाव पहाटे स्वप्नात असते तेंव्हा बाप या द्वठकाणी असतो----
अ) घरात ब) रानात क) डोंगरात ड) मैदानात
१२३) उगवतं ते माझं सापडतं ते दुस-यांच ही नीती यांची आहे----
अ) बापाची ब) आईची क) भावाची ड) आजोबाांची
१२४) शेतात काय उगवता उगवत नाही -----
अ) भात ब) जोंधळा क) गहू ड) माणसू की
१२५) कवी रानाबरोबर काय पेरायला द्वशकला ----
अ) माणसां ब) बी डबयाणे क) भात ड) जोंधळा
१२६) बापाची द्वनष्ठा यांच्यावर होती-----
अ) शेतावर ब) माणसावर क) घरावर ड) पैशावर
१२. जीव माझा गतु लाय --- वदं ना द्वकणीकर
१२७) आईचा जीव द्वहच्यात गतुं लेला आहे-----
अ) बाळीत ब) सखीत क) माणसात ड) मल ु ाबाळातां
१२८) बाळी आद्वण गुणवंता याना ही उपमा द्वदली आहे----
अ) राम-सीता ब) लक्ष्मी-नारायण क) डवठ्ठल-रुडक्मणी ड) यापैकी नाही
१२९) ―जोत अंगण द्वदडं ीदरवाजा‖ द्वहच्या पावलांनी सजलेला आहे-----
अ) साळीच्या ब) बाळीच्या क) गुणवांताच्या ड) आईच्या
१३०) बाळी धुणं धुवायला या द्वठकाणी जाते ---
अ) नदीला ब) तलावात क) ओढ्याला ड) डवहीरीला
१३१) बाळीची आई हे द्वशवत आहे----
अ) वाकळ ब) कपडे क) चादर ड) रजई
खालील कंसात दिलेले योग्य शब्ि दिवडूि दलहा.
१) अंगणात- या शब्दाची द्ववभिी
२) नाकी नऊ येणे ---
३) डोळे उघडणे -----
४) नाटकात भूद्वमका करणारा पुरूष ---
५) काखेत कळसा गावाला ------
( पश्चाताप होणे, सप्तमी द्ववभिी, नट, वळसा, ततृ ीया द्ववभिी, बेजार होणे )
१) सरु े श - या शब्दाची द्ववभिी--
२) हातपाय गाळणे ------
३) पोटात आग पडणे ----
४) दररोज प्रद्वसध्द होणारे –
५) आधी पोटोबा मग ----
१२१) बापाचा हा नेम चुकत नाही---
अ) डफरायला जायचा ब) रानात जायचा क) घराला जायचा ड) डमत्राकडे जायचा
१२२) गाव पहाटे स्वप्नात असते तेंव्हा बाप या द्वठकाणी असतो----
अ) घरात ब) रानात क) डोंगरात ड) मैदानात
१२३) उगवतं ते माझं सापडतं ते दुस-यांच ही नीती यांची आहे----
अ) बापाची ब) आईची क) भावाची ड) आजोबाांची
१२४) शेतात काय उगवता उगवत नाही -----
अ) भात ब) जोंधळा क) गहू ड) माणसू की
१२५) कवी रानाबरोबर काय पेरायला द्वशकला ----
अ) माणसां ब) बी डबयाणे क) भात ड) जोंधळा
१२६) बापाची द्वनष्ठा यांच्यावर होती-----
अ) शेतावर ब) माणसावर क) घरावर ड) पैशावर
१२. जीव माझा गतु लाय --- वदं ना द्वकणीकर
१२७) आईचा जीव द्वहच्यात गतुं लेला आहे-----
अ) बाळीत ब) सखीत क) माणसात ड) मल ु ाबाळातां
१२८) बाळी आद्वण गुणवंता याना ही उपमा द्वदली आहे----
अ) राम-सीता ब) लक्ष्मी-नारायण क) डवठ्ठल-रुडक्मणी ड) यापैकी नाही
१२९) ―जोत अंगण द्वदडं ीदरवाजा‖ द्वहच्या पावलांनी सजलेला आहे-----
अ) साळीच्या ब) बाळीच्या क) गुणवांताच्या ड) आईच्या
१३०) बाळी धुणं धुवायला या द्वठकाणी जाते ---
अ) नदीला ब) तलावात क) ओढ्याला ड) डवहीरीला
१३१) बाळीची आई हे द्वशवत आहे----
अ) वाकळ ब) कपडे क) चादर ड) रजई
खालील कंसात दिलेले योग्य शब्ि दिवडूि दलहा.
१) अंगणात- या शब्दाची द्ववभिी
२) नाकी नऊ येणे ---
३) डोळे उघडणे -----
४) नाटकात भूद्वमका करणारा पुरूष ---
५) काखेत कळसा गावाला ------
( पश्चाताप होणे, सप्तमी द्ववभिी, नट, वळसा, ततृ ीया द्ववभिी, बेजार होणे )
१) सरु े श - या शब्दाची द्ववभिी--
२) हातपाय गाळणे ------
३) पोटात आग पडणे ----
४) दररोज प्रद्वसध्द होणारे –
५) आधी पोटोबा मग ----
Page 11
( धीर सोडणे, प्रथमा द्ववभिी, भूक लागणे, द्ववठोबा, दैद्वनक, षष्ठी द्ववभिी )
१) मुलानो - या शब्दाची द्ववभिी --
२) हातावर तरु ी देणे ----
३) बेगमी करणे ----
४) देव नाही असे म्हणणारा -----
५) एक ना धड --------
( नाद्वस्तक, भाराभर द्वचंध्या, फसद्ववणे, सबं ोधन द्ववभिी, साठा करणे, द्विद्वतया द्ववभिी )
१) मुलांचा - या शब्दाची द्ववभिी --
२) पदर पसरणे ----
३) पाण उतारा करणे ----
४) कोल्लह्याला द्राक्षे ---
५) आकाशात गमन करणारा ---
( आबं ट, याचना करणे, अपमान करणे, षष्ठी द्ववभिी, खग, ततृ ीया द्ववभिी )
१) मुलांना - या शब्दाची द्ववभिी ----
२) अवसान गाळणे -----
३) मन द्वखंन्न होणे ----
४) खाण तसी ----
५) अचूक गुणकारी असणारे औषध ---
( द्विद्वतया द्ववभिी, दु:ख होणे, माती, रामबाण, उदास होणे, तृतीया द्ववभिी )
१) मुलाची - या शब्दाची द्ववभिी ---
२) हैराण होणे ----
३) कापरे भरणे ----
४) तोंडातोंडी चालत आलेली गोष्ट ----
५) कानामागून येणे ----
( द्वभती वाटणे, दतं कथा, द्वतखट होणे, द्विद्वतया द्ववभिी, त्रासनू जाणे, षष्ठी द्ववभिी )
१) पुण्याहून - या शब्दाची द्ववभिी—
२) टक्कर देणे ---
३) मातीमोल होणे ---
४) कामापुरता ---
५) भाषण करण्याची जागा---
( सामना करणे, व्यासपीठ, मामा, नाहीसे होणे, पंचमी द्ववभिी, तृतीया द्ववभिी)
१) पावसात - या शब्दाची द्ववभिी ---
२) द्वहरमोड -----
३) व्यद्वथत होणे ----
४) मोजके बोलणारा ---
५) ऐकावे जनाचे ----
१) मुलानो - या शब्दाची द्ववभिी --
२) हातावर तरु ी देणे ----
३) बेगमी करणे ----
४) देव नाही असे म्हणणारा -----
५) एक ना धड --------
( नाद्वस्तक, भाराभर द्वचंध्या, फसद्ववणे, सबं ोधन द्ववभिी, साठा करणे, द्विद्वतया द्ववभिी )
१) मुलांचा - या शब्दाची द्ववभिी --
२) पदर पसरणे ----
३) पाण उतारा करणे ----
४) कोल्लह्याला द्राक्षे ---
५) आकाशात गमन करणारा ---
( आबं ट, याचना करणे, अपमान करणे, षष्ठी द्ववभिी, खग, ततृ ीया द्ववभिी )
१) मुलांना - या शब्दाची द्ववभिी ----
२) अवसान गाळणे -----
३) मन द्वखंन्न होणे ----
४) खाण तसी ----
५) अचूक गुणकारी असणारे औषध ---
( द्विद्वतया द्ववभिी, दु:ख होणे, माती, रामबाण, उदास होणे, तृतीया द्ववभिी )
१) मुलाची - या शब्दाची द्ववभिी ---
२) हैराण होणे ----
३) कापरे भरणे ----
४) तोंडातोंडी चालत आलेली गोष्ट ----
५) कानामागून येणे ----
( द्वभती वाटणे, दतं कथा, द्वतखट होणे, द्विद्वतया द्ववभिी, त्रासनू जाणे, षष्ठी द्ववभिी )
१) पुण्याहून - या शब्दाची द्ववभिी—
२) टक्कर देणे ---
३) मातीमोल होणे ---
४) कामापुरता ---
५) भाषण करण्याची जागा---
( सामना करणे, व्यासपीठ, मामा, नाहीसे होणे, पंचमी द्ववभिी, तृतीया द्ववभिी)
१) पावसात - या शब्दाची द्ववभिी ---
२) द्वहरमोड -----
३) व्यद्वथत होणे ----
४) मोजके बोलणारा ---
५) ऐकावे जनाचे ----
Page 12
( द्वमतभाषी, पंचमी द्ववभिी, द्वनराशा होणे, करावे मनाचे, दुुःखी होणे, षष्ठी द्ववभिी )
१) यशवंत - या शब्दाची द्ववभिी ----
२) द्वहडीस द्वफडीस करणे------
३) अद्वस्मता जागी होणे-----
४) द्वलद्वहण्याची हातोटी -----
५) आपलेच दात -----
( प्रथमा द्ववभिी, स्वाद्वभमान जागतृ होणे, सप्तमी द्ववभिी, आपलेच ओठ, द्वतरस्कार करणे, लेखन शैली )
खालील ―अ‖ गटात पाठाची नावे द्वदली असनू ―ब‖ गटात लेखकाची नावे द्वदली आहेत .योग्य त्या जोड्या जुळवा.
अ ब
१) वीरराणी द्वकत्तूर चन्नम्मा अ) राजन गवस
२) माझं आयुष्य ब) वंदना द्वकणीकर
३) द्वनष्ठा क) डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकर
४) जीव माझा गतु लाय ड) कृष्णा मेणसे
५) पाझर इ) प्रदीप पाटील
उ) अमरशेख
अ ब
१) जीवनाची सायंकाळ अ) हेमंत इनामदार
२) ह्रदय सवं ाद ब) आप्पासाहेब खोत
३) पाझर क) द्वहरा बनसोडे
४) सखी ड) फ. म.ु द्वशंदे
५) गळफास इ) राजन गवस
उ) द्वव. वा. द्वशरवाडकर
अ ब
१) गोद्ववंदप्रभूंच्या द्वलळा अ) मीना वांगीकर
२) आजीचे भाष्य ब) फ. म.ु द्वशंदे
३) आई क) योगीराज वाघमारे
४) होरपळ ड) राजन गवस
५) गळफास इ) आप्पासाहेब खोत
उ) म्हाइभ
ं ट
अ ब
१) पसायदान अ) शांता शेळके
२) तू थोर दयाद्वसध
ं ू ब) राजन गवस
३) ही मूले ’ त्यांचे हे वय ’ क) योगीराज वाघमारे
४) पाझर ड) आप्पासाहेब खोत
५) होरपळ इ) रघुनाथ पंद्वडत
उ) सतं ज्ञानेश्वर
१) यशवंत - या शब्दाची द्ववभिी ----
२) द्वहडीस द्वफडीस करणे------
३) अद्वस्मता जागी होणे-----
४) द्वलद्वहण्याची हातोटी -----
५) आपलेच दात -----
( प्रथमा द्ववभिी, स्वाद्वभमान जागतृ होणे, सप्तमी द्ववभिी, आपलेच ओठ, द्वतरस्कार करणे, लेखन शैली )
खालील ―अ‖ गटात पाठाची नावे द्वदली असनू ―ब‖ गटात लेखकाची नावे द्वदली आहेत .योग्य त्या जोड्या जुळवा.
अ ब
१) वीरराणी द्वकत्तूर चन्नम्मा अ) राजन गवस
२) माझं आयुष्य ब) वंदना द्वकणीकर
३) द्वनष्ठा क) डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकर
४) जीव माझा गतु लाय ड) कृष्णा मेणसे
५) पाझर इ) प्रदीप पाटील
उ) अमरशेख
अ ब
१) जीवनाची सायंकाळ अ) हेमंत इनामदार
२) ह्रदय सवं ाद ब) आप्पासाहेब खोत
३) पाझर क) द्वहरा बनसोडे
४) सखी ड) फ. म.ु द्वशंदे
५) गळफास इ) राजन गवस
उ) द्वव. वा. द्वशरवाडकर
अ ब
१) गोद्ववंदप्रभूंच्या द्वलळा अ) मीना वांगीकर
२) आजीचे भाष्य ब) फ. म.ु द्वशंदे
३) आई क) योगीराज वाघमारे
४) होरपळ ड) राजन गवस
५) गळफास इ) आप्पासाहेब खोत
उ) म्हाइभ
ं ट
अ ब
१) पसायदान अ) शांता शेळके
२) तू थोर दयाद्वसध
ं ू ब) राजन गवस
३) ही मूले ’ त्यांचे हे वय ’ क) योगीराज वाघमारे
४) पाझर ड) आप्पासाहेब खोत
५) होरपळ इ) रघुनाथ पंद्वडत
उ) सतं ज्ञानेश्वर
Page 13
अ ब
१) बसवेश्वरांचे वचनामृत अ) योगीराज वाघमारे
२) सदुं र द्वहरवे माळ ब) शद्वशकांत मांडके
३) प्रदूषणावर उपाय नाही का? क) द्वगरीश
४) होरपळ ड) सतं बसवेश्वर
५) गळफास इ) आप्पासाहेब खोत
उ) गोद्ववंदाग्रज
अ ब
१) गोफ अ) राजन गवस
२) रात्र आहे वैऱ्याची ब) श्री. म. माटे
३) सतीचे शस्त्र क) योगीराज वाघमारे
४) पाझर ड) अमरशेख
५) होरपळ इ) गोद्ववदं ाग्रज
उ) द्वगरीश
अ ब
१) द्वशक्षण हाच आमचा तरणोपाय अ) राजन गवस
२) मरद्वठयाची तो इज्जत वाचणार नाही ब) वामन द्वनंबाळकर
३) द्ववसाव्या शतकाच्या शेवटच्या टोकावर क) सतं एकनाथ
४) सत्वर पाव गे मला ड) जयद्वसगं राव पवार
५) पाझर इ) प्रा. अ. रा. कुलकणी
उ) सतं सोयराबाई
गद्यद्ववभाग
१. श्री गोद्ववंदप्रभूंच्या द्वलळा – म्हाइभ
ं ट
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) ―राउळ माए : राउळ बापु :‖असे आई का म्हणते ते सद्ववस्तर द्वलहा.
२) ―माए-पूता बुझावणी‖ या द्वलळे तील गोसाव्यांची भूद्वमका तुमच्या शब्दात द्वलहा.
३) ―पाखाला बाळक पांगुरवणे‖ या द्वलळे चा भावाथव तुमच्या शब्दात द्वलहा.
४) ५) ―गोद्ववदं प्रभू हे आदशव सतं होते‖ हे दोन्ही द्वलळांच्या आधारे स्पष्ट करा.
―पाखाला बाळक पांगुरवणे‖ या द्वलळे तील बाळाच्या आईला आनंद के व्हा झाला व द्वतने तो कसा व्यि के ला ?
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ राऊळां हातीं लेंकरूं कै सें दीधले ?‘ राउळ वेडें : राउळ पीसे: ‘
२) ‗ राउळो नावेक लेंकरू घेया हो : हेलभरर पाणीया आण ं ीन.‘
३) ‗ हां वो ! राउळी लेकरू तुम्हापाद्वस दीधलें ? ‘
४) ‗ तवं पाखालेचें आंखे हालीनलें. ‘
५) ‗राऊळी लेंकरूवाद्वस जतन के ली असे : राऊळ माए : राऊळ बापु :‘
६) ‗ जी जी ! माझा पुत्रू रोसें जातु असे : राहे नां : तरर काइ करूं जी ? ‘
७) ‗ आवों मेली जाय : काह्या रुसताद्वस. ‘
१) बसवेश्वरांचे वचनामृत अ) योगीराज वाघमारे
२) सदुं र द्वहरवे माळ ब) शद्वशकांत मांडके
३) प्रदूषणावर उपाय नाही का? क) द्वगरीश
४) होरपळ ड) सतं बसवेश्वर
५) गळफास इ) आप्पासाहेब खोत
उ) गोद्ववंदाग्रज
अ ब
१) गोफ अ) राजन गवस
२) रात्र आहे वैऱ्याची ब) श्री. म. माटे
३) सतीचे शस्त्र क) योगीराज वाघमारे
४) पाझर ड) अमरशेख
५) होरपळ इ) गोद्ववदं ाग्रज
उ) द्वगरीश
अ ब
१) द्वशक्षण हाच आमचा तरणोपाय अ) राजन गवस
२) मरद्वठयाची तो इज्जत वाचणार नाही ब) वामन द्वनंबाळकर
३) द्ववसाव्या शतकाच्या शेवटच्या टोकावर क) सतं एकनाथ
४) सत्वर पाव गे मला ड) जयद्वसगं राव पवार
५) पाझर इ) प्रा. अ. रा. कुलकणी
उ) सतं सोयराबाई
गद्यद्ववभाग
१. श्री गोद्ववंदप्रभूंच्या द्वलळा – म्हाइभ
ं ट
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) ―राउळ माए : राउळ बापु :‖असे आई का म्हणते ते सद्ववस्तर द्वलहा.
२) ―माए-पूता बुझावणी‖ या द्वलळे तील गोसाव्यांची भूद्वमका तुमच्या शब्दात द्वलहा.
३) ―पाखाला बाळक पांगुरवणे‖ या द्वलळे चा भावाथव तुमच्या शब्दात द्वलहा.
४) ५) ―गोद्ववदं प्रभू हे आदशव सतं होते‖ हे दोन्ही द्वलळांच्या आधारे स्पष्ट करा.
―पाखाला बाळक पांगुरवणे‖ या द्वलळे तील बाळाच्या आईला आनंद के व्हा झाला व द्वतने तो कसा व्यि के ला ?
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ राऊळां हातीं लेंकरूं कै सें दीधले ?‘ राउळ वेडें : राउळ पीसे: ‘
२) ‗ राउळो नावेक लेंकरू घेया हो : हेलभरर पाणीया आण ं ीन.‘
३) ‗ हां वो ! राउळी लेकरू तुम्हापाद्वस दीधलें ? ‘
४) ‗ तवं पाखालेचें आंखे हालीनलें. ‘
५) ‗राऊळी लेंकरूवाद्वस जतन के ली असे : राऊळ माए : राऊळ बापु :‘
६) ‗ जी जी ! माझा पुत्रू रोसें जातु असे : राहे नां : तरर काइ करूं जी ? ‘
७) ‗ आवों मेली जाय : काह्या रुसताद्वस. ‘
Page 14
टीपा द्वलहा.
१) बाळाच्या न द्वदसण्याने आईची झालेली मनोवस्था.
२) म्हातारीने मल
ु ा बद्दल गोसाव्यापढु े व्यि के लेले दुुःख.
३) ―माए-पूता बुझावणी‖ या द्वलळे तील म्हातारी व मुलगा यांच्यात गोसाव्याने के लेला समेट.
२. मरद्वठयाची तो इज्जत वाचणार नाही ----- प्रा. अ. रा. कुलकणी
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) द्वशवाजी महाराजांनी सैद्वनकांना उद्देशून या पत्रात कोणती कतवव्ये सांद्वगतली आहे ?
२) छावणीत राहत असणाऱ्या सैद्वनकानी जर सच ू नांचे पालन के ले नाही तर कोणकोणत्या गोष्टी घडू शकतात ?
३) द्वशवाजी महाराजांनी लष्कराला कोणकोणत्या सच ू ना द्वदल्लया आहेत ?
४) राजा व लष्करानी प्रजेची काळजी कशी घ्यावी ते सद्ववस्तर द्वलहा.
५) द्वशवाजी महाराजांच्या ऐद्वतहाद्वसक पत्रातून कोणकोणते द्ववचार प्रकट झाले आहेत ते सद्ववस्तर द्वलहा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ मोगल मुलकें त आले त्याहूनही अद्वधक तुम्ही ! ऐसा तळतळाट होईल !‘
२) ‗ रयतेस काडीचा आजार द्यावया गरज नाही.‘
३) ‗ कोण्हावरी जल ु मू अगर ज्याजती अगर कोण्हासी कलागती करावयांची गरज नाही.‘
४) ‗ याकररता दाभोळच्या सबु ेयात पावसाळ्याकारणे पागेस सामा व दाणा व वरकड के ला होता तो द्वकतेक खचव
होऊन गेला.‘
५) ‗ कुणबी घर धरून जीव मात्र घेऊन राद्वहले आहेत तेद्वह जाऊ लागतील. ‘
६) ‗ गवताच्या लहळ्यांस कोणीकडून तरी द्ववस्तो जाऊन पडला म्हणजे सारे गवत व लहळ्या आहेत द्वततक्या एके एक
जाळो जातील.‘
टीपा द्वलहा.
१) द्वशवाजी महाराजांची रयतेद्ववषयी असणारी भुमीका.
२) छावणीत रहात असणाऱ्या सैद्वनकाना के लेल्लया सच ू ना.
३) या पत्रात असलेले द्वशवाजी महाराजांचे स्वभाव गुण.
४) ‗ मरद्वठयाची तो इज्जत वाचणार नाही ‘ हे द्ववधान स्पष्ट करा.
३. वीरराणी द्वकत्तरू चन्नम्मा ------ कृष्णा मेणसे
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) राजा मल्ललसजव यांनी राणी चन्नम्मा बरोबर द्वववाह करण्याचे का ठरद्ववले ?
२) धारवाडचा कलेक्टर थॅकरे यांच्या मनात द्वकत्तूर सस्ं थानबध्दल काय हेतू होता ?
३) द्विद्वटशानी द्वकत्तूरच्या राणीबरोबर दुसरे युध्द का के ले ? त्याचा पररणाम काय झाला ?
४) राजा मल्ललसजव द्वकत्तूरच्या जंगलात कशासाठी आला होता ? तेथे कोणती घटना घडली ?
५) राणी चन्नम्मा व कलेक्टर थॅकरे यांच्यतील सघं षाव चे कारण काय ते स्पष्ट करा.
६) वीरराणी चन्नम्मा द्ववषयी माद्वहती द्वलहा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ दत्तकद्ववधी सरकारला मज ं रू नाही.‘
२) ‗ २४ द्वमद्वनटात जर द्वकल्लल्लयाचा दरवाजा उघडला नाही तर तोफांचा मारा करून दरवाजा उध्दवस्त के ला जाईल.‘
३) ‗ इग्रं जाच्या गळफासात मान अडकून घेण्यापेक्षा लढता-लढता मेलेले काय वाईट ? ‘
४) ‗द्ववजयाने हुरळून न जाता यापढू े याहून मोठे यध्ु द होणार आहे व त्यासाठी जोरदार तयारी के ली पाद्वहजे,‖ असे
द्ववचार चन्नम्मा करू लागली.‘
१) बाळाच्या न द्वदसण्याने आईची झालेली मनोवस्था.
२) म्हातारीने मल
ु ा बद्दल गोसाव्यापढु े व्यि के लेले दुुःख.
३) ―माए-पूता बुझावणी‖ या द्वलळे तील म्हातारी व मुलगा यांच्यात गोसाव्याने के लेला समेट.
२. मरद्वठयाची तो इज्जत वाचणार नाही ----- प्रा. अ. रा. कुलकणी
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) द्वशवाजी महाराजांनी सैद्वनकांना उद्देशून या पत्रात कोणती कतवव्ये सांद्वगतली आहे ?
२) छावणीत राहत असणाऱ्या सैद्वनकानी जर सच ू नांचे पालन के ले नाही तर कोणकोणत्या गोष्टी घडू शकतात ?
३) द्वशवाजी महाराजांनी लष्कराला कोणकोणत्या सच ू ना द्वदल्लया आहेत ?
४) राजा व लष्करानी प्रजेची काळजी कशी घ्यावी ते सद्ववस्तर द्वलहा.
५) द्वशवाजी महाराजांच्या ऐद्वतहाद्वसक पत्रातून कोणकोणते द्ववचार प्रकट झाले आहेत ते सद्ववस्तर द्वलहा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ मोगल मुलकें त आले त्याहूनही अद्वधक तुम्ही ! ऐसा तळतळाट होईल !‘
२) ‗ रयतेस काडीचा आजार द्यावया गरज नाही.‘
३) ‗ कोण्हावरी जल ु मू अगर ज्याजती अगर कोण्हासी कलागती करावयांची गरज नाही.‘
४) ‗ याकररता दाभोळच्या सबु ेयात पावसाळ्याकारणे पागेस सामा व दाणा व वरकड के ला होता तो द्वकतेक खचव
होऊन गेला.‘
५) ‗ कुणबी घर धरून जीव मात्र घेऊन राद्वहले आहेत तेद्वह जाऊ लागतील. ‘
६) ‗ गवताच्या लहळ्यांस कोणीकडून तरी द्ववस्तो जाऊन पडला म्हणजे सारे गवत व लहळ्या आहेत द्वततक्या एके एक
जाळो जातील.‘
टीपा द्वलहा.
१) द्वशवाजी महाराजांची रयतेद्ववषयी असणारी भुमीका.
२) छावणीत रहात असणाऱ्या सैद्वनकाना के लेल्लया सच ू ना.
३) या पत्रात असलेले द्वशवाजी महाराजांचे स्वभाव गुण.
४) ‗ मरद्वठयाची तो इज्जत वाचणार नाही ‘ हे द्ववधान स्पष्ट करा.
३. वीरराणी द्वकत्तरू चन्नम्मा ------ कृष्णा मेणसे
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) राजा मल्ललसजव यांनी राणी चन्नम्मा बरोबर द्वववाह करण्याचे का ठरद्ववले ?
२) धारवाडचा कलेक्टर थॅकरे यांच्या मनात द्वकत्तूर सस्ं थानबध्दल काय हेतू होता ?
३) द्विद्वटशानी द्वकत्तूरच्या राणीबरोबर दुसरे युध्द का के ले ? त्याचा पररणाम काय झाला ?
४) राजा मल्ललसजव द्वकत्तूरच्या जंगलात कशासाठी आला होता ? तेथे कोणती घटना घडली ?
५) राणी चन्नम्मा व कलेक्टर थॅकरे यांच्यतील सघं षाव चे कारण काय ते स्पष्ट करा.
६) वीरराणी चन्नम्मा द्ववषयी माद्वहती द्वलहा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ दत्तकद्ववधी सरकारला मज ं रू नाही.‘
२) ‗ २४ द्वमद्वनटात जर द्वकल्लल्लयाचा दरवाजा उघडला नाही तर तोफांचा मारा करून दरवाजा उध्दवस्त के ला जाईल.‘
३) ‗ इग्रं जाच्या गळफासात मान अडकून घेण्यापेक्षा लढता-लढता मेलेले काय वाईट ? ‘
४) ‗द्ववजयाने हुरळून न जाता यापढू े याहून मोठे यध्ु द होणार आहे व त्यासाठी जोरदार तयारी के ली पाद्वहजे,‖ असे
द्ववचार चन्नम्मा करू लागली.‘
Page 15
टीपा द्वलहा.
१) राजा मल्ललसजव.
२) इग्रं जानी राणी चन्नम्मांचा के लेला पराभव.
३) वीरराणी चन्नम्मांचे बालपण व द्वववाह या द्ववषयी माद्वहती द्वलहा.
४. द्वशक्षण हाच आमचा तरणोपाय ----- डॉ. जयद्वसगं राव पवार
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) ‗ द्वशक्षणानेच आमचा तरणोपाय आहे ‘ असे शाहू महाराज का म्हणतात ?
२) मोफत व सिीच्या द्वशक्षणाचा कायदा शाहू महाराजाना का करावासा वाटला ?
३) स्त्री द्वशक्षणास प्रोत्साहन देण्यासाठी महाराजांनी कोणते कायव के ले ?
४) शाहू महाराजांनी प्राथद्वमक द्वशक्षणाला प्राधान्य का द्वदले ?
५) छत्रपती शाहू महाराजांच्या द्वशक्षण कायाव चे दूरगामी पररणाम सांगा.
६) शाहू महाराजांचे कोणकोणते द्ववचार या पाठातून व्यि झालेले आहेत ?
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ द्वशक्षणानेच आमचा तरणोपाय आहे, असे माझे ठाम मत आहे.‘
२) ‗खालच्या वगाव च्या लोकांच्या बुद्वध्दवर व ज्ञानावर हे जे जड जुलमी जू लादले गेले आहे.‘
३) ‗ द्वहंदू लोकाना द्वशक्षण देवून पाश्चात्य सस्ं कृतीचे फायदे उपलब्द करून देणे, हे आपले पद्ववत्र कतवव्य आहे.‘
४) ‗ येत्या गणेश चतुथीपासनू करवीर इलाख्यात प्राथद्वमक द्वशक्षण मोफत व सिीचे करण्याचे आहे. ‘
टीपा द्वलहा.
१) द्विद्वटशांचा द्वझरपणीचा द्वसध्दांत
२) महाराजांनी द्ववद्याथी आद्वण शैक्षद्वणक सस्ं थाना के लेले आद्वथवक सहाय्य.
३) शाहू महाराजांनी शेतकऱ्यांच्या मुलासाठी राबद्ववलेला उपक्रम.
४) शाहू महाराजांनी सांद्वगतलेले द्वशक्षणाचे महत्व.
५) मोफत व सिीच्या प्राथद्वमक द्वशक्षणाच्या कायद्याची अंमलबजावणी.
५. माझं आयुष्य ----- डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) डॉ. आंबेडकरांचे जीवन कोणत्या तीन गूरूमुळे घडले आहे ?
२) डॉ. बाबासाहेब आबं ेडकरांची तीन दैवते या द्ववषयी द्वलहा.
३) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या बालपणा द्ववषयी द्वलहा.
४) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या व्यद्विमत्वातील स्वभाव गुण द्वलहा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ हे मूल फार वाईट आहे, याची आई लवकर मरेल.‘
२) ‗ बरेच लोक प्लेगने मेले, या पोरालाच प्लेग का होत नाही ? ‘
३) ‗ घरात जा. मुलगा झाला.‘
४) ‗ आपण गरीब असलो म्हणुन द्वभण्याचे काही कारण नाही. तू द्वविान का होऊ शकणार नाहीस ?‘
५) ‗ माझी अशी ठाम खात्री झाली की जगाचं कल्लयाण फि बुध्दधमवच करू शके ल. ‘
६) ‗ जो माणस ू झाला नाही तो महात्मा कसा होईल ? ‘
७) ‗ माझं द्ववद्येचं वेड भयंकर आहे. कोणा िाह्मणाच्या घरी नाही इतकी पुस्तकं आता द्वदल्ललीला मजजवळ आहेत.‘
टीपा द्वलहा.
१) डॉ. बाबासाहेब आबं ेडकरांनी सांद्वगतलेले द्ववद्येचे महत्व.
२) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी बुध्दधमाव द्ववषयी मांडलेले द्ववचार.
१) राजा मल्ललसजव.
२) इग्रं जानी राणी चन्नम्मांचा के लेला पराभव.
३) वीरराणी चन्नम्मांचे बालपण व द्वववाह या द्ववषयी माद्वहती द्वलहा.
४. द्वशक्षण हाच आमचा तरणोपाय ----- डॉ. जयद्वसगं राव पवार
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) ‗ द्वशक्षणानेच आमचा तरणोपाय आहे ‘ असे शाहू महाराज का म्हणतात ?
२) मोफत व सिीच्या द्वशक्षणाचा कायदा शाहू महाराजाना का करावासा वाटला ?
३) स्त्री द्वशक्षणास प्रोत्साहन देण्यासाठी महाराजांनी कोणते कायव के ले ?
४) शाहू महाराजांनी प्राथद्वमक द्वशक्षणाला प्राधान्य का द्वदले ?
५) छत्रपती शाहू महाराजांच्या द्वशक्षण कायाव चे दूरगामी पररणाम सांगा.
६) शाहू महाराजांचे कोणकोणते द्ववचार या पाठातून व्यि झालेले आहेत ?
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ द्वशक्षणानेच आमचा तरणोपाय आहे, असे माझे ठाम मत आहे.‘
२) ‗खालच्या वगाव च्या लोकांच्या बुद्वध्दवर व ज्ञानावर हे जे जड जुलमी जू लादले गेले आहे.‘
३) ‗ द्वहंदू लोकाना द्वशक्षण देवून पाश्चात्य सस्ं कृतीचे फायदे उपलब्द करून देणे, हे आपले पद्ववत्र कतवव्य आहे.‘
४) ‗ येत्या गणेश चतुथीपासनू करवीर इलाख्यात प्राथद्वमक द्वशक्षण मोफत व सिीचे करण्याचे आहे. ‘
टीपा द्वलहा.
१) द्विद्वटशांचा द्वझरपणीचा द्वसध्दांत
२) महाराजांनी द्ववद्याथी आद्वण शैक्षद्वणक सस्ं थाना के लेले आद्वथवक सहाय्य.
३) शाहू महाराजांनी शेतकऱ्यांच्या मुलासाठी राबद्ववलेला उपक्रम.
४) शाहू महाराजांनी सांद्वगतलेले द्वशक्षणाचे महत्व.
५) मोफत व सिीच्या प्राथद्वमक द्वशक्षणाच्या कायद्याची अंमलबजावणी.
५. माझं आयुष्य ----- डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) डॉ. आंबेडकरांचे जीवन कोणत्या तीन गूरूमुळे घडले आहे ?
२) डॉ. बाबासाहेब आबं ेडकरांची तीन दैवते या द्ववषयी द्वलहा.
३) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या बालपणा द्ववषयी द्वलहा.
४) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या व्यद्विमत्वातील स्वभाव गुण द्वलहा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ हे मूल फार वाईट आहे, याची आई लवकर मरेल.‘
२) ‗ बरेच लोक प्लेगने मेले, या पोरालाच प्लेग का होत नाही ? ‘
३) ‗ घरात जा. मुलगा झाला.‘
४) ‗ आपण गरीब असलो म्हणुन द्वभण्याचे काही कारण नाही. तू द्वविान का होऊ शकणार नाहीस ?‘
५) ‗ माझी अशी ठाम खात्री झाली की जगाचं कल्लयाण फि बुध्दधमवच करू शके ल. ‘
६) ‗ जो माणस ू झाला नाही तो महात्मा कसा होईल ? ‘
७) ‗ माझं द्ववद्येचं वेड भयंकर आहे. कोणा िाह्मणाच्या घरी नाही इतकी पुस्तकं आता द्वदल्ललीला मजजवळ आहेत.‘
टीपा द्वलहा.
१) डॉ. बाबासाहेब आबं ेडकरांनी सांद्वगतलेले द्ववद्येचे महत्व.
२) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी बुध्दधमाव द्ववषयी मांडलेले द्ववचार.
Page 16
६. श्री तक
ु ारामाची द्वत्रशतसांवत्सररक पण्ु यद्वतथी ---- साने गरू
ु जी
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) सतं तुकारामांनी मानवी मना सबं ंधी माडलेले द्ववचार स्पष्ट करा.
२) ―तुकारामांच्या आद्वण ज्ञानेश्वरांच्या ओव्यावर सारा महाराष्र पोसला गेला आहे‖ हे द्ववधान स्पष्ट करा.
३) आजच्या समाजातील धमवभोळे पणा, द्ववषमता द्ववषयी तुकारामाचे द्ववचार स्पष्ट करा.
४) एक श्रेष्ट सतं म्हणून सतं तुकारामांचे महत्व त्यांच्या अभंगातून स्पष्ट करा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ जर द्ववश्वभं राची पूजा करायची असेल तर कोणाचाही िेष, मत्सर नाही करता येणार.‘
२) ‗ सतं रानावनात गेले नाहीत – जनतेत राहूनच त्यानी उदात्त जीवनाचा आदशव घालून द्वदला.‘
३) ‗ ज्ञानेश्वर गरू
ू प्रमाणे वाटतात, एकनाथ वद्वडलाप्रं माणे तर तक
ु ाराम आईप्रमाणे.‘
४) ‗ तुकारामांना खरी आत्मद्वस्थती हवी होती. शब्द ज्ञानाचा त्याना कंटाळा होता.‘
५) ‗ तुका म्हणे आता । उरलो उपकारापुरता, देह गळे पयंत आता लोकांची सेवा होईल ती करायची.‘
टीपा द्वलहा.
१) सतं तुकारामांनी जनतेला द्वदलेली द्वशकवण.
२) सतं तुकारामांचे देवाद्ववषयी द्ववचार सांगा.
३) सतं तक ु ारामांचा मृत्यूकडे पहाण्याचा दृष्टीकोन.
४) सतं तुकारामांच्या अभंगाचे सामाद्वजक जीवनातील महत्व.
७. सतीचे शस्त्र ---- श्री. म. माटे
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
५) सईने बाळा गवंड्याचा समाचार कसा घेतला ते द्वलहा ?
६) सईच्या प्रपंच्या द्ववषयी द्वलहा ?
७) सईच्या करारी व्यद्विमत्वाचे वणवन करा.
८) बाळा गवंड्याच्या अवती-भवती गदी का जमली होती ? त्यातील सईची भूद्वमका स्पष्ट करा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ मडु दारा, अरं, गरीब बाया-बापड्यास्नी का छळतयु ास ?‘
२) ‗ कुठलं पाखरू हाइ रं ?‘
३) ‗ ए बया, का त्यांड करतीयास फुकाट ? तुला कोन बोललाया ?‘
४) ‗ आरं तमु चं तमु ी बगा, आमा गरीबाला त्यात का वडता ? ‘
५) ‗ ए बाळ्या ! तू त्या मोलकरणीलाच पाखरू म्हणालास ! मी द्वखडकीतून पाहतो आहे. आता का द्वभतोस ?‘
६) ‗तुला काय वाटलं मी बामनीन द्वबमनीन हाई, खाली मान घालून मुकाट ऐकून घ्यायला ?‘
७) ‗ ए मुडद्या, लई फाजीलपणा चालावलास ! तुला काय वाटलं रं ! त्वांड लई चुरुचुरु करतं या ! ‘
टीपा द्वलहा.
१) बाळा गवंड्याची व्यिीरेखा.
२) पती द्वनधना नंतर सईचे जगणे.
८. प्रदूषणावर उपाय नाही का ? ----- शद्वशकांत रामचंद्र मांडके .
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) मानवाचा द्वनसगावशी कशा प्रकारचा भाव असला पाद्वहजे स्पष्ट करा.
२) जैवीक शस्त्र व रासायद्वनक शस्त्र या सकं ल्लपना स्पष्ट करा.
३) मानव आद्वण द्वनसगाव चे नाते प्रदूषणावर उपाय नाही काय ? या पाठाच्या आधारे स्पष्ट करा.
ु ारामाची द्वत्रशतसांवत्सररक पण्ु यद्वतथी ---- साने गरू
ु जी
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) सतं तुकारामांनी मानवी मना सबं ंधी माडलेले द्ववचार स्पष्ट करा.
२) ―तुकारामांच्या आद्वण ज्ञानेश्वरांच्या ओव्यावर सारा महाराष्र पोसला गेला आहे‖ हे द्ववधान स्पष्ट करा.
३) आजच्या समाजातील धमवभोळे पणा, द्ववषमता द्ववषयी तुकारामाचे द्ववचार स्पष्ट करा.
४) एक श्रेष्ट सतं म्हणून सतं तुकारामांचे महत्व त्यांच्या अभंगातून स्पष्ट करा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ जर द्ववश्वभं राची पूजा करायची असेल तर कोणाचाही िेष, मत्सर नाही करता येणार.‘
२) ‗ सतं रानावनात गेले नाहीत – जनतेत राहूनच त्यानी उदात्त जीवनाचा आदशव घालून द्वदला.‘
३) ‗ ज्ञानेश्वर गरू
ू प्रमाणे वाटतात, एकनाथ वद्वडलाप्रं माणे तर तक
ु ाराम आईप्रमाणे.‘
४) ‗ तुकारामांना खरी आत्मद्वस्थती हवी होती. शब्द ज्ञानाचा त्याना कंटाळा होता.‘
५) ‗ तुका म्हणे आता । उरलो उपकारापुरता, देह गळे पयंत आता लोकांची सेवा होईल ती करायची.‘
टीपा द्वलहा.
१) सतं तुकारामांनी जनतेला द्वदलेली द्वशकवण.
२) सतं तुकारामांचे देवाद्ववषयी द्ववचार सांगा.
३) सतं तक ु ारामांचा मृत्यूकडे पहाण्याचा दृष्टीकोन.
४) सतं तुकारामांच्या अभंगाचे सामाद्वजक जीवनातील महत्व.
७. सतीचे शस्त्र ---- श्री. म. माटे
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
५) सईने बाळा गवंड्याचा समाचार कसा घेतला ते द्वलहा ?
६) सईच्या प्रपंच्या द्ववषयी द्वलहा ?
७) सईच्या करारी व्यद्विमत्वाचे वणवन करा.
८) बाळा गवंड्याच्या अवती-भवती गदी का जमली होती ? त्यातील सईची भूद्वमका स्पष्ट करा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ मडु दारा, अरं, गरीब बाया-बापड्यास्नी का छळतयु ास ?‘
२) ‗ कुठलं पाखरू हाइ रं ?‘
३) ‗ ए बया, का त्यांड करतीयास फुकाट ? तुला कोन बोललाया ?‘
४) ‗ आरं तमु चं तमु ी बगा, आमा गरीबाला त्यात का वडता ? ‘
५) ‗ ए बाळ्या ! तू त्या मोलकरणीलाच पाखरू म्हणालास ! मी द्वखडकीतून पाहतो आहे. आता का द्वभतोस ?‘
६) ‗तुला काय वाटलं मी बामनीन द्वबमनीन हाई, खाली मान घालून मुकाट ऐकून घ्यायला ?‘
७) ‗ ए मुडद्या, लई फाजीलपणा चालावलास ! तुला काय वाटलं रं ! त्वांड लई चुरुचुरु करतं या ! ‘
टीपा द्वलहा.
१) बाळा गवंड्याची व्यिीरेखा.
२) पती द्वनधना नंतर सईचे जगणे.
८. प्रदूषणावर उपाय नाही का ? ----- शद्वशकांत रामचंद्र मांडके .
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) मानवाचा द्वनसगावशी कशा प्रकारचा भाव असला पाद्वहजे स्पष्ट करा.
२) जैवीक शस्त्र व रासायद्वनक शस्त्र या सकं ल्लपना स्पष्ट करा.
३) मानव आद्वण द्वनसगाव चे नाते प्रदूषणावर उपाय नाही काय ? या पाठाच्या आधारे स्पष्ट करा.
Page 17
४) लेखकांच्या मते प्रदूषणावर कोणकोणते उपाय करता येतील ते द्वलहा.
५) प्रदूषण वाढण्याची द्ववद्ववध कारणे सांगा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ ही सगळी सजीव सष्टृ ी म्हणजे एक अखंड साखळी आहे.‘
२) ‗ प्रचंड मोठे रस्ते फार मोठी शे तजमीन व्यापतात.‘
३) ‗ प्रदूषण नाहीसे करणारे कारखाने काढले तर ’..‘
४) ‗ भूत म्हणजे प्राणीमात्र का हो सर् ? ‘
५) ‗ अरे हा द्वनसगव माणसाला आपल्लया अनंत हातानी भरभरून देतोय, त्याबध्दल आपण द्वनसगावचे ऋणी राहून त्याना
जे द्वदलंय त्याचं रक्षण करायला पाहीजे.‘
टीपा द्वलहा.
१) सौर उजेचे महत्व.
२) शे तकऱ्यांनी शे तीची घ्यावयाची काळजी.
३) कारखाने वाढल्लयामूळे होणारे प्रदूषण.
४) पयाववरण सवं धवन.
९. आजीचे भाष्य -- अनुवाद ---- मीना वांगीकर
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) ―आजीला सववजण मुकी म्हणत , तेच नांव पुढे अथववाही झाले‖ असे लेखकाला का वाटते ?
२) ― बुध्दी नसलेला मानव प्राण्याहूनही क्षद्रु झाला तर कसं होईल ?‖ हे आजीचे द्ववधान ―आजीचे भाष्य‖ या पाठाच्या
आधारे स्पष्ट करा.
३) आत्मा, पुनजवन्म, परमात्मा, स्वगव-नरक याद्ववषयीचे आजीचे द्ववचार स्पष्ट करा.
४) आजीच्या स्वभावा द्ववषयी माद्वहती द्वलहा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ चल काशी यात्रेला जाऊन येऊ.‘
२) ‗ मेल्लयावर कोणाचं काय होतं हे मला तरी माद्वहत नाही बाबा !‘
३) ‗ देऊळही शाश्वत नाही देवही शाश्वत नही.‘
४) ‗ म्हणजे पनु जवन्म नाही म्हणतेस की काय ? ‘
५) ‗ तसं माणसानं देवाजवळ काही मागणं चूक आहे, असं म्हणतेस की काय आजी ? ‘
६) ‗ बुध्दी असलेला माणूस मात्र त्याहून जर क्षुद्र झाला तर कसं होणार रे बाळा ? ‘
टीपा द्वलहा.
१) लेखकानी आजीच्या जीवना सबं ंधी के लेले वणवन.
२) आजीच्या मते देवाकडे मागणे चूक आहे, हे द्ववधान स्पष्ट करा.
१०. ह्रदयसवं ाद ------ गं. बा. सरदार
खालील प्रश्नांची सद्ववसत् र उत्तरे द्वलहा.
१) प्रा. ग.ं बा. सरदार यांचे कौटुंद्वबक जीवन द्ववषयक द्ववचार स्पष्ट करा.
२) प्रा. ग.ं बा. सरदार यांची दद्वलत समाजाच्या अस्पश्ृ यता सदं भावतील भूद्वमका स्पष्ट करा.
३) प्रा. ग.ं बा. सरदार यांची स्त्री द्ववषयक द्ववचारांची चचावत्मक मांडणी करा.
४) प्रा. ग.ं बा. सरदार यांचे दद्वलत साद्वहत्याद्ववषयीचे द्ववचार द्वलहा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ सतं अद्वण समाज ही आपल्लया प्रज्ञेची दोनच द्ववश्रांतीस्थाने आहेत.‘
५) प्रदूषण वाढण्याची द्ववद्ववध कारणे सांगा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ ही सगळी सजीव सष्टृ ी म्हणजे एक अखंड साखळी आहे.‘
२) ‗ प्रचंड मोठे रस्ते फार मोठी शे तजमीन व्यापतात.‘
३) ‗ प्रदूषण नाहीसे करणारे कारखाने काढले तर ’..‘
४) ‗ भूत म्हणजे प्राणीमात्र का हो सर् ? ‘
५) ‗ अरे हा द्वनसगव माणसाला आपल्लया अनंत हातानी भरभरून देतोय, त्याबध्दल आपण द्वनसगावचे ऋणी राहून त्याना
जे द्वदलंय त्याचं रक्षण करायला पाहीजे.‘
टीपा द्वलहा.
१) सौर उजेचे महत्व.
२) शे तकऱ्यांनी शे तीची घ्यावयाची काळजी.
३) कारखाने वाढल्लयामूळे होणारे प्रदूषण.
४) पयाववरण सवं धवन.
९. आजीचे भाष्य -- अनुवाद ---- मीना वांगीकर
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) ―आजीला सववजण मुकी म्हणत , तेच नांव पुढे अथववाही झाले‖ असे लेखकाला का वाटते ?
२) ― बुध्दी नसलेला मानव प्राण्याहूनही क्षद्रु झाला तर कसं होईल ?‖ हे आजीचे द्ववधान ―आजीचे भाष्य‖ या पाठाच्या
आधारे स्पष्ट करा.
३) आत्मा, पुनजवन्म, परमात्मा, स्वगव-नरक याद्ववषयीचे आजीचे द्ववचार स्पष्ट करा.
४) आजीच्या स्वभावा द्ववषयी माद्वहती द्वलहा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ चल काशी यात्रेला जाऊन येऊ.‘
२) ‗ मेल्लयावर कोणाचं काय होतं हे मला तरी माद्वहत नाही बाबा !‘
३) ‗ देऊळही शाश्वत नाही देवही शाश्वत नही.‘
४) ‗ म्हणजे पनु जवन्म नाही म्हणतेस की काय ? ‘
५) ‗ तसं माणसानं देवाजवळ काही मागणं चूक आहे, असं म्हणतेस की काय आजी ? ‘
६) ‗ बुध्दी असलेला माणूस मात्र त्याहून जर क्षुद्र झाला तर कसं होणार रे बाळा ? ‘
टीपा द्वलहा.
१) लेखकानी आजीच्या जीवना सबं ंधी के लेले वणवन.
२) आजीच्या मते देवाकडे मागणे चूक आहे, हे द्ववधान स्पष्ट करा.
१०. ह्रदयसवं ाद ------ गं. बा. सरदार
खालील प्रश्नांची सद्ववसत् र उत्तरे द्वलहा.
१) प्रा. ग.ं बा. सरदार यांचे कौटुंद्वबक जीवन द्ववषयक द्ववचार स्पष्ट करा.
२) प्रा. ग.ं बा. सरदार यांची दद्वलत समाजाच्या अस्पश्ृ यता सदं भावतील भूद्वमका स्पष्ट करा.
३) प्रा. ग.ं बा. सरदार यांची स्त्री द्ववषयक द्ववचारांची चचावत्मक मांडणी करा.
४) प्रा. ग.ं बा. सरदार यांचे दद्वलत साद्वहत्याद्ववषयीचे द्ववचार द्वलहा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ सतं अद्वण समाज ही आपल्लया प्रज्ञेची दोनच द्ववश्रांतीस्थाने आहेत.‘
Page 18
२) ‗माणसांनं माणसांच्या अंगी नसता अमंगळपणा द्वचकटद्ववण्याची ही मानवीमनोवृत्ती अभद्र आद्वण हीन आहे.‘
३) ‗ नोकरीसाठी द्वमन्नतवारी करावी , हे माझ्या स्वभावातच नव्हतं .‘
४) ‗ दद्वलतांची नस ु ती सावली पडली तरी, सवणांची शुध्दता द्वबघडते.‘
५) ‗ स्त्री हा कुटुंबाचा आधारस्तंभ असल्लयानं घरची जबाबदारी टाळता येत नाही, हे खरं आहे.‘
६) ‗ त्याना मदत करण्यासाठी लहानपणी मी हातात तराजू घेतला होता.‘
टीपा द्वलहा.
१) प्रा. ग.ं बा. सरदार यांचे बालपण व द्वशक्षण द्ववषयक द्ववचार द्वलहा.
२) प्रा. ग.ं बा. सरदार यांच्यावर पडलेल्लया व्यद्विमत्वाचा प्रभाव.
३) प्रा. ग.ं बा. सरदार यांचे अस्पृश्यता द्ववषयी द्ववचार.
११. जीवनाची सायंकाळ ------ द्वव. वा. द्वशरवाडकर
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) अप्पासाहेब बेलवलकरांचा करारी स्वभाव द्वलहा.
२) मुलीने वद्वडलांच्यावर चोरीचा आरोप के ल्लयावर त्यांची झालेली मानद्वसक अवस्था स्पष्ट करा.
३) अप्पासाहेब बेलवलकरानं ा कावेरीने कसा धीर द्वदला ते द्वलहा.
४) नलनू े चोरीचा आरोप करताच अप्पासाहेबांच्या मनामध्ये अगद्वतकता व क्रोध का द्वनमाव ण झाला ?
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ मी चोरी के ली असं खरंच वाटतं तुला ?‘
२) ‗ अप्पा मी चुकले, मला क्षमा करा, अप्पा. तुमच्या लाडक्या कोकराला क्षमा करा !‘
३) ‗ माझ्या काळजाच्या द्वचंध्या होताहेत, पण मी जगणार आहे - तुमच्यासाठी.‘
४) ‗ तुम्ही मोरवाडीला जायला द्वनघायलात तर लोक तुम्हांला चोरवाडीला नेऊन पोचवतील.‘
५) ‗ पृथ्वीवर गाफीलपणानं द्वहंडणाऱ्या परमेश्वराच्या पाठीत सरु ा खुपसनू त्याचाच खून करू पाहणारी माणसं समोर वावरत
असतान रागवायचं नाही ?‘
टीपा द्वलहा.
१) कावेरीची व्यद्विरेखा.
२) अप्पासाहेब बेलवलकरांचा करारी स्वभाव.
१२. ही मल
ु े ’.. त्यांचे हे वय ’.. ----- शांता ज. शे ळके
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) वाढाळू वयातील मुलांना द्वशस्त लावताना पालकांची कोणती भूद्वमका असावी असे शांता शेळके याना वाटते ?
२) वाढाळू वयातील मुलांचा शारीररक व मानद्वसक प्रवास अद्वतशय अवघड असतो, या द्ववधाना द्ववषयी माद्वहती द्वलहा.
३) ‗ही मुले त्यांचे ’ हे वय’‘ या पाठातून लेद्वखके नी सांद्वगतलेली पालकांची कतवव्ये कोणती ?
४) शांता शेळके यांच्या मते मुलांच्या द्ववषयी अवास्तव अपेक्षा बाळगल्लयावर काय होऊ शकते ?
५) गुजराथी लोक आपल्लया मुलाना दुसऱ्यांच्या दुकानात नोकरीला ठे वण्यापाठीमागची भूद्वमका ―ही मुले त्यांचे ’ हे
वय’‖ या पाठातून स्पष्ट करा.
६) आई-वद्वडलानी आपल्लया पाल्लयाची तुलना इतर मुलाबरोबर करू नये, असे लेद्वखका शांता शेळके का म्हणतात ?
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ ज्या घरातील माणसे एकमेकावर प्रेम करतात – द्वनस्वाथी भावनेने परस्परांची जपणूक करतात ते घर अधीक स्थीर
भरभक्कम पायावर उभे असते.‘
२) ‗ एवढा मोठा घोडा झालास अद्वण हे इतकं साधं काम तल ु ा जमत नाही .‘
३) ‗ स्वप्नरंजन ही या काळातील मुलांची एक फार मोठी मानद्वसक गरज असते.‘
३) ‗ नोकरीसाठी द्वमन्नतवारी करावी , हे माझ्या स्वभावातच नव्हतं .‘
४) ‗ दद्वलतांची नस ु ती सावली पडली तरी, सवणांची शुध्दता द्वबघडते.‘
५) ‗ स्त्री हा कुटुंबाचा आधारस्तंभ असल्लयानं घरची जबाबदारी टाळता येत नाही, हे खरं आहे.‘
६) ‗ त्याना मदत करण्यासाठी लहानपणी मी हातात तराजू घेतला होता.‘
टीपा द्वलहा.
१) प्रा. ग.ं बा. सरदार यांचे बालपण व द्वशक्षण द्ववषयक द्ववचार द्वलहा.
२) प्रा. ग.ं बा. सरदार यांच्यावर पडलेल्लया व्यद्विमत्वाचा प्रभाव.
३) प्रा. ग.ं बा. सरदार यांचे अस्पृश्यता द्ववषयी द्ववचार.
११. जीवनाची सायंकाळ ------ द्वव. वा. द्वशरवाडकर
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) अप्पासाहेब बेलवलकरांचा करारी स्वभाव द्वलहा.
२) मुलीने वद्वडलांच्यावर चोरीचा आरोप के ल्लयावर त्यांची झालेली मानद्वसक अवस्था स्पष्ट करा.
३) अप्पासाहेब बेलवलकरानं ा कावेरीने कसा धीर द्वदला ते द्वलहा.
४) नलनू े चोरीचा आरोप करताच अप्पासाहेबांच्या मनामध्ये अगद्वतकता व क्रोध का द्वनमाव ण झाला ?
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ मी चोरी के ली असं खरंच वाटतं तुला ?‘
२) ‗ अप्पा मी चुकले, मला क्षमा करा, अप्पा. तुमच्या लाडक्या कोकराला क्षमा करा !‘
३) ‗ माझ्या काळजाच्या द्वचंध्या होताहेत, पण मी जगणार आहे - तुमच्यासाठी.‘
४) ‗ तुम्ही मोरवाडीला जायला द्वनघायलात तर लोक तुम्हांला चोरवाडीला नेऊन पोचवतील.‘
५) ‗ पृथ्वीवर गाफीलपणानं द्वहंडणाऱ्या परमेश्वराच्या पाठीत सरु ा खुपसनू त्याचाच खून करू पाहणारी माणसं समोर वावरत
असतान रागवायचं नाही ?‘
टीपा द्वलहा.
१) कावेरीची व्यद्विरेखा.
२) अप्पासाहेब बेलवलकरांचा करारी स्वभाव.
१२. ही मल
ु े ’.. त्यांचे हे वय ’.. ----- शांता ज. शे ळके
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) वाढाळू वयातील मुलांना द्वशस्त लावताना पालकांची कोणती भूद्वमका असावी असे शांता शेळके याना वाटते ?
२) वाढाळू वयातील मुलांचा शारीररक व मानद्वसक प्रवास अद्वतशय अवघड असतो, या द्ववधाना द्ववषयी माद्वहती द्वलहा.
३) ‗ही मुले त्यांचे ’ हे वय’‘ या पाठातून लेद्वखके नी सांद्वगतलेली पालकांची कतवव्ये कोणती ?
४) शांता शेळके यांच्या मते मुलांच्या द्ववषयी अवास्तव अपेक्षा बाळगल्लयावर काय होऊ शकते ?
५) गुजराथी लोक आपल्लया मुलाना दुसऱ्यांच्या दुकानात नोकरीला ठे वण्यापाठीमागची भूद्वमका ―ही मुले त्यांचे ’ हे
वय’‖ या पाठातून स्पष्ट करा.
६) आई-वद्वडलानी आपल्लया पाल्लयाची तुलना इतर मुलाबरोबर करू नये, असे लेद्वखका शांता शेळके का म्हणतात ?
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ ज्या घरातील माणसे एकमेकावर प्रेम करतात – द्वनस्वाथी भावनेने परस्परांची जपणूक करतात ते घर अधीक स्थीर
भरभक्कम पायावर उभे असते.‘
२) ‗ एवढा मोठा घोडा झालास अद्वण हे इतकं साधं काम तल ु ा जमत नाही .‘
३) ‗ स्वप्नरंजन ही या काळातील मुलांची एक फार मोठी मानद्वसक गरज असते.‘
Page 19
४) ‗ घरातच जर अद्वनश्चयाचे वातावरण असेल तर सारे जग मुलांच्या दृष्टीने द्ववस्कळीत, धोक्याचे होऊन बसते.‘
५) ‗ तुझ्या वयाची असताना मी नव्हते बाई अशी खुळचट.‘
टीपा द्वलहा.
१) वाढाळू वयातील मुलांची मानद्वसक अवस्था.
२) पालकांची कतवव्ये.
पद्यद्ववभाग
१. पसायदान --- सतं ज्ञानेश्वर
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा
१) ― पसायदान ‖ या कद्ववतेतून ज्ञानेश्वरानी कोणते द्ववचार मांडले आहेत ?
२) कोणती द्ववद्ववध मल्लू ये समाजात रूजावी म्हणनू सतं ज्ञानेश्वरानी परमेश्वराकडे पसायदान माद्वगतले आहे ?
३) ― पसायदान‖ या ओव्यांचा भावाथव तुमच्या शब्दात द्वलहा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ जे खळांची व्यक ं टी सांडो । तया सत्कमी रती वाढो ॥
भूता परस्परे जडो । मैत्र जीवाचे ॥‘
२) ‗ चंद्रमे जे अलांछन । मातंड जे तापहीन ॥
ते सवाव ही सदा सज्जन । सोयरे होतु ॥ ‘
क. टीपा द्वलहा.
१) पसायदानातील उपमांचे द्ववश्ले षण.
२) सतं ज्ञानेश्वरानी सतं ाच्या द्ववषयी मांडलेले द्ववचार.
३) सतं ज्ञानेश्वरानी द्ववश्वात्मक परमेश्वराकडे माद्वगतलेले पसायदान.
२. बसवेश्वरांचे वचनामतृ ---- सतं बसवेशव् र
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा
१) सतं बसवेश्वरांनी देवासबं ंधी सांद्वगतलेली सक
ं ल्लपना स्पष्ट करा.
२) सतं बसवेश्वरांच्या वचनातील द्वशवपथाचे महत्व स्पष्ट करा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ सहज भावाचा, आत्मैक्य कुडलसगं म एकच देव. ‘
२) ‗ अथवरेषा असनू काय उपयोग, आयुष्यरेषा नसेल तर.‘
टीपा द्वलहा.
१) स्थावर आद्वण अद्ववनाशी कल्लपना स्पष्ट करा.
२) कुडलसगं म देवास प्रसन्न करण्याची रीत.
३. सतं वाणी
अ) द्वकती हे सख
ु माद्वनती सस
ं ाराचे -- सतं सोयराबाई
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) सतं सोयराबाईनी सस ं ाररकाना कोणते मागवदशवन के ले आहे ?
२) माणसाने षड्द्ववकारातनू स्वतुःची सटु का के ली नाही तर काय होईल असे सतं सोयराबाई म्हणतात ?
५) ‗ तुझ्या वयाची असताना मी नव्हते बाई अशी खुळचट.‘
टीपा द्वलहा.
१) वाढाळू वयातील मुलांची मानद्वसक अवस्था.
२) पालकांची कतवव्ये.
पद्यद्ववभाग
१. पसायदान --- सतं ज्ञानेश्वर
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा
१) ― पसायदान ‖ या कद्ववतेतून ज्ञानेश्वरानी कोणते द्ववचार मांडले आहेत ?
२) कोणती द्ववद्ववध मल्लू ये समाजात रूजावी म्हणनू सतं ज्ञानेश्वरानी परमेश्वराकडे पसायदान माद्वगतले आहे ?
३) ― पसायदान‖ या ओव्यांचा भावाथव तुमच्या शब्दात द्वलहा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ जे खळांची व्यक ं टी सांडो । तया सत्कमी रती वाढो ॥
भूता परस्परे जडो । मैत्र जीवाचे ॥‘
२) ‗ चंद्रमे जे अलांछन । मातंड जे तापहीन ॥
ते सवाव ही सदा सज्जन । सोयरे होतु ॥ ‘
क. टीपा द्वलहा.
१) पसायदानातील उपमांचे द्ववश्ले षण.
२) सतं ज्ञानेश्वरानी सतं ाच्या द्ववषयी मांडलेले द्ववचार.
३) सतं ज्ञानेश्वरानी द्ववश्वात्मक परमेश्वराकडे माद्वगतलेले पसायदान.
२. बसवेश्वरांचे वचनामतृ ---- सतं बसवेशव् र
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा
१) सतं बसवेश्वरांनी देवासबं ंधी सांद्वगतलेली सक
ं ल्लपना स्पष्ट करा.
२) सतं बसवेश्वरांच्या वचनातील द्वशवपथाचे महत्व स्पष्ट करा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ सहज भावाचा, आत्मैक्य कुडलसगं म एकच देव. ‘
२) ‗ अथवरेषा असनू काय उपयोग, आयुष्यरेषा नसेल तर.‘
टीपा द्वलहा.
१) स्थावर आद्वण अद्ववनाशी कल्लपना स्पष्ट करा.
२) कुडलसगं म देवास प्रसन्न करण्याची रीत.
३. सतं वाणी
अ) द्वकती हे सख
ु माद्वनती सस
ं ाराचे -- सतं सोयराबाई
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) सतं सोयराबाईनी सस ं ाररकाना कोणते मागवदशवन के ले आहे ?
२) माणसाने षड्द्ववकारातनू स्वतुःची सटु का के ली नाही तर काय होईल असे सतं सोयराबाई म्हणतात ?
Page 20
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ द्वकती हे सख ू माद्वनती सस ं ाराचे । काय हे साचे मृगजळ ॥ ‘
२) ‗ का हे गतुं ले स्त्रीपत्रु धना । कां ही वासना न सटू े याची ॥ ‘
टीपा द्वलहा.
१) ‗ द्वकती हे सख ू माद्वनती सस ं ाराचे ‘या अभंगाचा भावाथव द्वलहा.
ब) घेता नाम द्ववठोबाचे -- सतं सेना न्हावी
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) सतं सेना न्हावी यांनी नामस्मरणाचे महत्व उदाहरणासद्वहत कसे स्पष्ट के ले आहे ?
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ नामे ताररले अपार । महापापी दुराचार ॥ ‘
२) ‗ सेना बैसला द्वनवांत । द्ववठ्ठल नाम उच्चारीत ॥ ‘
टीपा द्वलहा.
१) ― घेता नाम द्ववठोबाचे ‖ या अभंगाचा भावाथव द्वलहा.
क) सत्वर पाव गे मला --- सतं एकनाथ
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) सतं एकनाथांच्या भारूडातून प्रकटणारी रूपकं उलघडून दाखवा.
२) रूपकांच्या माध्यमातून सतं एकनाथानी पारमाद्वथवक मागवदशवन कसे के ले आहे ?
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ सासू माझी जाच करती । लवकर द्वनदाव ळी द्वतला ॥ ‘
२) ‗ नणंदेचे पोर द्वकरकीर करते । खरूज होऊ दे त्याला ॥ ‘
३) ‗ एका जनादवनी सगळे ची जाऊ दे । एकटीच राहू दे मला ॥ ‘
टीपा द्वलहा.
१) ‗ सत्वर पाव गे मला ‘ या भारूडातील अध्यात्म भावाथव द्वलहा.
४. तू थोर दयाद्वसध
ं ू --- रघनु ाथ पद्वं डत
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) हंसपक्षाने नलराजाला कोणता सल्लला देऊन त्याच्या लोभाचे वणवन कसे के ले आहे ?
२) हंसपक्षी व नलराजा यांचा सवं ाद तुमच्या शब्दात द्वलहा.
३) हस ं पक्षाच्या गृहद्वस्थतीचा राजावर झालेला पररणाम द्वलहा
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ न सोडी हा नल भूद्वमपाळ माते ।असे जाणोनी हंस वदे त्याते ॥‘
हंस- द्वहंसा नच घडो तुझ्या हातें । स्व-स्थळाते पावेन पक्षपाते ॥‘
२) ‗ ऐक राया तू थोर दया-द्वसध ं ू । नीद्वत – सागरही तुची दीन-बंधू ॥‘
द्वनखदं ू द्वन बोद्वललो नको द्वनदं ू । सकल वदसी जरर पाय तझ ु े वदं ू ॥‘
टीपा द्वलहा.
१) हस ं पक्षाने के लेली नलराजाची स्ततु ी.
२) नलराजाचा स्वभाव द्वलहा.
१) ‗ द्वकती हे सख ू माद्वनती सस ं ाराचे । काय हे साचे मृगजळ ॥ ‘
२) ‗ का हे गतुं ले स्त्रीपत्रु धना । कां ही वासना न सटू े याची ॥ ‘
टीपा द्वलहा.
१) ‗ द्वकती हे सख ू माद्वनती सस ं ाराचे ‘या अभंगाचा भावाथव द्वलहा.
ब) घेता नाम द्ववठोबाचे -- सतं सेना न्हावी
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) सतं सेना न्हावी यांनी नामस्मरणाचे महत्व उदाहरणासद्वहत कसे स्पष्ट के ले आहे ?
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ नामे ताररले अपार । महापापी दुराचार ॥ ‘
२) ‗ सेना बैसला द्वनवांत । द्ववठ्ठल नाम उच्चारीत ॥ ‘
टीपा द्वलहा.
१) ― घेता नाम द्ववठोबाचे ‖ या अभंगाचा भावाथव द्वलहा.
क) सत्वर पाव गे मला --- सतं एकनाथ
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) सतं एकनाथांच्या भारूडातून प्रकटणारी रूपकं उलघडून दाखवा.
२) रूपकांच्या माध्यमातून सतं एकनाथानी पारमाद्वथवक मागवदशवन कसे के ले आहे ?
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ सासू माझी जाच करती । लवकर द्वनदाव ळी द्वतला ॥ ‘
२) ‗ नणंदेचे पोर द्वकरकीर करते । खरूज होऊ दे त्याला ॥ ‘
३) ‗ एका जनादवनी सगळे ची जाऊ दे । एकटीच राहू दे मला ॥ ‘
टीपा द्वलहा.
१) ‗ सत्वर पाव गे मला ‘ या भारूडातील अध्यात्म भावाथव द्वलहा.
४. तू थोर दयाद्वसध
ं ू --- रघनु ाथ पद्वं डत
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) हंसपक्षाने नलराजाला कोणता सल्लला देऊन त्याच्या लोभाचे वणवन कसे के ले आहे ?
२) हंसपक्षी व नलराजा यांचा सवं ाद तुमच्या शब्दात द्वलहा.
३) हस ं पक्षाच्या गृहद्वस्थतीचा राजावर झालेला पररणाम द्वलहा
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ न सोडी हा नल भूद्वमपाळ माते ।असे जाणोनी हंस वदे त्याते ॥‘
हंस- द्वहंसा नच घडो तुझ्या हातें । स्व-स्थळाते पावेन पक्षपाते ॥‘
२) ‗ ऐक राया तू थोर दया-द्वसध ं ू । नीद्वत – सागरही तुची दीन-बंधू ॥‘
द्वनखदं ू द्वन बोद्वललो नको द्वनदं ू । सकल वदसी जरर पाय तझ ु े वदं ू ॥‘
टीपा द्वलहा.
१) हस ं पक्षाने के लेली नलराजाची स्ततु ी.
२) नलराजाचा स्वभाव द्वलहा.
Page 21
५. सदुं र द्वहरवे माळ --- कवी द्वगरीश
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) ‗ सदुं र द्वहरवे माळ ‘ मधील द्वनसगावला आलेले नवरूप, नवचैतन्य वणवन करा.
२) ‗ सदुं र द्वहरवे माळ ‘ या कद्ववतेचा भावाथव तुमच्या शब्दात द्वलहा.
३) पावसाच्या आगमनाने एकीकडे द्वनसगावचे नवचैतन्य तर दुसरीकडे शे तकऱ्याच्या समस्येवर द्वनमाव ण झालेला प्रश्न
यावर सद्ववस्तर द्वलहा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ बोरवनाची सक ु ली पाने,
तरतरली या नवजलपाने ;
द्ववरळ भाबळी चैतन्याने,
स्वानंदाने डुलू लागल्लया सकाळसायंकाळ . ‘
२) ‗ द्वनवली राने गुरे-वासरे,
द्वनवली झाडे रानपाखरे ;
धनी अंतरी द्वनवले सारे ,
शेतकऱ्याच्ं या पोटामधला द्वनवेल कद्वध पण जाळ ? ‘
३) ‗ जमली काळी वर घनमाला ,
द्वझम् द्वझम् पाऊस खाली आला,
द्वग्रष्मऋतूचा ताप द्वनवाला,
कोंभ येऊनी दूर दूरवर पालवले खडकाळ .‘
टीपा द्वलहा.
१) ‗ सदुं र द्वहरवे माळ ‘ मधील द्वनसगव द्वचत्रण.
२) पावसाच्या आगमनाने द्वनसगावत झालेले बदल.
३) शेतकऱ्यांच्या समस्या.
६. गोफ --- गोद्ववदं ाग्रज
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) ‗ गोफ ‘ या कद्ववतेतून कोणता द्ववचार मांडलेला आहे ?
२) ‗ गोफ ‘ या कद्ववतेचा भावाथव द्वलहा.
३) व्यवहारी जगाचा द्वसध्दांत आद्वण सख्याला आलेले अनभ ु व यातील फरक ‗ गोफ ‘ कद्ववतेच्या आधारे स्पष्ट करा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗पदर आद्वणले तुझे काही तू, माझे आद्वण मी ही तसा
हासत खेळत गोफ गद्वुं फला, कळले नाही कधी कसा.‘
२) ‗थांब उलघडू गोफ कद्वठण हा, शांत बुद्वध्दने सखे असा ।
की न तुटावा पदर एकही, धागा धागा नीट तसा ॥ ‘
३) ‗ कद्वठण जोडणे, परर तोडणे सक
ु र वाटते जनांप्रती ।
उलटा , अनभु व आला आम्हा, गगुं जाहली इथें मती ॥ ‘
टीपा द्वलहा.
१) ‗ गोफ ‘ कद्ववतेतील द्ववरह.
२) ‗ गोफ ‘ कद्ववतेतील नायक व नाद्वयके च्या प्रेमाची अवस्था.
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) ‗ सदुं र द्वहरवे माळ ‘ मधील द्वनसगावला आलेले नवरूप, नवचैतन्य वणवन करा.
२) ‗ सदुं र द्वहरवे माळ ‘ या कद्ववतेचा भावाथव तुमच्या शब्दात द्वलहा.
३) पावसाच्या आगमनाने एकीकडे द्वनसगावचे नवचैतन्य तर दुसरीकडे शे तकऱ्याच्या समस्येवर द्वनमाव ण झालेला प्रश्न
यावर सद्ववस्तर द्वलहा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ बोरवनाची सक ु ली पाने,
तरतरली या नवजलपाने ;
द्ववरळ भाबळी चैतन्याने,
स्वानंदाने डुलू लागल्लया सकाळसायंकाळ . ‘
२) ‗ द्वनवली राने गुरे-वासरे,
द्वनवली झाडे रानपाखरे ;
धनी अंतरी द्वनवले सारे ,
शेतकऱ्याच्ं या पोटामधला द्वनवेल कद्वध पण जाळ ? ‘
३) ‗ जमली काळी वर घनमाला ,
द्वझम् द्वझम् पाऊस खाली आला,
द्वग्रष्मऋतूचा ताप द्वनवाला,
कोंभ येऊनी दूर दूरवर पालवले खडकाळ .‘
टीपा द्वलहा.
१) ‗ सदुं र द्वहरवे माळ ‘ मधील द्वनसगव द्वचत्रण.
२) पावसाच्या आगमनाने द्वनसगावत झालेले बदल.
३) शेतकऱ्यांच्या समस्या.
६. गोफ --- गोद्ववदं ाग्रज
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) ‗ गोफ ‘ या कद्ववतेतून कोणता द्ववचार मांडलेला आहे ?
२) ‗ गोफ ‘ या कद्ववतेचा भावाथव द्वलहा.
३) व्यवहारी जगाचा द्वसध्दांत आद्वण सख्याला आलेले अनभ ु व यातील फरक ‗ गोफ ‘ कद्ववतेच्या आधारे स्पष्ट करा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗पदर आद्वणले तुझे काही तू, माझे आद्वण मी ही तसा
हासत खेळत गोफ गद्वुं फला, कळले नाही कधी कसा.‘
२) ‗थांब उलघडू गोफ कद्वठण हा, शांत बुद्वध्दने सखे असा ।
की न तुटावा पदर एकही, धागा धागा नीट तसा ॥ ‘
३) ‗ कद्वठण जोडणे, परर तोडणे सक
ु र वाटते जनांप्रती ।
उलटा , अनभु व आला आम्हा, गगुं जाहली इथें मती ॥ ‘
टीपा द्वलहा.
१) ‗ गोफ ‘ कद्ववतेतील द्ववरह.
२) ‗ गोफ ‘ कद्ववतेतील नायक व नाद्वयके च्या प्रेमाची अवस्था.
Page 22
३) ‗ गोफ ‘ कद्ववतेतील नायकाची भुद्वमका.
४) प्रेमात पडलेल्लया सख्याची भावद्वनक अवस्था.
७. रात्र आहे वैऱ्याची ---- शाहीर अमरशे ख
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) ― रात्र आहे वैऱ्याची‖ या कद्ववतेतून शाद्वहराने जनतेला कोणते आव्हान के ले आहे ?
२) ― रात्र आहे वैऱ्याची‖ या कद्ववतेचा आशय स्पष्ट करा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ काल लाल द्वकल्लल्लयावर आपल ु ा तू रोद्ववला द्वतरंगा‖
हुतात्म्यांद्वनशी झंज
ु द्वदली रिाची वाहूनी गंगा. ‖‖
२) ‗ कंसानेही कपट योद्वजले कृष्ण जन्मण्या आधी,
कारागारी बद्वहण देवकी , द्वतच्या भोवती प्यादी.‘
टीपा द्वलहा.
१) झेंड्याची काठी पोखरणारे द्वकडे.
२) कोटी हातानी मूठ बांधण्याचा द्वदलेला सदं ेश.
३) शाद्वहराने द्वदलेला इशारा स्पष्ट करा.
८. द्ववसाव्या शतकाच्या शे वटच्या टोकावर ----- वामन द्वनंबाळकर
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) ‗ द्ववसाव्या शतकाच्या शे वटच्या टोकावर ‘ या कद्ववतेत कद्ववच्या जीवनात आलेला सघं षव व सघं षाववर के लेली
मात यावर सद्ववस्तर द्वलहा.
२) ‗ द्ववसाव्या शतकाच्या शे वटच्या टोकावर ‘ उभे राहून कद्ववने समाजातील द्ववषमता , दाररद्र्य, दास्य व स्वाथीपणा
यावर कसा प्रकाश टाकला आहे ते द्वलहा.
३) ‗ माणसांचे शरीर असणाऱ्या जनावरांना मी पाहतो आहे.‘ यातून कवी वामन द्वनंबाळकर यांना काय सच ु वायचे
आहे?
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ रस्त्यात लागणाऱ्या खाचखळग्यांना ,
काट्यागोट्यांना, मी आद्वलगं न द्वदले,
तेंव्हा ते माझ्या पररचयाचे झाले.‘
२) ‗ एका हातात सयू व, दुस-या हातात चंद्र घेऊन
मला माझ्या सक ं ल्लपाचे भान आहे. ‘
३) ‗ मी आज उभा आहे,
भोवती सारे च कसे पेटलेले,
गजवत असलेला उफाळणारा सागर.‘
टीपा द्वलहा.
१) एकलव्याच्या तुटलेल्लया बोटातील रिाचे मोल.
२) मानवतेची इद्रं धनुषी कमान.
३) द्ववसाव्या शतकाच्या शेवटच्या टोकावरील समाजाचे वास्तवरूप
४) प्रेमात पडलेल्लया सख्याची भावद्वनक अवस्था.
७. रात्र आहे वैऱ्याची ---- शाहीर अमरशे ख
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) ― रात्र आहे वैऱ्याची‖ या कद्ववतेतून शाद्वहराने जनतेला कोणते आव्हान के ले आहे ?
२) ― रात्र आहे वैऱ्याची‖ या कद्ववतेचा आशय स्पष्ट करा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ काल लाल द्वकल्लल्लयावर आपल ु ा तू रोद्ववला द्वतरंगा‖
हुतात्म्यांद्वनशी झंज
ु द्वदली रिाची वाहूनी गंगा. ‖‖
२) ‗ कंसानेही कपट योद्वजले कृष्ण जन्मण्या आधी,
कारागारी बद्वहण देवकी , द्वतच्या भोवती प्यादी.‘
टीपा द्वलहा.
१) झेंड्याची काठी पोखरणारे द्वकडे.
२) कोटी हातानी मूठ बांधण्याचा द्वदलेला सदं ेश.
३) शाद्वहराने द्वदलेला इशारा स्पष्ट करा.
८. द्ववसाव्या शतकाच्या शे वटच्या टोकावर ----- वामन द्वनंबाळकर
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) ‗ द्ववसाव्या शतकाच्या शे वटच्या टोकावर ‘ या कद्ववतेत कद्ववच्या जीवनात आलेला सघं षव व सघं षाववर के लेली
मात यावर सद्ववस्तर द्वलहा.
२) ‗ द्ववसाव्या शतकाच्या शे वटच्या टोकावर ‘ उभे राहून कद्ववने समाजातील द्ववषमता , दाररद्र्य, दास्य व स्वाथीपणा
यावर कसा प्रकाश टाकला आहे ते द्वलहा.
३) ‗ माणसांचे शरीर असणाऱ्या जनावरांना मी पाहतो आहे.‘ यातून कवी वामन द्वनंबाळकर यांना काय सच ु वायचे
आहे?
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ रस्त्यात लागणाऱ्या खाचखळग्यांना ,
काट्यागोट्यांना, मी आद्वलगं न द्वदले,
तेंव्हा ते माझ्या पररचयाचे झाले.‘
२) ‗ एका हातात सयू व, दुस-या हातात चंद्र घेऊन
मला माझ्या सक ं ल्लपाचे भान आहे. ‘
३) ‗ मी आज उभा आहे,
भोवती सारे च कसे पेटलेले,
गजवत असलेला उफाळणारा सागर.‘
टीपा द्वलहा.
१) एकलव्याच्या तुटलेल्लया बोटातील रिाचे मोल.
२) मानवतेची इद्रं धनुषी कमान.
३) द्ववसाव्या शतकाच्या शेवटच्या टोकावरील समाजाचे वास्तवरूप
Page 23
९. आई – फ. मु. द्वशंदे
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) आईचे अद्वस्तत्व कद्ववने कसे दाखवनू द्वदले आहे ?
२) आईचे महत्व पटवून देण्यासाठी कद्ववने कोणकोणत्या उपमांचा वापर के ला आहे ?
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ आई एक
नाव असतं
घरातल्लया घरात
गजबजलेलं
गांव असतं !‘
२) ‗ आई मनामनात
तशीच
जाते ठे ऊन काही,
द्वजवाचं द्वजवालाच
कळाव,ं
असं जाते देऊन काही.‘
३) ‗ आई असते
जन्माची द्वशदोरी,
सरतही नाही
उरतही नाही !‘
टीपा द्वलहा.
१) आईचे महात्म्य.
२) आईचे घरातील अद्वस्त्तत्व.
३) आईद्ववना पोरके पणाच्या व्यथा
१०. सखी - द्वहरा बनसोडे
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) सवणव मैत्रीण घरी जेवायला आल्लयाचा आनंद व त्यातून झालेला भ्रमद्वनरास यावर सद्ववस्तर द्वलहा.
२) कवद्वयत्रीने बालपणात अनुभवलेल्लया दाररद्र्याचे वणवन करा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ वाटल,ं जातीयतेचा तू कंठच छे दला आहेस,
माणसाला दुभंगणाऱ्या दऱ्या तू जोडीत आली आहेस.‘
२) ‗ हे गं काय ? मागच्या भातावर दही, ताक, काहीच कसं नाही ?‘
३)‗ तल ु ा वाढलेल्लया ताटात आज पदाथावचा क्रम चुकला,
यात माझा काय दोष हे मला सांगशील का ? ‘
टीपा द्वलहा.
१) ―सखी‖ कद्ववतेतील जातीय जाद्वणवा.
२) कवद्वयत्रीचे दाररद्र्यातील जीवन अनुभव.
३) ―सखी‖ मधील कवद्वयत्रीचा भ्रमद्वनरास.
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) आईचे अद्वस्तत्व कद्ववने कसे दाखवनू द्वदले आहे ?
२) आईचे महत्व पटवून देण्यासाठी कद्ववने कोणकोणत्या उपमांचा वापर के ला आहे ?
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ आई एक
नाव असतं
घरातल्लया घरात
गजबजलेलं
गांव असतं !‘
२) ‗ आई मनामनात
तशीच
जाते ठे ऊन काही,
द्वजवाचं द्वजवालाच
कळाव,ं
असं जाते देऊन काही.‘
३) ‗ आई असते
जन्माची द्वशदोरी,
सरतही नाही
उरतही नाही !‘
टीपा द्वलहा.
१) आईचे महात्म्य.
२) आईचे घरातील अद्वस्त्तत्व.
३) आईद्ववना पोरके पणाच्या व्यथा
१०. सखी - द्वहरा बनसोडे
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) सवणव मैत्रीण घरी जेवायला आल्लयाचा आनंद व त्यातून झालेला भ्रमद्वनरास यावर सद्ववस्तर द्वलहा.
२) कवद्वयत्रीने बालपणात अनुभवलेल्लया दाररद्र्याचे वणवन करा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ वाटल,ं जातीयतेचा तू कंठच छे दला आहेस,
माणसाला दुभंगणाऱ्या दऱ्या तू जोडीत आली आहेस.‘
२) ‗ हे गं काय ? मागच्या भातावर दही, ताक, काहीच कसं नाही ?‘
३)‗ तल ु ा वाढलेल्लया ताटात आज पदाथावचा क्रम चुकला,
यात माझा काय दोष हे मला सांगशील का ? ‘
टीपा द्वलहा.
१) ―सखी‖ कद्ववतेतील जातीय जाद्वणवा.
२) कवद्वयत्रीचे दाररद्र्यातील जीवन अनुभव.
३) ―सखी‖ मधील कवद्वयत्रीचा भ्रमद्वनरास.
Page 24
११) द्वनष्ठा - प्रदीप पाटील
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) कष्टकरी शेतकऱ्यांची मातीवरील द्वनष्ठा व द्वनती स्पष्ट करा.
२) ―द्वनष्ठा‖ या कद्ववतेचा भावाथव द्वलहा.
३) ―माणुसकी उगवता उगवत नाही‖ अशी खतं कवी का व्यि करतो ?
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ वारकऱ्यांचा नेम चुकल वारीचा,
पण माझ्या बापाचा नेम चुकत नाही,
रानात जायचा.‘
२) ‗ उगवतं ते माझं आद्वण,
सापडतं ते दुसऱ्याच‖ं अशी त्यांची नीती,‘
३) ‗ जगणं मातीमोल व्हायची वेळ आली तरी,
कधीच कमी झाली नाही,
त्याची मातीवरची द्वनष्ठा.‘
४) ‗ आता रानात पीक मावता मावत नाही,
पण माणुसकी मात्र
उगवता उगवत नाही.‘
टीपा द्वलहा.
१) ―द्वनष्ठा‖- या कद्ववतेतील बापाची मातीवरील द्वनष्ठा
१२. जीव माझा गुतलाय --- वंदना द्वकणीकर
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) ‗ जीव माझा गुतलाय ‘ मधील मायलेकीचे नाते कवद्वयत्रीने कोणत्या शब्दातून व्यि के ले आहे?
२) ‗ जीव माझा गतु लाय ‘ मधील बाळीचे वणवन तमु च्या शब्दात द्वलहा.
३) ‗ जीव माझा गुतलाय ‘ या कद्ववतेचा भावाथव द्वलहा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ राजस के ळी सोनसावळी
घडीघडीला समोर येती,
जोत आंगण द्वदडं ीदरवाजा
पाऊलखुणांनी सजला हाय . ‘
२) ‗ राम- सीतेची बघून जोडी,
डोळ्याचं पारणं द्वफटलं हाय.‘
३) ‗ दहा जणांचं दहा गुणांचं,
खटलंच लई द्वतचं मोठं हाय.‘
टीपा द्वलहा.
१)आईच्या मुली द्ववषयीच्या सवं ेदना.
२) ―बाळीचे सासर‖.
३) ―जीव माझा गतु लाय‖ मधील आईच्या बाळीद्ववषयीच्या आठवणी.
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) कष्टकरी शेतकऱ्यांची मातीवरील द्वनष्ठा व द्वनती स्पष्ट करा.
२) ―द्वनष्ठा‖ या कद्ववतेचा भावाथव द्वलहा.
३) ―माणुसकी उगवता उगवत नाही‖ अशी खतं कवी का व्यि करतो ?
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ वारकऱ्यांचा नेम चुकल वारीचा,
पण माझ्या बापाचा नेम चुकत नाही,
रानात जायचा.‘
२) ‗ उगवतं ते माझं आद्वण,
सापडतं ते दुसऱ्याच‖ं अशी त्यांची नीती,‘
३) ‗ जगणं मातीमोल व्हायची वेळ आली तरी,
कधीच कमी झाली नाही,
त्याची मातीवरची द्वनष्ठा.‘
४) ‗ आता रानात पीक मावता मावत नाही,
पण माणुसकी मात्र
उगवता उगवत नाही.‘
टीपा द्वलहा.
१) ―द्वनष्ठा‖- या कद्ववतेतील बापाची मातीवरील द्वनष्ठा
१२. जीव माझा गुतलाय --- वंदना द्वकणीकर
खालील प्रश्नांची सद्ववस्तर उत्तरे द्वलहा.
१) ‗ जीव माझा गुतलाय ‘ मधील मायलेकीचे नाते कवद्वयत्रीने कोणत्या शब्दातून व्यि के ले आहे?
२) ‗ जीव माझा गतु लाय ‘ मधील बाळीचे वणवन तमु च्या शब्दात द्वलहा.
३) ‗ जीव माझा गुतलाय ‘ या कद्ववतेचा भावाथव द्वलहा.
सदं भावसह स्पष्टीकरण करा.
१) ‗ राजस के ळी सोनसावळी
घडीघडीला समोर येती,
जोत आंगण द्वदडं ीदरवाजा
पाऊलखुणांनी सजला हाय . ‘
२) ‗ राम- सीतेची बघून जोडी,
डोळ्याचं पारणं द्वफटलं हाय.‘
३) ‗ दहा जणांचं दहा गुणांचं,
खटलंच लई द्वतचं मोठं हाय.‘
टीपा द्वलहा.
१)आईच्या मुली द्ववषयीच्या सवं ेदना.
२) ―बाळीचे सासर‖.
३) ―जीव माझा गतु लाय‖ मधील आईच्या बाळीद्ववषयीच्या आठवणी.
Page 25
स्थूलवाचन
खालील प्रश्नांची उत्तरे द्वलहा.
१. पाझर --- राजन गवस
१) पा्झर या कथेच्या द्वशषवकाची समपवकता स्पष्ट करा.
२) ―सगळं गाव माझ्या गोतावळ्याचं हाय, मी ल्लयेक हाय गावची.‖ हे द्ववधान स्पष्ट करा.
३) जैतुनबीच्या द्वठकाणी असणारी द्वजद्द तुमच्या शब्दात द्वलहा.
४) गोंदा पाटला द्ववषयी माद्वहती द्वलहा.
५) जैतुनबीच्या डोळ्यातून पाझर का फुटला ते स्पष्ट करा.
६) बाबल द्ववषयी थोडक्यात माद्वहती द्वलहा.
७) जैतनु बीची व्यद्विरे खा तमु च्या शब्दात द्वलहा.
८) गोंदा पाटलानं बाबलला कसा न्याय द्वमळवून द्वदला ते द्वलहा.
९) गावातील पोरानी बाबालला का मारले ? त्याची अवस्था कशी झाली ?
२) होरपळ ----- योगीराज वाघमारे
१०) तात्यांचे सामाद्वजक व शैक्षद्वणक कायव द्वलहा.
११) तात्यांची व्यद्विरे खा तुमच्या शब्दात द्वलहा.
१२) तात्यांच्या मनातले दुुःख द्वलहा.
१३) तात्यांच्या जीवनाची झालेली होरपळ द्वलहा.
१४) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे कोण-कोणते द्ववचार तात्या समाजाला सांगत होते.
१५) नाना शे वटच्या द्वदवशी तात्यांच्या घरात गेले त्यावेळी घडलेल्लया घटना व नानांचे द्ववचार द्वलहा.
१६) तात्यांचे सामाद्वजक कायव द्वलहा.
१७) तात्यांच्या घरात कोण-कोणत्या घटणा घडल्लया ते सांगून दाररद्र्याचे वणवन करा.
१८) तात्यानी भुतकाळातील कोण-कोणत्या आठवणी सांद्वगतल्लया आहेत ?
१९) तात्यांचा ग्रामपंचायतीच्या द्वनवड्णुकीत पराभव का झाला ? बदलते राजकारण कसे होते ?
३. गळफास -- अप्पासाहेब खोत
२०) पंद्वडताची व्यद्विरेखा तुमच्या शब्दात द्वलहा.
२१) द्ववलास काका द्ववषयी थोडक्यात माद्वहती द्वलहा.
२२) पंद्वडताने द्ववलासकाकाना कसे फसद्ववले व त्याचा पररणाम काय झाला ?
२३) ―गळफास‖ या कथेच्या द्वशषवकाची समपवकता स्पष्ट करा.
२४) द्ववलासकाका व अंजनाच्या व्यद्विरेखातील फरक स्पष्ट करा.
२५) द्ववलासकाकाना आईची आठवण का झाली ? आईने काय सांद्वगतले होते ?
२६) पंद्वडताला कोणकोणत्या वाईट सवयी लागल्लया होत्या ? त्याचा पररणाम काय झाला ?
२७) द्ववलासकाकांचे दुुःख तुमच्या शब्दात द्वलहा.
तक्रार अजव
खालील द्ववषयावर तक्रार अजव द्वलहा.
१) गावातील रस्त्यावरून वाहने चालद्ववण्यास व पायी चालत जाण्यास त्रास होत आहे, तरी रस्ते सव्ु यवद्वस्थत
करण्यासाठी ग्रामपंचायत अध्यक्षाना तक्रार अजव द्वलहा.
२) गावातील गटारी गेले पध
ं रा द्वदवस स्वच्छ न के ल्लयामळ
ु े गावात डासांचे व दुगंधीचे प्रमाण वाढले आहे तरी
खालील प्रश्नांची उत्तरे द्वलहा.
१. पाझर --- राजन गवस
१) पा्झर या कथेच्या द्वशषवकाची समपवकता स्पष्ट करा.
२) ―सगळं गाव माझ्या गोतावळ्याचं हाय, मी ल्लयेक हाय गावची.‖ हे द्ववधान स्पष्ट करा.
३) जैतुनबीच्या द्वठकाणी असणारी द्वजद्द तुमच्या शब्दात द्वलहा.
४) गोंदा पाटला द्ववषयी माद्वहती द्वलहा.
५) जैतुनबीच्या डोळ्यातून पाझर का फुटला ते स्पष्ट करा.
६) बाबल द्ववषयी थोडक्यात माद्वहती द्वलहा.
७) जैतनु बीची व्यद्विरे खा तमु च्या शब्दात द्वलहा.
८) गोंदा पाटलानं बाबलला कसा न्याय द्वमळवून द्वदला ते द्वलहा.
९) गावातील पोरानी बाबालला का मारले ? त्याची अवस्था कशी झाली ?
२) होरपळ ----- योगीराज वाघमारे
१०) तात्यांचे सामाद्वजक व शैक्षद्वणक कायव द्वलहा.
११) तात्यांची व्यद्विरे खा तुमच्या शब्दात द्वलहा.
१२) तात्यांच्या मनातले दुुःख द्वलहा.
१३) तात्यांच्या जीवनाची झालेली होरपळ द्वलहा.
१४) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे कोण-कोणते द्ववचार तात्या समाजाला सांगत होते.
१५) नाना शे वटच्या द्वदवशी तात्यांच्या घरात गेले त्यावेळी घडलेल्लया घटना व नानांचे द्ववचार द्वलहा.
१६) तात्यांचे सामाद्वजक कायव द्वलहा.
१७) तात्यांच्या घरात कोण-कोणत्या घटणा घडल्लया ते सांगून दाररद्र्याचे वणवन करा.
१८) तात्यानी भुतकाळातील कोण-कोणत्या आठवणी सांद्वगतल्लया आहेत ?
१९) तात्यांचा ग्रामपंचायतीच्या द्वनवड्णुकीत पराभव का झाला ? बदलते राजकारण कसे होते ?
३. गळफास -- अप्पासाहेब खोत
२०) पंद्वडताची व्यद्विरेखा तुमच्या शब्दात द्वलहा.
२१) द्ववलास काका द्ववषयी थोडक्यात माद्वहती द्वलहा.
२२) पंद्वडताने द्ववलासकाकाना कसे फसद्ववले व त्याचा पररणाम काय झाला ?
२३) ―गळफास‖ या कथेच्या द्वशषवकाची समपवकता स्पष्ट करा.
२४) द्ववलासकाका व अंजनाच्या व्यद्विरेखातील फरक स्पष्ट करा.
२५) द्ववलासकाकाना आईची आठवण का झाली ? आईने काय सांद्वगतले होते ?
२६) पंद्वडताला कोणकोणत्या वाईट सवयी लागल्लया होत्या ? त्याचा पररणाम काय झाला ?
२७) द्ववलासकाकांचे दुुःख तुमच्या शब्दात द्वलहा.
तक्रार अजव
खालील द्ववषयावर तक्रार अजव द्वलहा.
१) गावातील रस्त्यावरून वाहने चालद्ववण्यास व पायी चालत जाण्यास त्रास होत आहे, तरी रस्ते सव्ु यवद्वस्थत
करण्यासाठी ग्रामपंचायत अध्यक्षाना तक्रार अजव द्वलहा.
२) गावातील गटारी गेले पध
ं रा द्वदवस स्वच्छ न के ल्लयामळ
ु े गावात डासांचे व दुगंधीचे प्रमाण वाढले आहे तरी
Page 26
ग्रामपच ं ायत अध्यक्षाना तक्रार अजव द्वलहा.
३) गावातील पाणी द्वपण्याच्या नळाना अद्वनयद्वमतपणे पाणी येत असनू गावकऱ्य़ाना त्रास होत आहे तरी ग्रामपंचायत
अध्यक्षाना तक्रार अजव द्वलहा.
४) गावातील कचरा-कुंडीतील कचरा वीस द्वदवस उचलला नसल्लयामुळे गावात रोगराईचे प्रमाण वाढले आहे या बद्दल
ग्रामपंचायत अध्यक्षाना तक्रार अजव द्वलहा.
५) गावातील पाणी द्वपण्याच्या नळांना दुषीत पाणी येत आहे तरी ग्रामपच ं ायत अध्यक्षाना तक्रार अजव द्वलहा.
६) गावातील प्राथद्वमक शाळे तील काही द्वशक्षक शाळे त वेळेवर येत नाहीत या बद्दल ग्रामपंचायत अध्यक्षाना तक्रार अजव
द्वलहा.
७) गावातील प्राथद्वमक शाळे त पावसाचे पाणी येत आहे, द्ववद्याथ्यावना अभ्यास करताना त्रास होत आहे तरी ग्रामपंचायत
अध्यक्षाना तक्रार अजव द्वलहा.
८) गावातील पाणी द्वपण्यासाठी वापरला जाणारा हॅडप ं पं नादुरूस्त झालेला आहे या बद्दल ग्रामपच ं ायत अध्यक्षाना
तक्रार अजव द्वलहा.
९) गावात रोगराई व डासांचे प्रमाण वाढलेले आहे तरी औषध फवारणी करण्या सबं ंधी ग्रामपंचायत अध्यक्षाना तक्रार
अजव द्वलहा.
१०) गावात पूराचे पाणी आलेले असनू पूरग्रस्त लोकांचे हाल होत आहे तरी पूरग्रस्त लोकांची सव्ू यवस्था करण्यासाठी
ग्रामपंचायत अध्यक्षाना तक्रार अजव द्वलहा.
द्वनबंध
खालील द्ववषयावर द्वनबध ं द्वलहा.
१) स्त्री समथव तर देश समथव
२) एक रम्य पहाट
३) द्वस्त्रभ्रुण हत्या हा मानवतेला शाप.
४) देव आद्वण देवळातील व्यापारीकरण
५) अंधश्रध्दा- सामाद्वजक शाप
६) जातीयता समाजाला लागलेला कलंक
७) माझा आवडता सतं
८) पयाववरण व मानवी जीवन
९) भ्रष्टाचाराचा भस्मासरू
१०) सयू व उगवला नाही तर’.
११) आई सारखे दैवत नाही
१२) क्रांतीसयू व बसवेश्वर
१३) वयोवृध्द लोकांचे दुुःख
१४) वृक्ष – द्वमत्र मनष्ु याचा
१५) क्रांतीज्योती साद्ववत्रीबाई फुले
१६) आईच्या आठवणी
१७) भारतीय शेतकरी
१८) द्वशक्षणाचे महत्व
१९) पालक आद्वण मल ु गा यांचे नाते.
२०) राष्रीय एकात्मता
*****
३) गावातील पाणी द्वपण्याच्या नळाना अद्वनयद्वमतपणे पाणी येत असनू गावकऱ्य़ाना त्रास होत आहे तरी ग्रामपंचायत
अध्यक्षाना तक्रार अजव द्वलहा.
४) गावातील कचरा-कुंडीतील कचरा वीस द्वदवस उचलला नसल्लयामुळे गावात रोगराईचे प्रमाण वाढले आहे या बद्दल
ग्रामपंचायत अध्यक्षाना तक्रार अजव द्वलहा.
५) गावातील पाणी द्वपण्याच्या नळांना दुषीत पाणी येत आहे तरी ग्रामपच ं ायत अध्यक्षाना तक्रार अजव द्वलहा.
६) गावातील प्राथद्वमक शाळे तील काही द्वशक्षक शाळे त वेळेवर येत नाहीत या बद्दल ग्रामपंचायत अध्यक्षाना तक्रार अजव
द्वलहा.
७) गावातील प्राथद्वमक शाळे त पावसाचे पाणी येत आहे, द्ववद्याथ्यावना अभ्यास करताना त्रास होत आहे तरी ग्रामपंचायत
अध्यक्षाना तक्रार अजव द्वलहा.
८) गावातील पाणी द्वपण्यासाठी वापरला जाणारा हॅडप ं पं नादुरूस्त झालेला आहे या बद्दल ग्रामपच ं ायत अध्यक्षाना
तक्रार अजव द्वलहा.
९) गावात रोगराई व डासांचे प्रमाण वाढलेले आहे तरी औषध फवारणी करण्या सबं ंधी ग्रामपंचायत अध्यक्षाना तक्रार
अजव द्वलहा.
१०) गावात पूराचे पाणी आलेले असनू पूरग्रस्त लोकांचे हाल होत आहे तरी पूरग्रस्त लोकांची सव्ू यवस्था करण्यासाठी
ग्रामपंचायत अध्यक्षाना तक्रार अजव द्वलहा.
द्वनबंध
खालील द्ववषयावर द्वनबध ं द्वलहा.
१) स्त्री समथव तर देश समथव
२) एक रम्य पहाट
३) द्वस्त्रभ्रुण हत्या हा मानवतेला शाप.
४) देव आद्वण देवळातील व्यापारीकरण
५) अंधश्रध्दा- सामाद्वजक शाप
६) जातीयता समाजाला लागलेला कलंक
७) माझा आवडता सतं
८) पयाववरण व मानवी जीवन
९) भ्रष्टाचाराचा भस्मासरू
१०) सयू व उगवला नाही तर’.
११) आई सारखे दैवत नाही
१२) क्रांतीसयू व बसवेश्वर
१३) वयोवृध्द लोकांचे दुुःख
१४) वृक्ष – द्वमत्र मनष्ु याचा
१५) क्रांतीज्योती साद्ववत्रीबाई फुले
१६) आईच्या आठवणी
१७) भारतीय शेतकरी
१८) द्वशक्षणाचे महत्व
१९) पालक आद्वण मल ु गा यांचे नाते.
२०) राष्रीय एकात्मता
*****
Document Details
| Board / Org | Karnataka Board |
| Exam | Class 12 |
| Type | Question Bank |
| Pages | 26 |
| Language | english |
| Updated | 24 Sep 2026 |