HP Board 10th Class Model Question Paper 2025 Sanskrit
Get here HP Board 10th Class Model Question Paper 2025 Sanskrit. Download HPBOSE SQP 2025 PDF.
More Detail
Latest News
Finished viewing? Save it for later —
Download HP Board 10th Class Model Question Paper 2025 Sanskrit (PDF · 14 pages)Downloaded 382 times
About HP Board 10th Class Model Question Paper 2025 Sanskrit
HP Board 10th Class Model Question Paper 2025 Sanskrit is available here for free download. Published by Himachal Pradesh Board for Class 10, this sample paper can be viewed online or downloaded as a PDF (14 pages). Candidates preparing for Class 10 can use HP Board 10th Class Model Question Paper 2025 Sanskrit to understand the exam pattern, the type of questions asked, and the overall difficulty level.
Frequently Asked Questions
How can I download HP Board 10th Class Model Question Paper 2025 Sanskrit?
Open this page and click the Download button to save HP Board 10th Class Model Question Paper 2025 Sanskrit as a PDF. It is completely free on AglaSem Docs.
Is HP Board 10th Class Model Question Paper 2025 Sanskrit free to download?
Yes. HP Board 10th Class Model Question Paper 2025 Sanskrit can be viewed online and downloaded as a PDF free of cost on AglaSem Docs.
How many pages does HP Board 10th Class Model Question Paper 2025 Sanskrit have?
HP Board 10th Class Model Question Paper 2025 Sanskrit contains 14 pages, which you can read online or download together as a single PDF.
Where can I find more Class 10 study material?
You can find more Class 10 question papers, sample papers, syllabus, and answer keys on AglaSem Docs.
HP Board 10th Class Model Question Paper 2025 Sanskrit – Text
Read the full text of this sample paper below — useful to quickly search, copy and reference the content online without downloading the PDF.
📄 View text version (14 pages)
Page 1
HPBOSE
MODEL QUESTION
PAPERS
MODEL QUESTION
PAPERS
Page 2
आदर्शप्रश्नऩत्र-प्रारूऩभ्
29, 30 अगस्त, 2024
कक्षा दर्भी
विषमः संस्कृतभ्
सभमः होयात्रमभ् ऩूणाांकाः 80
खण्ड 'क' 16
फरृविकल्पात्मक-प्रश्नाः अङकाः
प्रश्न-1. अधोलिखखत-षोडर्-प्रश्नानाभ् उत्तयाणण प्रदत्तेभ्यः विकल्पेभ्यः लचनुत। 1×16=16
1. र्ेभष
ु ी (द्वितीमो-बागः) इत्यस्य ऩञ्चभः ऩाठः कः?
(1) जननी तुल्यित्सिा (2) सुबावषतानन
(3) सौहादां प्रकृतेः र्ोबा (4) विलचत्रः साक्षी
2. फुनिभती ………. व्याघ्रं ददर्श?
(1) बानभनी (2) जम्बुकभ्
(3) नगये (4) गहनकानने
3. अम्भोदाः कुत्र सन्ति?
(1) गगने (2) भेघे
(3) चातके (4) सयलस
4. भमूयः .................. इवत नाम्नाऽवऩ ज्ञामते ।
(1) स्थितप्रज्ञः (2) अद्वहबुक्
(3) आत्मश्लाघाहीनः (4) वऩकः
5. ‘अत्तुभ’ इत्यस्य र्ब्दस्य कोऽथशः?
(1) ऩवठतुभ् (2) खाद्वदतुभ्
(3) आविष्कतुशभ् (4) गिुभ्
6. अत्यादयः र्ङकनीमः।
(1) अत्य+आदयः (2) अवत+आदयः
(4) अत्या+दयः (4) अत्+मादयः
7. भृतं ऩुत्रं रॅष्ट्वा भाता सकरुणभ् वििऩवत।
(1) करुणमा सह (2) करुणामाः सभीऩभ्
(3) करुणामाः ऩश्चात् (4) करुणाभ् अनवतक्रम्य
8. यारृि: प्रातर्भ्शभणाम 6:15 उद्यानं गच्छवत ।
(1) षड्वादने (2) साधश-षड्वादने
(3) ऩादोन-षड्वादने (4) सऩाद-षड्वादने
9. ………. ऋतिः सन्ति।
(1) षड् (2) षड्वः
(3) षडानन (4) षडा:
29, 30 अगस्त, 2024
कक्षा दर्भी
विषमः संस्कृतभ्
सभमः होयात्रमभ् ऩूणाांकाः 80
खण्ड 'क' 16
फरृविकल्पात्मक-प्रश्नाः अङकाः
प्रश्न-1. अधोलिखखत-षोडर्-प्रश्नानाभ् उत्तयाणण प्रदत्तेभ्यः विकल्पेभ्यः लचनुत। 1×16=16
1. र्ेभष
ु ी (द्वितीमो-बागः) इत्यस्य ऩञ्चभः ऩाठः कः?
(1) जननी तुल्यित्सिा (2) सुबावषतानन
(3) सौहादां प्रकृतेः र्ोबा (4) विलचत्रः साक्षी
2. फुनिभती ………. व्याघ्रं ददर्श?
(1) बानभनी (2) जम्बुकभ्
(3) नगये (4) गहनकानने
3. अम्भोदाः कुत्र सन्ति?
(1) गगने (2) भेघे
(3) चातके (4) सयलस
4. भमूयः .................. इवत नाम्नाऽवऩ ज्ञामते ।
(1) स्थितप्रज्ञः (2) अद्वहबुक्
(3) आत्मश्लाघाहीनः (4) वऩकः
5. ‘अत्तुभ’ इत्यस्य र्ब्दस्य कोऽथशः?
(1) ऩवठतुभ् (2) खाद्वदतुभ्
(3) आविष्कतुशभ् (4) गिुभ्
6. अत्यादयः र्ङकनीमः।
(1) अत्य+आदयः (2) अवत+आदयः
(4) अत्या+दयः (4) अत्+मादयः
7. भृतं ऩुत्रं रॅष्ट्वा भाता सकरुणभ् वििऩवत।
(1) करुणमा सह (2) करुणामाः सभीऩभ्
(3) करुणामाः ऩश्चात् (4) करुणाभ् अनवतक्रम्य
8. यारृि: प्रातर्भ्शभणाम 6:15 उद्यानं गच्छवत ।
(1) षड्वादने (2) साधश-षड्वादने
(3) ऩादोन-षड्वादने (4) सऩाद-षड्वादने
9. ………. ऋतिः सन्ति।
(1) षड् (2) षड्वः
(3) षडानन (4) षडा:
Page 3
10. सः ऩौयाणणकं भङगिाचयणं कयोवत।
(1) ऩुयाण+इकभ् (2) ऩौयाणणक+ति्
(3) ऩुयाण+ठक् (4) ऩौयाणणक+टाऩ्
11. अम्बा बोजनं ऩचवत।
(1) अम्बा बोजनं ऩच्यते। (2) अम्बमा बोजनं ऩच्यते।
(3) अम्बमा बोजनः ऩच्यते। (4) अम्बमा बोजनं ऩचवत।
12. सामंकािे अनेकानन भानिाः र्भ्भन्ति ।
(1) अनेके (2) अनेकाः
(3) अनेकभ् (4) अनेक:
13. िमभ् इत्यस्य ऩद-ऩद्वयचमभ्-
(1) अस्मद् र्ब्दः, प्रथभा विबणतः, फरृिचनभ्
(2) मुष्मद् र्ब्दः, द्वितीमा विबणतः, फरृिचनभ्।
(3) अस्मद् र्ब्दः, द्वितीमा विबणतः, फरृिचनभ्।
(4) मुष्मद् र्ब्दः, प्रथभा विबणतः, फरृिचनभ्।
14. अबित इत्यस्य ऩद-ऩद्वयचमभ्-
(1) बू धातोः, िङिकायः, प्रथभ-ऩुरुषः, एकिचनभ्।
(2) बू धातोः, िङिकायः, भध्यभ-ऩुरुषः, फरृिचनभ्।
(3) बि् धातोः, िङिकायः, भध्यभ-ऩुरुषः, फरृिचनभ्।
(4) बि् धातो:, िङिकायः, प्रथभ-ऩुरुषः, एकिचनभ्।
15. …………… पिेषु कदाचन।
(1) खिु (2) ऩुया
(3) भा (4) ह्यः
16. संस्कृते …………… लिङगानन सन्ति।
(1) त्रमः (2) वतस्रः
(3) त्रीणण (4) चत्वाद्वय
खण्ड 'ख' 10
अऩवठत-अिफोधनभ् अङकाः
प्रश्न-2. अधोलिखखतभ् अनुच्छद े भ् अनधकृत्य ननदे लर्त-प्रश्नानाभ् उत्तयाणण दीमिाभ्।
बायतिषे फरॄनन दर्शनीमानन तीथशिानानन सन्ति। मानन रॅष्ट्वा जीिनं ऩवित्रं
बिवत, भनः च प्रसन्नं बिवत। तेषु एि तीथशिानेषु एकं तीथशिानभस्तस्त
कन्याकुभायी। इदं तीथशिानं बायतस्य दलक्षणे कोणे वियाजते। देव्याः कन्या-
कुभामाशः सानन्नध्येन ऩािननभदं तीथशिानभ्। अयफसागय-द्वहन्दभहासागयाभ्यां
ऩद्वयिृतं िाननभदं प्राकृवतक-सौन्दमशऩद्वयऩूणां ितशते। तत्र स्थित्वा सूमोदमस्य
सूमाशस्तस्य च रॅश्यं द्रष्ुं सुकयं बिवत। ऩूणणि भामां वतथौ तु सामं ऩूिशस्यां द्वदलर्
चन्द्रोदमः ऩलश्चभामां च सूमाशस्तं मुगऩदेि अििोक्यते। तत्र ऩमशवटतुं क्रीद्वडतुं
िा विस्तृतं सभुद्रतटं ितशते।
(1) एकऩदेन उत्तयत – 1×2=2
(क) बायतस्य दलक्षणे कोणे वकभ् तीथशिानं ितशत?े
(1) ऩुयाण+इकभ् (2) ऩौयाणणक+ति्
(3) ऩुयाण+ठक् (4) ऩौयाणणक+टाऩ्
11. अम्बा बोजनं ऩचवत।
(1) अम्बा बोजनं ऩच्यते। (2) अम्बमा बोजनं ऩच्यते।
(3) अम्बमा बोजनः ऩच्यते। (4) अम्बमा बोजनं ऩचवत।
12. सामंकािे अनेकानन भानिाः र्भ्भन्ति ।
(1) अनेके (2) अनेकाः
(3) अनेकभ् (4) अनेक:
13. िमभ् इत्यस्य ऩद-ऩद्वयचमभ्-
(1) अस्मद् र्ब्दः, प्रथभा विबणतः, फरृिचनभ्
(2) मुष्मद् र्ब्दः, द्वितीमा विबणतः, फरृिचनभ्।
(3) अस्मद् र्ब्दः, द्वितीमा विबणतः, फरृिचनभ्।
(4) मुष्मद् र्ब्दः, प्रथभा विबणतः, फरृिचनभ्।
14. अबित इत्यस्य ऩद-ऩद्वयचमभ्-
(1) बू धातोः, िङिकायः, प्रथभ-ऩुरुषः, एकिचनभ्।
(2) बू धातोः, िङिकायः, भध्यभ-ऩुरुषः, फरृिचनभ्।
(3) बि् धातोः, िङिकायः, भध्यभ-ऩुरुषः, फरृिचनभ्।
(4) बि् धातो:, िङिकायः, प्रथभ-ऩुरुषः, एकिचनभ्।
15. …………… पिेषु कदाचन।
(1) खिु (2) ऩुया
(3) भा (4) ह्यः
16. संस्कृते …………… लिङगानन सन्ति।
(1) त्रमः (2) वतस्रः
(3) त्रीणण (4) चत्वाद्वय
खण्ड 'ख' 10
अऩवठत-अिफोधनभ् अङकाः
प्रश्न-2. अधोलिखखतभ् अनुच्छद े भ् अनधकृत्य ननदे लर्त-प्रश्नानाभ् उत्तयाणण दीमिाभ्।
बायतिषे फरॄनन दर्शनीमानन तीथशिानानन सन्ति। मानन रॅष्ट्वा जीिनं ऩवित्रं
बिवत, भनः च प्रसन्नं बिवत। तेषु एि तीथशिानेषु एकं तीथशिानभस्तस्त
कन्याकुभायी। इदं तीथशिानं बायतस्य दलक्षणे कोणे वियाजते। देव्याः कन्या-
कुभामाशः सानन्नध्येन ऩािननभदं तीथशिानभ्। अयफसागय-द्वहन्दभहासागयाभ्यां
ऩद्वयिृतं िाननभदं प्राकृवतक-सौन्दमशऩद्वयऩूणां ितशते। तत्र स्थित्वा सूमोदमस्य
सूमाशस्तस्य च रॅश्यं द्रष्ुं सुकयं बिवत। ऩूणणि भामां वतथौ तु सामं ऩूिशस्यां द्वदलर्
चन्द्रोदमः ऩलश्चभामां च सूमाशस्तं मुगऩदेि अििोक्यते। तत्र ऩमशवटतुं क्रीद्वडतुं
िा विस्तृतं सभुद्रतटं ितशते।
(1) एकऩदेन उत्तयत – 1×2=2
(क) बायतस्य दलक्षणे कोणे वकभ् तीथशिानं ितशत?े
Page 4
(ख) कस्याः सानन्नध्येन ऩािननभदं तीथशिानभ्?
(2) ऩूणि
श ाक्येन उत्तयत – 1×1=1
(क) कस्य दर्शनं मुगऩदभेि बिवत?
(3) ननदे र्ानुसायं उत्तयत – 1×2=2
(क) ‘बायतिषे फरॄनन दर्शनीमानन तीथशिानानन सन्ति’ अत्र वक्रमाऩदं वकभ्?
(ख) ‘जीिनं ऩवित्रभ्’ इत्यनमोः ऩदमोः विर्ेष्यऩदं वकभ्?
प्रश्न-3. अधोलिखखतभ् अनुच्छद े ं ऩवठत्वा अनुच्छदे ाधाद्वयत-प्रश्नानाभ् उत्तयाणण
दीमिाभ्।
िाल्मीवकः िौवकक-संस्कृतसाद्वहत्यस्य आद्वदकविः भन्यते। तस्य याभामणं च
आद्वदकाव्यं भन्यते। याभामणस्य यचनामाः कथा वििक्षणा अस्तस्त। कथ्यते
मत् एकदा िाल्मीवकः तभसातीये र्भ्भन् आसीत्। अकस्मात् तस्य रॅष्ष्ः
एकेन व्याधेन र्येण विध्यभाने क्रोञ्चे अऩतत्। एतत् कारुणणकं रॅश्यं रॅष्िा
सहसा िाल्मीकेः कण्ठात् एषा िाणी ननःसृता। “भा ननषाद प्रवतष्ां
त्वभगभः र्ाश्वतीः सभाः मत्क्रौञ्च-नभथुनादेकभिधीः काभभोद्वहतभ्”।
(1) आद्वदकाव्यं वकिं भन्यते? (एकऩदेन उत्तयत) 1×1=1
(2) िाल्मीवकः कस्य आद्वदकविः भन्यते? (ऩूणि श ाक्येन उत्तयत) 1×1=1
(3) गद्यांर्ं ऩवठत्वा तृतीमांर्तुल्यं सायं लिखत। 1×2=2
(4) प्रदत्त-गद्यांर्स्य उलचतं र्ीषशकं लिखत। 1×1=1
खण्ड 'ग' 10
यचनात्मक-कामशभ् अङकाः
प्रश्न-4. भञ्जूषातः ऩदानन विलचत्य द्वयतिानानन ऩूयनमत्वा स्व-अनुजस्य कृते ऩत्रं ½×10=5
लिखत।
आसी:, सम्मानजनकं, एि, र्भ्ातः, प्राप्तभ्, वऩतयौ, ऩवठत्वा, कथमानभ, अद्य, ऩयीक्षा।
ऩयीक्षा बिनभ्
वप्रम: (1) …………… यभेर्:,
सस्नेहं नभस्कायं (2) …………… । भमा (3) …………… ति ऩत्रं (4)
……………। ऩत्रं (5) …………… भहद् दःु खभ् जातभ्। ऩयीक्षाकािे त्वभ्
ज्वयग्रस्तः (6) ……………। रुग्णः सन् अवऩ त्वमा (7) ……………दत्ता।
ऩयीक्षामां (8) …………… िानभवऩ प्राप्तभ्। एतत् ति ऩद्वयश्रभस्य
(9)…………… पिभ्। अहं त्वनम गिां अनुबिानभ। (10) …………… प्रवत
भभ प्रणाभः।
बितः अग्रजः,
याभः।
(2) ऩूणि
श ाक्येन उत्तयत – 1×1=1
(क) कस्य दर्शनं मुगऩदभेि बिवत?
(3) ननदे र्ानुसायं उत्तयत – 1×2=2
(क) ‘बायतिषे फरॄनन दर्शनीमानन तीथशिानानन सन्ति’ अत्र वक्रमाऩदं वकभ्?
(ख) ‘जीिनं ऩवित्रभ्’ इत्यनमोः ऩदमोः विर्ेष्यऩदं वकभ्?
प्रश्न-3. अधोलिखखतभ् अनुच्छद े ं ऩवठत्वा अनुच्छदे ाधाद्वयत-प्रश्नानाभ् उत्तयाणण
दीमिाभ्।
िाल्मीवकः िौवकक-संस्कृतसाद्वहत्यस्य आद्वदकविः भन्यते। तस्य याभामणं च
आद्वदकाव्यं भन्यते। याभामणस्य यचनामाः कथा वििक्षणा अस्तस्त। कथ्यते
मत् एकदा िाल्मीवकः तभसातीये र्भ्भन् आसीत्। अकस्मात् तस्य रॅष्ष्ः
एकेन व्याधेन र्येण विध्यभाने क्रोञ्चे अऩतत्। एतत् कारुणणकं रॅश्यं रॅष्िा
सहसा िाल्मीकेः कण्ठात् एषा िाणी ननःसृता। “भा ननषाद प्रवतष्ां
त्वभगभः र्ाश्वतीः सभाः मत्क्रौञ्च-नभथुनादेकभिधीः काभभोद्वहतभ्”।
(1) आद्वदकाव्यं वकिं भन्यते? (एकऩदेन उत्तयत) 1×1=1
(2) िाल्मीवकः कस्य आद्वदकविः भन्यते? (ऩूणि श ाक्येन उत्तयत) 1×1=1
(3) गद्यांर्ं ऩवठत्वा तृतीमांर्तुल्यं सायं लिखत। 1×2=2
(4) प्रदत्त-गद्यांर्स्य उलचतं र्ीषशकं लिखत। 1×1=1
खण्ड 'ग' 10
यचनात्मक-कामशभ् अङकाः
प्रश्न-4. भञ्जूषातः ऩदानन विलचत्य द्वयतिानानन ऩूयनमत्वा स्व-अनुजस्य कृते ऩत्रं ½×10=5
लिखत।
आसी:, सम्मानजनकं, एि, र्भ्ातः, प्राप्तभ्, वऩतयौ, ऩवठत्वा, कथमानभ, अद्य, ऩयीक्षा।
ऩयीक्षा बिनभ्
वप्रम: (1) …………… यभेर्:,
सस्नेहं नभस्कायं (2) …………… । भमा (3) …………… ति ऩत्रं (4)
……………। ऩत्रं (5) …………… भहद् दःु खभ् जातभ्। ऩयीक्षाकािे त्वभ्
ज्वयग्रस्तः (6) ……………। रुग्णः सन् अवऩ त्वमा (7) ……………दत्ता।
ऩयीक्षामां (8) …………… िानभवऩ प्राप्तभ्। एतत् ति ऩद्वयश्रभस्य
(9)…………… पिभ्। अहं त्वनम गिां अनुबिानभ। (10) …………… प्रवत
भभ प्रणाभः।
बितः अग्रजः,
याभः।
Page 5
प्रश्न-5. अधोलिखखतेषु विषमेषु एकं विषमभ् अनधकृत्य संस्कृत-बाषामां िघुननफन्धं 5×1=5
लिख्यिाभ्।
(क) भभ वप्रमं नभत्रभ्
(ख) द्वहभाचि-प्रदेर्:
(ग) भभ वप्रमः अध्याऩकः
खण्ड 'घ’ 24
अनुप्रमुत-व्याकयणभ् अङकाः
प्रश्न-6. अधोलिखखतिाक्येषु येखािङकतऩदानां प्रकृवत-प्रत्यमौ संमोज्य विबज्य िा 1×5=5
उलचतभ् उत्तयं लिखत।
(क) फुनि+भतुऩ् नयाः विचायर्ीिाः बिन्ति।
(ख) भनसः चञ्चिता िानयस्य इि बिवत।
(ग) भुद्+र्ानच् ते गामन्ति।
(घ) लसिं हः भृगं खाद्वदतुभ् इच्छवत।
(ङ) श्रीभती यभा दीऩं प्रज्वािमवत।
प्रश्न-7. अधोलिखखतानां कािफोधक-र्ब्दानां संस्कृत-ऩदेषु ऩद्वयितशनं कुरुत। 1×3=3
(क) 8:00
(ख) 4:45
(ग) 7:30
प्रश्न-8. अधोलिखखत-ऩदेषु त्रमाणां ऩदानां सन्तन्धऩदं सन्तन्धविच्छेदऩदं िा लिखत। 1×3=3
(क) ऩदावतयेि
(ख) र्यीयोऩचमः
(ग) क्षणेन + एि
(घ) ध्यान + अििाभ्
प्रश्न-9 अधोलिखखत-िाक्येषु त्रमाणां िाक्यानां िाच्यस्य ननमभानुगुणं सभुलचतं 1×3=3
िाच्य-ऩद्वयितशनं कुरुत।
(क) देिः िनं गच्छवत।
(ख) सज्जनः उऩविश्यते।
(ग) सा लसिं हं ऩश्यवत।
(घ) याभः ऩुस्तकं ऩठवत ।
प्रश्न-10. अधोलिखखत-ऩदेषु चतुऩद श ानां सभुलचतं ऩद-ऩद्वयचमं विधीमिाभ्। ½×4=2
भोहन:, तस्मात्, बानिे, द्रक्ष्याभः, अचित, यक्षानभ।
प्रश्न-11. अधोलिखखत-िाक्येषु लिङाधाद्वयत-सङख्या-िाचक-ऩदानन प्रदत्तेभ्यः ½×4=2
विकल्पेभ्यः लचनुत।
(क) ऩुस्तकािमे………. नभत्रे ऩठतः। (िे /िौ/िमे)
(ख) तस्य……….. र्भ्ातयः सन्ति। चत्वाय:/चत्वाद्वय/चत्वायाः)
(ग) सः………. पिानन अखादत्। (त्रमः/वतस्रः/त्रीणण)
(घ) ऩाण्डिाः……….. आसन्। (ऩञ्चाः/ऩञ्च/ ऩञ्चभाः)
लिख्यिाभ्।
(क) भभ वप्रमं नभत्रभ्
(ख) द्वहभाचि-प्रदेर्:
(ग) भभ वप्रमः अध्याऩकः
खण्ड 'घ’ 24
अनुप्रमुत-व्याकयणभ् अङकाः
प्रश्न-6. अधोलिखखतिाक्येषु येखािङकतऩदानां प्रकृवत-प्रत्यमौ संमोज्य विबज्य िा 1×5=5
उलचतभ् उत्तयं लिखत।
(क) फुनि+भतुऩ् नयाः विचायर्ीिाः बिन्ति।
(ख) भनसः चञ्चिता िानयस्य इि बिवत।
(ग) भुद्+र्ानच् ते गामन्ति।
(घ) लसिं हः भृगं खाद्वदतुभ् इच्छवत।
(ङ) श्रीभती यभा दीऩं प्रज्वािमवत।
प्रश्न-7. अधोलिखखतानां कािफोधक-र्ब्दानां संस्कृत-ऩदेषु ऩद्वयितशनं कुरुत। 1×3=3
(क) 8:00
(ख) 4:45
(ग) 7:30
प्रश्न-8. अधोलिखखत-ऩदेषु त्रमाणां ऩदानां सन्तन्धऩदं सन्तन्धविच्छेदऩदं िा लिखत। 1×3=3
(क) ऩदावतयेि
(ख) र्यीयोऩचमः
(ग) क्षणेन + एि
(घ) ध्यान + अििाभ्
प्रश्न-9 अधोलिखखत-िाक्येषु त्रमाणां िाक्यानां िाच्यस्य ननमभानुगुणं सभुलचतं 1×3=3
िाच्य-ऩद्वयितशनं कुरुत।
(क) देिः िनं गच्छवत।
(ख) सज्जनः उऩविश्यते।
(ग) सा लसिं हं ऩश्यवत।
(घ) याभः ऩुस्तकं ऩठवत ।
प्रश्न-10. अधोलिखखत-ऩदेषु चतुऩद श ानां सभुलचतं ऩद-ऩद्वयचमं विधीमिाभ्। ½×4=2
भोहन:, तस्मात्, बानिे, द्रक्ष्याभः, अचित, यक्षानभ।
प्रश्न-11. अधोलिखखत-िाक्येषु लिङाधाद्वयत-सङख्या-िाचक-ऩदानन प्रदत्तेभ्यः ½×4=2
विकल्पेभ्यः लचनुत।
(क) ऩुस्तकािमे………. नभत्रे ऩठतः। (िे /िौ/िमे)
(ख) तस्य……….. र्भ्ातयः सन्ति। चत्वाय:/चत्वाद्वय/चत्वायाः)
(ग) सः………. पिानन अखादत्। (त्रमः/वतस्रः/त्रीणण)
(घ) ऩाण्डिाः……….. आसन्। (ऩञ्चाः/ऩञ्च/ ऩञ्चभाः)
Page 6
प्रश्न-12. अधोलिखखतिाक्येषु येखािङकतऩदानां सभस्तऩदं विग्रहऩदं िा प्रदत्त- ½×4=2
विकल्पेभ्यः लचनुत।
(क) याभ: मथाविनधिं कामां कयोवत।
(ख) भाता च वऩता च िन्दनीमौ।
(ग) नीिः कण्ठः मस्य सः भहेर्: कथ्यते।
(घ) याभः याज्ञः ऩुत्रः आसीत्।
प्रश्न-13. अधोलिखखत-अर्ुि-िाक्यानाभ् अर्ुनि-संर्ोधनं कुरुत। ½×4=2
(क) सः यानधका अस्तस्त।
(ख) सामंकािे अनेकानन भानिाः र्भ्भन्ति।
(ग) श्वः नदीतीये िनभहोत्सिः बविष्यलस।
(घ) िेदाः चतुयः सन्ति।
प्रश्न-14. भञ्जूषातः अव्यम-ऩदानन विलचत्य द्वयतिानानन ऩूयमत। ½×4=2
तथा, ह्यः, विना, भा
(1) …………… पिेषु कदाचन।
(2) विद्यां …………… जीिनं व्यथशभ्।
(3) …………… र्ननिासयः आसीत्।
(4) मथा याजा …………… प्रजा।
खण्ड 'ङ' 20
ऩवठत-अिफोधनभ् अङकाः
प्रश्न-15. ऩवठत-गद्य-ऩद्य-आधाद्वयत-अिफोधनकामशभ-्
(अ) अधोलिखखत-ऩवठत-अनुच्छद े भ् अनधकृत्य ननदे लर्त-प्रश्नानाभ् उत्तयाणण
दीमिाभ्।
कश्चन ननधशनो जनः बूद्वय ऩद्वयश्रम्य वकञ्चञ्चद् वित्तभुऩाखजि तिान्। तेन वित्तेन
स्वऩुत्रभ् एकस्थस्मन् भहाविद्यािमे प्रिेर्ं दाऩनमतुं सपिो जातः। तत्तनमः
तत्रि छात्रािासे ननिसन् अध्यमने संिग्न: सभबूत।् एकदा स वऩता तनूजस्य
रुग्णताभाकर्ण्श व्याकुिो जातः ऩुत्रं द्रष्ुं च प्रस्थितः। ऩयभथशकाश्येन ऩीद्वडतः
स फसमानं विहाम ऩदावतयेि प्राचित्। ऩदावतक्रभेण संचिन् सामं
सभमेऽप्यसौ गिव्याद् दयेू आसीत्। 'ननर्ान्धकाये प्रसृते विजने प्रदेर्े
ऩदमात्रा न र्ुबािहा', एिं विचामश स ऩाश्वशस्थिते ग्राभे याद्वत्रननिासं कतुां
कञ्चञ्चद् गृहिभुऩागतः। करुणाऩयो गृही तस्म आश्रमं प्रामच्छत्।
(1) एकऩदेन उत्तयत – 1×2=2
(क) ननधशनो जनः केन ऩीद्वडतः आसीत्?
(ख) वऩता कस्य रुग्णताभ् आकर्ण्श व्याकुिो जातः?
(2) ऩूणि श ाक्येन उत्तयत – 1×1=1
(क) ननधशनो जनः कथं वित्तभ् उऩाखजि तिान्?
विकल्पेभ्यः लचनुत।
(क) याभ: मथाविनधिं कामां कयोवत।
(ख) भाता च वऩता च िन्दनीमौ।
(ग) नीिः कण्ठः मस्य सः भहेर्: कथ्यते।
(घ) याभः याज्ञः ऩुत्रः आसीत्।
प्रश्न-13. अधोलिखखत-अर्ुि-िाक्यानाभ् अर्ुनि-संर्ोधनं कुरुत। ½×4=2
(क) सः यानधका अस्तस्त।
(ख) सामंकािे अनेकानन भानिाः र्भ्भन्ति।
(ग) श्वः नदीतीये िनभहोत्सिः बविष्यलस।
(घ) िेदाः चतुयः सन्ति।
प्रश्न-14. भञ्जूषातः अव्यम-ऩदानन विलचत्य द्वयतिानानन ऩूयमत। ½×4=2
तथा, ह्यः, विना, भा
(1) …………… पिेषु कदाचन।
(2) विद्यां …………… जीिनं व्यथशभ्।
(3) …………… र्ननिासयः आसीत्।
(4) मथा याजा …………… प्रजा।
खण्ड 'ङ' 20
ऩवठत-अिफोधनभ् अङकाः
प्रश्न-15. ऩवठत-गद्य-ऩद्य-आधाद्वयत-अिफोधनकामशभ-्
(अ) अधोलिखखत-ऩवठत-अनुच्छद े भ् अनधकृत्य ननदे लर्त-प्रश्नानाभ् उत्तयाणण
दीमिाभ्।
कश्चन ननधशनो जनः बूद्वय ऩद्वयश्रम्य वकञ्चञ्चद् वित्तभुऩाखजि तिान्। तेन वित्तेन
स्वऩुत्रभ् एकस्थस्मन् भहाविद्यािमे प्रिेर्ं दाऩनमतुं सपिो जातः। तत्तनमः
तत्रि छात्रािासे ननिसन् अध्यमने संिग्न: सभबूत।् एकदा स वऩता तनूजस्य
रुग्णताभाकर्ण्श व्याकुिो जातः ऩुत्रं द्रष्ुं च प्रस्थितः। ऩयभथशकाश्येन ऩीद्वडतः
स फसमानं विहाम ऩदावतयेि प्राचित्। ऩदावतक्रभेण संचिन् सामं
सभमेऽप्यसौ गिव्याद् दयेू आसीत्। 'ननर्ान्धकाये प्रसृते विजने प्रदेर्े
ऩदमात्रा न र्ुबािहा', एिं विचामश स ऩाश्वशस्थिते ग्राभे याद्वत्रननिासं कतुां
कञ्चञ्चद् गृहिभुऩागतः। करुणाऩयो गृही तस्म आश्रमं प्रामच्छत्।
(1) एकऩदेन उत्तयत – 1×2=2
(क) ननधशनो जनः केन ऩीद्वडतः आसीत्?
(ख) वऩता कस्य रुग्णताभ् आकर्ण्श व्याकुिो जातः?
(2) ऩूणि श ाक्येन उत्तयत – 1×1=1
(क) ननधशनो जनः कथं वित्तभ् उऩाखजि तिान्?
Page 7
(3) ननदे र्ानुसायं उत्तयत – 1×2=2
(क) "छात्रािासे" इत्यत्र का विबणतः?
(ख) 'कतुशभ'् इत्यत्र कः प्रत्यमः?
(आ) अधोलिखखतभ् ऩद्यांर्भ् अनधकृत्य ननदे लर्त-प्रश्नानाभ् उत्तयाणण दीमिाभ्।
उदीद्वयतोऽथशः ऩर्ुनावऩ गृह्यते,
हमाश्च नागाश्च िहन्ति फोनधताः।
अनुतभप्यूहवत ऩस्तण्डतो जनः,
ऩयेिङगतज्ञानपिा द्वह फुिमः॥
(1) एकऩदेन उत्तयत – 1×2=2
(क) ऩयेिङगतज्ञानपिा काः?
(ख) ऩर्ुनावऩ कः गृह्यते?
(2) ऩूणि श ाक्येन उत्तयत – 1×1=1
(क) उदीद्वयतोऽथशः केन गृह्यते?
(3) ननदे र्ानुसायं उत्तयत – 1×2=2
(क) "उतभ्" इवत ऩदस्य अत्र वििोभऩदं वकभ्?
(ख) "उदीद्वयतोऽथशः" इत्यत्र विर्ेष्यऩदं वकभ् ?
प्रश्न-16. ऩवठत-गद्य-ऩद्यमोः द्वहन्दी-बाषामाभ् अनुिादः।
(अ) अधोलिखखत-गद्यांर्मोः कस्यलचद् एकस्य गद्यांर्स्य द्वहन्दी-बाषामाभ् 3×1=3
अनुिादं विधीमिाभ् ।
(क) बो िासि ऩुत्रस्य दन्यं रॅष्ट्वा अहं योद्वदनभ। स: दीन इवत जानन्नवऩ
कृषक: तं फरृधा ऩीडमवत। स: कृच्छ्रेण बायभुिहवत। इतयनभि धुयं िोढुं स: न
र्क्नोवत। एतत् बिान् ऩश्यवत न? इवत प्रत्यिोचत्- "बद्रे! नूनभ्।
सहस्रानधकेषु ऩुत्रेषु सत्स्ववऩ ति अस्थस्मन्नेि एतारॅर्ं िात्सल्यं कथभ्?
(ख) िनस्य रॅश्यं सभीऩे एिका नदी िहवत। एकः लसिं हः सुखेन विश्राम्यते
तदि एकः िानयः आगत्य तस्य ऩुच्छं धुनावत। क्रुिः लसिं हः तं प्रहतुशनभच्छवत
ऩयं िानयस्तु कूद्वदित्वा िृक्षभारूढः। तदि अन्यस्मात् िृक्षात् अऩयः िानयः
लसिं हस्य कणशभाकृष्य ऩुनः िृक्षोऩद्वय आयोहवत। एिभेि िानयाः िायं िायं लसिं हं
तुदन्ति । क्रुिः लसिं हः इतस्ततः धािवत, गजशवत ऩयं वकभवऩ कतुभ श सभथशः एि
वतष्वत।
(आ) अधोलिखखत-ऩद्यांर्मोः कस्यलचद् एकस्य ऩद्यांर्स्य द्वहन्दी-बाषामाभ् 3×1=3
अनुिादं विधीमिाभ् ।
(क) एक एि खगो भानी िने िसवत चातकः ।
वऩऩालसतो िा निमते माचते िा ऩुयन्दयभ् ॥
(ख) आचायः प्रथभो धभशः इत्येतद् विदष ु ां िचः।
तस्माद् यक्षेत् सदाचायं प्राणेभ्योऽवऩ विर्ेषतः ॥
(क) "छात्रािासे" इत्यत्र का विबणतः?
(ख) 'कतुशभ'् इत्यत्र कः प्रत्यमः?
(आ) अधोलिखखतभ् ऩद्यांर्भ् अनधकृत्य ननदे लर्त-प्रश्नानाभ् उत्तयाणण दीमिाभ्।
उदीद्वयतोऽथशः ऩर्ुनावऩ गृह्यते,
हमाश्च नागाश्च िहन्ति फोनधताः।
अनुतभप्यूहवत ऩस्तण्डतो जनः,
ऩयेिङगतज्ञानपिा द्वह फुिमः॥
(1) एकऩदेन उत्तयत – 1×2=2
(क) ऩयेिङगतज्ञानपिा काः?
(ख) ऩर्ुनावऩ कः गृह्यते?
(2) ऩूणि श ाक्येन उत्तयत – 1×1=1
(क) उदीद्वयतोऽथशः केन गृह्यते?
(3) ननदे र्ानुसायं उत्तयत – 1×2=2
(क) "उतभ्" इवत ऩदस्य अत्र वििोभऩदं वकभ्?
(ख) "उदीद्वयतोऽथशः" इत्यत्र विर्ेष्यऩदं वकभ् ?
प्रश्न-16. ऩवठत-गद्य-ऩद्यमोः द्वहन्दी-बाषामाभ् अनुिादः।
(अ) अधोलिखखत-गद्यांर्मोः कस्यलचद् एकस्य गद्यांर्स्य द्वहन्दी-बाषामाभ् 3×1=3
अनुिादं विधीमिाभ् ।
(क) बो िासि ऩुत्रस्य दन्यं रॅष्ट्वा अहं योद्वदनभ। स: दीन इवत जानन्नवऩ
कृषक: तं फरृधा ऩीडमवत। स: कृच्छ्रेण बायभुिहवत। इतयनभि धुयं िोढुं स: न
र्क्नोवत। एतत् बिान् ऩश्यवत न? इवत प्रत्यिोचत्- "बद्रे! नूनभ्।
सहस्रानधकेषु ऩुत्रेषु सत्स्ववऩ ति अस्थस्मन्नेि एतारॅर्ं िात्सल्यं कथभ्?
(ख) िनस्य रॅश्यं सभीऩे एिका नदी िहवत। एकः लसिं हः सुखेन विश्राम्यते
तदि एकः िानयः आगत्य तस्य ऩुच्छं धुनावत। क्रुिः लसिं हः तं प्रहतुशनभच्छवत
ऩयं िानयस्तु कूद्वदित्वा िृक्षभारूढः। तदि अन्यस्मात् िृक्षात् अऩयः िानयः
लसिं हस्य कणशभाकृष्य ऩुनः िृक्षोऩद्वय आयोहवत। एिभेि िानयाः िायं िायं लसिं हं
तुदन्ति । क्रुिः लसिं हः इतस्ततः धािवत, गजशवत ऩयं वकभवऩ कतुभ श सभथशः एि
वतष्वत।
(आ) अधोलिखखत-ऩद्यांर्मोः कस्यलचद् एकस्य ऩद्यांर्स्य द्वहन्दी-बाषामाभ् 3×1=3
अनुिादं विधीमिाभ् ।
(क) एक एि खगो भानी िने िसवत चातकः ।
वऩऩालसतो िा निमते माचते िा ऩुयन्दयभ् ॥
(ख) आचायः प्रथभो धभशः इत्येतद् विदष ु ां िचः।
तस्माद् यक्षेत् सदाचायं प्राणेभ्योऽवऩ विर्ेषतः ॥
Page 8
प्रश्न-17. येखािङकतऩदभाधृत्य अधोलिखखत-िाक्यानां प्रश्नननभाशणं कुरुत। ½×4= 2
(क) लसिं हः िानयाभ्यां स्वयक्षामाभ् असभथशः एिासीत्।
(ख) गजः िन्यऩर्ून् तुदिं र्ुण्डेन ऩोथनमत्वा भायमवत।
(ग) िानयः आत्मानं िनयाजऩदाम मोग्यः भन्यते।
(घ) भमूयस्य नृत्यं प्रकृतेः आयाधना।
प्रश्न-18. अधोलिखखत-वििोभऩदानाभ् उलचत-भेिनं कुरुत। ½×4= 2
(क) प्रसीदवत ननफशिः
(ख) भूख:श दि ु शबः
(ग) फिी अिसीदवत
(घ) सुिबः ऩस्तण्डतः
*************************************************************************************
(क) लसिं हः िानयाभ्यां स्वयक्षामाभ् असभथशः एिासीत्।
(ख) गजः िन्यऩर्ून् तुदिं र्ुण्डेन ऩोथनमत्वा भायमवत।
(ग) िानयः आत्मानं िनयाजऩदाम मोग्यः भन्यते।
(घ) भमूयस्य नृत्यं प्रकृतेः आयाधना।
प्रश्न-18. अधोलिखखत-वििोभऩदानाभ् उलचत-भेिनं कुरुत। ½×4= 2
(क) प्रसीदवत ननफशिः
(ख) भूख:श दि ु शबः
(ग) फिी अिसीदवत
(घ) सुिबः ऩस्तण्डतः
*************************************************************************************
Page 9
आदर्शप्रश्नऩत्र-प्रारूऩ-रूऩरेखा
29, 30 अगस्त, 2024
कक्षा दर्मी
विषयः संस्कृतम्
समयः होरात्रयम् ऩूर्ाांकाः 80
खण्डविभाजनम्
खण्ड 'क' "बरृविकल्पात्मक-प्रश्नाः" 16 अङकाः
खण्ड 'ख’ "अऩवठत-अिबोधनम्" 10 अङकाः
खण्ड 'ग’ "रचनात्मक-कायशम"् 10 अङकाः
खण्ड 'घ’ "अनुप्रयुक्त-व्याकरर्म्" 24 अङकाः
खण्ड 'ङ’ "ऩवठत-अिबोधनम्" 20 अङकाः
कुल-अङकाः 80 अङकाः
खण्ड 'क' 16 अङकाः
बरृविकल्पात्मक-प्रश्नाः
प्रश्न-1. प्रथमे प्रश्ने षोडर् बरृविकल्पात्मक-प्रश्नाः भविष्यन्ति, तत्रावऩ ऩञ्च प्रश्नाः “र्ेमष
ु ी 1×16=16
द्वितीयो भाग:” इत्येतम् अधधकृत्य, दर् प्रश्नाः व्याकरर्म् अनुसत्य ृ तथा च
एकं प्रश्नं संस्कृतस्य सामान्य- वबन्दनां ू विषये भविष्यवत।
बरृविकल्पात्मक-प्रश्नाः
(1) 1 तः 5 प्रश्नऩयशिम् “र्ेमष ु ी द्वितीयो भाग:”
प्रथमः प्रश्नः ऩाठस्य नाम, िौ प्रश्नौ प्रथम-ऩाठतः ऩञ्चम-ऩाठ-ऩयशिं प्रदत्त-
अभ्यासेभ्यः तथा च िौ प्रश्नौ षष्ठ-ऩाठतः दर्म-ऩाठ-ऩयशिं प्रदत्त-अभ्यासेभ्यः
भविष्यन्ति। अत्र िौ प्रश्नौ सामान्यतः कवठनौ भिेताम्।
(2) 6 तः 15 प्रश्नऩयशिम् “व्याकरर्-भाग:”
सन्ति- समास- काल- संख्या- प्रत्यय- िाच्य- र्ुद्धार्ुद्ध- र्ब्दऩद्वरचय-
धातुऩद्वरचय- अव्ययाधाद्वरत दर् प्रश्नाः भविष्यन्ति।
(3) षोडर्ः प्रश्न: “सामान्य संस्कृतम्”
संस्कृतस्य मूलभूत-ऩद्वरचयात्मक-वबन्दनां
ू ज्ञानम् (ललङग- विभक्तक्त- िचन-
ऩुरुष- कारकाद्वद)
खण्ड 'ख' 10 अङकाः
अऩवठत-अिबोधनम्
(अऩवठत-सरलगद्ांर्-आधाद्वरत-कायशम् :- गद्ांर्ियम्)
29, 30 अगस्त, 2024
कक्षा दर्मी
विषयः संस्कृतम्
समयः होरात्रयम् ऩूर्ाांकाः 80
खण्डविभाजनम्
खण्ड 'क' "बरृविकल्पात्मक-प्रश्नाः" 16 अङकाः
खण्ड 'ख’ "अऩवठत-अिबोधनम्" 10 अङकाः
खण्ड 'ग’ "रचनात्मक-कायशम"् 10 अङकाः
खण्ड 'घ’ "अनुप्रयुक्त-व्याकरर्म्" 24 अङकाः
खण्ड 'ङ’ "ऩवठत-अिबोधनम्" 20 अङकाः
कुल-अङकाः 80 अङकाः
खण्ड 'क' 16 अङकाः
बरृविकल्पात्मक-प्रश्नाः
प्रश्न-1. प्रथमे प्रश्ने षोडर् बरृविकल्पात्मक-प्रश्नाः भविष्यन्ति, तत्रावऩ ऩञ्च प्रश्नाः “र्ेमष
ु ी 1×16=16
द्वितीयो भाग:” इत्येतम् अधधकृत्य, दर् प्रश्नाः व्याकरर्म् अनुसत्य ृ तथा च
एकं प्रश्नं संस्कृतस्य सामान्य- वबन्दनां ू विषये भविष्यवत।
बरृविकल्पात्मक-प्रश्नाः
(1) 1 तः 5 प्रश्नऩयशिम् “र्ेमष ु ी द्वितीयो भाग:”
प्रथमः प्रश्नः ऩाठस्य नाम, िौ प्रश्नौ प्रथम-ऩाठतः ऩञ्चम-ऩाठ-ऩयशिं प्रदत्त-
अभ्यासेभ्यः तथा च िौ प्रश्नौ षष्ठ-ऩाठतः दर्म-ऩाठ-ऩयशिं प्रदत्त-अभ्यासेभ्यः
भविष्यन्ति। अत्र िौ प्रश्नौ सामान्यतः कवठनौ भिेताम्।
(2) 6 तः 15 प्रश्नऩयशिम् “व्याकरर्-भाग:”
सन्ति- समास- काल- संख्या- प्रत्यय- िाच्य- र्ुद्धार्ुद्ध- र्ब्दऩद्वरचय-
धातुऩद्वरचय- अव्ययाधाद्वरत दर् प्रश्नाः भविष्यन्ति।
(3) षोडर्ः प्रश्न: “सामान्य संस्कृतम्”
संस्कृतस्य मूलभूत-ऩद्वरचयात्मक-वबन्दनां
ू ज्ञानम् (ललङग- विभक्तक्त- िचन-
ऩुरुष- कारकाद्वद)
खण्ड 'ख' 10 अङकाः
अऩवठत-अिबोधनम्
(अऩवठत-सरलगद्ांर्-आधाद्वरत-कायशम् :- गद्ांर्ियम्)
Page 10
प्रश्न-2. 40-50 र्ब्द-ऩद्वरधमतः एकः अऩवठतः सरल-गद्ांर्:
(1) एकऩदेन प्रश्नोत्तर-ियम् 1×2=2
(2) ऩूर्शिाक्येन प्रश्नोत्तरम् 1×1=1
(3) भावषक-कायशम् (धनदे र्ानुसार-प्रश्नोत्तर-ियम्) 1×2=2
भावषक-कायशम् =>
िाक्ये वियाऩद-चयनं, कतृशविया-अन्विवतः, विर्ेषर्-
विर्ेष्य-अन्विवतः, सञ्ज्ज्ञास्थाने सिशनाम-प्रयोगः, सिशनामस्थाने सञ्ज्ज्ञा-प्रयोगः,
ऩयाशयऩदं विलोमऩदं िा दत्त्वा अनुच्छद े े प्रदत्तं ऩद-चयनं, ऩद-ऩद्वरचय:,
सन्तििं/सन्ति-विच्छेदं िा, समस्त-ऩदानां विग्रहः विग्रह-ऩदानां च समासः,
प्रकृवत-प्रत्ययौ, उऩसगश-चयनञ्च।
प्रश्न-3. 80-100 र्ब्द-ऩद्वरधमतः एकः अऩवठतः सरल-गद्ांर्: (सरलकथा प्रलसद्ध-
घटना िर्शनं िा)
(1) एकऩदेन प्रश्नोत्तर-ियम् 1×1=1
(2) ऩूर्शिाक्येन प्रश्नोत्तरम् 1×1=1
(3) गद्ांर्स्य तृतीयांर्-तुल्यं सारम् 2×1=2
(4) गद्ांर्स्य समुलचत-र्ीषशकम् 1×1=1
खण्ड 'ग’ 10 अङकाः
रचनात्मक-कायशम्
प्रश्न-4. सङकेताधाद्वरत-अनौऩचाद्वरक-ऩत्रम् ½×10=5
प्रश्न-5. धनबि-लेखनम् (अनुच्छद
े -लेखनम्) 5×1=5
खण्ड 'घ’ 24 अङकाः
अनुप्रयुक्त-व्याकरर्म्
प्रश्न-6. प्रत्ययाः (ऩञ्च प्रकृवत-प्रत्ययानां संयोजनम् / विभाजनञ्च) 1×5=5
(1) कृदिाः - तव्यत्, अनीयर्, र्तृ, र्ानच्, क्त, क्तितु, क्त्वा, ल्यऩ्, तुमुन्।
(2) तधद्धताः - मतुऩ,् इन्, ठक्, त्व, तल्।
(3) स्त्री-प्रत्ययौ - टाऩ्, ङीऩ्।
प्रश्न-7. त्रयार्ां कालबोधक-र्ब्दानां संस्कृत-र्ब्देषु ऩद्वरितशनम् । 1×3=3
(सामान्य-सऩाद-साधश-ऩादोन)
प्रश्न-8. सन्ति-कायशम् (त्रयार्ां ऩदानां सन्तििं/सन्ति-विच्छेदं िा) 1×3=3
(1) स्वर-सन्तिः => दीघश, गुर्, िृधद्ध, यर््, अयाद्वद, ऩूिशरूऩ, ऩररूऩ, संयोग
इत्यादयः।
(2) व्यञ्जन-सन्ति: => श्चुत्व, ष्टु त्व, जर्त्व, तुक् आगम, अनुस्वार, ऩरसिर्श,
अनुनालसक, िगीय-प्रथम-अक्षरार्ां तृतीयिर्े ऩञ्चमिर्े िा ऩद्वरितशनम्
इत्यादयः।
(3) विसगश-सन्ति: => विसगशस्य स्थाने उत्त्वं, रत्वं, लोऩः, र्कारः, षकारः,
सकारः च।
प्रश्न-9. िाच्य-ऩद्वरितशनम् (केिलं लट्लकारे) 1×3=3
प्रश्न-10. ऩद-ऩद्वरचयः (चतुर्ाां र्ब्दानां धातूनाञ्च ऩद-ऩद्वरचयः) ½×4=2
प्रश्न-11. चतुर्ाां ललङगाधाद्वरत-सङख्या-िाचक-ऩदानां चयनम् (एकतः दर्-ऩयशिम्) ½×4=2
प्रश्न-12. समासाः (िाक्येषु चतुर्ाां समस्त-ऩदानां विग्रहः विग्रह-ऩदानां च समासः) ½×4=2
(1) एकऩदेन प्रश्नोत्तर-ियम् 1×2=2
(2) ऩूर्शिाक्येन प्रश्नोत्तरम् 1×1=1
(3) भावषक-कायशम् (धनदे र्ानुसार-प्रश्नोत्तर-ियम्) 1×2=2
भावषक-कायशम् =>
िाक्ये वियाऩद-चयनं, कतृशविया-अन्विवतः, विर्ेषर्-
विर्ेष्य-अन्विवतः, सञ्ज्ज्ञास्थाने सिशनाम-प्रयोगः, सिशनामस्थाने सञ्ज्ज्ञा-प्रयोगः,
ऩयाशयऩदं विलोमऩदं िा दत्त्वा अनुच्छद े े प्रदत्तं ऩद-चयनं, ऩद-ऩद्वरचय:,
सन्तििं/सन्ति-विच्छेदं िा, समस्त-ऩदानां विग्रहः विग्रह-ऩदानां च समासः,
प्रकृवत-प्रत्ययौ, उऩसगश-चयनञ्च।
प्रश्न-3. 80-100 र्ब्द-ऩद्वरधमतः एकः अऩवठतः सरल-गद्ांर्: (सरलकथा प्रलसद्ध-
घटना िर्शनं िा)
(1) एकऩदेन प्रश्नोत्तर-ियम् 1×1=1
(2) ऩूर्शिाक्येन प्रश्नोत्तरम् 1×1=1
(3) गद्ांर्स्य तृतीयांर्-तुल्यं सारम् 2×1=2
(4) गद्ांर्स्य समुलचत-र्ीषशकम् 1×1=1
खण्ड 'ग’ 10 अङकाः
रचनात्मक-कायशम्
प्रश्न-4. सङकेताधाद्वरत-अनौऩचाद्वरक-ऩत्रम् ½×10=5
प्रश्न-5. धनबि-लेखनम् (अनुच्छद
े -लेखनम्) 5×1=5
खण्ड 'घ’ 24 अङकाः
अनुप्रयुक्त-व्याकरर्म्
प्रश्न-6. प्रत्ययाः (ऩञ्च प्रकृवत-प्रत्ययानां संयोजनम् / विभाजनञ्च) 1×5=5
(1) कृदिाः - तव्यत्, अनीयर्, र्तृ, र्ानच्, क्त, क्तितु, क्त्वा, ल्यऩ्, तुमुन्।
(2) तधद्धताः - मतुऩ,् इन्, ठक्, त्व, तल्।
(3) स्त्री-प्रत्ययौ - टाऩ्, ङीऩ्।
प्रश्न-7. त्रयार्ां कालबोधक-र्ब्दानां संस्कृत-र्ब्देषु ऩद्वरितशनम् । 1×3=3
(सामान्य-सऩाद-साधश-ऩादोन)
प्रश्न-8. सन्ति-कायशम् (त्रयार्ां ऩदानां सन्तििं/सन्ति-विच्छेदं िा) 1×3=3
(1) स्वर-सन्तिः => दीघश, गुर्, िृधद्ध, यर््, अयाद्वद, ऩूिशरूऩ, ऩररूऩ, संयोग
इत्यादयः।
(2) व्यञ्जन-सन्ति: => श्चुत्व, ष्टु त्व, जर्त्व, तुक् आगम, अनुस्वार, ऩरसिर्श,
अनुनालसक, िगीय-प्रथम-अक्षरार्ां तृतीयिर्े ऩञ्चमिर्े िा ऩद्वरितशनम्
इत्यादयः।
(3) विसगश-सन्ति: => विसगशस्य स्थाने उत्त्वं, रत्वं, लोऩः, र्कारः, षकारः,
सकारः च।
प्रश्न-9. िाच्य-ऩद्वरितशनम् (केिलं लट्लकारे) 1×3=3
प्रश्न-10. ऩद-ऩद्वरचयः (चतुर्ाां र्ब्दानां धातूनाञ्च ऩद-ऩद्वरचयः) ½×4=2
प्रश्न-11. चतुर्ाां ललङगाधाद्वरत-सङख्या-िाचक-ऩदानां चयनम् (एकतः दर्-ऩयशिम्) ½×4=2
प्रश्न-12. समासाः (िाक्येषु चतुर्ाां समस्त-ऩदानां विग्रहः विग्रह-ऩदानां च समासः) ½×4=2
Page 11
(1) तत्पुरुषः (विभक्तक्तः, नञ्, उऩऩदः),
कमशधारय: तत्पुरुषः(विर्ेषर्- विर्ेष्यम्, उऩमानउऩमेयम्),
द्विगुः तत्पुरुषः च।
(2) िन्द्वः (इतरेतरः, समाहारः, एकर्ेषः)
(3) बरृव्रीद्वहः (समानाधधकरर्म्)
(4) अव्ययीभािः (अनु, उऩ, सह, धनर्, प्रवत, यथा)
प्रश्न-13. चतुर्ाां अर्ुद्ध-िाक्यानां संर्ोधनम् । ½×4=2
(िचन-ललङ-ऩुरुष-विभक्तक्त-लकार-विर्ेषर्- विर्ेष्याधाद्वरतम्)
प्रश्न-14. अव्यय-ऩदाधन ½×4=2
(िाक्येषु चतुर्ाशम् अव्ययऩदानां प्रयोगः)
अवऩ, इवत, अलम्, इि, एि, एिम्, उच्चः, नीचचः, कदा, एकदा, अधः, उऩद्वर,
समितः, ऩद्वरतः, सिशतः, कुतः, नूनम्, ऩुरा, मा, अत्र-तत्र, यत्र-कुत्र, यथा-तथा,
यदा-तदा, याित्-ताित्, यद्वद-तद्वहि, कदावऩ, तथावऩ, खलु, ननु, वकल, सह,
इतस्ततः, यत्, विना, सहसा, अद्, श्वः, ह्यः, अधुना, अिः, बद्वहः, िृथा, धमथ्या,
वकमथशम,् र्नचः-र्नचः, ऩुनः-ऩुनः, भूयो-भूयः इत्यादयः।
खण्ड 'ङ’ 20 अङकाः
ऩवठत-अिबोधनम्
ु ी-द्वितीयो भागः" इवत संस्कृत-ऩाठ्यऩुस्तकम् अधधकृत्य
("र्ेमष
ऩवठत-अिबोधनम्)
{ऩाठ्यसामग्री- प्रथमऩाठतः दर्मऩाठ-ऩयशिम्}
प्रश्न-15. ऩवठत-गद्-ऩद्-आधाद्वरत-अिबोधनकायशम्
(अ) 40-50 र्ब्द-ऩद्वरधमतः एकः ऩवठत-गद्ांर्:
(संस्कृत-ऩाठ्यऩुस्तके धनधाशद्वरत-ऩाठ्यसामग्रीम् अधधकृत्य)
(1) एकऩदेन प्रश्नोत्तर-ियम् 1×2=2
(2) ऩूर्शिाक्येन प्रश्नोत्तरम् 1×1=1
(3) भावषक-कायशम् (धनदे र्ानुसार-प्रश्नोत्तर-ियम्) 1×2=2
(आ) एकः ऩवठतः ऩद्ांर्: (संस्कृत-ऩाठ्यऩुस्तके धनधाशद्वरत-ऩाठ्यसामग्रीम्
अधधकृत्य)
(1) एकऩदेन प्रश्नोत्तर-ियम् 1×2=2
(2) ऩूर्शिाक्येन प्रश्नोत्तरम् 1×1=1
(3) भावषक-कायशम् (धनदे र्ानुसार-प्रश्नोत्तर-ियम्) 1×2=2
भावषक-कायशम् =>
िाक्ये वियाऩद-चयनं, कतृशविया-अन्विवतः, विर्ेषर्-विर्ेष्य-अन्विवतः,
सञ्ज्ज्ञास्थाने सिशनाम-प्रयोगः, सिशनामस्थाने सञ्ज्ज्ञा-प्रयोगः, ऩयाशयऩदं
विलोमऩदं िा दत्त्वा अनुच्छद े े प्रदत्तं ऩद-चयनं, ऩद-ऩद्वरचय:, सन्तििं/सन्ति-
विच्छेदं िा, समस्त-ऩदानां विग्रहः विग्रह-ऩदानां च समासः, प्रकृवत-प्रत्ययौ,
उऩसगश-चयनञ्च।
कमशधारय: तत्पुरुषः(विर्ेषर्- विर्ेष्यम्, उऩमानउऩमेयम्),
द्विगुः तत्पुरुषः च।
(2) िन्द्वः (इतरेतरः, समाहारः, एकर्ेषः)
(3) बरृव्रीद्वहः (समानाधधकरर्म्)
(4) अव्ययीभािः (अनु, उऩ, सह, धनर्, प्रवत, यथा)
प्रश्न-13. चतुर्ाां अर्ुद्ध-िाक्यानां संर्ोधनम् । ½×4=2
(िचन-ललङ-ऩुरुष-विभक्तक्त-लकार-विर्ेषर्- विर्ेष्याधाद्वरतम्)
प्रश्न-14. अव्यय-ऩदाधन ½×4=2
(िाक्येषु चतुर्ाशम् अव्ययऩदानां प्रयोगः)
अवऩ, इवत, अलम्, इि, एि, एिम्, उच्चः, नीचचः, कदा, एकदा, अधः, उऩद्वर,
समितः, ऩद्वरतः, सिशतः, कुतः, नूनम्, ऩुरा, मा, अत्र-तत्र, यत्र-कुत्र, यथा-तथा,
यदा-तदा, याित्-ताित्, यद्वद-तद्वहि, कदावऩ, तथावऩ, खलु, ननु, वकल, सह,
इतस्ततः, यत्, विना, सहसा, अद्, श्वः, ह्यः, अधुना, अिः, बद्वहः, िृथा, धमथ्या,
वकमथशम,् र्नचः-र्नचः, ऩुनः-ऩुनः, भूयो-भूयः इत्यादयः।
खण्ड 'ङ’ 20 अङकाः
ऩवठत-अिबोधनम्
ु ी-द्वितीयो भागः" इवत संस्कृत-ऩाठ्यऩुस्तकम् अधधकृत्य
("र्ेमष
ऩवठत-अिबोधनम्)
{ऩाठ्यसामग्री- प्रथमऩाठतः दर्मऩाठ-ऩयशिम्}
प्रश्न-15. ऩवठत-गद्-ऩद्-आधाद्वरत-अिबोधनकायशम्
(अ) 40-50 र्ब्द-ऩद्वरधमतः एकः ऩवठत-गद्ांर्:
(संस्कृत-ऩाठ्यऩुस्तके धनधाशद्वरत-ऩाठ्यसामग्रीम् अधधकृत्य)
(1) एकऩदेन प्रश्नोत्तर-ियम् 1×2=2
(2) ऩूर्शिाक्येन प्रश्नोत्तरम् 1×1=1
(3) भावषक-कायशम् (धनदे र्ानुसार-प्रश्नोत्तर-ियम्) 1×2=2
(आ) एकः ऩवठतः ऩद्ांर्: (संस्कृत-ऩाठ्यऩुस्तके धनधाशद्वरत-ऩाठ्यसामग्रीम्
अधधकृत्य)
(1) एकऩदेन प्रश्नोत्तर-ियम् 1×2=2
(2) ऩूर्शिाक्येन प्रश्नोत्तरम् 1×1=1
(3) भावषक-कायशम् (धनदे र्ानुसार-प्रश्नोत्तर-ियम्) 1×2=2
भावषक-कायशम् =>
िाक्ये वियाऩद-चयनं, कतृशविया-अन्विवतः, विर्ेषर्-विर्ेष्य-अन्विवतः,
सञ्ज्ज्ञास्थाने सिशनाम-प्रयोगः, सिशनामस्थाने सञ्ज्ज्ञा-प्रयोगः, ऩयाशयऩदं
विलोमऩदं िा दत्त्वा अनुच्छद े े प्रदत्तं ऩद-चयनं, ऩद-ऩद्वरचय:, सन्तििं/सन्ति-
विच्छेदं िा, समस्त-ऩदानां विग्रहः विग्रह-ऩदानां च समासः, प्रकृवत-प्रत्ययौ,
उऩसगश-चयनञ्च।
Page 12
प्रश्न-16. संस्कृत-ऩाठ्यऩुस्तके धनधाशद्वरत-ऩाठ्यसामग्रीम् अधधकृत्य द्वहन्दी-भाषायाम्
अनुिादः।
(अ) एकस्य गद्ांर्स्य द्वहन्दी-भाषायाम् अनुिादः। (रूऩरेखा+प्रसङग+सरलाथशः) (½+½+2=3)
(आ) एकस्य ऩद्ांर्स्य द्वहन्दी-भाषायाम् अनुिादः। (रूऩरेखा+प्रसङग+सरलाथशः) (½+½+2=3)
प्रश्न-17. रेखाङ्ङकत-ऩदमधधकृत्य चतुर्ाां िाक्यानां प्रश्नधनमाशर्म्। ½×4=2
प्रश्न-18. संस्कृत-ऩाठ्यऩुस्तके धनधाशद्वरत-ऩाठ्यसामग्र्ाः अभ्यासमधधकृत्य चतुर्ाां ½×4=2
ऩदानां मेलनम् । अभ्यासेषु एतादृर्ाः अनेके विषयाः सन्ति, तद्था-
> ऩयाशयऩदानां (समानाथशक-ऩदानां) मेलनम्।
> विलोमऩदानां (विऩरीताथशक-ऩदानां) मेलनम्।
> विर्ेषर्-विर्ेष्यानां मेलनम्।
> कोष्ठकात् लचत्वा ऩदानाम् अथशः।
> र्ुद्ध-कथनानां समक्षम् "आम्" इवत तथा अर्ुद्ध-कथनानां समक्षम्
"न" इवत लेखनम्।
> कोष्ठकात् र्ुद्धं विकल्पं विलचत्य द्वरक्तस्थानऩूवति ः।
एतेषु विषयेषु कमवऩ एकं विषयम् अधधकृत्य ऩरीक्षा-ऩत्र-धनमाशता
प्रश्नं प्रष्टुं र्क्नोवत।
*******************************************************************************
अनुिादः।
(अ) एकस्य गद्ांर्स्य द्वहन्दी-भाषायाम् अनुिादः। (रूऩरेखा+प्रसङग+सरलाथशः) (½+½+2=3)
(आ) एकस्य ऩद्ांर्स्य द्वहन्दी-भाषायाम् अनुिादः। (रूऩरेखा+प्रसङग+सरलाथशः) (½+½+2=3)
प्रश्न-17. रेखाङ्ङकत-ऩदमधधकृत्य चतुर्ाां िाक्यानां प्रश्नधनमाशर्म्। ½×4=2
प्रश्न-18. संस्कृत-ऩाठ्यऩुस्तके धनधाशद्वरत-ऩाठ्यसामग्र्ाः अभ्यासमधधकृत्य चतुर्ाां ½×4=2
ऩदानां मेलनम् । अभ्यासेषु एतादृर्ाः अनेके विषयाः सन्ति, तद्था-
> ऩयाशयऩदानां (समानाथशक-ऩदानां) मेलनम्।
> विलोमऩदानां (विऩरीताथशक-ऩदानां) मेलनम्।
> विर्ेषर्-विर्ेष्यानां मेलनम्।
> कोष्ठकात् लचत्वा ऩदानाम् अथशः।
> र्ुद्ध-कथनानां समक्षम् "आम्" इवत तथा अर्ुद्ध-कथनानां समक्षम्
"न" इवत लेखनम्।
> कोष्ठकात् र्ुद्धं विकल्पं विलचत्य द्वरक्तस्थानऩूवति ः।
एतेषु विषयेषु कमवऩ एकं विषयम् अधधकृत्य ऩरीक्षा-ऩत्र-धनमाशता
प्रश्नं प्रष्टुं र्क्नोवत।
*******************************************************************************
Page 13
Sample Papers
CBSE Sample Papers
ICSE / ISC Board Sample Papers
AP Board Sample Papers
Assam Board Sample Papers
Bihar Board Sample Papers
Chhattisgarh Board Sample Papers
Goa Board Sample Papers
Gujarat Board Sample Papers
Haryana Board Sample Papers
HP Board Sample Papers
J&K State Board Sample Papers
Jharkhand Board Sample Papers
Karnataka Board Sample Papers
Kerala Board Sample Papers
CBSE Sample Papers
ICSE / ISC Board Sample Papers
AP Board Sample Papers
Assam Board Sample Papers
Bihar Board Sample Papers
Chhattisgarh Board Sample Papers
Goa Board Sample Papers
Gujarat Board Sample Papers
Haryana Board Sample Papers
HP Board Sample Papers
J&K State Board Sample Papers
Jharkhand Board Sample Papers
Karnataka Board Sample Papers
Kerala Board Sample Papers
Page 14
Sample Papers
MP Board Sample Papers
Maharashtra Board Sample Papers
Manipur Board Sample Papers
Mizoram Board Sample Papers
Orissa Board Sample Papers
Punjab Board Sample Papers
Rajasthan Board Sample Papers
Tamil Nadu Board Sample Papers
Telangana State Board Sample Papers
Tripura Board Sample Papers
UP Board Sample Papers
Uttarakhand Board Sample Papers
West Bengal Board Sample Papers
MP Board Sample Papers
Maharashtra Board Sample Papers
Manipur Board Sample Papers
Mizoram Board Sample Papers
Orissa Board Sample Papers
Punjab Board Sample Papers
Rajasthan Board Sample Papers
Tamil Nadu Board Sample Papers
Telangana State Board Sample Papers
Tripura Board Sample Papers
UP Board Sample Papers
Uttarakhand Board Sample Papers
West Bengal Board Sample Papers
Document Details
| Board / Org | Himachal Pradesh Board |
| Exam | Class 10 |
| Type | Sample Paper |
| Pages | 14 |
| Updated | 30 Apr 2026 |