CUET UG 2024 Question Paper Environmental Studies

CUET UG
ENTRANCE
PREVIOS YEAR
QUESTION PAPER
OLD PAPERS • OFFICIAL QUESTION
PAPERS • YEAR 2024 • PDF
DOWNLOAD • FREE READING

2024 MAY
MAY 2024

AGLASEM
Mock Test | Study Material | Notes

More Information: www.

Test Booklet No. Subject : Environmental Studies Test Booklet Code
টেষ্ট বুকলেে সংখ্যা
Code : 307 EAS (New) টেষ্ট বুকলেে টকাড >

A
Medium : English and Assamese
(Do not open this Test Booklet until you are asked to do so)
(অনুমতি টনাল াৱালেলক এই বুকলেে নুখ্ুতেবা)

Time Allowed : 45 minutes Maximum Marks : 200 Total Questions : 50 Number of questions to be answered : 40
নিৰ্ানধ সময় : 45 ন নিট য়ৰ্াচ্চমিম্ব
ধ : 200 ুঠমপ্ৰশ্ন : 50 উত্ত মকন ্লগী ামপ্ৰশ্ন ময়ংখ্যা : 40
Kindly read the Instructions given on this Page and Back Page carefully before attempting this Question Paper.
মএই প্ৰশ্নকাকি উত্তৰ কৰাৰ আগলি ৃষ্ঠাি তিয়া তনলিেশনাসমূহ ভােলক ত়িবা।
Important Instructions for the Candidates : ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বালব গুৰুত্ব ূৰ্ তনলিে
ে শনাসমূহ :
1. This Test Booklet contains 50 questions printed in English and 1. টটষ্টম ্ুকৰলটখ্িসম 50ম টাম প্ৰশ্নম ইং াজীসম আৰুম অয় ী াম ছৰ াৱাম
Assamese. Out of these, the candidate is required to answer
হৈৰছ।ম ীক্ষাৰ্থীময়কৰলমই া মনিমটকাৰিাম40মটামপ্ৰশ্ন মউত্ত মকন ্ম
any 40 questions. If a candidate answers more than 40
questions, the first 40 answered questions will be considered লানগ্।ম িনিম টকাৰিাম ীক্ষাৰ্থীৰ ম 40ম সাসককম অনৰ্কম প্ৰশ্ন ম উত্ত ম
for evaluation. কৰ মটসৰেমপ্ৰৰ্থ ম াম40মটামপ্ৰশ্ন মউত্ত মটৈম ািমনি ামৈ’্।
2. When you are given the OMR Answer Sheet, fill in your 2. OMRম ষ্ঠ ৃ াসম টসা া ম উ ািািৰ্া ম টকৱলম নীো/ক’োম কলৰ ৰ ম
particulars on it carefully with blue/black ball point pen only. ূ ণমকন ্া।ম
3. Use only Blue/Black Ball Point Pen for marking responses.
3. ানকধঙ ম্াৰ্মটকৱল িীলা/ক’লামন িঁ াৈী মকল ম্যৱৈা মকন ্া।
4. The CODE for this Test Booklet is A. Make sure that the
CODE printed on the OMR Answer Sheet is the same as that 4. টটষ্টম্ুকৰলট মক’ডমA ।মOMRম ৃষ্ঠাসমক’ডমএৰকমছৰ াৱামহৈৰছৰিম
on this Test Booklet. Also ensure that your Test Booklet No. সা ম প্ৰনসম নিশ্চিসম ৈ’্া।ম সাৰ া ন ম নিশ্চিসম ৈ’্াম টিম টসা া ম টটষ্টম
and OMR Answer Sheet No. are exactly the same. In case of ্ুকৰলট ম িম্ব ম আৰুম OMRম ষ্ঠ ৃ াসম িম্ব ম এৰকম আৰছৰিম িাই।ম িনিম
discrepancy, the candidate should immediately report the ই াসম নিন্নসাম ৰ্থাৰকম টসৰেম ন্ষ ৰটাম ইিনিশ্চজউৰলট ম সৎক্ষিাসম
matter to the Invigilator for replacement of both the Test
Booklet and the OMR Answer Sheet. No claim in this regard জিা্ম লানগ্ম আৰুম টটষ্টম ্ুকৰলট,ম OMRম ষ্ঠ ৃ াসম য়লনিম কন ম ল'্
will be entertained after five minutes from the start of the লানগ্ ।ম ীক্ষাম আ ম্ভম টৈাৱা ম ািঁ ম ন নিটম াছসম এইম ন্ষ সম
examination. টকাৰিামিা্ীমআ নত্তমিাৰ্থানক্।
5. Before attempting the question paper kindly check that this 5. প্ৰশ্নমএৰটন্ডমক া মআগৰসম া্মলানগ্মটিম্ুকৰলটখ্িসম ুঠম ষ্ঠ ৃ া 28
Test Booklet has total 28 pages and OMR Answer Sheet আৰুম OMRম উত্ত ম ষ্ঠ ৃ াৰ্া ম এৰকম ষ্ঠ ৃ ািুক্তম আৰছৰিম িাই।ম
consists of one sheet. At the start of the examination within
first five minutes, candidates are advised to ensure that all ীক্ষাৰ্থীজিকম উ ৰিশম নি াম ৈ ম জাৰসম ীক্ষাম আ ম্ভম টৈাৱা ম
pages of Test Booklet and OMR Answer Sheet are properly ঠঠকম ািঁ ম ন নিট ম নিস সম লক্ষযম কৰ ম টটষ্টম ্ুকৰলটম আৰু OMRম
printed and they are not damaged in any manner. ৃ ামঠঠক ৰসমছৰ াৱামহৈৰছমটিমিাইমআৰুমটকাৰিাম ষ্ঠ
ষ্ঠ ৃ ামক্ষনসমহৈৰছম
6. Each question has four answer options. Out of these four টিনক?
options choose the MOST APPROPRIATE OPTION and 6. প্ৰনসৰটামপ্ৰশ্ন মউত্ত ম ান টামন্কল্পমআৰছ।মএইম ান টামন্কল্প মঅতি
darken/blacken the corresponding circle on the OMR Answer উত্তম তবকল্পলোম ্াছনিম কন ম OMRম উত্ত ম শ্চিকা ম িীলা/ক’লাম
Sheet with a Blue/Black Ball Point Pen.
কলৰ ৰ মdarkমকন ্া।
7. Five (5) marks will be given for each correct answer. One (1) 7. প্ৰনসৰটাম শুদ্ধম উত্ত ম ্াৰ্ম (5)ম িম্ব ম প্ৰিািম ক াম ৈ’্।ম প্ৰনসৰটাম
mark will be deducted for each incorrect answer. If more than
one circle is found darkened/blackened for a question, then it অশুদ্ধমউত্ত ম্াৰ্ম(1)মিম্ব মকসধিমক ামৈ’্। িনিমএটাসককমট্নছম
will be considered as an incorrect answer. Unanswered ্ৃত্তম darkম ক াম ৰ্থাৰকম টসৰেম টসৰিম প্ৰশ্ন ম উত্ত ম িুলম ্ুনলম ন্ৰ্ িাম
questions will be given no mark. P.T.O. ক ামৈ’্মআৰুমউত্ত মিক ামপ্ৰশ্নসমটকাৰিামিম্ব মনি ামিৈ’্।
কৃ . . .

Name of the Candidate (in Capital Letters) : ___________________________________________________________________
ীক্ষাৰ্থী মিা ম(ডাঙ মৈাস মআখ্ স) :
Application Number (in figures) : ______________________________________________________________________________
আৰ্িি মিম্ব ম( figuresস ) :
Roll Number (in figures) : ___________________________________________________________________________________
ট ালমিম্ব ম( figuresস ) :
Centre of Examination (in Capital Letters) : ___________________________________________________________________
ীক্ষামটকন্দ্ৰ মিা ম(ডাঙ মৈাস মআখ্ স) :
Candidate’s Signature : ____________________________ Invigilator’s Signature : ___________________________________
ীক্ষাৰ্থী ম ৈী : ইিনিশ্চজউৰলট ম ৈী :
Facsimile signature stamp of Centre Superintendent : __________________________________________________________
টকন্দ্ৰমঅৰ্ীক্ষকমFacsimile stamp ৈী :

307 EAS/A (2)
1. Match List-I with List-II :
List-I List-II
(Author) (Book/Poem)
(A) Gary Snyder (I) Mountains and Rivers Without End
(B) Wendell Berry (II) The Closing Circle
(C) Rachel Carson (III) Silent Spring
(D) Barry Commoner (IV) A Place on Earth

Choose the correct answer from the options given below :
(1) (A) - (IV), (B) - (I), (C) - (III), (D) - (II)
(2) (A) - (I), (B) - (IV), (C) - (III), (D) - (II)
(3) (A) - (II), (B) - (IV), (C) - (III), (D) - (I)
(4) (A) - (IV), (B) - (II), (C) - (III), (D) - (I)

2. Match List-I with List-II :
List-I List-II
(Concept) (Proposed by)
(A) Ecology (I) Norman Myers
(B) Ecosystem (II) Ernst Haeckel
(C) Human population growth (III) Sir Arthur Tansley
(D) Hot spots (IV) T R Malthus

Choose the correct answer from the options given below :
(1) (A) - (I), (B) - (IV), (C) - (II), (D) - (III)
(2) (A) - (I), (B) - (II), (C) - (III), (D) - (IV)
(3) (A) - (II), (B) - (III), (C) - (IV), (D) - (I)
(4) (A) - (IV), (B) - (I), (C) - (III), (D) - (II)

307 EAS/A (3)

1. িাতেকা-I কমিাতেকা-II মহয়ৰসমন ৰলাৱা :

িাতেকা-I িাতেকা-II
( লেখ্ক ) (তকিা /কতবিা)
(I) Mountains and Rivers Without End
(A) টগ ীমস্নাইডা
(য়ী াইম ্সমআৰুমিিীৰ্া
ধ )
(B) টৱৰেলমট্ ী (II) The Closing Circle (আ্দ্ধম্ৃত্ত)
(C) াৰছিমকাছ ধি (III) Silent Spring ম( নি ৱম্য়ে )
(D) ট্ ীমক’ িা (IV) A Place on Earth (ৰ্ ণী মএটুকু ামঠাই)
সলস নি া ন্কল্পয় ূৈ া য়ঠঠক উত্ত ৰটা ্াছনি ক া :
(1) (A) - (IV), (B) - (I), (C) - (III), (D) - (II)
(2) (A) - (I), (B) - (IV), (C) - (III), (D) - (II)
(3) (A) - (II), (B) - (IV), (C) - (III), (D) - (I)
(4) (A) - (IV), (B) - (II), (C) - (III), (D) - (I)
2. িাতেকা-I কমিাতেকা-II মহয়ৰসমন ৰলাৱা :

িাতেকা-I িাতেকা-II
(াাৰৰ্া) (প্ৰাাৱকৰ নাম)
(A) ন নিনস-ন্জ্ঞািম্াম্াস্ত্যমন্িযাম(Ecology) (I) িা ািম
ধ া াছ ধ
(B) ন নিনসসন্ত্ৰম(Ecosystem) (II) আণষ্টমটৈ’টকল
ধ
(C) ািৱম জিয়ংখ্যা ম ৱৃশ্চদ্ধম (Human population (III) ছা মআৰ্থা ধ মটটন্সৰল
growth)
(D) ৈটমস্পটম্ামহজৱক্ন িয মউষ্ণাঞ্চলম(Hot spots) (IV) ঠটমআ মট লৰ্থাছ
সলস নি া ন্কল্পয় ূৈ া য়ঠঠক উত্ত ৰটা ্াছনি ক া :
(1) (A) - (I), (B) - (IV), (C) - (II), (D) - (III)
(2) (A) - (I), (B) - (II), (C) - (III), (D) - (IV)
(3) (A) - (II), (B) - (III), (C) - (IV), (D) - (I)
(4) (A) - (IV), (B) - (I), (C) - (III), (D) - (II)

307 EAS/A (4)

3. The ecological thought, which believes in saving the forests as trees give oxygen, better rainfall and air
quality and not saving the environmnet for its true innate values, dominantly belongs to _____________ .
(1) Deep ecology
(2) Social ecology
(3) Eco-feminism
(4) Shallow ecology
4. Which of the following is not a major goal of WWF ?
(1) To conserve world biological diversity
(2) Sustainable use of renewable natural resources
(3) Reduction of pollution and wasteful consumption
(4) Creating world wide fund for education
5. The first Earth Day was celebrated on _____________ .
(1) 20 April, 1970
(2) 22 April, 1970
(3) 05 June, 1970
(4) 20 April, 1972

6. The plants and animals that cannot maintain a constant internal environment, are called :
(1) Regulators
(2) Migraters
(3) Conformers
(4) Suspenders

7. The number of individuals of the same species that have come into a habitat from elsewhere during the
time period under consideration is referred to as _____________ .
(1) Emigration
(2) Immigration
(3) Natality
(4) Mortality

307 EAS/A (5)

3. প্ৰাকৃনসকম ন ৰৱশকম ই া ম য়ৈজাসম অেনিনৈসম ধ ূলয ম ্াৰ্ম য়ং ক্ষণম কন ্ম লাৰগম ্ুনলম িািান্ম
অশ্চিৰজিম প্ৰিাি,ম উন্নসম ন াৰণম ্ৃঠষ্ট াসম সৰ্থাম নি লমধ ্া ু ম টিাগািসম গছ-গছনিৰ ম অন ৈণাম
টিাগা ম কা ৰণৰৈম অ ণযম ক্ষাম কন ্ম লাৰগম ্ুনলম ি্াম ন নিনস-ন্জ্ঞাি ল ূ কম স্ািৰটাম ূলসঃম
______________ মঅেগসম। ধ
(1) গিী ম(Deep)ম ন নিনস-ন্জ্ঞাি
(2) য়া াশ্চজকম(Social)ম ন নিনস-ন্জ্ঞাি
(3) ন ৰৱশময়ৰ সিমিা ী্ািম(Eco-feminism)
(4) অগিী ম(Shallow)ম ন নিনস-ন্জ্ঞাি
4. সলসমনি াৰ্া মনিস সমটকািৰটামWWF অৰ্থাৎমন্শ্বমপ্ৰক
ধ ৃ নসমনিনৰ্ ম ুখ্যমউৰেশযমিৈ ম?
(1) নৃ ৰ্থৱী মহজনৱকমহ্ন িয ময়ং ক্ষণ
(2) িৱীক ণৰিাগযমপ্ৰাকৃনসকময়ম্পি ম্ৈিক্ষ ম্যৱৈা
(3) প্ৰিূষণমসৰ্থামআৱজধিাকা ীমউ ৰিাগমহ্ৰায়মক া
(4) নশক্ষাৰক্ষি ম্াৰ্মন্শ্ব্যা ীম ুশ্চিঁ জ মগঠি
5. প্ৰৰ্থ ্া ম্াৰ্মৰ্ন িীমনিৱয়ম(Earth Day) _______________মসমউিিা িমক ামহৈনছলম।
(1) 1970 ি ম20মএনপ্ৰলস
(2) 1970 ি ম22মএনপ্ৰলস
(3) 1970 ি ম05মজুিস
(4) 1972 ি ম20মএনপ্ৰলস

6. নিৰ্া ম প্ৰাণীম আৰুম উশ্চিৰিম একম য়ুনি ম অিযে ীণম ন ৰৱশম ্সধাইম ানখ্্ম টিাৱাৰ ,ম নয়ৰ্া কম
ট্ালামৈ ম:
(1) ট গুৰলট ম্ামনি ন্ত্ৰক
(2) াইৰেটা ম্ামপ্ৰব্ৰজক
(3) কিফ’ াধ ম্ামঅিুগা ী
(4) ছাছৰ ো ম্ামপ্ৰলম্বক
7. টকাৰিামএকমন্ৰ্ন সময় কালসমটকাৰিামএকম্ায়িািকলমআিমঠাই ামঅৈামএৰকটামপ্ৰজান ম
গাইগুটী াময়িয়য ময়ংখ্যাকমট্ালামৈ ম:
(1) ্নৈঃপ্ৰব্ৰজি (2) অেঃপ্ৰব্ৰজি
(3) জন্মৈা (4) ৃসুুৈা

307 EAS/A (6)

8. Which of the following statements are correct ?
(A) Species that invade a bare area are called as pioneer species.
(B) In primary succession on rocks, the pioneers are usually lichens.
(C) In primary succession in water, the pioneers are reed swamps.
(D) In secondary succession, species that invade depend on condition of soil, water and environment.
Choose the correct answer from the options given below :
(1) (A), (B) and (D) only
(2) (A), (B) and (C) only
(3) (A), (B), (C) and (D)
(4) (B), (C) and (D) only
9. Match List-I with List-II :
List-I List-II
(State) (National Park)
(A) Madhya Pradesh (I) Namdapha National Park
(B) Arunachal Pradesh (II) Guindy National Park
(C) Meghalaya (III) Nokrek National Park
(D) Tamil Nadu (IV) Kuno National Park

Choose the correct answer from the options given below :
(1) (A) - (IV), (B) - (I), (C) - (III), (D) - (II)
(2) (A) - (IV), (B) - (III), (C) - (II), (D) - (I)
(3) (A) - (IV), (B) - (I), (C) - (II), (D) - (III)
(4) (A) - (I), (B) - (IV), (C) - (II), (D) - (III)

10. Which of the following soil has high water retention capacity ?
(1) Sandy soil (2) Loamy soil
(3) Sandy silt soil (4) Clayey soil

307 EAS/A (7)

8. সলসমনি ামন্্ৃনসৰ্া মনিস সমটকািৰ্া মশুদ্ধম?
(A) খ্ালীমহৈমৰ্থকাম্ায়িূ ন মিখ্লমক ামপ্ৰজানসৰ্া কমঅেণীম্াম ৰ্থপ্ৰিশকমপ্ৰজানসমট্ালামৈ
ধ ম।
(B) নশলসমঘটাম্য়্ায় মপ্ৰাৰ্থন কমক্ৰ ন্কাশসময়াৰ্া ণৰসমলাইৰকিমহৈৰছমঅেণীম্াম ৰ্থপ্ৰিশকম ধ
প্ৰজানসম।
(C) ািীসমঘটাম্য়্ায় মপ্ৰাৰ্থন কমক্ৰ ন্কাশসমঅেণীমপ্ৰজানসমহৈৰছমিল-খ্াগন ম।
(D) ্য়্ায় ম টগৌণম ্াম নিসী ম িযাধ ম ক্ৰ ন্কাশসম টকািৰ্া ম প্ৰজানসৰ ম িখ্লম কন ্ম টয় াম
নিিধ মকৰ মিূ ন ,মজলমআৰুম ন ৰৱশ মঅৱিা মও সম।
সলস নি া ন্কল্পয় ূৈ া য়ঠঠক উত্ত ৰটা ্াছনি ক া :
(1) টকৱলম(A), (B) আৰুম( D) (2) টকৱলম(A), (B) আৰুম(C)
(3) (A), (B), (C) আৰু (D) (4) টকৱলম(B), (C) আৰুম(D)

9. িাতেকা-I কমিাতেকা-II মহয়ৰসমন ৰলাৱা :

িাতেকা-I িাতেকা-II
(প্ৰলিশ) (ৰাষ্ট্ৰীয় উিযান)
(A) ৰ্যমপ্ৰৰিশ (I) িা িফাম াষ্ট্ৰী মউিযাি
(B) অৰুণা লমপ্ৰৰিশ (II) টগাশ্চেম াষ্ট্ৰী মউিযাি
(C) ট ঘাল (III) ি’কৰৱকম াষ্ট্ৰী মউিযাি
(D) সান লিাডু (IV) কুৰিাম াষ্ট্ৰী মউিযাি

সলস নি া ন্কল্পয় ূৈ া য়ঠঠক উত্ত ৰটা ্াছনি ক া :

(1) (A) - (IV), (B) - (I), (C) - (III), (D) - (II)
(2) (A) - (IV), (B) - (III), (C) - (II), (D) - (I)
(3) (A) - (IV), (B) - (I), (C) - (II), (D) - (III)
(4) (A) - (I), (B) - (IV), (C) - (II), (D) - (III)
10. সলসমনি ামটকািমপ্ৰকা ম াঠট মউচ্চমজলৰ্া ণমক্ষ সামআৰছম?
(1) ্ানল াম(Sandy)ম াঠট (2) ্ানল ৈী া-য়াৰুৱাম(Loamy)ম াঠটম
(3) ্ানল ৈী া (Sandy silt)ম াঠট (4) আলসী াম(Clayey)ম াঠটম

307 EAS/A (8)

11. Which of the following factors can affect the soil respiration process ?
(A) Temperature
(B) Soil moisture
(C) Aeration
(D) Number of soil microbes
(E) Quality of organic matter in the soil
Choose the correct answer from the options given below :
(1) (A), (C) and (E) only (2) (A), (B), (C) and (D) only
(3) (B), (C) and (D) only (4) (A), (B), (C), (D) and (E)
12. Which of the following is not a criteria air pollutant under the National Ambient Air Quality
Standards (NAAQS) ?
(1) CO2 (2) CO
(3) O3 (4) Pb

13. The disease "Itai-Itai" is caused by contamination of drinking water with which of the following ?
(1) Mercury (2) Cadmium
(3) Arsenic (4) Chromium
14. Which of the following are essentially required for photochemical smog formation in ambient atmosphere ?
(1) Smoke, water vapour and low temperature (< 25 degree)
(2) NOx, SO2 and high temperature (> 25 degree)
(3) NOx, VOCs and high temperature (> 25 degree)
(4) Smoke, NOx and low temperature (< 25 degree)

15. Arrange the following stages of primary succession of plants from last stage to first stage :
(A) Reed-swamp stage (B) Submerged plant stage
(C) Marsh Meadow stage (D) Phytoplankton
Choose the correct answer from the options given below :
(1) (A), (B), (C), (D) (2) (C), (A), (B), (D)
(3) (D), (B), (A), (C) (4) (A), (C), (B), (D)

307 EAS/A (9)

11. সলসমনি ামটকািৰ্া মকা ৰকম াঠট মশ্বয়িমপ্ৰশ্চক্ৰ াসমপ্ৰিাৱমট লা ম?
(A) উষ্ণসা
(B) াঠট মআৰ্দ্ধ সা
(C) ্াসা িম(Aeration)
(D) াঠটসমৰ্থকামঅণুজীৱ ময়ংখ্যা
(E) াঠটসমৰ্থকামহজনৱকম িাৰ্থ ধ মগুণগসম াি
সলস নি া ন্কল্পয় ূৈ া য়ঠঠক উত্ত ৰটা ্াছনি ক া :
(1) টকৱলম(A), (C) আৰুম( E) (2) টকৱলম(A), (B), (C) আৰুম( D)
(3) টকৱলম(B), (C) আৰুম( D) (4) (A), (B), (C), (D) আৰুম( E)
12. িা স ম াষ্ট্ৰী ম ন ৰৱষ্টিকা ীম ্া ু ম গুণ ািম ািাম (NAAQS)ম অিুয়ন ম সলসম নি াম টকািৰটাকম
নিণা ধ কম্া ুমপ্ৰিূষকমনৈ াৰ মন নিসমক ামটৈাৱামনাই ম?
(1) কা্িমডাইঅিাইডম(
ধ CO2) (2) কা্িম
ধ ৰিাঅিাইডম( CO)
(3) অ’জ’িম(O3) (4) য়ীৈম(Pb)
13. ”ইটাই-ইটাই”মট্ালামট্ া ন্ৰ্ম_______________ ন ৈনলমিূনষসম ািীমটখ্াৱা মফলসমৈ ম।
(1) া াম্াম াকধান (2) টকডন া
(3) আৰছ ধনিক (4) ক্ৰ’ন া
14. ন ৰৱষ্টিকা ীম্া ু েলসমআৰলাক- ায়া নিকমৰ্ূৱ িঁ লীম(ফৰটাৰকন ৰকলমস্ম’গ )মগঠিমটৈাৱা ম্াৰ্ম
সলসমনি াৰ্া মনিস সমটকািৰ্া মঅ ন ৈািযম? ধ
(1) টৰ্ািঁৱা,মজলী ম্াষ্পমআৰুমক মউষ্ণসাম( < 25 নডেী)
(2) NOx, SO2মআৰুমঅনৰ্কমউষ্ণসাম( > 25 নডেী)
(3) NOx, VOCsমআৰুমঅনৰ্কমউষ্ণসাম( > 25 নডেী)
(4) টৰ্ািঁৱা,মNOxমআৰুমক মউষ্ণসাম( < 25 নডেী)
15. প্ৰাৰ্থন কমউত্ত ানৰ্কা ময়ম্পকী মনিম্ননলনখ্সম িযাধ ৰ্া মঅন্তৰ ৰা আতিলেলক য়ৰজাৱািঁম:
(A) ইক াম্ামিল-খ্াগ ী মজলাশ ম িযাধ
(B) জল গ্নমউশ্চিিম িযাধ
(C) জলাৈমসৃণম িযাধ
(D) উশ্চিিপ্লৱক
সলস নি া ন্কল্পয় ূৈ া য়ঠঠক উত্ত ৰটা ্াছনি ক া :
(1) (A), (B), (C), (D) (2) (C), (A), (B), (D)
(3) (D), (B), (A), (C) (4) (A), (C), (B), (D)

307 EAS/A ( 10 )
16. Match List-I with List-II :
List-I List-II
(Forest Act/Policy) (Year)
(A) Forest Act (I) 1927
(B) National Forest Policy (II) 1988
(C) Forest Conservation Act (III) 1980
(D) Wildlife Protection Act (IV) 1972

Choose the correct answer from the options given below :
(1) (A) - (I), (B) - (II), (C) - (III), (D) - (IV)
(2) (A) - (II), (B) - (III), (C) - (I), (D) - (IV)
(3) (A) - (IV), (B) - (II), (C) - (III), (D) - (I)
(4) (A) - (III), (B) - (I), (C) - (II), (D) - (IV)

17. Arrange the following from lowest to highest dry weight in a biomass pyramid of a grassland ecosystem :
(A) Primary Producer
(B) Primary Consumer
(C) Secondary Consumer
(D) Tertiary Consumer
Choose the correct answer from the options given below :
(1) (A), (B), (C), (D) (2) (A), (C), (B), (D)
(3) (D), (C), (B), (A) (4) (D), (C), (A), (B)

18. "Curitiba", a city in Brazil, is famouly known for its ____________ .
(1) organic farming practices
(2) water network projects implementation
(3) integrated transport network system
(4) solid waste disposal system

307 EAS/A ( 11 )

16. িাতেকা-I কমিাতেকা-II মহয়ৰসমন ৰলাৱা :
িাতেকা-I িাতেকা-II
( বন সৰ্ককয়য় আইন/ নীতি) (বৰ্)ে
(A) ্িম(য়ু ক্ষা)মআইি (I) 1927
(B) াষ্ট্ৰী ম্িম(য়ু ক্ষা )মিীনস (II) 1988
(C) ্িময়ং ক্ষণমআইি (III) 1980
(D) ্িযপ্ৰাণীময়ং ক্ষণমআইি (IV) 1972
সলস নি া ন্কল্পয় ূৈ া য়ঠঠক উত্ত ৰটা ্াছনি ক া :

(1) (A) - (I), (B) - (II), (C) - (III), (D) - (IV)
(2) (A) - (II), (B) - (III), (C) - (I), (D) - (IV)
(3) (A) - (IV), (B) - (II), (C) - (III), (D) - (I)
(4) (A) - (III), (B) - (I), (C) - (II), (D) - (IV)

17. সৃণিূ ন ম ন নিনসসন্ত্ৰম এটা ম হজৱি ম ্াম ্াৰ া াছম ন ান ডসম শুকািম ওজি ম নিম্নস্ত াম
উচ্চস্ত কলমসলসমনি াৰ্া কময়ৰজাৱািঁম:
(A) প্ৰাৰ্থন কমউৎ ািক
(B) প্ৰাৰ্থন কমউ ৰিাক্তা
(C) নিসী কম্ামনিসী মস্ত মউ ৰিাক্তা
(D) সৃসী কম্ামসৃসী মস্ত মউ ৰিাক্তা
সলস নি া ন্কল্পয় ূৈ া য়ঠঠক উত্ত ৰটা ্াছনি ক া :
(1) (A), (B), (C), (D) (2) (A), (C), (B), (D)
(3) (D), (C), (B), (A) (4) (D), (C), (A), (B)

18. ব্ৰাশ্চজল ,ম“নকউন ঠট্া”ম(Curitiba) ট্ালাম ৈ খ্িমই া ম_______________ম ম্াৰ্মজিাজাসম।
(1) হজনৱকমকৃনষম দ্ধনস
(2) জলময়ংটিাগীমপ্ৰকল্প মৰূ া ণ
(3) য়ুয়ংৈসম ন ্ৈণময়ংৰিাগম্যৱিা
(4) কঠঠিমআৱজধিাম্জধিম্যৱিা

307 EAS/A ( 12 )

19. Which of the following gases give the lowest percentage contribution to total global warming ?
(1) N2O (2) NO2
(3) CFCs (4) CH4

20. Nomadic movements are not considered as migrations because people move from one place to another
_____________ .
(1) for economic reasons (2) for social factors
(3) without any intention (4) for phyical reasons

21. Which of the following does not explain the relationship between human development and economic
development ?
(1) Capability expansion through economic growth
(2) Capability expansion through poverty reduction
(3) Capability expansion through social services
(4) Capability expansion through environmental degradation

22. The Gandhian economy model does not contain elements of _____________ .
(1) multiplication of needs (2) rejection of class-war
(3) protectionism (4) nationalism

23. Which of the following method is most suitable for safe disposal of hospital solid waste ?
(1) Dumping (2) Incineration
(3) Pyrolysis (4) Composting

24. Arrange the following processes from start to end in a food distribution system :
(A) Packaging of food (B) Processing of food
(C) Storage of food (D) Marketing of food
Choose the correct answer from the options given below:
(1) (A), (B), (C), (D) (2) (C), (B), (A), (D)
(3) (A), (B), (D), (C) (4) (C), (B), (D), (A)

307 EAS/A ( 13 )

19. টগালকী মউষ্ণসা ময়া নেকম্ৃশ্চদ্ধ মপ্ৰনসমশসাংশমনৈ া সময়কৰলাসককমক ককমঅন ৈণামটিাৰগাৱাম
টগছন্ৰ্মনকম?
(1) N2O (2) NO2
(3) CFCs (4) CH4
20. িািা্ ীম ্াম অঘ ী ম াল লিকম প্ৰব্ৰজিম ্ুনলম ৰ্ াম িৈ ম কা ণম এইম টক্ষিসম ািুৰৈম এঠাই াম
আিঠাইকলমঅৈা-টিাৱামক া মকা ণমৈ’ল _______________ম।
(1) অৰ্থকিনসকমকা
ধ ক (2) য়া াশ্চজকমকা ক
(3) উৰেশযমন্ৈীি (4) কান কমকা ক
21. সলসমনি াৰ্া মনিস সমনকৰৈম ািৱমউন্ন িমআৰুমঅৰ্থকিনসকমউন্ন
ধ ি ম াজ ময়ম্পকধম ্যাখ্যাম
নকলৰ ম?
(1) অৰ্থকিনসকমন্কাশ
ধ মজন ৰসময়ক্ষ সাময়ম্প্ৰয়া ণ
(2) িন ৰ্দ্সামহ্ৰায়ীক ণ মটিাৰগনিময়ক্ষ সাময়ম্প্ৰয়া ণ
(3) য়া াশ্চজকমটয়ৱা মটিাৰগনিময়ক্ষ সাময়ম্প্ৰয়া ণ
(4) ন ৰৱশমঅৱক্ষ িা াময়ক্ষ সাময়ম্প্ৰয়া ণ
22. গান্ধী্ািীমঅৰ্থকিনসকমআনৈধ
ধ সম________________ম মউ ািািময়নন্ননৱষ্টমিাৰ্থাৰকম।
(1) প্ৰৰ াজি ম্হুগুণি (2) টেণীময়ংো মপ্ৰসযাখ্যাি
(3) য়ু ক্ষা্াি (4) জাসী সা্ািম্াম াষ্ট্ৰী সা্াি
23. সলসমনি ামউ া ৰ্া মনিস সমন নকৎয়াল সমউৎ ন্নমটৈাৱামকঠঠিমআৱজধিাৰ্া মনি া িিাৰৱম
্জধিমক া ময়ৰ্াত্ত
ধ মউ া ৰটামনকম?
(1) জা্ মি সমট লাইমনি াম্ামডাম্ম্পং (2) িস্মীক ণম্ামনি নন্ত্ৰসমিৈি
(3) সা -অ ঘটিম্াম াইৰ ালাইনছছ (4) িম্ামকৰম্পাঠষ্টং
24. খ্ািযয়া েীমন্স ণমপ্ৰণালীসমআৰম্ভতৰ্ৰ ৰা টশৰ্লেমসলসমনি ৰ্া কময়ৰজাৱাম:
(A) খ্ািযয়া েী মটটাৰ ালাক ণম্ামট ৰকশ্চজং
(B) খ্ািযয়া েী মপ্ৰক ণম্ামপ্ৰৰছনছং
(C) খ্ািযয়া েী ময়ঞ্চ ম্ামটষ্টাৰ জ
(D) খ্ািযয়া েী মন্ ণিম্াম াৰকধঠটং
সলস নি া ন্কল্পয় ূৈ া য়ঠঠক উত্ত ৰটা ্াছনি ক া :
(1) (A), (B), (C), (D) (2) (C), (B), (A), (D)
(3) (A), (B), (D), (C) (4) (C), (B), (D), (A)

307 EAS/A ( 14 )
25. Which one of the following is an incorrect statement in the context of Gross Domestic Product (GDP) ?
(1) GDP does not measure the sustainability of growth.
(2) GDP helps to undersatnd whether economy is growing or contracting.
(3) GDP reflects annual trends of inflation and prices of commodities.
(4) GDP helps to understand shift in the annual changes in the country's economy.

26. Match List-I with List-II :
List-I List-II
(Protocol/Convention) (Year)
(A) Kyoto Protocol (I) 1987
(B) Montreal Protocol (II) 1997
(C) Bamako Convention (III) 1989
(D) Basel Convention (IV) 1998

Choose the correct answer from the options given below :
(1) (A) - (IV), (B) - (I), (C) - (II), (D) - (III)
(2) (A) - (IV), (B) - (I), (C) - (III), (D) - (II)
(3) (A) - (I), (B) - (IV), (C) - (III), (D) - (II)
(4) (A) - (II), (B) - (I), (C) - (IV), (D) - (III)

27. Petroleum present in sedimentary rocks of a region can only be used when such regions are drilled out and
put into use. Such petroleum reserves fall under the category of _____________ .
(1) Actual resources
(2) Potential resources
(3) Stock resources
(4) Reserve resources

307 EAS/A ( 15 )

25. ুঠমঘৰুৱামউৎ ািিম(GDP)ময়ন্দিধসমসলসমনি ামন্্ৃনসৰ্া মনিস সমটকািৰটামঅশুদ্ধম ?
(1) GDP- মিা াম্ৃশ্চদ্ধ ম্ৈিক্ষ সামটজাখ্ামিৈ ম।
(2) GDP-ট মঅৰ্থিীনস
ধ ম্ৃৃ্শ্চদ্ধৰিময়ংৰকা িমঘঠটৰছমটয় াম্ুজাসময়ৈা মকৰ ম।
(3) GDP-ট ম ুৰ্দ্ায়ৃ্ফীনসমআৰুম ণযয়া েী ম ূলয্ৃশ্চদ্ধ ম্ানষকমপ্ৰৱণসাকমপ্ৰনসফনলসমকৰ
ধ ম।
(4) GDP-ট মটিশখ্ি মঅৰ্থিীনস
ধ ম্ানষকম
ধ ন ৱসধিসমঘটাময়ালয়লনিম্ুজাসময়ৈা মকৰ ম।

26. িাতেকা-I কমিাতেকা-II মহয়ৰসমন ৰলাৱা :
িাতেকা-I িাতেকা-II
( প্ৰে’ক’ে/সন্মিেন) (বৰ্ ে)
(A) নকৰ াৰটামপ্ৰট’ক’ল (I) 1987

(B) ণৃ্ঠিৰ লমপ্ৰট’ক’ল (II) 1997

(C) ্া াৰকাময়শ্চন্মলি (III) 1989

(D) ্াৰছলময়শ্চন্মলি (IV) 1998

সলস নি া ন্কল্পয় ূৈ া য়ঠঠক উত্ত ৰটা ্াছনি ক া :
(1) (A) - (IV), (B) - (I), (C) - (II), (D) - (III)
(2) (A) - (IV), (B) - (I), (C) - (III), (D) - (II)
(3) (A) - (I), (B) - (IV), (C) - (III), (D) - (II)
(4) (A) - (II), (B) - (I), (C) - (IV), (D) - (III)

27. টকাৰিামঅঞ্চল মটগিী মনশলাস্ত সমৰ্থকামট ৰিানল া মটসনস াৰৈম্যৱৈা মকন ্ম ামিা মটিনস াম
টয়ইম অঞ্চলসম খ্িিকািযমধ লাইম টয়ইৰ্া ম আৈ ণম ক াম ৈ ম ।ম টসৰিৰ্ ৰণম য়শ্চঞ্চসম ট ৰিানল া ম
________________ টেণীসম ৰ ম।
(1) প্ৰকৃসময়ম্পি
(2) য়ম্ভাৱিা ূণম্াময়ম্ভাৱযময়ম্পি
ধ
(3) ষ্টকম্াম জুসময়ম্পি
(4) য়শ্চঞ্চসময়ম্পি

307 EAS/A ( 16 )

28. Which of the following "water storage" types are commonly used in Bihar ?
(A) Bhundhis (B) Ahar
(C) Kulhs (D) Pynes
Choose the correct answer from the options given below :
(1) (A) and (C) only (2) (B) and (D) only
(3) (A) and (B) only (4) (C) and (D) only

29. The diversity of organisms that shares the same community/habitat is called as ______________.
(1) Beta diversity (2) Gamma diversity
(3) Alpha diversity (4) Genetic diversity

30. Which of the following is not a basic pillar of sustainable development ?
(1) Environmental preservation (2) Social equity
(3) Economic growth (4) Urbanisation

31. Which of the following is a Kharif crop ?
(1) Wheat (2) Rice
(3) Cucumber (4) Mustard

32. The concept of Joint Forest Management does not include :
(1) Government works closer with local people to manage forests.
(2) Locals use forest resources in response to protecting forest ecosystem.
(3) The infrastructure development at the cost of forest resources.
(4) Sustainable conservation of forests.

33. The ability of the environment to absorb and render removal of harmless waste and pollution is referred to
as :
(1) source function of ecosystem
(2) sink function of ecosystem
(3) carrying capacity of ecosystem
(4) optimal capacity of ecosystem

307 EAS/A ( 17 )

28. ন্ৈা ম াজযসম“জলময়ঞ্চ ” মসলসমনি ামটকািৰ্া ম দ্ধনসময়াৰ্া ণৰসম্যৱৈা মক ামৈ ম?
(A) িূ শ্চেয়ম(Bhundhis) (B) অৈ ম(Ahar)
(C) কুলৃ্ৈম(Kulhs) (D) াইিম(Pynes)
সলস নি া ন্কল্পয় ূৈ া য়ঠঠক উত্ত ৰটা ্াছনি ক া :
(1) টকৱলম(A) আৰুম( C) (2) টকৱলম(B) আৰুম( D)
(3) টকৱলম(A) আৰুম( B) (4) টকৱলম(C) আৰুম( D)
29. জীৱ ম নিম হ্ন িযইম এৰকটাম টগাটম ্াম এৰকখ্িম ্ায়িািকৰৈম য়া ন ম ল ,ম সাকম ট্ালাম ৈ ম
______________ ।
(1) ন্টামহ্ন িয (2) গা ামহ্ন িযম
(3) আলফামহ্ন িয (4) শ্চজিী মহ্ন িয
30. সলসমনি াৰ্া মনিস সমটকািৰটাম্ৈিক্ষ মউন্ন ি মট ৌনলকম্াম্ুনি ািীমস্তম্ভমনহয়মম?
(1) ান ানশ্বকময়ং
ধ ক্ষণম্াম ন ক্ষণ (2) য়া াশ্চজকময় সা
(3) আনৰ্থকমন্কাশ
ধ (4) িগ ীক ণ
31. সলসমনি াৰ্া মনিস সমটকািন্ৰ্মখ্ান ফমশয়যম?
(1) টঘিঁহু (2) ৰ্াি
(3) নসিঁ ৈ (4) য়ন ৈ
32. িুটী াম অ ণযম ্যৱিা িাম (Joint Forest Management)ম ট্ালাম ৰ্া ণাসম অেগসধ টনালহাৱাম
ন্ষ ৰটামৈ’লম:
(1) অ ণযম ্যৱিা িা ম ্াৰ্ম কাৰ ম িািী ম ্ানয়ন্দা ম হয়ৰসম নিন্ড়িাৰৱম জনড়সম হৈম কা ম
কৰ ।
(2) অ ণয ম ন নিনসসন্ত্ৰম য়ু নক্ষসম ক া ম প্ৰনসম য়িঁৈান ম জিা্কলম িািী ম টলাৰকম অ ণয ম য়ম্পিম
্যৱৈা মকৰ ।
(3) অ ণযময়ম্পি মক্ষনসমকন মআেঃগািঁৰ্থনিগসমউন্ন িমক ামৈ ।
(4) অ ণয ম্ৈিকক্ষ ময়ং ক্ষণ ।
33. ন ৰৱৰশম নিৰজম নিৰজম অ কা ম িক াম আৱজধিা ম লগৰসম নিজুমধ প্ৰিূষণম নিষ্কাশিম সৰ্থাম টশাষণম
কন ্ম ামক্ষ সাকমট্ালামৈ ম:
(1) ন নিনসসন্ত্ৰ মমউৎয় ূলকম(source) কািযধ
(2) ন নিনসসন্ত্ৰ মনি জ্জিম(sink)মকািযধ
(3) ন নিনসসন্ত্ৰ ম্ৈিমক্ষ সা
(4) ন নিনসসন্ত্ৰ ময়ৰ্াত্ত
ধ ম্ামঅিুকূলস মক্ষ সা

307 EAS/A ( 18 )

34. Which of the following is the main characteristic of perpetual resources ?
(1) Consumption at very fast rate (2) Continuous availability at limited rate
(3) Unconditional availability (4) Not formed naturally

35. Arrange the following radiation in increasing order of their wavelength :
(A) UV-C
(B) UV-B
(C) UV-A
(D) Infra-red
(E) Microwave
Choose the correct answer from the options given below :
(1) (C), (B), (A), (D), (E) (2) (A), (B), (C), (E), (D)
(3) (A), (B), (C), (D), (E) (4) (E), (D), (C), (B), (A)

36. A bee-keeper in an orchard enables pollination and fertilisation of the orchards’ shrubs and trees. This is an
example of ______________ .
(1) negative production externalities (2) negative consumption externalities
(3) positive production externalities (4) positive consumption externalities

37. Arrange the atmospheric layers starting from the Earth’s surface upwards :
(A) Mesosphere
(B) Stratosphere
(C) Stratopause
(D) Mesopause
(E) Troposphere
Choose the correct answer from the options given below :
(1) (E), (C), (B), (D), (A) (2) (E), (C), (B), (A), (D)
(3) (E), (B), (C), (A), (D) (4) (E), (B), (C), (D), (A)

307 EAS/A ( 19 )

34. সলসমনি াৰ্া মনিস সমটকািৰটামন িা ীময়ম্পি ম ূলমহ্নশষ্টযম?
(1) এ ামঅনসমদ্ৰুসৈা সমউ ৰিাগমক ামৈ
(2) এইৰ্া ময়ীন সমৈা সমৈ’টলওমনি ৱশ্চিন্নমউ লিযসা
(3) ই া ম সধাসীসমউ লিযসা
(4) এইৰ্া মপ্ৰাকৃনসকিাৰৱময়ৃঠষ্টমিৈ

35. সলসমউৰেখ্মক ামন্নক ণয় ূৈমনয়ৰ্া মস ংগকিঘযধ ম্ৃশ্চদ্ধমঅিুিা ীমঊদ্ধধক্ৰ সময়ৰজাৱািঁম:
(A) অনসৰ্ঙুিী া-C
(B) অনসৰ্ঙুিী া-B
(C) অনসৰ্ঙুিী া-A
(D) অৱৰলানৈস
(E) াইক্ৰ’টৱি
সলস নি া ন্কল্পয় ূৈ া য়ঠঠক উত্ত ৰটা ্াছনি ক া :
(1) (C), (B), (A), (D), (E) (2) (A), (B), (C), (E), (D)
(3) (A), (B), (C), (D), (E) (4) (E), (D), (C), (B), (A)

36. ফল ূল ম্ানগছামএখ্িসমএগ াকীমট ৌ ানখ্ ালৰকম্ানগছা মগুল্মজাসী মউশ্চিিমআৰুমগছৰ্া সম
াগৰিাগমআৰুমনিৰষ িমঘটাসময়ৈা মকৰ ম।মএ ামহৈৰছম_______________ম মএটামউিাৈ ণম।
(1) টিনস্া কমমউৎ ািিম্ানৈযকসা (2) টিনস্া কমমউ ৰিাগম্ানৈযকসাম
(3) ইনস্া কমমউৎ ািিম্ানৈযকসা (4) ইনস্া কমউ ৰিাগম্ানৈযকসা
ৃ
37. িূ ষ্ঠ ামআ ম্ভমকন মসলসমনি াম্া ু েলী মস্ত য় ূৈময়ঠঠকিাৰৱময়ৰজাৱািঁম:
(A) ট ছ’শ্চি া ম্াম ৰ্য েল
(B) টষ্ট্ৰৰটাশ্চি া ম্ামস্ত েল
(C) টষ্ট্ৰৰটা জ
(D) ট ছ’ জ
(E) ি’ট াশ্চি া ম্ামটক্ষাি েল
সলস নি া ন্কল্পয় ূৈ া য়ঠঠক উত্ত ৰটা ্াছনি ক া :
(1) (E), (C), (B), (D), (A) (2) (E), (C), (B), (A), (D)
(3) (E), (B), (C), (A), (D) (4) (E), (B), (C), (D), (A)

307 EAS/A ( 20 )

38. Which of the following is associated with Ozone destruction in Stratosphere ?
(A) CFCs
(B) Polar stratospheric clouds
(C) UV-B
(D) UV-A
(E) Cl radicals
Choose the correct answer from the options given below :
(1) (A) and (E) only (2) (A), (B) and (E) only
(3) (A), (C) and (D) only (4) (A), (B), (C) and (E) only

39. Which of the following are examples of resources ?
(A) Materials (B) Energy
(C) Knowledge (D) Services
Choose the correct answer from the options given below :
(1) (A) and (D) only (2) (A), (B) and (D) only
(3) (A), (B) and (C) only (4) (A), (B), (C) and (D)

40. Which of the following treaty prohibits the import of any hazardous waste (including radioactive waste)
into African nations only ?
(1) The Basel Convention (2) The Capetown Convention
(3) The Bamako Convention (4) The Madagascar Convention
Read the following passage and answer the next five questions :
Agricultural runoff, sewage and industrial effluents are major causes of deterioration of water quality in
lakes and ponds. Productivity of lakes and ponds (for example algal bloom and phytoplankton bloom)
increases manifold due to agricultural runoff as well as due to excess inputs of nutrients including limiting
nutrients, but this continuous increased productivity leads to death of lakes and ponds. The dissolved
oxygen, BOD, temperature, turbidity and salinity are important parameters of water quality in a lake and
change naturally on day and night basis as well as seasonal basis. But, anthropogenic inputs change these
parameters abruptly and adversely impact water quality of the lakes. As a result, water in lakes and ponds
does not remain fit for human consumption as well as for livestock. Immediate attention and affirmative
actions are needed to protect lakes and ponds in our environment.

307 EAS/A ( 21 )

38. টষ্ট্ৰৰটাশ্চি া ম্ামস্ত েলসমঅ’জ’িমধ্ৱংয় মহয়ৰসমসলসমনি াৰ্া মনিস সমটকািৰ্া মিা ীম?
(A) ক্ল’ ’ফ্ল’ ’মকা্িম(CFCs)
ধ
(B) ট ৰুমঅঞ্চল মস্ত েলী মট ঘম(Polar stratospheric clouds)
(C) অনসৰ্ঙুিী া-B
(D) অনসৰ্ঙুিী া-A
(E) CIম ূলকয় ূৈ
সলস নি া ন্কল্পয় ূৈ া য়ঠঠক উত্ত ৰটা ্াছনি ক া :
(1) টকৱলম(A)মআৰুম(E) (2) টকৱলম(A), (B)মআৰুম(E)
(3) টকৱলম(A), (C)মআৰুম(D) (4) টকৱলম(A), (B), (C)মআৰুম(E)
39. সলসমনি াৰ্া মনিস সমটকািৰ্া ময়ম্পি মউিাৈ ণম?
(A) আনৰ্থৱম্স্তুম(Materials)
ধ (B) শশ্চক্তম(Energy)
(C) জ্ঞািম( Knowledge) (D) ন্নিন্নমটয়ৱাম(Services)
সলস নি া ন্কল্পয় ূৈ া য়ঠঠক উত্ত ৰটা ্াছনি ক া :
(1) টকৱলম(A)মআৰুম(D) (2) টকৱলম(A), (B)মআৰুম(D)
(3) টকৱলম(A), (B)মআৰুম(C) (4) (A), (B), (C)মআৰুম(D)
40. সল ম টকািখ্িম ু শ্চক্তৰ ম টসজশ্চি ম আৱজধিাৰকম ৰ্ন ম নিৰকাৰিাম প্ৰকা ম ন্ জ্জিকম আৱজধিা ম
টকৱলমআনিকা মটিশৰ্া কলমআ িানিমক াসমনিৰষৰ্াজ্ঞামআৰ া মকন ৰছম?
(1) ্াৰছলময়শ্চন্মলি (2) নিমটক টাউিময়শ্চন্মলিম
(3) ্া াৰকাময়শ্চন্মলি (4) াডাগাস্কা ময়শ্চন্মলি
িফালো মলনাল ালগলৰ ়িা আৰু ৰবিয় াাঁচো প্ৰশ্নৰ উত্তৰ তিয়া :
হ্ৰিম আৰুম ুখ্ু ীম আনি ম িৰ ম আ্দ্ধম জলাশ ম ািী ম গুণ াি ম অৱিনসম ঘটা ম প্ৰৰ্ািম কা ণম
হৈৰছম এইৰ্া কলম ঘটাম কৃনষজাসম আৱজধিা ম জলৱাৈ,ম িিধ া ম টগলা ািীম আৰুম ঔৰিযানগকম
আৱজধিা ম ্নৈঃপ্ৰৱাৈম ।ম কৃনষজাসম আৱজধিা ম জলৱাৈম সৰ্থাম অনসন ক্তম ৈা সম ম ্াম নলন ঠটংম
ুঠষ্টকা কয়ৈম িািাম ুঠষ্টৰ্দ্্যম ািীসম ন ৈনলম টৈাৱা ম ফলস্ৱৰূৰ ম হ্ৰিম আৰুম ুখ্ু ীৰ্া ম
উৎ ািিশীলসাম ( উিাৈ ণস্ৱৰূৰ ম হশ্ালম প্ৰয়ৃ্ফূটিম আৰুম উশ্চিিপ্লৱকম আনি )ম অসযনৰ্কম ৈা সম
্ৃশ্চদ্ধম া ম ।ম নকন্তুম উৎ ািিশীলসা ম এইম অন্ সম ্ৃশ্চদ্ধৰ ম টশষসম হ্ৰিম আৰুম ুখ্ু ীৰ্া ম
জীৱিীশশ্চক্তম িাশম কন ম নয়ৰ্া কম ৃসুয ুখ্কলম টঠনলম নিৰ ম ।ম ৰ্দ্ৱীিূ সম অশ্চিৰজি,ম হজৱ ায়া নিকম
অশ্চিৰজিম ানৈিাম (BOD), উষ্ণসা,ম আন্লসাম ্াম টঘালা সাম আৰুম লৱণসাম হৈৰছম হ্ৰি- ুখ্ু ীম
আনি ম ািী ম গুণাগুণ ম গুৰুত্ৱ ূণমধ প্ৰা লম ্াম ট ান টা ম আৰুম প্ৰাকৃনসকিাৰৱম নিি- ানসম
অিুয়ন ম সৰ্থাম ঋসু ম অিুয়াৰ ওম এইৰ্া ম ন ৱসধিম ঘঠটম ৰ্থাৰকম ।ম নকন্তুম ািৱজনিসম কা কম
নকছু াৰিমএইমপ্ৰা লম্ামট ান টা ৰ্া মআকশ্চস্মকম ন ৱসধিমঘটাইমহ্ৰি- ুখ্ু ী ম ািী মগুণগসম
ািসম কুপ্ৰিাৱম ট লা ম ।ম ই া ম ফলস্ৱৰূৰ ম টসৰিকুৱাম হ্ৰিম আৰুম ুখ্ু ী ম ািীম ািুৰৈম টখ্াৱা ম
অিু িুক্তমটৈাৱা মলগৰসমঅিযািযমজীৱ ম্াৰ্ওম অ কা ীমহৈম ৰ ম।ম টয়ৰ ৰৈমআ া মট ৌনিশ ম
ন ৰৱশসম ৰ্থকাম হ্ৰিম আৰুম ুখ্ু ীৰ্া ম য়ু নক্ষসম কন ম খ্া ম প্ৰনসম অন্লৰম্বম ৰিাৰিাগম নিম
প্ৰৰ াজিী মইনস্া কম িৰক্ষ ৰ্া মটলাৱামউন সম।ম

307 EAS/A ( 22 )

41. Continuous increase of productivity of lakes eventually causes :
(1) Biomagnification in lakes
(2) Bioaccumulation in lakes
(3) Eutrophication in lakes
(4) Bioconcentration in lakes

42. Dissolved oxygen in water ______________.
(1) remains constant in winter and summer
(2) remains low in winter and high in summer
(3) remains high in winter and low in summer
(4) doesn't depend on temperature of water

43. Excess suspended particles in lake water due to agricultural runoff result in :
(1) high salinity.
(2) high turbidity.
(3) high dissolved oxygen.
(4) high BOD.

44. Water in lakes having very high algal and phytoplankton growth is expected to have :
(1) high dissolved oxygen.
(2) high dissolved oxygen and high BOD.
(3) low dissolved oxygen and high BOD.
(4) low dissolved oxygen and low BOD.

45. Which of the following is a limiting nutrient in lakes and ponds ?
(1) Iron (2) Phosphorus
(3) Magnesium (4) Sulphur

307 EAS/A ( 23 )

41. উৎ ািিশীলসা মঅন্ সম্ৃশ্চদ্ধৰ মহ্ৰিৰ্া সমঅৱৰশষসমঘটা ম:
(1) হ্ৰি মহজৱ-ন্ৱদ্ধধিম্াম্াৰ াৰ নগ্ননফৰকছি
(2) হ্ৰি মহজৱ-য়ঞ্চ িম্াম্াৰ া-একু ুৰলছি
(3) হ্ৰি মঅনস ুঠষ্টিৱিম্ামইউি’নফৰকছি
(4) হ্ৰি মহজৱ-ঘিীিৱিম্াম্াৰ াকৰন্সণৃ্ৰিছি
42. ািীসমৰ্দ্ৱীিূ সমঅশ্চিৰজি ম ন াণম______________ম।
(1) শীসকালমআৰুমেীষ্মকালসমএৰকইমৰ্থাৰক
(2) শীসকালসমক ককমআৰুমেীষ্মকালসমঅনৰ্কমৰ্থাৰক
(3) শীসকালসমঅনৰ্কমআৰুমেীষ্মকালসমক ককমৰ্থাৰক
(4) ািী মউষ্ণসা মও সমনিিধ মিকৰ

43. কৃনষজাসম আৱজধিা ম জলৱাৈ ম ফলসম হ্ৰি ম ািীসম অসযনৰ্কম ন াৰণম কনণকাজাসী ম িাৰ্থমধ
প্ৰলনম্বসমহৈমৰ্থানকময়ৃঠষ্টমকৰ ম:
(1) উচ্চমলৱণসা
(2) উচ্চমআন্লসাম্ামটঘালা সা
(3) অনৰ্কমৰ্দ্ৱীিূ সমঅশ্চিৰজি
(4) অনৰ্কমহজৱ ায়া নিকমঅশ্চিৰজিম ানৈিাম(BOD)

44. হশ্ালমআৰুমউশ্চিিপ্লৱক মঅসযনৰ্কমৈা সম্ৃশ্চদ্ধমঘটামহ্ৰি ম ািীসমপ্ৰসযানশসিাৰৱমৰ্থাৰকম:
(1) অনৰ্কমৰ্দ্ৱীিূ সমঅশ্চিৰজি
(2) অনৰ্কমৰ্দ্ৱীিূ সমঅশ্চিৰজিমআৰুমঅনৰ্কমহজৱ ায়া নিকমঅশ্চিৰজিম ানৈিাম(BOD)
(3) ক ম ন াণ মৰ্দ্ৱীিূ সমঅশ্চিৰজিমআৰুমঅনৰ্কমহজৱ ায়া নিকমঅশ্চিৰজিম ানৈিাম(BOD)
(4) ক ম ন াণ মৰ্দ্ৱীিূ সমঅশ্চিৰজিমআৰুমক মহজৱ ায়া নিকমঅশ্চিৰজিম ানৈিাম(BOD)

45. সলসমনি াৰ্া মনিস সমটকািৰটামহ্ৰিমআৰুম ুখ্ু ীৰ্া সমৰ্থকামএটাম ম্ামনলন ঠটংম ুঠষ্টৰ্দ্্যম?
(1) টলৌৈম্ামআই ি (2) ফছফ াছম
(3) ট গৰিনছ া (4) ছালফা

307 EAS/A ( 24 )
Read the following passage and answer the next five questions :
Species interaction and the productivity are two important components of any given ecosystem. In an
ecosystem, interspecific interactions arise from the interaction of population of two different species. Such
interactions could be beneficial to both species, harmful to both species, beneficial to one and harmful to
other or vice-versa. There are also cases that exist where only one species is harmed or benefitted and the
other remains unaffected. On the other hand, productivity of an ecosystem starts with photosynthesis by
green plants and is measured as amount of biomass produced over a period of time. Such biomass becomes
available for consumption to heterotrophs.

46. The available biomass for consumption to herbivores and decomposers is often referred to as :
(1) Primary production
(2) Gross primary productivity
(3) Net primary productivity
(4) Secondary productivity

47. Rate of production of organic matter during photosynthesis is referred to as :
(1) Primary production (2) Gross primary productivity
(3) Net primary productivity (4) Standing crop

48. Which of the following are correct for the interaction between sea anemone that has stinging tentacles and
clown fish ?
(1) Both species are benefitted
(2) Both are harmed
(3) One is harmed and the other is benefitted
(4) One is benefitted and the other remains unaffected

49. The species interaction in which both interacting species are harmed is referred to as :
(1) Predation (2) Parasitism
(3) Competition (4) Mutualism

50. Mycorrhizal association between fungi and the roots of higher plants is best referred to as :
(1) Commensalism (2) Amensalism
(3) Mutualism (4) Competition

307 EAS/A ( 25 )

িফালো মলনাল ালগলৰ ়িা আৰু ৰবিয় াাঁচো প্ৰশ্নৰ উত্তৰ তিয়া :
প্ৰজানস ম া স্পন কম শ্চক্ৰ াম আৰুম উৎ ািিশীলসাম নিৰকাৰিাম ন ৰৱশম সন্ত্ৰ ম িুটাম গুৰুত্ৱ ূণমধ
উ ািাি।ম ন ৰৱশম সন্ত্ৰসম িুটাম নিন্নম প্ৰজানস ম জিয়ংখ্যা ম া স্পন কম শ্চক্ৰ া ম াম
আেঃপ্ৰজানস ম া স্পন কম শ্চক্ৰ া ম য়ৃঠষ্টম ৈ ।ম এৰিম া স্পন কম শ্চক্ৰ াম িুৰ াটাম প্ৰজানস ম ্াৰ্ম
উ কা ী, িুৰ াটাম প্ৰজানস ম ্াৰ্ম ক্ষনসকা ক, এটা ম ্াৰ্ম উ কা ীম আৰুম আিৰটা ম ্াৰ্ম
ক্ষনসকা কম ৈ’্ম াৰ ।ম ই া ম ন্ ীৰসম এৰিম নকছু ািম টক্ষিওম আৰছম ি’সম ািম এটাম প্ৰজানস ম
ক্ষনসম্ামউ কা মৈ মআৰুমআিৰটামপ্ৰজানস মও সমটকাৰিামপ্ৰিাৱমি ৰ ।মআিৈাৰস, ন ৰৱশম
সন্ত্ৰ ম উৎ ািিশীলসাম টয়উজম উশ্চিি ম য়াৰলাকম য়ংৰেষণ ম াম আ ম্ভম ৈ ম আৰুম ই াকম এটাম
য় ম নিস সম উৎ ানিসম হজৱ্স্তু ম ন াণম নৈ াৰ ম জুনখ্্ম ান ।ম এৰিম হজৱ্স্তুম
টৈৰট ’িফয় মটখ্াৱা ম্াৰ্মউ লব্ধমহৈম ৰ ।
46. সৃণৰিাজীমআৰুমঅ ঘটকৰ্া ম(Decomposer) উ ৰিাগম্ামটিাজি ম্াৰ্মউ লিযম্াৰ া াছম
্ামহজৱি কময়াৰ্া ণিাৰৱমট্ালামৈ ম:
(1) প্ৰাৰ্থন কমউৎ ািি (2) য়্ ধ ুঠমপ্ৰাৰ্থন কমউৎ ািিশীলসা
(3) প্ৰকৃসম্ামটিটমপ্ৰাৰ্থন কমউৎ ািিশীলসা (4) টগৌণম্ামনিসী কমউৎ ািিশীলসা
47. য়াৰলাকময়ংৰেষণ ময় সমউৎ ন্নমটৈাৱামহজনৱকম িাৰ্থ ধ মউৎ ািিমৈা কমট্ালামৈ ম:
(1) প্ৰাৰ্থন কমউৎ ািি (2) য়্ ধ ুঠমপ্ৰাৰ্থন কমউৎ ািিশীলসা
(3) প্ৰকৃসম্ামটিটমপ্ৰাৰ্থন কমউৎ ািিশীলসা (4) নিসমশয়য
48. িংশিকা ীমশুংিুক্তম“য়া নু ৰ্দ্কমএনি ’িম(য়াগ ী ম ত্নৰজযানস)মআৰুমক্লাউিম্াম্হুৱাম াছ ম াজ ম
আেঃয়ম্পকধৰটা ”মটক্ষিসমসলসমনি ামটকািৰটামশুদ্ধম?
(1) িুৰ াটামপ্ৰজানসৰ মলািানিসমৈ
(2) িুৰ াটামপ্ৰজানসৰ মক্ষনসমৈ
(3) এটামপ্ৰজানস মক্ষনসমৈ মআৰুমআিৰটামলািানিসমৈ
(4) এটামপ্ৰজানসমলািানিসমৈ মআৰুমআিৰটা মও সমটকাৰিামপ্ৰিাৱমি ৰ
49. প্ৰজানসৰ্া ম াজ ম নিৰটাম আেঃয়ম্পকধসম য়ম্পকধজনড়সম িুৰ াটাম প্ৰজানসৰ ম ক্ষনসম ৈ ম সাকম
ট্ালামৈ ম:
(1) ন কা ম্াম িক্ষণ (2) জীনৱসা
(3) প্ৰনসৰিানগসা (4) য়ৈজীনৱসাম্াময়ৰৈা কান সা
50. টিিঁ কু মআৰুমউচ্চস্ত ী মউশ্চিি মনশ া ম াজসমঘটাম ৃসজীৱীনশ া ূলকম্াম াইক’ৈধাইজামজাসী ম
য়ম্পকধৰটাকময়ঠঠকিাৰৱমট্ালামৈ ম:
(1) য়ৈৰিাশ্চজসা (2) অ-য়ৈজীনৱসা (Amensalism)
(3) য়ৈজীনৱসাম্াময়ৰৈা কান সা (4) প্ৰনসৰিানগসা

307 EAS/A ( 26 )

307 EAS/A ( 27 )

307 EAS/A ( 28 )
Read carefully the following instructions : তনলিেশনাসমূহ গুৰুত্বসহকালৰ ত়ি েওাঁক :
8. No candidate will be allowed to leave the OMR Answer টকাৰিাম 8. ীক্ষাৰ্থীৰ ম OMRম উত্ত ম শ্চিকাম খ্ালীম এন ্ম টিাৱান ্।ম
Sheet blank. If any OMR Answer Sheet is found blank, it িনিম টকাৰিাম উত্ত ম শ্চিকাম খ্ালীম টিখ্াম িা ম নি ীক্ষৰকম উক্তম
shall be crossed by the Invigilator with his/her signature, শ্চিকাখ্িম নি ীক্ষণম কন ম নিজ ম ৈস্তাক্ষ য়ৈম শ্চিকাখ্িম ্ানসলম
mentioning “Cancelled” on it. কন ্।
9. Do not tear or fold any page of the Test Booklet and OMR 9. টকাৰিাম ীক্ষাৰ্থীৰ ম OMRম উত্ত ম শ্চিকাখ্িম নছগা/কটা/িািঁজম
Answer Sheet. নি ামকাি মিকন
ধ ্।
10. ীক্ষাৰ্থীৰ মিাৰসমOMRমউত্ত ম শ্চিকামনিজ ময়ঠঠকমসৰ্থযৰ মিনসধম
10. Candidates are advised to ensure that they fill the correct কৰ ,ম টিৰি,ম আৰ্িি িম য়ংখ্যাম (এনপ্লৰকশ্বিম িং)ম ক্ৰ াংকম
particulars on the OMR Answer Sheet, i.e., Application No.,
Roll No., Test Booklet No., Name, Mother’s Name, Father’s ম( ৰ ালম িম্ব ),ম ীক্ষাম ুশ্চস্তকাম য়ংখ্যা,ম িা ,ম াসৃ ম িা ,ম ন সৃ ম
Name and Signature. িা মআৰুমৈস্তাক্ষ ।
11. িনিৰৈম প্ৰশ্নৰটাসম ইং াজীম আৰুম আঞ্চনলকম িাষা ম াজসম
11. In case of any discrepancy in any question between English ন্য়ংগনসমটিখ্ামিা মটসৰিৈ’টলমইং াজীসমৰ্থকামপ্ৰশ্নৰটাকমপ্ৰাৰ্ািযম
and Hindi/Regional language version, the English version
নিম ূলযাংকি ম্াৰ্মন্ৰ্ন সমক ামৈ’্।
will be considered as the final version for evaluation.
12. খ্ু ু াম(Roughম)মকা ম্াৰ্মপ্ৰশ্নম ুশ্চস্তকাসমনি ামনিৰ্ানধ সমঠাইৰৈম
12. Rough work is to be done in the space provided for this ্যৱৈা মকন ্।
purpose in the Test Booklet only. 13. উত্ত য় ূৈম হ্িুযনসকম টস্কনিংম প্ৰশ্চক্ৰ াৰ ম ( electronic scanning
13. The answers will be evaluated through electronic scanning processম)ম ূলযাংকিম ক াম ৈ’্।ম অয়ম্পূণমধ অৰ্থ্াম অশুদ্ধম সৰ্থযইম
process. Incomplete or incorrect entries may render the OMRমউত্ত ম শ্চিকাকমঅিু িুক্তমনৈ াৰ মন্ৰ্ন সমকন ্ম(্ানসলম
OMR Answer Sheet invalid. কন ্)।
14. ীক্ষাৰ্থীয়কলকম জৰিাৱাম িা ম টিম OMRম উত্ত ম শ্চিকাসম
14. Candidates are advised not to fold or make any stray marks
on the OMR Answer Sheet. Use of Eraser, Nail, Blade, নিৰকাৰিাম িািঁজম অৰ্থ্াম ন িম নি াৰটাম নি ম ্নৈধিূস।ম ীক্ষা ম
White Fluid/Whitener, etc., to smudge, scratch or damage in য় সম OMRম উত্ত ম শ্চিকাসম িাগম লৰগাৱাম ্াম টলৰস াম ক াম ্াম
any manner the OMR Answer Sheet during examination is ক্ষনসম ক াম নিৰকাৰিাম য়জুিঁনলম টিৰিম ্ ম (ইৰ জা ),ম িখ্,ম টেড,ম
strictly prohibited. Candidature and OMR Answer Sheet of ৱাইটিা ম ইসযানি ম ্যৱৈা ম নিনষদ্ধ।ম টকাৰিাম ীক্ষাৰ্থীৰ ম িনিম
candidates using Eraser, Nail, Blade or White ্ ,ম িখ্,ম টেডম ইসযানিম ্যৱৈা ম কৰ ম টসৰেম টসওিঁ ম ীক্ষাৰ্থীম
Fluid/Whitener to smudge, scratch or damage in any manner
shall be cancelled. টৈাৱা মটিাগযসাম্ানসলমনৈ াৰ মন্ৰ্ন সমৈ’্।
15. অন শ্চজৰিলম OMRম খ্ৰিইম OMRম উত্ত ম শ্চিকা ম এক ািম কন ।ম
15. There will be one copy of OMR Answer Sheet i.e., the ীক্ষা মঅেসম ীক্ষাৰ্থীৰ মOMRমউত্ত ম শ্চিকাখ্িমনি ীক্ষক ম
Original Copy. After the examination is over, the candidate ৈাসসম জ াম নি্।ম ীক্ষা ম টশষসম ীক্ষাৰ্থীৰ ম প্ৰশ্নম ুশ্চস্তকাখ্িম
shall hand over the OMR Answer Sheet to the Invigilator.
নিজ ম য়ৰসম কন়ি া্ম ান ্।ম িনিৰৈম টকাৰিাম ীক্ষাৰ্থীৰ ম OMRম
The candidate can take away the Test Booklet after the
examination is over. If the candidate does not hand over the উত্ত ম শ্চ ি কাখ্িম নি ীক্ষক ম ৈাসসম জ াম নিনিম নিজ ম হয়ৰসম হলম
OMR Answer Sheet to the Invigilator and goes away with ীক্ষাগৃৈমসযাগমকন ্মটখ্াৰজমটসৰেমটয়ইম ীক্ষাৰ্থী ম ীক্ষাৰ্থীম
the OMR Answer Sheet, his/her candidature shall be টৈাৱা ম টিাগযসাম ্ানসলম ক াম ৈ’্ম আৰুম টসওিঁ ম ন্ৰুৰদ্ধম আইিীম
cancelled and criminal proceedings shall also be initiated ্যৱিামেৈণমক ামৈ’্।
against him/her.
16. ীক্ষাৰ্থীয়কলকম জৰিাৱাম ৈ ম টিম নিম্ননলনখ্সম ্স্তুয় ূৈম
16. Candidates are advised strictly not to carry handkerchief, any ীক্ষাগৃৈসমঅিু নসমনি ামিৈ ।মটিৰি,মৰু াল,মট া্াইলমটফাি,ম
mobile phone, any type of watch, belt or wear ornaments নিৰকাৰিাম ৰ্ ণ ম ঘড়ী,ম ট্ল্ট,ম গৈিাম টিৰিম আঙুঠঠ,ম ট ইি,ম
like ring, chain, ear-ring, etc., electronic or communication কাণফুনল,ম হ্িুযনসকম ্াম টিাগাৰিাগ ম আনৈলা,ম কল ,ম ট শ্চঞ্চল,ম
device, pen, pencil, eraser, sharpener and correction fluid to
্ ,মশ্বা িা ধ ,মৱাইটিা মইসযানি।ম ীক্ষাৰ্থী মও সমএইয় ূৈ ম
the Examination Centre. If any candidate is found possessing
any such item, he/she will not be allowed to enter the নিৰকাৰিাম এন্ৰ্ম ্স্তুম ৰ্থানকৰলওম টসওিঁ কম ীক্ষাম টকন্দ্ৰসম প্ৰৰৱশ ম
examination centre. Possession of a mobile phone or any অিু নসমনি ামিৈ’্।ম ীক্ষামগৃৈসম ীক্ষাৰ্থী য়মহয়ৰসমট া্াইলম
other aiding material as mentioned above by the candidate in টফািম অৰ্থ্াম ও ৰ াক্তম নিৰকাৰিাম ্স্তুম ট াৱাম গ’টলম সাকম গম্ভী ম
the examination room will be treated as a serious violation উলংঘিম নৈ াৰ ম ন্ৰ্ িাম ক াম ৈ’্।ম এ াইম ীক্ষাৰ্থী ম টিাগযসাম
and it may lead to cancellation of the candidature and
্ানসলম অৰ্থ্াম িনৱষযৰসওম টিাগযসাম ্ানসল ম নিন িাম কৰঠা ম
debarring him/her from future examinations.
ন নিনসকলমহলমিা্ম াৰ ।
17. If a candidate violates any instructions or shows any 17. িনিম এগ াকীম ীক্ষাৰ্থীৰ ম টকাৰিাম নিৰিধ শিা ম উলংঘিম কৰ ,ম
indiscipline or misbehaviour, appropriate SPACE action will
FORbeROUGH শৃংখ্লমিংগমকৰ
WORK মঅৰ্থ্ামঅিৰ্দ্মআ ণমটিখ্ুৱা ,মটসওিঁ মন্ৰুৰদ্ধম
taken including cancellation of candidature and debarring
ন্নৈসম ্যৱিাম েৈণম ক াম ৈ’্ম িা ম ন্স সম িনৱষযসম আৰুম
from future examinations.
্সধ ািসম ীক্ষাৰ্থী মটিাগযসাম্ানসৰলামঅেিূ ক্ত ধ ।
18. Use of electronic/manual calculator is not allowed. 18. হ্িুযনসকম অৰ্থ্াম ট িুৰৱলম টকলকুৰলট ম (গগিাম িন্ত্ৰ)ম ্যৱৈা ম
ক ামতনলৰ্া।

Entrance Exams
Agricultural Entrance Exams
Architecture Entrance Exam
Arts and Humanities Entrance Exams
Commerce Entrance Examinations
Common Entrance Examinations
Computer Application Entrance Exams
Design Entrance Exams
Education Entrance Exams
Engineering Entrance Exams
Hotel Management Entrance Exams
Law Entrance Exams
MBA Entrance Exams
Media & Journalism Entrance Exams
Medical Entrance Exams
Nursing Entrance Exams
Pharmacy Entrance Exams
Science Entrance Exams
Diploma & Polytechnic
Lateral Entry