GSEB 9th Std Model Question Paper 2023 Science

ુ રાત માધ્યમિ અને ઉચ્તર માધ્યમિ યિક્ બોર્ ,
ગજ
ગાંધીનગર
(11) યિજાન (G)
ધોર્-9 પ્બશિ–4 (ડિસેમ્બ, 2022) તા. 07/12/2022

ુ બ િાળાએ પોતાની રીતે કુ લ 26 ગ્
સ ૂ્ના : ની્ેની પ્બશિમાંંી સ ૂ્ના મજ ુ ની એિમ િસોટી

લેિાની રહેિે.

યિભાગ – A
આ યિભાગમાં કુ લ 25 પ્ો આપેલ છે . જ પૈિી િોઈપ્ 5 પ્ો પસંદ િરિા.
ુ )
(દરે િનો 1 ગ્ [05]
(અ)સા્ો યિિલપ પસંદ િરો.

(1) દ્ાણનો SI એકમ ..................... છે .
�
(A) �2 (B) Nm2
(C) Nm (D) N

(2) Gનુ ં મ ૂલ્ ..................... છે .
Nm2 Nm2
(A) 6.667 × 10−11 Kg2 (B) 6.673 × 10−11 Kg2
Nm2 Nm2
(C) 9.8 Kg2 (D) 98 Kg2
(3) દૂ ધના નમ ૂનાની શુદતા માપવા માટે કયું સાધન વપબા્ છે ?
(A) હાઈડોમીટબ (B) ્ેબોમીટબ
(C) લેકટોમીટબ (D) સપીિોમીટબ
(4) પવ્તી્ મધમાખી નીચેના પૈકી કઈ છે ?
(A) એપપસ, સેબેન, ઈન્િકા (B) એપપસ િોબસાટા
(C) એપપસ ફલોબી (D) એપપસ મેલીફેબા
(5) નીચેના પૈકી કઈ માછલી તળાવના તળળ્ેથી ખોબાક મેળવે છે ?
(A) કટલા (B) બોહુ
(C) પ્રલ (D) ગાસકાપ્
(બ) ખાલી જગ્ા પ ૂરો :

(6) પ ૃથવીનુ ં દળ _________kg છે .
(7) દ્્ની ઘનતા માપવા માટે __________ સાધન વપબા્ છે .

1

Kg
(8) પાણીની ઘનતા ___________ છે .
m3
(9) વરા્ાઋુમાં ઉરાિવામાં આવતા પાકને __________ કહે છે .

(10) દૂ ધ આપનાબી માદાઓને __________ પશુઓ કહે છે .

(િ) ની્ેનાં યિધાનો ખરાં છે િે ખોટાં તે જ્ાિો :

(11) Gને ગુરુતવાકર્ણનો સાવ્પતક અચળાંક કહે છે .

(12) એકમ કેતફળ પબ લારતા ધકાને ્ળ કહે છે .

(13) આડકકપમિીીનો પસદાંત તબલતા પબ આધાડબત છે .

(14) મધમાખી ઉછે બ, મધ અને મીણને પારત કબવા માટે કબા્ છે .

(15) ળીંરાઓ અને મ ૃદુ કા્ો એ કવચી્ માછલીઓ નથી.

(16) બાસા્ળણક ખાતબનો સતત ઉપ્ોર ભ ૂપમની ફળદ ુપતાને વધાબે છે .

(ર) જોરિાં જોરો :

(17) યિભાગ-A (રાયિ) યિભાગ-B (એિમ)

1. દળ (i) N (્ય ૂટન)

2. વજન (ii) S (સેક્િ)

(iii) Kg (ડકલોગામ)

(18) યિભાગ-A (સંજા) યિભાગ-B (મ ૂલ્)

1. G (a) 9.8 m/s2

2. g (b) 7.4 × 1022 Kg
2
(c) 6.673 × 10−11 Nm
Kg2
(19) યિભાગ-A યિભાગ-B

1. પવદે શી રા્ (i) શાડહવાલ

2. દે શી રા્ (ii) બુ્ેળલસ

(iii) બાઉન સવીસ

(20) યિભાગ-A યિભાગ-B

(મધમાખીની જત) (મધમાખીની ઓળખ)

1. એપપસ સેબેના ઇન્િકા (a) ળલટલ મધમાખી

2. એપપસ િોબસાટા (b) સામા્્ ભાબતી્ મધમાખી

(c) પવ્તી્ મધમાખી

2

(ઈ) એિ િાકમાં િે એિ-બે િબદોમાં જિાબ આપો :
(21) ગુરુતવાકર્ણ ્ળ એટલે શું ?
(22) ક્ા વૈજાપનકે સંવેદનશીલ ઋુલાની મદદથી Gનુ ં મ ૂલ્ શોધયું હઋું ?
(23) ચંદનુ ં દળ (દ્્માન) કેટલું છે ?
(24) પશુપાલન કોને કહે છે ?
(25) જમાંથી કા્્ડદત મળે તેવા ્ે પાકોના નામ આપો.
(25) કોઈ પણ ્ે તેલીળ્્ાંના નામ આપો.

યિભાગ – B
આ યિભાગમાં કુ લ 25 પ્ો આપેલ છે . જ પૈિી િોઈપ્ 5 પ્ો પસંદ િરિા.
ુ ) રહેિે.
(દરે િના 2 ગ્ [10]
(1) આડકકપમિીી પસદાંતના ચાબ ઉપ્ોરો જણાવો.
(2) ગુરુતવાકર્ણના સાવ્પતક પન્મનુ ં મહતવ જણાવો.
(3) કાબણ આપો. બ ૂચનો ટૂકિો તબે છે . જ્ાબે ખીલી ડૂ્ી જ્ છે .
(4) ઈમાબતોના પા્ા પહોળા બાખવામાં આવે છે તે કાબણ આપી સમજવો.
(5) શા માટે ભાબે વાહનોના ટા્બો પહોળાં બાખવામાં આવે છે ?
(6) દ્ાણ એટલે શું ? દ્ાણનો SI એકમ જણાવો.
(7) એક પદાથ્ન ુ ં દળ 10 Kg છે . પ ૃથવી પબ તેન ુ ં વજન કેટલું હશે ?
(8) ઉતરલાવક ્ળ કોને કહે છે ? ઉતરલાવક ્ળનુ ં મ ૂલ્ શેના પબ આધાબ બાખે છે ?
(9) મુકત પતનનુ ં તમે શું અથ્ઘટન કબશો ?
Kg
(10) ચાંદીની સાપેક ઘનતા 10.8 છે . પાણીની ઘનતા 1000 છે . SI પદપતમાં ચાંદીની ઘનતા
m3
કેટલી હશે ?
(11) પાણીમાં ડુ્ાિેલ રલાનસટકના બલોકને છોિી દે તાં તે પાણીની સપાટી પબ કેમ આવી જ્ છે ?
1
(12) કોઈ પદાથ્ન ુ ં ચંદ પબ વજન પ ૃથવી પબના વજન કબતાં 6 ભારનુ ં કેમ હો્ છે ?
(13) વનસપપતને કેટલા પોરક તતવોની જરબ હો્ છે ? જમીનમાંથી કેટલા પોરક તતવો મળે છે ?
(14) અનાજના સંગહને નુકસાન કબનાબા જપવક કાબકો અને અજપવક ઘટકોના નામ જણાવો.
(15) પશુઓનુ ં પનવાસસથાન કેવ ું હોવું જોઈએ ?
(16) ્ાહ પબોપજવીઓ અને અતત પબોપજવીઓ ઢોબ પબ કેવી બીતે અસબ કબે છે ?
(17) મધમાખી ઉછે બના ફા્દા જણાવો.
(18) સૌથી વધાબે પચળલત સમુડદ માછલીઓના ચાબ નામ આપો.

(19) મધની ગુણવતા શેના પબ આધાડબત છે ?

3

(20) ઇટાલીની મધમાખી શા માટે વધુ મહતવ ધબાવે છે ?
(21) પશુપાલનના ્ે ઉદે શો જણાવો.
(22) આતબપાક ઉછે બ પદપત એટલે શું ? તેન ુ ં એક ઉદાહબણ આપો.
(23) પાકની ફેબ્દલી શા માટે જરબી છે ?
(24) વમ્કમપોસટ પવશે માડહતી આપો.
(25) પોરકતતવોની ઊણપની વનસપપત પબ શી અસબ થા્ છે ?

યિભાગ – C
આ યિભાગમાં કુ લ 10 પ્ો આપેલ છે , જ પૈિી િોઈપ્ 2 પ્ો પસંદ િરિા.
ુ )
(દરે િના 3 ગ્ [06]
(1) તફાવતના તણ-તણ મુદા આપો. દળ અને વજન
(2) ધકો અને દ્ાણ વચચેનો ભેદ સપપટ કબો.
(3) ઘનતા એટલે શું ? સાપેક ઘનતા પવશે સમજવો.
(4) ગુરુતવપવેર એટલે શું ? ગુરુતવપવેર gના મ ૂલ્ની રણતબી કબો.
(5) પાકની જતમાં સુધાબણા માટેના પડબ્ળો જણાવો.
(6) તફાવતના તણ-તણ મુદા લખો. ખબીફ પાક અને બપવ પાક.
(7) નીદણ કોને કહે છે ? નીદણને દૂ બ કબવાના ઉપા્ો જણાવો.
(8) કા્્ડદત, પોટીન અને ચબ્ી એ કઈ-કઈ વનસપપતમાંથી મળે છે તે જણાવો.
(9) દડબ્ાઈ મતસ્ ઉછે બ અને અતતસથલી્ મતસ્ ઉછે બ પવશે સમજૂતી આપો.
(10) ટૂંકનોધ લખો : બાસા્ળણક ખાતબો

યિભાગ – D
આ યિભાગમાં કુ લ 5 પ્ો આપેલ છે . જ પૈિી િોઈપ્ 1 પ્ પસંદ િરિો.
ુ )
(દરે િના 4 ગ્ [04]
(1) ગુરુતવાકર્ણનો સાવ્પતક પન્મ લખો અને તેન ુ ં સ ૂત તાબવો.
(2) “પાણીની સપાટી પબ મ ૂકેલ લોખંિની ખીલી ડૂ્ી જ્ છે , જ્ાબે બ ૂચ પાણી પબ તબે છે .” એ પવ ૃપત
દાબા સમજવો.
(3) ટૂંકનોધ લખો : મબઘા પાલન
(4) સેન્દ્ ખાતબ એટલે શું ? સેન્દ્ ખાતબના પકાબો વણ્વો.
(5) પસંચાઈ એટલે શું ? પસંચાઈની પવપવધ પદપતઓ વણ્વો.

4

Gujarat Secondary and Higher Secondary Education Board,
Gandhinagar

(11) Science (E)
Std-9 Question Bank-4 (December 2022) Date : 07/12/2022

Instruction : The School will have to conduct Kasauti by Preparing 25 Marks
question paper as per the instructions given in the question bank.

Section - A
* Total 26 Questions are given in this section. Choose any five questions
from the following : (1 Mark for each) [05]
(A) Select the Correct Option.
(1) The SI unit of Pressure is ………………… .
(A) �/�2 (B) Nm2
(C) Nm (D) N
(2) The value of G is ………………… .
Nm2 Nm2
(A) 6.667 × 10−11 Kg2 (B) 6.673 × 10−11 Kg2
Nm2 Nm2
(C) 9.8 Kg2 (D) 98 Kg2
(3) Which device is used to determine the purity of a sample of milk ?

(A) Hydrometer (B) Barometer
(C) Lactometer (D) Speedometer

(4) Which of the following is a rock bee ?

(A) Apis Cerena indica (B) Apis dorsata
(C) Apis florae (D) Apis melifera

(5) Which of the following fish are bottom feeders ?

(A) Catlas (B) Rohus
(C) Mrigals (D) Grass Carps
(B) Fill in the blanks :
(6) Mass of the earth is __________ kg.
(7) __________ is used for determining density of liquids.
Kg
(8) Density of water is ___________ .
m3
(9) The crops which are grown in rainy season, called __________ .

(10) Milk producing females are called __________ .

1

(C) True or False :
(11) G is the universal gravitation constant.
(12) The thrust on unit area is called Force.
(13) Archimedes principle is based on fluidity.
(14) Bee-keeping is done for the production of honey and wax.
(15) Prawns and mussels are not shellfish.
(16) Continuous use of chemical fertilizers increases soil fertility.
(D) Match the following :

(17) Section-A (Physical Quantity) Section-B (Unit)

1. Mass (i) N (Newton)

2. Weight (ii) S (Second)
(iii) Kg (Kilogram)
(18) Section-A (Symbol) Section-B (Value)

1. G (a) 9.8 m/s2
2. g (b) 7.4 × 1022 Kg
2
(c) 6.673 × 10−11 Nm
Kg2
(19) Section-A Section-B

1. Foreign cow (i) Sahiwal

2. Local cow (ii) Bubalis
(iii) Brown Swiss
(20) Section-A Section-B
(Species of Honeybee) (Features of Honeybee)
1. Apis cerena indica (a) The little bee

2. Apis dorsata (b) The common indian bee
(c) The rock bee
(E) Answer the following in one sentence or in one/two words :
(21) What is gravitational force ?
(22) Which scientist was found out the value of ‘G’ by using sensitive balance ?
(23) What is the mass of moon ?
(24) What is animal husbandary ?
(25) Name two Crops which provide us carbohydrates.
(26) Name any two oil seeds.

2

Section – B
 Total 25 Questions are given in this section. Choose any five question from
the following : (2 Marks for each) [10]
(1) State four uses of Archimedes’ principle.
(2) Write importance of universal law of gravitation.
(3) Give reasons - The cork floats while the noal sink in water.
(4) Buildings have wide foundation-Explain with reasons.
(5) Why loaded vehicles have much wider tyres ?
(6) What is pressure ? Write is SI unit.
(7) The mass of substance is 10 Kg. What is the weight of that substance on the earth ?

(8) What is buoyant Force ? On what does the magnitude of buoyant force depend ?
(9) What do you mean by Free Fall ?
Kg
(10) Relative density of silver is 10.8. The density of water is 1000 . What is the density
m3
of silver in SI unit ?
(11) Why does a block of plastic released under water come up to the surface of water ?
1
(12) Why is the weight of an object on the moon 6 th its weight on the earth ?
(13) How many nutrients are required for the plants ? how many of them are supplied from the
soil ?
(14) What biotic and abiotic factors are responsible for losses of grains during storage ?
(15) How should be the sheds of the animals ?

(16) How does the external and internal parasites affect animals ?

(17) Write the advantages of bee-Keeping.
(18) Name four popular marine Fish.
(19) On what does, the quality of honey depend ?
(20) Why are the Italian bee has more importance ?
(21) Write two benefits of cattle farming ?
(22) What is intercropping ? Give one example for it.
(23) Why is the crop rotation important ?
(24) Give information about vermicompost.
(25) What are the effects of deficiency of nutrients on plants ?

3

Section - C
 Total 10 Questions are given in this section. Choose any two questions from the
following : (3 Marks each) [06]
(1) Write three-three points of differences - Mass and Weight.
(2) Differentiate between Thrust and Pressure.
(3) What is Density ? Explain relative Density.
(4) What is gravitational acceleration ? Calculate the value of gravitational accelerational ‘g’.
(5) What are the desirable characteristics for crop improvements ?
(6) Write three-three points of differences – Kharif Crops and Rabi Crops
(7) What are weeds ? Write some method to remove weeds.
(8) Write the names of the plants from which we get Carbohydrates, Proteins and Fats.
(9) Explain Marine Fisheries and Inland Fisheries.
(10) Write a short note on Chemical Fertilizers.

Section – D
 Total 5 Questions are given in this section. Choose any one question from the
following : (4 Marks each) [04]
(1) Write universal law of Gravitation. Derive its formula.
(2) “The nail sinks in water while the cork floats on water”. Explain with the help of an activity.
(3) Write a short note on – Poultry Farming.
(4) What is Manure ? Explain the types of manure.
(5) What is Irrigation ? Explain different methods of irrigation.

4

गुजरात माध्यमि और उच्तर माध्यमि यिक् बोर् ,
गांधीनगर
(11) विजान (H)
िका-9 प्बशि – 4 (दिसमबर 2022) ता. 7/12/2022
सू्ना : यनमन प्बशि मे से सू्नानुसार विदाय् िो अपने अनुसार 25 अंि िी िसौटी येनी
होगी ।

विभाग - A

इस विभाग मे िुय 25 प् दिए हश , जजनमे से िोई भी 5 प् पसंि िरने हश ।
(प््ेि सही उतर िा 1 अंि है ।) [05]

(ि)सही वििलप ्ुयनए ।
(1) िाब िा SI माति ................... है ।
(A) �/�2 (B) Nm2
(C) Nm (D) N
(2) G िा मूल्................... है ।
Nm2 Nm2
(A) 6.667 × 10−11 Kg2 (B) 6.673 × 10−11 Kg2
Nm2 Nm2
(C) 9.8 Kg2 (D) 98 Kg2

(3) िध
ू िे नमूने िी िुदता मापने िे ययए दिस साधन िा उप्ोग दि्ा जाता है ?
(A) हाईडोमीटर (B) बेरोमीटर
(C) येकटोमीटर (D) सपीरोमीटर
(4) यनमन मे से िैय मधुमक्ी िौन-सी है ?
(A) ऐवपस सेरेना इज्रिा (B) ऐवपस रोरसाटा
(C) ऐवपस फयोरी (D) ऐवपस मेयीफेरा
(5) यनमन मे से िौन-सी मछयी तायाब िी तयी से भोजन येती है ?
(A) िटया (B) रोहू
(C) मृगय (D) गास िाप्
(ब) ररक स्ानो िी पूयत् िीजजए !
(6) पृथिी िा द््मान __________ kg है ।
(7) दिो िे घन्ि मापने िे ययए __________ साधन िा उप्ोग होता है ।
Kg
(8) पानी िा घन्ि ___________ है ।
m3

(9) िरा्ातु मे उगाई जाने िायी फसय िो __________ िहते है ।

(10) िध
ू िे नेिायी मािाओं िो __________ पिु िहते है ।

1

(ि)यनमन विधान ‘स््’ है ्ा ‘अस््’ बताइए ।
(11) G िो गुर्िािर्् िा साि्वति जस्रांि िहते है ।

(12) एिांि केतफय पर यगने िाये प्ोि िो बय िहते है ।

(13) आदि्मीरीी िा यसदांत तरयता पर आधाररत है ।
(14) मधुमक्ी पायन ििह और मोम पार िरने िे ययए होता है ।

(15) प्न त्ा मोयसि िि्ी् मछयय्ाँ नहीं है ।

(16) उि्रि िा सतत ् प्ोग यमटटी िी उि्रता िो बढाता है ।

(र) जोडे बनाओ ।

(17) विभाग-A (रायि) विभाग-B (माति)
1. द््मान (i) N (््ूटन)

2. भार (ii) S (सेि्र)

(iii) Kg (दियोगाम)

(18) विभाग-A (पतीि) विभाग-B (मान)
1. G (i) 9.8 m/s2

2. g (ii) 7.4 × 1022 Kg
2
(iii) 6.673 × 10−11 Nm
Kg2
(19) विभाग-A विभाग-B

1. वििे िी गा् (i) साहीिाय

2. िे िी गा् (ii) बुबेययस

(iii) बाउन जसिस
(20) विभाग-A विभाग-B

(मधुमक्ी िी दिसम) (मधुमक्ी िी पह्ान)

1. ऐवपस सेरना इं दरिा (i) ययदटय मधुमक्ी

2. ऐवपस रोरसेटा (ii) सामा्् भारती् मधुमक्ी
(iii) िैय मधुमक्ी

(इ) ‘एि िाक्’ मे ्ा ‘एि-िो िबिो’ मे उतर िीजजए ।
(21) गुर्िािर्् बय अ्ा्त ् क्ा ?
(22) दिस िैजायनि ने सुगाही तुया िा उप्ोग िरिे G िा मान जात दि्ा ्ा ?
(23) ्ंदमा िा द््मान दितना है ?
(24) पिुपायन दिसे िहते है ?

(25) जजसमे से िाब्हाइडे ट पार होता हो ऐसी िो फसयो िे नाम दिजीए ।
(26) िोई भी िो तेय िाये बीजो िे नाम बताइए ।

2

विभाग – B
इस विभाग मे िुय 25 प् दिए है , जजनमे से िोई भी 5 प् पसंि िरने है ।
(प््ेि िे 2 अंि) [10]
(1) आदि्यमरीी यसदांत िे ्ार उप्ोग बताइए ।
(2) गुर्िािर्् िे साि्वति यन्म िा मह्ि बताइए ।
(3) िार् िीजजए । िाि् तैरता है , जबदि िीय रू ब जाती है ।
(4) इमारतो िा आधार ्ौडा र्ा जाता है । िार् िे िर समझाइए ।
(5) भारी िाहनो िे टा्र क्ो ्ौडे र्े जाते है ।
(6) िाब अ्ा्त ् क्ा ? िाब िा SI माति बताइए ।
(7) एि पिा्् िा द््मान 10 Kg है । पृथिी पर उसिा भार दितना होगा ?
(8) उ््यािन बय दिसे िहते हश ? उ््यािन बय िा मान दिस पर आधाररत है ?
(9) मुक पतन िा आप क्ा अ््घटन िरे गे ?
Kg
(10) ्ाँिी िा आपेजकि घन्ि 10.8 है । पानी िा घन्ि 1000 है । SI माति मे ्ाँिी
m3
िा घन्ि क्ा होगा ?
(11) पानी मे रु बाए हुए ्याजसटि िे गुटिे िो छोडने पर ्ह पानी िी सतह पर क्ो आ जाता है ?
(12) दिसी िसतु िा ्ंदमा पर भार पृथिी पर इसिे भार िा 6 गु्ा क्ो होता है ?
1

(13) पािपो िो दितने पोरि त्िो िी आिश्िता होती है ? यमटटी मे से दितने पोरि त्ि पार
होते है ?
(14) अनाज भंरार् िी पद््ा मे हायनिारि जैविि िारिो और अजैविि िारिो िे नाम बताइए ।
(15) पिुओ िा यनिास स्ान िैसा होना ्ादहए ?
(16) बाह परजीिी और अंत:परजीिी, पिुओ िो दिस पिार पभावित िरते है ?
(17) मधुमक्ी पायन िे याभ बताइए ।
(18) सिा्यधि प्ययत समुदी मछयय्ो िे ्ार नाम बताइए ।
(19) मधु िी गु्िता दिस पर आधाररत है ?
(20) इटयी िी मधुमक्ी क्ो अयधि मह्ि र्ती है ?
(21) पिुपायन िे िो उदे श् बताइए ।
(22) अंतराफसयीिर् वियध अ्ा्त ् क्ा ? इसिा एि उिाहर् िीजजए ।
(23) फसय िी अिया-बियी क्ो आिश्ि है ?
(24) िम्-िंपोसट िे बारे मे जानिारी दिजीए ।
(25) पोरि त्िो िी िमी िा पौधो पर क्ा पभाि होता है ?

3

विभाग – C
इस विभाग मे िुय 10 प् दिए गए है , जजसमे से िोई भी 2 प् पसंि िरने है ।
(प््ेि िे 3 अंि) [06]
(1) अ्तर िे तीन-तीन मुदे िीजजए । द््मान और भार
(2) प्ोि और िाब िे बी् अ्तर सपप िीजजए ।
(3) घन्ि अ्ा्त ् क्ा ? आपेजकि घन्ि िे बारे मे समझाइए ।
(4) गुर्िी् ्िर् अ्ा्त ् क्ा ? गुर्िी् ्िर् g िे मान िा पररियन िीजजए ।
(5) फसय िी दिसमो मे सुधार िे ययए िारि बताइए ।
(6) अ्तर िे तीन-तीन मुदे ययज्ए । ्रीफ फसय और रबी फसय ।
(7) ्र-पतिार दिसे िहते है ? ्र-पतिार िरू िरने िे उपा् बताइए ।
(8) िाब्हाइडे ट, पोटीन और िसा दिन-दिन पािपो मे से पार होता है ? बताइए ।
(9) समुदी म्स्िी और अंत:स्यी म्स्िी िे बारे मे समझाइए ।
(10) संजकर दट्प्ी यय्े : उि्रि ।

विभाग – D
इस विभाग मे िुय 5 प् दिए गए है , जजनमे से िोई भी 1 प् पसंि िरना है ।
(प््ेि िा 4 अंि) [04]
(1) गुर्िािर्् िा साि्वति यन्म ययज्ए और उसिा सूत पार िीजजए ।
(2) “पानी िी सतह पर र्ी योहे िी िीय रू ब जाती है , जबदि ि्ि् पानी पर तैरता है ।”
द््ाियाप दारा समझाइए ।
(3) संजकर दट्प्ी यय्े : िुकिुट पायन ।
(4) ्ाि अ्ा्त ् क्ा ? ्ाि िे पिार िा ि््न िीजजए ।
(5) यसं्ाई अ्ा्त ् क्ा ? यसं्ाई िी वियभ्न वियध्ो िा ि््न िीजजए ।

4