CBSE Class 10 Sample Paper 2022 for Sanskrit Term 2

आदर्श-प्रश्नपत्रम् - 2021-22
द्वितीयं सत्रम्
कक्षा - दर्मी
सं स्कृ तम् (कोड-122)

समयः – होराद्वयम् सम्पूर्ाशङ्ाः – 40

सामान्यनिदे र्ाः –
1. कृ पया सम्यक्तया परीक्षर्ं कु र्शन्तु यत् अस्मिि् प्रश्नपत्रे 7 पृष्ठानि मुनितानि सस्मन्त।
2. कृ पया सम्यक्तया परीक्षर्ं कु र्शन्तु यत् अस्मिि् प्रश्नपत्रे 9 प्रशिाः सस्मन्त।
3. अस्य प्रशिपत्रस्य पठिाय 20 निमेषाः निर्ाशररताः सस्मन्त। अस्मिि् अर्र्ौ के र्लं प्रश्नपत्रं
पठिीयम् उत्तरपुस्मिकायां च नकमनप ि लेखिीयम्।
4. उत्तरलेखिात् पूर्ं प्रशिस्य क्रमाङ्ः अर्श्यं लेखिीयः
5. प्रशिसङ्‍्या प्रशिपत्रािुसारम् एर् लेखिीया।
6. सर्ेषां प्रशिािाम् उत्तराणर् सं स्कृ तेि लेखिीयानि।
7. प्रशिािां निदेर्ाः ध्यािेि अर्श्यं पठिीयाः।

1

र्र्शिात्मकाः प्रश्नाः 40 अङ्ाः
अपद्वितावबोधनम्
1. अर्ोणलणखतं गद्ांर्ं पनठत्वा प्रदत्तप्रश्नािाम् उत्तराणर् सं स्कृ तेि णलखत – 10
एकदा सर्े पणक्षर्ः नमणलत्वा उलूकं स्वाणर्पनतं नर्र्ातुं नर्चाररतर्न्तः। तस्य
अणिषेकर्ेलानप तैः निणिता। ततो यदा अणिषेकोत्सर्ः प्रारब्धः तदैर् कणित् र्ायसः
तत्रागच्छत्। उलूकस्याणिषेक-समाचारं श्रुत्वा सोऽर्दत् -“िोः! नकं नर्चायश िर्णभः एषः
नदर्ान्धः उलूकः राजपदे प्रनतष्ठापनयतुं निणितः? यस्य देर्स्य राजा एर्म् अन्धो िनर्ष्यनत
तस्य प्रजा अनप तथैर् िनर्ष्यनत। नकं ि श्रुतं िर्णभः - यथा राजा तथा प्रजा इनत।”
ततः सर्ेऽनप तस्य परामर्ं मत्वा यत्र तत्र प्रस्मिताः। कथैषा पुरातिी परम् अस्याः तात्पयं
तु अद्ानप अक्षरर्ः सत्यम्। लोकताणिकदेर्ेषु यथा राष्ट्रप्रमुखः सर्शकारो र्ा तथा तस्य
देर्स्य स्मिनतः िर्नत। अतः राजपदे योग्यजिः एर् प्रनतष्ठापनयतव्यः। सम्प्रनत यथा
िेतारः तथा जिाः।
1×2=2
अ. एकपदे ि उत्तरत – (के र्लं प्रशिद्वयम्)
(i) पणक्षर्ः कं स्वाणर्पनतं नर्र्ातुम् उद्ताः?
(ii) यदा अणिषेकोत्सर्ः प्रारब्धः तदा कः तत्रागच्छत्?
(iii) राजपदे कीदृर्ः जिः प्रनतष्ठापनयतव्यः?

आ. पूर्शर्ाक्येि णलखत - (के र्लं प्रशिद्वयम्) 2×2=4
(i) र्ायसः उलूकस्य राजपदे प्रद्वतष्ठापनद्ववषये नकम् अर्दत्?
(ii) लोकताणिकदेर्ष
े ु देर्स्य कीदृर्ी स्मिनतः िर्नत?
(iii) र्ायसः तत्र कदा आगच्छत्?

इ. अस्य अिुच्छेदस्य कृ ते उपयुक्तं र्ीषशकं सं स्कृ तेि णलखत। 1

ई. यथानिदेर्म् उत्तरत - (के र्लं प्रशित्रयम्) 1×3=3
(i) ‘काकः’ इत्यस्य नकं समािाथशकपदं गद्ांर्े प्रयुक्तम्?
(ii) ‘आगच्छत्’ इनत नक्रयायाः कतृशपदं गद्ांर्ात् णचत्वा णलखत।
(iii) ‘िर्ीिा’ इत्यस्य नर्लोमपदं गद्ांर्ात् णचत्वा णलखत।
(iv) ‘नदर्ान्धः उलूकः’ इत्यियोः पदयोः नर्र्ेषर्पदं नकम्?

रचनात्मकं काययम्
2. िर्ाि् हानदशकः। िर्ाि् प्रनतनदिं च 'चाऊमीि-बगशर' इत्यानदकं त्वररत-िोजिं खादनत। ½×10=5
स्वििोजिस्य महत्त्वं र्र्शयन्त्या अग्रजया िर्न्तं प्रनत णलणखते पत्रे ररक्तिािानि
पूरनयत्वा पत्रं च पुि: उत्तरपुस्मिकायां णलखतु।
2

गुरुग्रामात्,
नदिाङ्ः ............

नप्रय हानदशक !
(i)............... ।
मया मात्रा णलणखतं पत्रं प्राप्तम्। तेि (ii) ............ मया ज्ञातं यत् िर्ाि्
सन्तुणलतिोजिं ि (iii) ............, प्रनतनदिं च ‘चाऊमीि-बगशर' इनत खादनत।
(iv)............िोजिं स्वास्थ्याय सम्यक् ि अस्मि। यदा कदा तु अस्य (v).............
कतुं र्क्यते, परं प्रनतनदिं (vi)............. सेर्िं स्वास्थ्याय हानिकरम्।
स्वास्थ्याय तु सन्तुणलतिोजिम् एर् (vii) ........... यतः 'स्विर्रीरे एर्
स्विमिसः नर्कासः ' िर्नत। अतः िर्ाि् त्वररतिोजिस्य सेर्िं (viii) ............
करोतु। स्वास्थ्यर्र्शकं िोजिमेर् खादतु। अिेि िर्ाि् कदानप (ix) .......... ि
िनर्ष्यनत। िर्ाि् स्वस्वास्थ्यनर्षये जागरूकः नतष्ठतु इनत मे अिुरोर्ः।
िर्दीया अग्रजा (x) ..............।
नहमांर्ी
ू ा

त्वररतिोजिस्य, त्यजतु, पत्रेर्, सेर्िम्, ईदृर्म्,
ग्रहीतव्यम्, स्नेहाणर्षः, सेर्ते, रुग्णः, अग्रजा

3. प्रदत्तं णचत्रं दृष्ट््र्ा मञ्जष
ू ायां प्रदत्तर्ब्दािां सहायतया पञ्च र्ाक्यानि सं स्कृ तेि णलखत – 1×5=5

3

ू ा–
णर्रस्त्रार्स्य, दण्डर्ुल्कम्, आरक्षकः, सुरक्षायै, र्ारनयत्वा, दुर्शटिायै,
निबाशर्म्, आमिर्म्, र्ुल्कप्रानप्तपत्रम्, मोटरसाइनकलचालकः, आत्मरक्षायै
अथर्ा 1×5=5
ू ाप्रदत्तर्ब्दािां साहाय्येि निम्नणलणखतं नर्षयम् अणर्कृ त्य न्यूिानतन्यूिं पञ्चणिः
सं स्कृ तर्ाक्यैः एकम् अिुच्छेदं णलखत -
“र्ाक-आपर्ः”
ू ा–
नर्नर्र्ानि र्ाकानि,पलाण्डु ः, आलुकम्, कारर्ेल्लम्, मरीणचका, र्ृन्ताकम्, र्ानतशकी
इत्यादीनि, क्रेतारः, नर्क्रेतारः, जिसम्मदशः, र्िपत्राणर्, कोलाहलम्, उच्ैः,
आह्वयस्मन्त, पङ्युक्ता िूनमः, अस्वच्छता, अर्करः, मणक्षकाः, महार्शम्, फलानि।
.

4. अर्ोणलणखतानि र्ाक्यानि सं स्कृ तिाषया अिूद् णलखत – (के र्लं र्ाक्यपञ्चकम्) 1×5=5
(i) र्र के बाहर दो बच्े खेल रहे हैं।
Two children are playing outside the house.
(ii) ‘मेर्दूतम्’ काणलदास की प्रणसद्ध रचिा है।
'Meghdootam' is a famous work of Kalidas.
(iii) तुम सब कल क्यों िहीं आए थे?
Why didn't you all come yesterday?
(iv) र्े दोिों र्हााँ जाएाँ ।
Both should go there.
(v) पररश्रमी जि सदैर् सफल होता है।
Laborious people always succeed.
(vi) सिी छात्र नििय ही सफल होंग।े
All the students will surely be successful.
(vii) उस लड़की िे पुिक पढ़ी।
That girl read the book.

पद्वितावबोधनम्
5. अर्ोणलणखतं गद्ांर्ं पनठत्वा प्रदत्तप्रश्नािाम् उत्तराणर् सं स्कृ तेि णलखत – 3
किि निर्शिो जिः िूरर पररश्रम्य नकणञ्चद् नर्त्तमुपाणजशतर्ाि्। तेि नर्त्तेि स्वपुत्रम् एकस्मिि्
महानर्द्ालये प्रर्ेर्ं दापनयतुं सफलो जातः। तत्तियः तत्रैर् छात्रार्ासे निर्सि् अध्ययिे
सं लग्नः समिूत।् एकदा स नपता तिूजस्य रुग्णतामाकर्ण्श व्याकु लो जातः, पुत्रं िष्ट्ं ु च
प्रस्मितः। परमथशकाश्येि पीनडतः स बसयािं नर्हाय पदानतरेर् प्राचलत्।
4

पदानतक्रमेर् सञ्चलि् सायं समयेऽप्यसौ गन्तव्याद् दूरे आसीत्। 'निर्ान्धकारे
प्रसृते नर्जिे प्रदेर्े पदयात्रा ि र्ुिार्हा', एर्ं नर्चायश स पार्श्शस्मिते ग्रामे रानत्रनिर्ासं
कतुं कणञ्चद् गृहिमुपागतः। करुर्ापरो गृही तिै आश्रयं प्रायच्छत्।

अ. एकपदेि उत्तरत। (के र्लं प्रशिद्वयम्) ½×2=1
(क) कः िूरर पररश्रम्य नकणञ्चद् नर्त्तमुपाणजशतर्ाि्?
(ख) करुर्ापरो गृही तिै नकं प्रायच्छत्?
(ग) निर्शिस्य पुत्रः कु त्र निर्सि् अध्ययिे सं लग्नः समिूत्?

आ. पूर्शर्ाक्येि उत्तरत। (के र्लं प्रशिद्वयम्) (1×2=2)
(क) नपता कथं व्याकु लो जातः?
(ख) निर्शिः जिः नकमथं पदानतरेर् प्राचलत्?
(ग) जिः नकं नर्चायश पार्श्शस्मिते ग्रामे रानत्रनिर्ासं कतुं कणञ्चद् गृहिमुपागतः?

6. अर्ोणलणखतं पद्ांर्ं पनठत्वा प्रदत्तप्रशिािाम् उत्तराणर् सं स्कृ तेि णलखत – 3
मृगा मृगैः सङ्गमिुव्रजस्मन्त, गार्ि गोणिः तुरगािुरङ्गैः।
मूखाशि मूखखः सुणर्यः सुर्ीणिः, समाि-र्ील-व्यसिेषु सयम् ॥

अ. एकपदेि उत्तरत - (के र्लं प्रशिद्वयम्) ½×2=1
(क) के मृगैः सह अनुव्रजन्ति?
(ख) सुधीभ ैः सह के द्वतष्ठन्ति?
(ग) गार्ः काणिः सह अिुव्रजस्मन्त?

आ. पूर्शर्ाक्येि उत्तरत - (के र्लं प्रशिद्वयम्) 1×2=2
(क) के षु सख्यं वद्वत?
(ख) तुरगाैः कैः सह अनुव्रजन्ति?
(ग) मूखाशः सुणर्यि कै ः सह अनुव्रजन्ति?

7. अर्ोणलणखतं िाट्ांर्ं पनठत्वा प्रदत्तप्रश्नािाम् उत्तराणर् सं स्कृ तेि णलखत - 3

काकैः - आम् सत्यं कणथतं त्वया- र्िुतः र्िराजः िनर्तुं तु अहमेर् योग्यः।
द्वपकैः - (उपहसि्) कथं त्वं योग्यः र्िराजः िनर्तुं , यत्र तत्र का-का इनत
ककश र्ध्वनििा र्ातार्रर्माकु लीकरोनष। ि रूपं , ि ध्वनिरस्मि। कृ ष्णर्र्णं
मेध्यामेध्यिक्षकं त्वां कथं र्िराजं मन्यामहे र्यम् ?
काकैः - अरे! अरे! नकं जल्पणस? यनद अहं कृ ष्णर्र्शः तनहश त्वं नकं गौराङ्गः? अनप च
नर्ियशते नकं यत् मम सत्यनप्रयता तु जिािां कृ ते उदाहरर्स्वरूपा-'अिृतं

5

र्दणस चेत् काकः दर्ेत'् - इनत प्रकारेर्। अिाकं पररश्रमैः ऐक्यं च
नर्र्श्प्रणथतम्। अनप च काकचेष्ट्ः नर्द्ाथी एर् आदर्शच्छात्रः मन्यते।
द्वपकैः – अलम् अलम् अनतनर्कत्थिेि। नकं नर्ियशते यत्-
काकः कृ ष्णः नपकः कृ ष्णः को िेदः नपककाकयोः।
र्सन्तसमये प्राप्ते काकः काकः नपकः नपकः॥
काकैः - अरे परिृत्! अहं यनद तर् सिद्वतं ि पालयानम तनहश कु त्र स्युः नपकाः? अतः
अहं एर् करूर्ापरः पणक्षसम्राट् काकः।

अ. एकपदे ि उत्तरत। (के र्लं प्रशिद्वयम्)
½×2=1
(क) नपककाकयोः िेदः कदा ज्ञायते?
(ख) कः ककश र्ध्वनििा र्ातार्रर्म् आकु लीकरोनत?
(ग) कीदृर्ः नर्द्ाथी आदर्शच्छात्रः मन्यते?

आ. पूर्शर्ाक्येि उत्तरत। (के र्लं प्रशिद्वयम्) 1×2=2
(क) अन्ते काकः नपकं प्रनत नकं र्दनत?
(ख) काकः कदा दर्ेत्?
(ग) कः आत्मािं र्िराजः िनर्तुं योग्यः णचन्तयनत?

8. मञ्जष
ू ातः समुणचतपदानि णचत्वा अर्ोणलणखत-श्लोकस्य अन्वयं पूरयत – ½×4=2
नपता यच्छनत पुत्राय बाल्ये नर्द्ार्िं महत्।
नपताऽस्य नकं तपिेपे इत्युनक्तित्कृ तज्ञता ॥

अन्वयः – नपता................. बाल्ये महत् …............ यच्छनत,
अस्य ............ नकं तपः तेपे इनत …........ तत्कृ तज्ञता।

ू ा-

नपता, उनक्तः, नर्द्ार्िम्, पुत्राय

अथर्ा
ू ायाः साहाय्येि श्लोकस्यिार्ाथे ररक्तिािानि पूरनयत्वा पुिःणलखत - ½×4=2
य इच्छत्यात्मिः श्रेयः प्रिूतानि सुखानि च।
ि कु याशदनहतं कमश स परेभ्यः कदानप च ॥
िार्ाथशः –
अस्य िार्ोऽस्मि यत् यः मािर्ः (i) ………. कल्यार्म् अणर्कं च
सुखम् (ii) ……….. , सः कदानप अन्येषां जिािां कृ ते अकल्यार्करं
6

(iii) ………… ि कु याशत् अनपतु सर्शदा (iv) ………. कमश कु याशत्।
ू ा

इच्छनत, कमश, कल्यार्करम्, स्वकीयम्

9. अर्ोणलणखत-कथांर्ं समुणचत-क्रमेर् णलखत – ½×8=4
(i) यद्नप ग्रामस्य आरक्षी एर् चौरः आसीत्।
(ii) चौरः एर् उच्ैः क्रोणर्तुमारित- ‘चौरोऽयं चौरोऽयम्’ इनत।
(iii) चौरस्य पादध्वनििा प्रबुद्धोऽनतणथः चौरर्ङ्या तमन्वर्ार्त् अगृहर्ाच्, परं
नर्णचत्रमर्टत।
(iv) नर्णचत्रा दैर्गनतः। तस्यामेर् रात्रौ किि चौरः गृहाभ्यन्तरं प्रनर्ष्ट्ः।
(v) तत्क्षर्मेर् रक्षापुरुषः तम् अनतणथं चौरोऽयम् इनत प्रयाप्य कारागृहे प्राणक्षपत्।
(vi) तस्य तारस्वरेर् ग्रामर्ाणसिः प्रबुद्धाः।
(vii) तत्र निनहतामेकां मञ्जूषाम् आदाय पलानयतः।
(viii) ग्रामर्ाणसिः स्वगृहाद् निष्क्रम्य अनतणथमेर् चौरं मत्वा अित्सशयि्।

-------------0000--------------

7