NCERT Book Class 6 Sanskrit (Deepakam) Chapter 11 यः जानाति सः पण्डितः

एकादशः पाठः
यः जानाति सः पण्डितः
संस्कृत-साहित्ये प्रहेलिकानां विशिष्‍टं स्थानम् अस्ति । प्रहेलिकाः आबालवृद्धं मानसिकम् उल्लासं
जनयन्ति । बद्धेः
ु तार्कि कशक्‍ति‍ंवर्धयन्ति । चिन्तनक्षमतां विकासयन्ति । पर्वू जानां कवीनां बद्धि
ु मत्तां
कल्पनाशक्‍ति‍ंच दर्शयन्ति ।

भोजनान्ते च किं पेयं जयन्तः कस्य वै सतु ः ।
कथं विष्णुपदं प्रोक्‍तं तक्रं शक्रस्य दुर्लभम् ॥ १ ॥

विवरणम् – भोजनस्य अन्ते किं पानीयम् ? (......................) । जयन्तः कस्य पत्ु रः ? (......................) ।
विष्णोः सान्निध्यं कथम् उक्‍तम् ? (......................) ।

न तस्यादिर्न तस्यान्तो मध्ये यस्तस्य तिष्‍ठति ।
तवाप्यस्ति ममाप्यस्ति यदि जानासि तद्वद ॥ २ ॥
विवरणम् – तस्य आदिः ‘न’ अस्ति, तस्य अन्तः अपि ‘न’ अस्ति, तस्य मध्ये ‘य’ तिष्‍ठति । तत् तव
अपि अस्ति । मम अपि अस्ति । यदि जानासि तत् वद – (......................) ।

वक्ष
ृ स्याग्रे फलं दृष्‍टं फलाग्रे वक्ष
ृ एव च ।
अकारादिं सकारान्तं यो जानाति स पण्डितः ॥ ३ ॥

विवरणम् – वृक्षस्य अग्रे फलं दृष्‍टं, फलस्य अग्रे वृक्षः एव च । अकारः यस्य आदिः, तथैव सकारः यस्य
अन्ते अस्ति, तत् पदं यः जानाति सः पण्डितः – (......................) ।

CH_11.indd 112 23-Apr-25 5:04:09 PM