NEET 2021 Question Paper in Bengali

Test Booklet Code
š¹ãÛ¡àšå[ÑzA¡à¹ Î}ìA¡t¡
AJHGAA No. :

Do not open this Test Booklet until you are asked to do so.

M6
This Booklet contains 28+48 pages.
BENGALI

[>샢Ššà*Ú๠šè줢 &Òü š¹ãÛ¡àšå[ÑzA¡à Jå[ºì¤ >à¡ú &Òü š¹ãÛ¡àšå[ÑzA¡àÚ 28+48 [i¡ šõË¡à "àìá
Read carefully the Instructions on the Back Cover of this Test Booklet.
&Òü š¹ãÛ¡àšå[ÑzA¡à¹ ëÅÈ šõË¡àÚ šøƒv¡ [>샢Åऺ㠙◠ÎÒA¡àì¹ šØl¡æ>ú
Important Instructions : P¡¹ç¡â«šèo¢ [>샢Åऺã :
1. The Answer Sheet is inside this Test Booklet. When
you are directed to open the Test Booklet, take out the 1. š¹ãÛ¡à šå[ÑzA¡à¹ 뮡t¡ì¹ l¡üv¡¹šy ëƒ*Úà "àìá¡ú ™J> ët¡à³àìA¡ š¹ãÛ¡à
Answer Sheet and fill in the particulars on OFFICE Copy šå[ÑzA¡à ëJàºà¹ [>샢Šëƒ*Úà Òì¤, l¡üv¡¹šy[i¡ 뤹 A¡ì¹ >à* &¤}
carefully with blue/black ball point pen only. &¹ `¡àt¡¤¸ [¤ÈÚऺ㠙◠ÎÒA¡àì¹ Ç¡‹å³ày >ãº/A¡àìºà ¤º šìÚ–i¡
2. The test is of 3 hours duration and the Test Booklet A¡º³ [ƒìÚ šè¹o A¡¹¡ú
contains 200 multiple-choice questions (four options
with a single correct answer) from Physics, Chemistry 2. š¹ãۡ๠γÚÎã³à 3 Q–i¡à ¡&¤} š¹ãÛ¡à šå[ÑzA¡àÚ šƒà=¢[¤ƒ¸à,
and Biology (Botany and Zoology). 50 questions in ¹ÎàÚ>[¤ƒ¸à &¤} \ã¤>-[¤`¡à> (l¡ü[Š±ƒ[¤ƒ¸à * šøàoã[¤ƒ¸à) [¤ÈìÚ¹
each subject are divided into two Sections (A and B) 200 [i¡ ¤×[¤A¡¿ãÚ šøÅ— "àëá¡ú (&A¡[i¡ Ç¡‡ý¡ l¡üv¡¹-Î[Òt¡ W¡à[¹i¡à [¤A¡¿
as per details given below :
ëƒ*Úà ÒìÚìá) šøìt¡¸A¡ [¤ÈìÚ 50 [i¡ šøÅ— "àëá, ™àìA¡ [>´•à>åÎàì¹
(a) Section A shall consist of 35 (Thirty-five) Questions
in each subject (Question Nos – 1 to 35, ƒåÒü[i¡ Jr¡ (A &¤} B)-& ®¡àK A¡¹à ÒìÚìá :
51 to 85, 101 to 135 and 151 to 185). All questions (a) Jr¡ A ¹ šøìt¡¸A¡[i¡ [¤ÈìÚ 35 [i¡ šøÅ— (šøÅ— Î}J¸à – 1 ì=ìA¡ 35,
are compulsory.
51 ì=ìA¡ 85, 101 ì=ìA¡ 135 &¤} 151 ì=ìA¡ 185)
(b) Section B shall consist of 15 (Fifteen) questions in
each subject (Question Nos – 36 to 50, 86 to 100, 136
"àìá ú ÎA¡º šøÅ—Òü "[>¤à™¢¡ú
to 150 and 186 to 200). In Section B, a candidate (b) Jr¡ B ¹ šøìt¡¸A¡[i¡ [¤ÈìÚ 15 [i¡ šøÅ— (šøÅ— Î}J¸à– 36 ì=ìA¡ 50,
needs to attempt any 10 (Ten) questions out of 15 86 ì=ìA¡ 100, 136 ì=ìA¡ 150 &¤} 186 ì=ìA¡ 200) "àëá¡ú
(Fifteen) in each subject.
Jr¡ B ìt¡, š¹ãÛ¡à=¢ãìA¡ šøìt¡¸A¡ [¤ÈìÚ¹ 15 [i¡ šøÅ— ë=ìA¡ ë™ìA¡àì>à
Candidates are advised to read all 15 questions
in each subject of Section B before they start 10 [i¡ šøìÅ—¹ l¡üv¡¹ "¤Å¸Òü [ƒìt¡ Ò줡ú
attempting the question paper. In the event of a š¹ãÛ¡à=¢ã샹 l¡üšìƒÅ ëƒ*Úà Òº ë™ šøÅ—P¡[º¹ l¡üv¡¹ ëƒ*Ú๠šè줢
candidate attempting more than ten questions, the
Jr¡ B ¹ γÑz 15 [i¡ šøÅ— šØl¡ì¤¡ú ™[ƒ ëA¡àì>à š¹ãÛ¡à=¢ã ƒÅ[i¡ šøìÅ—¹
first ten questions answered by the candidate
shall be evaluated. "[‹A¡ šøìÅ—¹ l¡üv¡¹ ëƒÚ t¡àÒìº š¹ãÛ¡à=¢ã¹ ‡à¹à l¡üv¡[¹t¡ šø=³ ƒÅ[i¡
3. Each question carries 4 marks. For each correct response, šøìÅ—¹ l¡üv¡¹ìA¡Òü ³èº¸à}A¡> A¡¹à Ò줡ú
the candidate will get 4 marks. For each incorrect 3. šø[t¡ šøìÅ—¹ ³èº¸³à> 4¡ú šøìt¡¸A¡ šøìÅ—¹ Î[k¡A¡ l¡üv¡ì¹¹ \>¸ š¹ãÛ¡à=¢ã
response, one mark will be deducted from the total
4 >´¬¹ šà줡ú šøìt¡¸A¡ šøìÅ—¹ ®å¡º l¡üv¡ì¹¹ \>¸ ë³ài¡ šøàœ¡ >´¬¹
scores. The maximum marks are 720.
4. Use Blue/Black Ball Point Pen only for writing ë=ìA¡ 1 >´¬¹ A¡ài¡à ™à줡ú Î줢àZW¡ >´¬¹ 720¡ú
particulars on this page/marking responses on Answer 4. &Òü šõË¡àÚ `¡àt¡¤¸ [¤ÈÚऺã * l¡üv¡¹ƒàì>¹ \>¸ Ç¡‹å³ày >ãº/A¡àìºà
Sheet.
¤º šìÚ–i¡ A¡º³ ¤¸¤Ò๠A¡¹ìt¡ Ò뤡ú
5. Rough work is to be done in the space provided for this
purpose in the Test Booklet only. 5. Ç¡‹å³ày š¹ãÛ¡à šå[ÑzA¡àÚ [>샢[Åt¡ Ñ‚àì> JÎØl¡à A¡¹ìt¡ Ò줡ú

In case of any ambiguity in translation of any question, English version shall be treated as final.
ìA¡àì>à šøÅ— [>ìÚ ">å¤à샹 [¤°à[”z =àA¡ìº, Òü}ì¹[\ šøÅ— Wè¡Øl¡à”z ¤ìº ³à>ìt¡ Ò줡ú
Name of the Candidate (in Capitals) :
š¹ãÛ¡à=¢ã¹ >à³ (¤Øl¡ Ò¹ìó¡) :
Roll Number : in figures
yû¡[³A¡ >´¬¹ : Î}J¸àÚ
: in words
: Åì¦
Centre of Examination (in Capitals) :
š¹ãÛ¡àìA¡–ƒø (¤Øl¡ Ò¹ìó¡) —
Candidate’s Signature : Invigilator’s Signature :
š¹ãÛ¡à=¢ã¹ ѬàÛ¡¹ — [>¹ãÛ¡ìA¡¹ ѬàÛ¡¹ —
Facsimile signature stamp of
Centre Superintendent :

M6 Bengali
2
Jr¡ - A (šƒà=¢[¤ƒ¸à) 4. ‘R’ ¤¸àÎàì‹¢¹ &A¡[i¡ ë³ài¡à ëA¡[¤ìº¹ ³‹¸ [ƒìÚ ‘I’ šø¤àÒ
™àìZá ™à šøÑ‚ìZá샹 ³ì‹¸ γ®¡àì¤ ¤[–i¡t¡¡ú ëA¡[¤ìº¹
³ì‹¸ [ƒìÚ šø¤àìÒ¹ \>¸ K[k¡t¡ ëW¡ï´¬A¡ ëÛ¡y¹ B(r) ÎìU
1. [W¡ìy ¤[o¢t¡ ‹à¹A¡P¡[º¹ t塺¸ ‹à¹A¡â« ÒìZá : ëA¡[¤ìº¹ "Û¡ ë=ìA¡ ‘r’ ƒè¹ì⫹ š[¹¤t¢¡> [>ì´• "[S¡t¡
ë™ [W¡ìy ëƒJàì>à ÒìÚìá t¡à Òº :

(1)
(1) 3C

(2) 2C

(3) C/2

(4) 3C/2
(2)
2. ëÎÒü "oåP¡[ºìA¡Òü ëšàºà¹ "oå ¤ºà ÒÚ ™à샹 :
(1) [‡ì³¹ç¡ °à³A¡ Åè>¸¡ú
(2) ëA¡¤º³ày t¡[Øl¡;ìÛ¡ìy¹ l¡üš[Ñ‚[t¡ìt¡ "à‹àì>¹
ιìo¹ \>¸ [‡ì³¹ç¡ °à³A¡ "[\¢t¡ ÒÚ¡ú
(3)
(3) [‡ì³¹ç¡ °à³A¡ "[\¢t¡ ÒÚ ëA¡¤º³ày ëW¡ï´¬A¡ ëÛ¡ìy¹
">åš[Ñ‚[t¡ìt¡¡ú
(4) Ñ‚àÚã t¡[Øl¡; [‡ì³¹ç¡ °à³A¡ "àìá¡ú

3. &A¡[i¡ "Îã³ íƒìQ¢¸¹ ëÎà\à š[¹¤àÒã¹ ³ì‹¸ [ƒìÚ 5 A (4)
šø¤àÒ ™àìZá¡ú &A¡[i¡ ÒüìºA¡i¡ö> š[¹¤àÒ㹠γà”z¹àìº
105 m/s ë¤ìK ™àìZá¡ú ÒüìºA¡i¡ö> &¤} š[¹¤àÒã[i¡¹ ³ì‹¸
&A¡[i¡ ³å×ìt¢¡ º´¬ ƒè¹â« 20 cm Òìº ' ³å×ìt¢¡ ÒüìºA¡i¡ö>[i¡
A¡t¡ ³àì>¹ ¤º ">审¤ A¡¹ì¤ ?
5. &A¡[i¡ ëšàìi¡>[Î*[³i¡à¹ ¤t¢¡>ãìt¡ 1.5 V t¡[Øl¡ZW¡àºA¡ ¤ìº¹
ëA¡àÈ ºàKàìº t¡àì¹¹ 36 cm íƒìQ¢¸ [>Ñš–ƒ [¤–ƒå šà*Úà
™àÚ¡ú ™[ƒ ' ëA¡àÈ[i¡¹ ¤ƒìº 2.5 V t¡[Øl¡ZW¡àºA¡ ¤ìº¹
&A¡[i¡ ëA¡àÈ ºàKàì>à ÒÚ, t¡ì¤ t¡àì¹¹ A¡t¡ íƒìQ¢¸ [>Ñš–ƒ
[¤–ƒå šà*Úà ™àì¤ ?
(1) 60 cm
(1) 4×10−20 N
(2) 21.6 cm
(2) 8π×10−20 N
(3) 64 cm
(3) 4π×10−20 N
(4) 62 cm
(4) 8×10−20 N

Bengali M6
3
6. &A¡[i¡ γt¡º t¡[Øl¡;Wå¡´¬A¡ãÚ t¡¹U x "Û¡ ¤¹à¤¹ "Køι 10. Ñz´±-I-& ‹àt¡¤ š[¹¤àÒã¹ ³ì‹¸ šø¤àìÒ¹ ÎìU \[Øl¡t¡
ÒìZá¡ú [>ì´•àv¡û¡ ëA¡à> ë\ài¡ Î[k¡A¡®¡àì¤ t¡[Øl¡; ëÛ¡y (E) A¡ìÚA¡[i¡ 뮡ït¡-š[¹®¡àÈà l¡üìÀJ A¡¹à ÒìÚìá¡ú Ñz´±-II-&
&¤} ëW¡ï´¬A¡ ëÛ¡y (B) ¹ ™=àyû¡ì³ [ƒA¡ [>샢ŠA¡ì¹ ? í¤ƒå¸[t¡A¡ ¹à[Å ‡à¹à \[Øl¡t¡ [A¡áå Kà[o[t¡A¡ δšA¢¡ ëƒ*Úà
∧ ∧ ∧ ∧ "àìá¡ú Ñz´±-I-&¹ ÎìU Ñz´±-II 볺à* * Î[k¡A¡ [¤A¡¿[i¡
(1) j+k, j+k
∧ ∧ ∧ ∧ ë¤ìá >à*¡ú
(2) − j+k, − j−k Ñz´±-I Ñz´-± II
∧ ∧ ∧ ∧
(3) j +k, − j−k
m
(A) [l¡öóô¡iô¡ ë¤K (P)
ne2 ρ
∧ ∧ ∧ ∧
(4) − j+k, − j+k (B) å¸[t¡A¡ ë¹à‹àS¡ (Q) nevd
7. L "àì¤ÅàìS¡¹ &A¡[i¡ "àì¤ÅA¡, C ‹à¹A¡ì⫹ &A¡[i¡ ‹à¹A¡, eE
&¤} ‘R’ ë¹à싹 &A¡[i¡ ë¹à‹A¡ìA¡ ëÅøoã γ¤àìÚ &A¡[i¡ (C) [¹º¸àA¡ìÎÎ> š™¢àÚA¡àº (R)
m
τ

š[¹¤t¢¡ã [¤®¡¤ šø쮡ƒ l¡ü;ìÎ V-쮡àìÂi¡¹ ÎìU [W¡ìy¹ E
(D) šø¤àÒ Q>â« (S)
J
>¸àÚ ºàKàì>à ÒìÚìá¡ú (1) (A)-(R), (B)-(S), (C)-(P), (D)-(Q)
L, C &¤} R &¹ šøà”zP¡[º¹ ³ì‹¸ [¤®¡¤ šø쮡ƒ ™=àyû¡ì³ (2) (A)-(R), (B)-(S), (C)-(Q), (D)-(P)
(3) (A)-(R), (B)-(P), (C)-(S), (D)-(Q)
40 V, 10 V &¤} 40 V &¤} LCR ëÅøoã ¤t¡¢>ã¹ ³ì‹¸ (4) (A)-(R), (B)-(Q), (C)-(S), (D)-(P)
šø¤àÒ³ày๠[¤Ñz๠10 2 A¡ú ¤t¢¡>ã[i¡¹ šø[t¡ì¹à‹ Òº : 11. šõ[=¤ã šõË¡ ë=ìA¡ ³å[v¡û¡ì¤K v ú &A¡[i¡ KøÒ ™à¹ ¤¸àÎà‹¢
šõ[=¤ã¹ ¤¸àÎàì‹¢¹ W¡à¹P¡o &¤} ®¡¹ Q>â« šõ[=¤ã¹ γà>,
ëÎÒü KøìÒ¹ šõË¡ ë=ìA¡ ³å[v¡û¡ì¤K Òì¤ :
(1) v
(2) 2v
(3) 3v
(4) 4v
(1) 4 2 Ω 12. M ®¡ì¹¹ * d Q>ì⫹ &A¡[i¡ Û塉 ¤ºìA¡ [NÃÎà[¹> ®¡[t¢¡
(2) 5 2 Ω &A¡[i¡ šàìy ëó¡ºìº [A¡áå Î³Ú šì¹ t¡à¹ ë¤K ‹ø硤A¡ ÒÚ¡ú
(3) 4Ω d
(4) 5Ω ™[ƒ [NÃÎà[¹ì>¹ Q>â« 2 ÒÚ, t¡ì¤ Îà–ƒøt¡à\[>t¡ ë™ ¤º
8. 600 nm t¡¹UîƒìQ¢¸¹ &A¡[i¡ &A¡¤o¢ã "àìºàA¡ l¡ü;Î ¤º[i¡¹ l¡üš¹ A¡à\ A¡ì¹ t¡à Òº :
3.3×10−3 watt Û¡³t¡à [>@ιo A¡ì¹¡ú ' l¡ü;Î ‡à¹à Mg
(1)
šø[t¡ ëÎìA¡ìr¡ KØl¡ [>@Îõt¡ ëó¡ài¡ì>¹ Î}J¸à Òì¤ : 2
(2) Mg
(h=6.6×10−34 Js)
(1) 1018 3
(3) Mg
(2) 1017 2
(3) 1016 (4) 2 Mg
(4) 1015
13. &A¡[i¡ ¤Ññ ‘n’ A¡´šàìS¡ &A¡[i¡ ιº ëƒàº-K[t¡ δšàƒ>
9. ‘λ’ t¡¹UîƒìQ¢¸¹ &A¡[i¡ t¡[Øl¡;Wå¡´¬A¡ãÚ t¡¹U &A¡[i¡ "àìºàA¡
A¡¹ìá¡ú ¤Ññ[i¡¹ [Ñ‚[t¡ Å[v¡û¡¹ A¡´šàS¡ Òº :
Î}줃ã t¡ìº¹ l¡üš¹ "àš[t¡t¡ Òº ™à¹ A¡à™¢ "ìšÛ¡A¡ (1) n
l¡üìšÛ¡oãÚ¡ú ™[ƒ ' t¡º ë=ìA¡ ‘m’-®¡ì¹¹ [>@Î[¹t¡ (2) 2n
(3) 3n
"àìºàA¡ ÒüìºA¡i¡öì>¹ [l¡ ¤øK[º t¡¹UîƒQ¢¸ λd ÒÚ, t¡ì¤ : (4) 4n
 2m  2 14. 60 m l¡üZW¡t¡à ë=ìA¡ 15 kg/s Òàì¹ \º >ãìW¡ šìØl¡ &A¡[i¡
(1) λ= λd
 hc  i¡à¹¤àÒü> W¡àºàìZá¡ú ™[ƒ QÈ¢o\[>t¡ ¤ìº¹ \>¸ Òü>šåi¡
 2mc  2 Å[v¡û¡¹ 10% >Ê¡ ÒÚ, t¡ì¤ i¡à¹¤àÒü>[i¡ A¡t¡ Û¡³t¡à l¡ü;šàƒ>
(2) λd= λ
 h 
A¡¹ìá ? (g=10 m/s2)
 2mc  2
(3) λ= λd (1) 10.2 kW
 h  (2) 8.1 kW
 2h  2 (3) 12.3 kW
(4) λ= λd (4) 7.0 kW
 mc 

M6 Bengali
4
15. [W¡ìy¹ >¸àÚ &A¡[i¡ t¡[Øl¡; [‡ì³¹ç¡ìA¡ &A¡[i¡ t¡[Øl¡; ëÛ¡ìy 19. ¤òà[ƒìA¡¹ Ñz´±[i¡¹ ÎìU l¡à>[ƒìA¡¹ Ñz´±[i¡ 볺à* &¤}
¹àJà ÒìÚìá¡ú ëA¡à> [ƒìA¡ &[i¡ &ìKàì¤ ? [¤A¡¿P¡[º¹ ³ì‹¸ ë=ìA¡ Î[k¡A¡ [¤A¡¿[i¡ ë¤ìá >à* ú
Ñz´±-I Ñz´-± II
1
(A) K¸àÎ-"oåP¡[º¹ KØØl¡ (P) nm v 2
3
¤K¢ì¤ìK¹ ¤K¢³åº
3 RT
(B) "àƒÅ¢ K¸àÎ ‡à¹à (Q)
M
(1) ¤òà[ƒìA¡ ë™ìÒtå¡ &¹ [Ñ‚[t¡ Å[v¡û¡ ¤õ[‡ý¡ šàì¤ šøƒv¡ W¡àš
(2) l¡à>[ƒìA¡ ë™ìÒtå¡ &¹ [Ñ‚[t¡ Å[v¡û¡ ÒùàÎ šàì¤ 5
(3) ¤òà[ƒìA¡ ë™ìÒtå¡ &¹ [Ñ‚[t¡ Å[v¡û¡ ÒùàÎ šàì¤ (C) &A¡[i¡ "oå¹ KØØl¡ (R)
2
RT

(4) l¡à>[ƒìA¡ ë™ìÒtå¡ &¹ [Ñ‚[t¡ Å[v¡û¡ ¤õ[‡ý¡ šàì¤ Kt¡ãÚ Å[v¡û¡
3
16. ‘C’ ‹à¹A¡ì⫹ &A¡[i¡ ‹à¹ìA¡¹ ƒåÒü šøàì”z¹ [®¡t¡¹ &A¡[i¡ (D) &A¡ ë³àº [‡š¹³àoåA¡ (S) k BT
2
š[¹¤t¢¡ã 뮡àìÂi¡\ l¡ü;Î V ºàKà> Òº ë™Jàì> :
K¸àìι ë³ài¡ "®¡¸”z¹ão
V=V0 sinωt
Å[v¡û¡
‹à¹ìA¡¹ šàt¡ ƒå[i¡¹ ³ì‹¸ ιo šø¤àÒ³ày๠³à> :
(1) (A) - (R), (B) - (P), (C) - (S), (D) - (Q)
(1) Id=V0 ωCcosωt
(2) (A) - (Q), (B) - (R), (C) - (S), (D) - (P)
V
(2) Id= 0 cosωt (3) (A) - (Q), (B) - (P), (C) - (S), (D) - (R)
ωC (4) (A) - (R), (B) - (Q), (C) - (P), (D) - (S)
V
(3) Id= 0 sin ωt
ωC 20. t=0 γìÚ [Ñ‚¹à¤Ñ‚à ë=ìA¡ &A¡[i¡ ëáài¡ ¤ÃA¡ &A¡[i¡ ³Îõo
(4) Id=V0 ωCsinωt >t¡t¡º ¤¹à¤¹ "¤àì‹ >ãìW¡ >à³ìá¡ú ™[ƒ t=n−1 ë=ìA¡
t=n ³‹¸¤t¢¡ã γìÚ ¤ÃA¡[i¡ Sn ƒè¹â« "[t¡yû¡³ A¡ì¹, t¡ì¤
17. 208C Qì¹¹ t¡àš³àyàÚ ¹[Û¡t¡ &A¡ A¡àš A¡[ó¡¹ t¡àš³àyà
Sn
908C ë=ìA¡ 808C-& A¡³ìt¡ t [³[>i¡ Î³Ú ºàìK¡ú &A¡Òü
Sn+1
">åšàt¡[i¡ Òì¤ :
t¡àš³ày๠Qì¹ &A¡Òü ‹¹ìo¹ &A¡ A¡àš A¡[ó¡¹ t¡àš³àyà
2n−1
808C ë=ìA¡ 608C-& A¡³ìt¡ ë™ Î³Ú ºàKì¤ t¡à Òº : (1)
2n
13 2n−1
(1) t
10 (2) 2n+1
13
(2) t 2n+1
5 (3) 2n−1
10
(3) t 2n
13
(4) 2n−1
5
(4) t
13
21. &A¡[i¡ ët¡\[ÑI¡Ú [>l¡ü[AáÚàÎ AZ X -&¹ [>ì´•àv¡û¡ yû¡ì³
18. γà> íƒQ¢¸, šøÑ‚ìZრ&¤} &A¡Òü l¡üšàƒà> [ƒìÚ K[k¡t¡ t¡à;Û¡[oA¡ [¤Qi¡> Òº :
W¡à¹[i¡ t¡à¹ìA¡ γà”z¹àº γ¤àìÚ ¹àJìº t¡à¹ t塺¸ ë¹à‹ A
X → Z −1B → Z −3C → Z − 2 D
ÒÚ 0.25 Ω ú ™[ƒ t¡à¹P¡[ºìA¡ ëÅøoã γ¤àìÚ Î}ì™àK Z

A¡¹à ™àÚ, ëÎìÛ¡ìy t塺¸ ë¹à싹 ³à> A¡t¡ Òì¤ ? ë™Jàì> Z ÒìZá X ë³ï캹 šà¹³ào[¤A¡ Î}J¸à¡ú yû¡ì³
(1) 0.25 Ω δ±à¤¸ [¤Q[i¡t¡ A¡oàP¡[º ÒìZá :
(2) 0.5 Ω (1) α, β−, β+
(3) 1Ω (2) α, β+, β−
(3) β+, α, β−
(4) 4Ω
(4) β−, α, β+

Bengali M6
5
22. &A¡[i¡ ÑIæ¡ ìKì\¹ ‡à¹à &A¡[i¡ t¡àì¹¹ ¤¸àÎ ³àšà¹ Î³Ú 26. [šø\³[i¡ ë=ìA¡ [>K¢³> ëA¡àìo¹ ³à> [>o¢Ú A¡¹¡ú Aò¡àìW¡¹
[>ì´•àv¡û¡ šàk¡ šà*Úà ëKº¡ú šø[t¡Î¹àS¡ 3 ú
³åº ëÑHþ캹 šàk¡ : 0 mm
W¡yû¡àA¡à¹ ëÑHþ캹 šàk : 52 Q¹
ëƒ*Úà "àìá ë™ ³åº ìÑHþ캹 1 mm W¡yû¡àA¡à¹ ëÑHþ캹
100 Qì¹¹ ÎìU ³à>à>ÎÒü¡ú l¡üšì¹àv¡û¡ t¡=¸ ë=ìA¡ t¡àì¹¹
¤¸àÎ Òº :
(1) 0.52 cm
(2) 0.026 cm (1) 608
(3) 0.26 cm (2) 308
(4) 0.052 cm (3) 458
(4) 908
23. &A¡[i¡ γà”z¹àº šàt¡ ‹à¹ìA¡¹ ƒå[i¡ šàìt¡¹ ³ì‹¸ Îåȳ
→
t¡[Øl¡; ëÛ¡y ‘ E ’ "àìá¡ú ™[ƒ šàt¡ ƒå[i¡¹ ³ì‹¸ ƒè¹â« ‘d’ ÒÚ 27. >ãìW¡ ƒå[i¡ [¤¤õ[t¡ (A) * (B) ëƒ*Úà "àìá¡ú Î[k¡A¡ l¡üv¡¹
&¤} šø[t¡[i¡ šàìt¡¹ ëÛ¡yó¡º ‘A’ ÒÚ, t¡ì¤ ‹à¹A¡[i¡ìt¡ Î>àv¡û¡ A¡¹¡ú
(A) [¤®¡¤ [>Ú”|A¡ ¤t¢¡>ãìt¡ &A¡[i¡ ë\>๠l¡àìÚàl¡ìA¡
Î[e¡t¡ Å[v¡û¡¹ š[¹³ào Òº : (ε0=Åè>¸Ñ‚àì>¹ t¡[Øl¡; 쮡ƒ¸t¡à)
1
[¤š¹ãt¡ ¤àÚàìÎ Î}™åv¡û¡ A¡¹ìt¡ ÒÚ¡ú
(1) ε E2 (B) &A¡[i¡ p-n Î}ì™àìK¹ [¤®¡¤ šøàW¡ã¹ 0.1 V ë=ìA¡
2 0
(2) ε0EAd 0.3 V-&¹ ³ì‹¸ =àìA¡¡ú
1 (1) (A) &¤} (B) ƒåÒü[i¡ Î[k¡A¡¡ú
(3) ε0 E2 Ad
2 (2) (A) &¤} (B) ƒåÒü[i¡ ®å¡º¡ú
E2 Ad (3) (A) Î[k¡A¡ &¤} (B) ®å¡º¡ú
(4) ε0
(4) (A) ®å¡º [A¡”ñ (B) Î[k¡A¡¡ú
24. &A¡[i¡ n-i¡àÒüš "‹¢š[¹¤àÒã¹ ÒüìºA¡i¡öì>¹ Î}J¸à Q>â«
28. R1 &¤} R2 ¤¸àÎàì‹¢¹ ƒå[i¡ ëKà[ºÚ š[¹¤àÒãìA¡ &A¡[i¡ t¡à¹
&A¡[i¡ p-i¡àÒüš "‹¢š[¹¤àÒã¹ ëÒà캹 Î}J¸à Q>ì⫹ (KàØn¡â«)
γà>¡ú &A¡[i¡ t¡[Øl¡; ëÛ¡y &Òü ƒåÒü[i¡ "‹¢š[¹¤àÒã¹ ƒåÒü ‡à¹à ™åv¡û¡ A¡¹à "àìá¡ú ëKàºA¡ ƒå[i¡¹ "à‹àì>¹ t¡º³à[yA¡
šàìŬ¢¹ ³ì‹¸ šøìÚàK A¡¹à Òº¡ú &Òü ƒå[i¡ "‹¢š[¹¤àÒã¹ Q>ì⫹ ">åšàt¡ (σ1/σ2) Òº :
R1
³ì‹¸ [ƒìÚ t¡[Øl¡;šø¤àìÒ¹ t塺>à A¡¹¡ú (1) R2
(1) n-i¡àÒüìš¹ ³ì‹¸ t¡[Øl¡;šø¤àÒ = p-i¡àÒüìš¹ ³ì‹¸
R2
t¡[Øl¡;šø¤àÒ¡ (2) R1
(2) p-i¡àÒüìš¹ ³ì‹¸ t¡[Øl¡;šø¤àÒ > n-i¡àÒüìš¹ ³ì‹¸
t¡[Øl¡;šø¤àÒ  R1 
(3)  
(3) n-i¡àÒüìš¹ ³ì‹¸ t¡[Øl¡;šø¤àÒ > p-i¡àÒüìš¹ ³ì‹¸  R2 
t¡[Øl¡;šø¤àÒ R12
(4)
(4) p-i¡àÒüìš¹ ³ì‹¸ ëA¡à> t¡[Øl¡;šø¤àÒ Òì¤ >à, ëA¡¤º R22
n-i¡àÒüìš¹ ³ì‹¸ t¡[Øl¡;šø¤àÒ Ò줡 29. ™[ƒ ¤º [ F ], ⫹o [ A ] &¤} Î³Ú [ T ] ëA¡ ™[ƒ šøà=[³A¡
25. &A¡[i¡ l¡üv¡º ëºX ‘A’ ™à¹ ëó¡àA¡àÎ íƒQ¢¸ 20 cm &¤} 뮡ït¡ ¹à[Å [ÒÎàì¤ K>¸ A¡¹à ÒÚ, t¡ì¤ Å[v¡û¡¹ ³àyà Òì¤ :
&A¡[i¡ "¤t¡º ëºX ‘B’ ™à¹ ëó¡àA¡àÎ íƒQ¢¸ 5 cm, t¡à샹 (1) [F] [A] [ T]
(2) [ F ] [ A ] [ T2 ]
&A¡Òü "Û¡ ¤¹à¤¹ [>ì\샹 ³ì‹¸ ‘d’ ƒè¹ìâ« ¹àJà Òº¡ú (3) [ F ] [ A ] [ T−1 ]
™[ƒ &A¡[i¡ γà”z¹àº ¹[ƵP¡Zá ‘A’ ¹ l¡üš¹ "àš[t¡t¡ ÒÚ (4) [ F ] [ A−1 ] [ T ]

&¤} ‘B’ ë=ìA¡ γà”z¹àº®¡àì¤ [>K¢t¡ ÒÚ, t¡ì¤ ‘d’ ¹ ³à> 30. ™[ƒ E &¤} G ™=àyû¡ì³ Å[v¡û¡ * ³ÒàA¡È¢ãÚ ‹ø硤A¡ ÒÚ, t¡ì¤
cm-& Òì¤ : E
¹ ³àyà Òì¤ :
(1) 25 G
(2) 15 (1) [ M2 ] [ L−1 ] [ T0 ]
(2) [ M ] [ L−1 ] [ T−1 ]
(3) 50
(3) [ M ] [ L0 ] [ T0 ]
(4) 30 (4) [ M2 ] [ L−2 ] [ T−1 ]

M6 Bengali
6
31. &A¡[i¡ ¤õÒ; ëó¡àA¡àÎ íƒQ¢¸ * ¤õÒ; l¡üì–µÈ Î´šÄ &A¡[i¡ Jr¡ - B (šƒà=¢[¤ƒ¸à)
ëºX &A¡[i¡ >쮡à¤ãÛ¡o ™ì”|¹ "[®¡ºÛ¡¸ [ÒÎàì¤ A¡à³¸,
ë™ìÒtå¡ :
(1) l¡üì–µÈ ¤õÒ; Òìº šø[t¡[¤´¬¹ l¡ü;A¡È¢t¡à &¤} ƒõŸ³à>t¡à 36. &A¡[i¡ LCR ëÅøoã ¤t¢¡>ãìt¡ 5.0 H ³àì>¹ &A¡[i¡ "àì¤ÅA¡,
¤àØl¡ì¤¡ú 80 µF ³àì>¹ &A¡[i¡ ‹à¹A¡ &¤} 40 Ω ³àì>¹ &A¡[i¡
(2) "[®¡ºìÛ¡¹ ¤õÒ; ëÛ¡yó¡º Òìº "àìºà šågã®å¡t¡ ë¹à‹ìA¡ 230 V ³àì>¹ &A¡[i¡ š[¹¤t¢¡ã 뮡àìÂi¡\ *
A¡¹à¹ Û¡³t¡à ®¡àìºà Ò줡ú š[¹¤t¢¡>Å㺠A¡´šàìS¡¹ l¡ü;ìι ÎìU Î}ì™àK A¡¹à Òº¡ú
(3) ¤Øl¡ l¡üì–µÈ Òìº ë¤Åã [¤ìÅÃÈoã Û¡³t¡à Ò줡ú l¡ü;ìι ë™ ëA¡ï[oA¡ A¡´šàS¡P¡[ºìt¡ ¤t¢¡>ãìt¡ Ñ‚à>à”z[¹t¡
(4) l¡üšì¹àv¡û¡ ΤP¡[º¡ú Û¡³t¡à ">å>àƒã ëA¡ï[oA¡ A¡´šàS¡ìt¡ Û¡³t¡à¹ "ì‹¢A¡ ÒÚ t¡à
32. 240 ®¡¹ Î}J¸à¹ &A¡[i¡ [>l¡ü[AáÚàÎ ƒå[i¡ iå¡A¡ì¹àìt¡ 뮡ìU Òº :
ëKº ™àìt¡ A¡ì¹ šø[t¡[i¡ iå¡A¡ì¹à¹ ®¡¹ Î}J¸à 120 Òº¡ú
"[¤®¡v¡û¡ &¤} [¤®¡v¡û¡ [>l¡ü[AáÚàìι ¤Þê¡> Å[v¡û¡ šø[t¡ (1) 25 rad/s &¤} 75 rad/s

[>l¡ü[AáÚì> ™=àyû¡ì³ 7.6 MeV &¤} 8.5 MeV¡ú &Òü šø[yû¡ÚàÚ (2) 50 rad/s &¤} 25 rad/s
¤Þê¡> Å[v¡û¡¹ ë³ài¡ ºà®¡ :
(1) 0.9 MeV (3) 46 rad/s &¤} 54 rad/s
(2) 9.4 MeV
(3) 804 MeV
(4) 216 MeV (4) 42 rad/s &¤} 58 rad/s

33. šõ[=¤ã šõìË¡¹ S l¡üZW¡t¡à ë=ìA¡ &A¡[i¡ A¡oàìA¡ áàØl¡à Òº¡ú
&A¡[i¡ [>[ƒ¢Ê¡ l¡üZW¡t¡àÚ A¡oà[i¡¹ K[t¡Å[v¡û¡ l¡üÒ๠[Ñ‚[t¡ Å[v¡û¡¹ 37. R1 &¤} R2 ¤¸àÎà‹¢™åv¡û¡ ƒå[i¡ š[¹¤àÒã ¤õv¡àA¡à¹ ºåšìA¡
[t¡>P¡o¡ú &Òü ³å×ìt¢¡ šõ[=¤ã šõË¡ ë=ìA¡ A¡oà[i¡¹ l¡üZW¡t¡à * γìA¡[–ƒø A ¡®¡àì¤ &A¡Òü γt¡ìº ¹àJà "àìá¡ú ™[ƒ
ì¤K ™=àyû¡ì³ : R1 >> R2 ÒÚ, t¡ì¤ t¡à샹 ³ì‹¸ šà¹Ñš[¹A¡ "àì¤ÅàS¡
S 3gS M [>´•[º[Jt¡ ëA¡à>[i¡¹ ÎìU γà>åšà[t¡A¡ Òì¤ ?
(1) ,
4 2
S 3gS R1
(2) , (1)
4 2 R2
S 3gS
(3) , R2
2 2
(2) R1
S 3gS
(4) ,
4 2
2
R1
34. &A¡[i¡ ët¡\[ÑI¡Ú [>l¡üAáàÒüìl¡¹ "‹¢àÚå 100 Q–i¡à¡ú 150 Q–i¡à (3)
R2
šì¹ ³èº Î[yû¡Út¡à¹ ë™ ®¡N—à}Å "¤[ÅÊ¡ =àA¡ì¤ t¡à Òº :
(1) 1/2 2
R2
1 (4)
(2) R1
2 2
2
(3)
3
38. 0.15 kg ®¡¹™åv¡û¡ &A¡[i¡ ¤ºìA¡ 10 m l¡üZW¡t¡à ë=ìA¡ ëó¡ºà
2
(4) Òº¡ú ³à[i¡ìt¡ ‹àB¡à ºàK๠š¹ ¤º[i¡ &A¡Òü l¡üZW¡t¡àÚ ëš]áàÚ ú
3 2
¤º[i¡¹ l¡üš¹ šø™åv¡û¡ Qàìt¡¹ ³à> šøàÚ : (g=10 m/s2)
35. 10 N ¤º šøìÚàK A¡¹ìº &A¡[i¡ [Ñß}ìÚ¹ íƒQ¢¸ ¤õ[‡ý¡ 5 cm
ÒÚ¡ú ™J> &A¡[i¡ 2 kg ®¡ì¹¹ ¤ÑñìA¡ [Ñß} ë=ìA¡ ëc¡àºà> (1) 0 kg m/s
ÒÚ, t¡J> t¡à¹ ëƒàºì>¹ š™¢àÚA¡àº Òì¤ : (2) 4.2 kg m/s
(1) 0.0628 s
(2) 6.28 s (3) 2.1 kg m/s
(3) 3.14 s
(4) 0.628 s (4) 1.4 kg m/s

Bengali M6
7
39. &A¡[i¡ [¤–ƒå ¤ÑñìA¡ &A¡[i¡ 30 cm ëó¡àA¡àÎ íƒìQ¢¸¹ &A¡[i¡ 42. [t¡>[i¡ ë¹à‹A¡ ™à샹 ë¹à싹 ³à> r1, r2 &¤} r3 t¡à샹
l¡üv¡º ëºìX¹ ë=ìA¡ 60 cm ƒèì¹ ¹àJà "àìá¡ú ™[ƒ &A¡[i¡ [W¡ìy¹ >¸àÚ Î}ì™àK A¡¹à ÒìÚìá¡ú ¤t¢¡>ã[i¡ìt¡ ¤¸¤Òà¹
γt¡º ƒš¢oìA¡ ëºìX¹ šø‹à> "ìÛ¡¹ ÎìU º´¬®¡àì¤ &¤} i
ëºX ë=ìA¡ 40 cm ƒèì¹ ¹àJà ÒÚ, t¡ì¤ "[”z³ šø[t¡[¤´¬[i¡ A¡¹à ë¹à싹 ÎàìšìÛ¡ šø¤àìÒ¹ ">åšàt¡ 3 Òì¤ :
i1
ë™ ƒè¹ìâ« K[k¡t¡ Òì¤ t¡à Òº :

r1
(1) r2 +r3
(1) ëºX ë=ìA¡ 20 cm ƒèì¹ &¤} &[i¡ ΃ô[¤´¬ Ò줡ú
r2
(2) ëºX ë=ìA¡ 30 cm ƒèì¹ &¤} &[i¡ ΃ô[¤´¬ Ò줡ú (2) r2 +r3
r1
(3) γt¡º ƒš¢o ë=ìA¡ 30 cm ƒèì¹ &¤} &[i¡ "΃ô[¤´¬ (3) r1 +r2
Ò줡ú r2
(4)
(4) γt¡º ƒš¢o ë=ìA¡ 20 cm ƒèì¹ &¤} &[i¡ "΃ô[¤´¬ r1 +r3
Ò줡ú 43. &A¡[i¡ ‘m’ ®¡ì¹¹ A¡oàìA¡ šõ[=¤ã šõË¡ ë=ìA¡ v ë¤ìK [>ìÛ¡š
A¡¹à Òº ë™Jàì> v=kVe(k < 1) ¡ú (Ve= ³å[v¡û¡ì¤K)
šõ[=¤ã šõË¡ ë=ìA¡ Î줢àZW¡ ë™ l¡üZW¡t¡àÚ A¡oà[i¡ ëš]áàìt¡
40. ‘R’ ë¹à싹 &¤} 12a íƒìQ¢¸¹ &A¡[i¡ Îåȳ š[¹¤àÒã t¡à¹ìA¡
\[Øl¡ìÚ &A¡[i¡ šø¤àÒ ¤Ò>A¡à¹ã Aå¡r¡[º ít¡¹ã A¡¹à Òº ™à¹ šà¹ì¤ t¡à Òº :
2
"àA¡à¹,  k 
R
(1) 
 1−k 
(i) &A¡[i¡ γ¤à× [y®å¡ì\¹ >¸àÚ, ™à¹ šø[t¡[i¡ ¤à×¹ 2
íƒQ¢¸ ¡‘a’ ú  k 
(2) R 
 1+k 
(ii) &A¡[i¡ ¤K¢ìÛ¡ìy¹ >¸àÚ ™à¹ šø[t¡ ¤à×¹ íƒQ¢¸ ¡‘a’ ú
R2 k
(3)
šø[t¡ìÛ¡ìy Aå¡r¡ºã[i¡¹ ëW¡ï´¬A¡ [‡ì³¹ç¡ °à³A¡ ™=àyû¡ì³ Òì¤ : 1+k

(1) 3 Ia2 &¤} 3 Ia2 Rk2
(4)
1−k2
(2) 3 Ia2 &¤} Ia2
44. &A¡[i¡ "¤ì¹àÒã i¡öàXó¡¹³àìA¡ 220 V-&¹ &A¡[i¡ š[¹¤t¢¡ã
(3) 3 Ia2 &¤} 4 Ia2 šø¤àìÒ¹ ÎìU ™åv¡û¡ A¡¹à ÒìÚìá¡ú i¡öàXó¡¹³à¹[i¡ &A¡[i¡
(4) 4 Ia2 &¤} 3 Ia2 11 V, 44 W ¤à[t¡ìA¡ aàºà줡ú ™[ƒ i¡öàXó¡¹³àì¹ Û¡³t¡à¹
Û¡[t¡ìA¡ l¡üìšÛ¡à A¡¹à ÒÚ, t¡ì¤ šøà=[³A¡ Aå¡r¡ºãìt¡ šø¤àÒ
41. &A¡[i¡ Kà[Øl¡ [Ñ‚¹à¤Ñ‚à ë=ìA¡ 5 m/s2 ⫹o [>ìÚ ™àyà Ç¡¹ç¡ A¡t¡ Òì¤ ?
(1) 0.2 A
A¡¹º¡ú t=4 s γìÚ Kà[Øl¡[i¡¹ ³ì‹¸ ¤Îà &A¡[i¡ ëºàA¡ (2) 0.4 A
&A¡[i¡ ¤ºìA¡ \à>ºà¹ ¤àÒüì¹ ëó¡ìº [ƒº¡ú t=6 s γìÚ (3) 2A
(4) 4A
¤º[i¡¹ ë¤K * ⫹o A¡t¡ Òì¤ ? (‹¹ g=10 m/s2)
45. &A¡Òü "àA¡àì¹¹ Îàt¡àÅ[i¡ ìóò¡ài¡à¹ šøìt¡¸A¡[i¡ìA¡ 220 V-&
(1) 20 m/s, 5 m/s2
"à[Òt¡ A¡¹à Òº¡ú &¤à¹ ëóò¡ài¡àP¡[ºìA¡ &A¡[yt¡ A¡ì¹ &A¡[i¡
(2) 20 m/s, 0 ¤Øl¡ ëóò¡ài¡àÚ š[¹ot¡ A¡¹ìº ¤Øl¡ ëóò¡ài¡à[i¡¹ [¤®¡¤ Òì¤ :
(3) 20 2 m/s, 0 (1) 660 V
(2) 1320 V
(4) 20 2 m/s, 10 m/s2 (3) 1520 V
(4) 1980 V

M6 Bengali
8
46. [W¡ìy ¤[o¢t¡ ¤t¢¡>ãìt¡ A, B &¤} C i¡à¹[³>àìº Òü>šåi¡ 48. ‘M’ ®¡¹™åv¡û¡ * ‘R’ ¤¸àÎàì‹¢¹ &A¡[i¡ ¤õv¡àA¡à¹ [¹} ë=ìA¡
[l¡[\i¡àº t¡¹UP¡[º ëƒ*Úà ÒìÚìá¡ú i¡à¹[³>ຠy ët¡ &A¡[i¡ ¤õv¡W¡àš ¤àƒ [ƒìÚ ëƒ*Úà Òº ë™ W¡àš[i¡ ¤õìv¡¹
"àl¡üi¡šåi¡ t¡¹U ëA¡à>[i¡ Òì¤ ? ëA¡ì–ƒø 908 ëA¡ào A¡¹[ạú [¹}-&¹ ëA¡–ƒø [ƒìÚ K³o
A¡ì¹ &¤} [¹}-&¹ t¡ìº¹ l¡üš¹ º´¬®¡àì¤ "àìá &³>
&A¡[i¡ "ìÛ¡¹ ÎàìšìÛ¡ [¹}[i¡¹ "¤[ÅÊ¡ "}ëŹ \àìl¡¸¹
°à³A¡ ‘K’, ‘MR2’ Òìº ‘K’ ¹ ³à> :
3
(1)
4
7
(2)
8
1
(3)
4
1
(4)
8
49. 200 cm ƒãQ¢ * 500 g ®¡ì¹¹ &A¡[i¡ Îåȳ ¹l¡ 40 cm
ƒàìK¹ l¡üš¹ ¹àJà &A¡[i¡ A¡ãºìA¡¹ l¡üš¹ ®¡à¹Î೸ ¹Û¡à
A¡ì¹ "àìá¡ú &A¡[i¡ 2 kg ®¡¹ ¹ìl¡¹ 20 cm ƒàK ë=ìA¡
ëc¡àºà> "àìá &¤} "àì¹A¡[i¡ "\à>à ®¡¹ ‘m’ ¹ìl¡¹
160 cm ƒàK ë=ìA¡ ëc¡àºàì>à "àìá ([W¡ìy¹ >¸àÚ)¡ú ™[ƒ
¹l¡[i¡ Î೸à¤Ñ‚ à Ú =àìA¡ t¡ì¤ ‘m’ &¹ ³à>
A¡t¡ ? (g = 10 m/s2)

(1)

(2)
1
(3) (1) kg
2
(4) 1
(2) kg
3
47. γ‰ç¡[t¡ìt¡ R ¤¸àÎàì‹¢¹ ¤õ[v¡Ú šì= šøƒ[Û¡o¹t &A¡[i¡ 1
kg
(3)
A¡o๠&A¡[i¡ šèo¢ šøƒ[Û¡ìo Î³Ú ºàìK T¡ú 6
1
&Òü A¡oà[i¡ìA¡ &A¡Òü ‰ç¡[t¡ìt¡ ">å®è¡[³¹ ÎìU ‘θ’ ëA¡àìo (4) kg
12
ëáòàØl¡à Òìº Î¤¢à[‹A¡ 4R l¡üZW¡t¡àÚ ëš]áìt¡ šà¹ì¤¡ú šøìÛ¡š
ëA¡ào θ-¹ ³à> Òº : 50.
→
(
F =q v × B
→ →
)
(1)
 gT2  2
θ=cos−1  
1 →
(
=q v × B i +B j +B0 k
∧ ∧ ∧
)
 π2 R  → ∧ ∧ ∧
  q=1 Òìº v =2 i +4 j+6 k &¤}
1
 π2 R  2 → ∧ ∧ ∧ →
(2) θ=cos −1
  F=4 i −20 j+12 k , B ¹ šèo¢ ¹à[ųàºà [A¡ Òì¤ ?
 gT2 
  ∧ ∧ ∧
1 (1) −8 i −8 j−6 k
 π2 R  2
θ=sin−1   ∧ ∧ ∧
(3)  gT2  (2) −6 i −6 j−8 k
 
1 ∧ ∧ ∧
(3)
 2gT2  2 8 i +8 j−6 k
(4) θ=sin−1   ∧ ∧ ∧
 π2 R  (4)
  6 i +6 j−8 k

Bengali M6
9
Jr¡ - A (¹ÎàÚ>[¤ƒ¸à) 57. [>´•[º[Jt¡ ¹àÎàÚ[>A¡ [¤[yû¡ÚàÚ l¡ü;šÄ í\¤ ë™ïìK¹ IUPAC
>à³[i¡ [A¡ ?
51. ‘C–X’ ¤Þê¡>ã¹ ¤Þê¡>-&>=àº[š¹ Î[k¡A¡ yû¡³ Òº :
(i) C2H5MgBr , Ç¡ÍHþ Òü= à¹
"à[Îìi¡à> 
(1) CH3−F < CH3−Cl < CH3−Br < CH3−I + → l¡ü;šàƒ
(ii) H2O, H
(2) CH3−F > CH3−Cl > CH3−Br > CH3−I
(1) 2-[³=àÒüº šøìš>-2-"º
(3) CH3−F < CH3−Cl > CH3−Br > CH3−I
(4) CH3−Cl > CH3−F > CH3−Br > CH3−I (2) ëšì–i¡>-2-"º
(3) ëšì–i¡>-3-"º
52. A¡Û¡ãÚ t¡àš³àyàÚ t¡¹º =àìA¡ &³> "[t¡-[¤Ç¡‡ý¡ ‹àtå¡ (4) 2-[³=àÒüº [¤l¡üìi¡>-2-"º
šà*Ú๠\>¸ [>´•[º[Jt¡ ëA¡à>ô š‡ý¡[t¡[i¡ ¤¸¤Ò๠A¡¹à ë™ìt¡
58. [>´•[º[Jt¡ š[º³à¹P¡[º¹ ëA¡à>ô[i¡ ™åt¡-š[º³à¹àÚo ‡à¹à
šàì¹ ?
l¡ü;šÄ A¡¹à ÒÚ ?
(1) t¡[Øl¡; [¤ìÅÃÈo (1) ëi¡ó¡º>
(2) ¤o¢ìºJ> (2) >àÒüº>-66
(3) šàt¡> (3) ì>஡º¸àA¡
(4) ³r¡º ëÅà‹> (4) ìl¡yû¡>
53. 14 šøA¡àì¹¹ ¤øà[®¡Î \àºA¡ (º¸à[i¡Î) &A¡A¡ ëA¡àìȹ ΤP¡[º 59. Èiô¡ìA¡àoã šøà=[³A¡ &A¡A¡ ëA¡àìÈ W¡tå¡ÑzºA¡ãÚ &¤} "Êt¡ºã
[³ìº ìƒÒ-ëA¡[–ƒøA¡ ëA¡ºàìι &A¡A¡ ëA¡àìȹ ë³ài¡ šøA¡àì¹¹ ¹ìÞøý¡¹ Î}J¸à¹ Î[k¡A¡ [¤A¡¿ Òº :
(1) 8, 4
Î[k¡A¡ [¤A¡¿[i¡ Òº : (2) 6, 12
(1) 7 (3) 2, 1
(2) 5 (4) 12, 6
(3) 2 60. [¤¤õ[t¡-I :
(4) 3 "´Ã Å[v¡û¡ šøƒv¡ yû¡ì³ ¤õ[‡ý¡ šàÚ¡ú
54. >ãìW¡¹ ۡ๠³õ[v¡A¡à ‹àt¡¤ Ò¸àºàÒül¡P¡[º¹ ³ì‹¸ ë™[i¡ γì™à\ã HF << HCl << HBr << HI

&¤} í\¤ ‰à¤ìA¡ ‰¤>ãÚ, ëÎ[i¡ Òº : [¤¤õ[t¡-II :
(1) A¡¸àº[ÎÚà³ ëAáà¹àÒül¡ ìÅø[oìt¡ [>ìW¡¹ [ƒìA¡ ëKìº ë™ìÒtå¡ F, Cl, Br, I ë³ïºP¡[º¹
"àÚt¡> ¤àØl¡ìt¡ =àìA¡, HF, HCl, HBr &¤} HI-&¹
(2) Сö>[ÎÚà³ ëAáà¹àÒül¡
¤Þê¡>ã Å[v¡û¡ A¡³ìt¡ =àìA¡ &¤} t¡àÒü "´Ã Å[v¡û¡ ¤àØl¡ìt¡
(3) ³¸àKì>[ÎÚà³ ëAáà¹àÒül¡ =àìA¡¡ú
(4) ì¤[¹[ºÚà³ ëAáà¹àÒül¡ *šì¹¹ [¤¤õ[t¡P¡[º¹ "àìºàìA¡ [>ì´• šøƒv¡ [¤A¡¿P¡[º
55. Zr (Z=40) &¤} Hf (Z=72) -&¹ šà¹³ào[¤A¡ &¤}
ÒÒüìt¡ Î[k¡A¡ l¡üv¡¹[i¡ Î>àv¡û¡ A¡¹¡ú
"àÚ>ãÚ ¤¸àÎà‹¢ ΃õÅ¡ú t¡à¹ A¡à¹o : (1) [¤¤õ[t¡-I &¤} [¤¤õ[t¡-II l¡ü®¡ÚÒü Ît¡¸¡ú
(2) [¤¤õ[t¡-I &¤} [¤¤õ[t¡-II l¡ü®¡ÚÒü "Ît¡¸¡ú
(1) l¡ü®¡ÚÒü &A¡Òü ëÅø[o¹ (Køç¡š) "”zK¢t¡
(3) [¤¤õ[t¡-I Î[k¡A¡ [A¡”ñ [¤¤õ[t¡-II "Ît¡¸¡ú
(2) A¡o¢ δšA¢¡ (4) [¤¤õ[t¡-I ®å¡º [A¡”ñ [¤¤õ[t¡-II Ît¡¸¡ú
(3) º¸à”‚à>ìÚl¡ Î}ìA¡àW¡>
61. [>´• šøƒv¡¹ ³ì‹¸ ®å¡º [¤¤õ[t¡[i¡ Òº :
(4) ΃õÅ ¹àÎàÚ[>A¡ ‹³¢ (1) ë³ïº ÒÒü ì t¡ ë³ïìº "¸à[C>ìÚl¡ Î}ìA¡àW¡>,
56. ³à¹ç¡t¡ Wå¡[Àìt¡ Î줢àZW¡ ë™ t¡àš³àyà šà*Úà ™àì¤ : º¸à”‚à>ìÚl¡ Î}ìA¡àW¡> "ìšÛ¡à ë¤[Å¡ú
(1) 1200 K š™¢”z (2) A¡[k¡> "¤Ñ‚àÚ ë¤[Ź ®¡àK [yì™à\ã º¸à”‚à>ìÚl¡
(2) 2200 K š™¢”z "àÚ>P¡[º ¤o¢Òã>¡ú
(3) 1900 K š™¢”z
(3) ÎA¡º º¸à”‚à>ìÚl¡ t¡àš &¤} t¡[Øl¡ìt¡¹ Îåš[¹¤àÒã¡ú
(4) "¸à[C>ìÚl¡P¡[º, [¤ìÅÈt¡ ™J> ÎèÜ®¡àì¤ [¤®¡à[\t¡
(4) 5000 K š™¢”z
=àìA¡, "t¡¸”z Î[yû¡Ú ‹àtå¡¡ú

M6 Bengali
10
62. [>´•[º[Jt¡ ¹àÎàÚ[>A¡ [¤[yû¡Ú๠šø‹à> l¡ü;šàƒ : 65. &A¡[i¡ í\¤ ë™ïìK¹ 78% (*\> ">åÎàì¹) A¡à¤¢> &¤}
¤à[A¡ Åt¡à}Å ÒàÒüìl¡öàì\>¡ú &Òü ë™ïìK¹ Ñ‚éº Î}ìA¡t¡-&¹
Î[k¡A¡ [¤A¡¿ Òº :

[C-&¹ šà¹³ào[¤A¡ P¡¹ç¡â« 12 &¤} H &¹ 1]

(1) (1) CH

(2) CH2
(2)
(3) CH3

(4) CH4
(3)

66. 2,6-l¡àÒü[³=àÒüº-ël¡A¡-4-Òü>-&¹ Î[k¡A¡ Î}™å[t¡ Òº :

(4)

(1)
63. A¡[k¡> "¤Ñ‚àÚ &¤} ¤àÑšãÚ "¤Ñ‚àÚ ë¤[¹[ºÚà³ ëAáà¹àÒüìl¡¹
Î}™å[t¡ :
(1) ™=àyû¡ì³ ÅõTº &¤} [‡-"oå
(2)
(2) í¹[JA¡, l¡ü®¡ÚìÛ¡ìyÒü
(3) ™=àyû¡ì³ [‡-"oå &¤} í¹[JA¡
(4) l¡ü®¡ÚìÛ¡ìyÒü ÅõTº
(3)

64. [>ì´• ƒåÒü[i¡ [¤¤õ[t¡ šøƒv¡ ÒìÚìá¡ú
[¤¤õ[t¡-I :
(4)
"¸àÎ[š[¹> &¤} š¸à¹à[Îi¡à³º, [>‰àA¡à¹A¡ 뤃>à>àÅA¡
ëÅø[o®å¡v¡û¡¡ú
[¤¤õ[t¡-II :
67. 2 -ë¤ø à ì³à ìš>ìi¡ì>¹ [l¡ÒàÒü ì l¡ö à Ò¸àìºàì\ì>Î>
³¹[ó¡> &¤} [Òì¹àÒü>, [>‰àA¡à¹A¡ >Ú &³> 뤃>à>àÅA¡¡ú (Ò¸àìºà[\[>A¡ "¸à[Îl¡ [¤™å[v¡û¡A¡¹o) [¤[yû¡Ú๠šø‹à> l¡ü;šàƒ
*šì¹¹ [¤¤õ[t¡P¡[º¹ "àìºàìA¡ [>ì´• šøƒv¡ [¤A¡¿P¡[º Òº ëš–i¡-2-Òü>¡ú &Òü l¡ü;šàƒ Kk¡ì>¹ [®¡[v¡ Òº :
ÒÒüìt¡ Î[k¡A¡ l¡üv¡¹[i¡ Î>àv¡û¡ A¡¹¡ú
(1) ëÎiô¡ì™ó¡-&¹ Îèy
(1) [¤¤õ[t¡-I &¤} [¤¤õ[t¡-II l¡ü®¡ÚÒü Ît¡¸¡ú
(2) ×r¡-&¹ Îèy
(2) [¤¤õ[t¡-I &¤} [¤¤õ[t¡-II l¡ü®¡ÚÒü "Ît¡¸¡ú
(3) [¤¤õ[t¡-I Î[k¡A¡ [A¡”ñ [¤¤õ[t¡-II "Ît¡¸¡ú (3) Ò󡳸à> Îèy

(4) [¤¤õ[t¡-I ®å¡º [A¡”ñ [¤¤õ[t¡-II Ît¡¸¡ú (4) ×ìA¡º-&¹ Îèy

Bengali M6
11
68. &A¡[i¡ [¤[yû¡Úà A→B -&¹ \>¸ [¤[yû¡Úà &>ô=àº[š 71. [>´•[º[Jt¡ [¤[yû¡ÚàP¡[º¹ ëA¡à>ô[i¡ ‹àtå¡ "šÎà¹o [¤[yû¡Úà ?
−4.2 kJ mol −1 &¤} Î[yû ¡ ÚA¡¹o &>ô = àº[š Î[k¡A¡ [¤A¡¿[i¡ Î>àv¡û¡ A¡¹¡ú
9.6 kJ mol−1 ú [¤[yû¡Úà[i¡¹ Î[k¡A¡ [Ñ‚[t¡-Å[v¡û¡ ë¹Jà[W¡y
∆
(1) 2KClO3 → 2KCl+3O2
ë™ [¤A¡ì¿ ëƒJàì>à "àìá :
∆
(2) Cr2O3+2Al → Al2O3+2Cr

(3) Fe+2HCl → FeCl2+H2↑

(1) (4) 2Pb(NO3)2 → 2PbO+4NO2+O2↑

72. ³‹¸à¤Ú¤t¡à šøƒÅ¢> A¡ì¹ &³> ë™ïK :
(1) C5H12

(2) C3H8O
(2) (3) C3H6O
(4) C4H10O

73. RBC Ѭ¿t¡à, [>ìW¡¹ ‰ì¤¸¹ Ѭ¿t¡à-"ÎåJ :

(1) [®¡i¡à[³> B12
(3)
(2) [®¡i¡à[³> B6
(3) [®¡i¡à[³> B1
(4) [®¡i¡à[³> B2
(4)
74. Òüì=ì>¹ Τ¢àìšÛ¡à A¡³ Ñ‚àÚã γ¹ê¡šã¹ l¡àÒüìÒl¡öຠëA¡ào
Òº :
69. Òü[=[º> l¡àÒü"¸à[³>ìi¡i¡öà"¸à[Îìi¡i¡ (EDTA) "àÚ> Òº : (1) 1208
(1) W¡à¹[i¡ ƒàt¡à “O” š¹³àoå &¤} ƒåÒü[i¡ ƒàt¡à “N” š¹³àoå (2) 1808
ÎÒ ÈØl¡ƒ”zãÚ (ÈØl¡ì™à\ã) [ºK¸àr¡ (3) 608
(2) &A¡ƒ”zãÚ [ºK¸àr¡ (4) 08
(3) ƒåÒü[i¡ ƒàt¡à “N” š¹³àoå ÎÒ [‡ƒ”zãÚ [ºK¸àr¡
(4) [t¡>[i¡ ƒàt¡à “N” š¹³àoå ÎÒ [yƒ”zãÚ [ºK¸àr¡
75. [i¡ö[i¡Úà³, ÒàÒüìl¡öàì\ì>¹ &A¡[i¡ ët¡\[ÑI¡Ú "àÒüìÎàìi¡àš
70. [¤[yû¡ÚàÅãºt¡à¹ šø[t¡ [>[ÍI¡Út¡à¹ A¡à¹ìo ë>à줺 ([¤¹º) (γтà[>A¡), [>´•[º[Jt¡ A¡oàP¡[º¹ ³ì‹¸ ëA¡à>ô[i¡ [¤Záå¹o
K¸àìι >à³A¡¹o¡ú ÒüÒà샹 δšìA¢¡ ®å¡º [¤¤õ[t¡[i¡ Î>àv¡û¡ A¡ì¹ ?
A¡¹¡ú
(1) ì>à줺 K¸àÎ \ìº Îà³à>¸ ‰à¤¸¡ú (1) [¤i¡à (β−)
(2) ì>à줺 K¸àìι Kº>àS¡ &¤} Ñ£å¡i¡>àS¡ "t¡¸”z l¡üZW¡¡ú (2) "àºó¡à (α)
(3) ì>à줺 K¸àÎ ³õƒå [¤Ñzõ[t¡ ¤º δšÄ ú
(4) ì>à줺 K¸àÎ ¤õÒ; ‹>àuA¡ ³àì>¹ ÒüìºA¡i¡öö>-šøà[œ¡ (3) Kà³à (γ)
&>=àº[š δšÄ¡ú (4) [>l¡üi¡ö> (n)

M6 Bengali
12
76. ¤ìÚ캹 Îèìy¹ Î[k¡A¡ [¤A¡ì¿¹ \>¸ íº[JA¡ [W¡y¹ê¡š[i¡ 78. T (K) t¡àš³àyàÚ l¡àÒü [ ³=àÒü º "¸à[³ì>¹ pK b &¤}
Î>àv¡û¡ A¡¹, ™à [¤[®¡Ä t¡àš³àyàÚ &A¡[i¡ K¸àìι "àÚt¡ì>¹ "¸àìÎ[i¡A¡ "¸à[Îìl¡¹ pKa-&¹ ³à> ™=àyû¡ì³ 3.27
ÎàìšìÛ¡ W¡àìš¹ ëºJ šøƒÅ¢> A¡ì¹¡ú &¤}¡4.77 ú l¡àÒü[³=àÒüº"¸àì³à[>Úà³ "¸à[Îìi¡i¡ ‰¤ìo¹
pH &¹ \>¸ Î[k¡A¡ [¤A¡¿ Òº :
(1) 8.50
(2) 5.50
(3) 7.75
(1) (4) 6.25

79. t¡à[ºA¡à - I &¹ ÎìU t¡à[ºA¡à - II 볺à* :
t¡à[ºA¡à - I t¡à[ºA¡à - II
(a) PCl5 (i) [š¹à[³l¡ãÚ ¤K¢ìÛ¡y
(b) SF6 (ii) [yìA¡ï[oA¡ γt¡ºãÚ
(c) BrF5 (iii) "Êt¡ºã
(2)
(d) BF3 (iv) [yìA¡ï[oA¡ [‡[š¹à[³l¡ãÚ
[>ì´• šøƒv¡ [¤A¡¿P¡[º¹ ³ì‹¸ Î[k¡A¡ l¡üv¡¹[i¡ Î>àv¡û¡ A¡¹ :
(1) (a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(i), (d)-(ii)
(2) (a)-(ii), (b)-(iii), (c)-(iv), (d)-(i)
(3) (a)-(iii), (b)-(i), (c)-(iv), (d)-(ii)
(4) (a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(ii), (d)-(i)

(3) 80. [Ò>ôΤàìK¢¹ [¤A¡à¹ìA¡¹ ÎìU [¤[yû¡Úà A¡ì¹ ë™ ë™ïK &³>
&A¡[i¡ A¡[k¡> šƒà=¢ ëƒÚ ™à Û¡àì¹ ‰¤ã®è¡t¡ ÒÚ, t¡àìA¡ Î>àv¡û¡
A¡¹ ¡ú

(1)

(2)
(4)
(3)

77. "Îã³ ºQåìâ« NaCl, HCl &¤} CH3COONa -&¹
(4)
ë³àºãÚ š[¹¤à[Òt¡à ™=àyû¡ì³ 126.45, 426.16 &¤}
91.0 S cm2 mol−1¡ú "Îã³ ºQåìâ« CH3COOH-&¹
ë³àºãÚ š[¹¤à[Òt¡à Òº : 81. ‘‘[i¡“¡àº šø®¡à¤ (&ìó¡C¡) šøƒÅ¢> A¡ì¹’’ -&Òü [¤¤õ[t¡¹
Î[k¡A¡ [¤A¡¿[i¡ Î>àv¡û¡ A¡¹¡ú Î[k¡A¡ [¤A¡¿[i¡ Òº :
(1) 201.28 S cm2 mol−1 (1) NaCl ‰¤o

(2) 390.71 S cm2 mol−1 (2) NÃåìA¡à\ ‰¤o
(3) 698.28 S cm2 mol−1 (3) ìŬt¡Î๠(ÐàW¢¡) ‰¤o
(4) 540.48 S cm2 mol−1 (4) Òül¡ü[¹Úà ‰¤o

Bengali M6
13
82. BF3 γt¡ºãÚ &¤} ÒüìºA¡i¡ö> Ѭ¿ ë™ïK¡ú ÒüÒ๠Î}A¡¹àÚo Jr¡ - B (¹ÎàÚ>[¤ƒ¸à)
&¤} ëA¡–ƒøãÚ š¹³àoå¹ *š¹ ÒüìºA¡i¡öö> Î}J¸à ™=àyû¡ì³ :
86. [>ì´• šøƒv¡ ¹àÎàÚ[>A¡ [¤[yû¡ÚàÚ ³‹¸¤t¢¡ã ë™ïK ‘X’ Òº :
(1) sp3 &¤} 4

(2) sp3 &¤} 6

(3) sp2 &¤} 6

(4) sp2 &¤} 8 (1)

83. "º Òü[r¡Úà ë¹[l¡*, [>l¡ü [ƒ[À¹ &A¡[i¡ [>[ƒ¢Ê¡ëA¡–ƒø
1,368 kHz ([A¡ìºàÒà\¢ ) A¡´šàìS¡ δßW¡à¹ A¡ì¹¡ú (2)
ëšø¹o™”| ‡à¹à [¤Záå[¹t¡ t¡[Øl¡;Wå¡´¬A¡ãÚ [¤[A¡¹ìo¹ t¡¹UîƒQ¢¸
Òº : ("àìºà¹ ‰ç¡[t¡, c=3.0×108 ms−1)
(1) 219.3 m
(2) 219.2 m (3)
(3) 2192 m
(4) 21.92 cm

(4)
84. &A¡ ë³àº "àƒÅ¢ K¸àìι CP &¤} CV -&¹ ³ì‹¸ Î[k¡A¡
δšìA¢¡¹ \>¸ [>´•[º[Jt¡ [¤A¡¿P¡[º¹ ³ì‹¸ ëA¡à>ô[i¡
Î[k¡A¡ ? 87. γt¡àšãÚ Åìt¢ ¡ &A¡[i¡ "àƒÅ¢ K¸àìι "š¹à¤t¢ ¡ ã
δßÎà¹ìo¹ \>¸ Î[k¡A¡ [¤A¡¿[i¡ Òº :
(1) CP+CV=R
(1) ∆U=0, ∆Stotal=0
(2) CP−CV=R (2) ∆U ≠ 0, ∆Stotal ≠ 0
(3) CP=RCV (3) ∆U=0, ∆Stotal ≠ 0
(4) ∆U ≠ 0, ∆Stotal=0
(4) CV=RCP
88. 08C t¡àš³àyàÚ &A¡ [ºi¡à¹ ë³ài¡ "àÚt¡ì> "इý¡ 4 g O2

85. [>´•[º[Jt¡ ‰¤oP¡[º ít¡¹ã ÒìÚìá : &¤} 2 g H2-&¹ [³Åøìo¹ ë³ài¡ W¡àš (atm &A¡ìA¡)-&¹
Î[k¡A¡ [¤A¡¿[i¡ Î>àv¡û¡ A¡¹ :
(P1) 250 ml \ìº 10 g NÃåìA¡à\ (C6H12O6) ‰¤ã®è¡t¡
[šøƒv¡ R=0.082 L atm mol−1K−1, T=273 K]
A¡ì¹, (1) 2.518
(2) 2.602
(P2) 250 ml \ìº 10 g Òül¡ü[¹Úà (CH4N2O) ‰¤ã®è¡t¡ (3) 25.18
A¡ì¹, (4) 26.02

(P3) 250 ml \ìº 10 g Îåìyû¡à\ (C12H22O11) ‰¤ã®è¡t¡ 89. ë¤[g> &¤} "ìCì>¹ 3 : 2 ì³àºà¹ ">åšàìt¡ K[k¡t¡ &A¡[i¡
A¡ì¹¡ú ‰¤ìo¹ 458C t¡àš³àyàÚ ¤àÍš W¡àìš¹ ³àì>¹ Î[k¡A¡ [¤A¡¿
Òº :
&Òü ‰¤oP¡[º¹ "[®¡Ñ÷¤o W¡àìš¹ "‹@yû¡ì³¹ Î[k¡A¡ [¤A¡¿[i¡
[458C t¡àš³àyàÚ ë¤[gì>¹ ¤àÍš W¡àš 280 mm Hg &¤}
Òº :
"ìC¡ì>¹ ¤àÍšW¡àš 420 mm Hg¡ú ‹ì¹ >à*, K¸àÎ[i¡
(1) P2 > P1 > P3 "àƒÅ¢ K¸àÎ]
(2) P1 > P2 > P3 (1) 160 mm Hg
(3) P2 > P3 > P1 (2) 168 mm Hg
(3) 336 mm Hg
(4) P3 > P1 > P2 (4) 350 mm Hg

M6 Bengali
14
90. [>´•[º[Jt¡ ¹àÎàÚ[>A¡ [¤[yû¡ÚàÚ l¡ü;šÄ l¡ü;šàƒ : 94. šø = ³ yû ¡ ì³¹ [¤[yû ¡ Ú๠\>¸ "àìÒ¢ [ >ÚàÎ ëºJ
 1
 ln k v/s T  -&¹ >[t¡ −5×10 K ú [¤[yû¡Ú๠Ea-&¹
3
 
³à> Òº - ët¡à³à¹ l¡üv¡ì¹¹ \>¸ Î[k¡A¡ [¤A¡¿[i¡ Î>àv¡û¡
A¡¹¡ú
[šøƒv¡ R=8.314 JK−1mol−1]
(1) 41.5 kJ mol−1
(2) 83.0 kJ mol−1
(1) (3) 166 kJ mol−1
(4) −83 kJ mol−1

95. ¹àÎàÚ[>A¡ [¤[yû¡Ú๠šøƒv¡ yû¡ì³ [¤A¡à¹A¡ ‘R’ Òº :
(2)

(1) H2O
(3) (2) CH3CH2OH
(3) HI
(4) CuCN/KCN

(4) 96. t¡à[ºA¡à - I &¹ Î[Òt¡ t¡à[ºA¡à - II 볺à* :
t¡à[ºA¡à - I t¡à[ºA¡à - II
91. [>ì´• šøƒv¡ "oåP¡[º¹ ³ì‹¸ ëA¡à>ô[i¡ "ì³¹ç¡A¡ šøAõ¡[t¡¹ ?
(1) POCl3 (a) (i) ìÒº-*ºàl¢¡-
(2) CH2O
(3) SbCl5
ë\[º>ô[ÑHþ [¤[yû¡Úà
(4) NO2
92. [>´•[º[Jt¡ "àÚ>-™åOµP¡[º¹ ëA¡à>ô[i¡ γÒüìºA¡i¡ö[>A¡ ™åOµ
(b) (ii) Ki¡à¹³¸à>-A¡Jô
>ìÒ ? [¤[yû¡Úà
(1) O2−, F−
(2) Na+, Mg2+
(3) Mn2+, Fe3+ (c) R−CH2−OH (iii) Ò¸àìºàó¡³¢ [¤[yû¡Úà
(4) Fe2+, Mn2+
+R'COOH
93. 0.007 M "¸àìÎ[i¡A¡ "¸à[Îìl¡¹ ë³àºãÚ š[¹¤à[Òt¡à¡
2Q> H SO

4→
20 S cm2 mol−1 ú "¸àìÎ[i¡A¡ "¸à[Îìl¡¹ [¤ìÚà\> ‹ø硤àS¡
A¡t¡ ? Î[k¡A¡ [¤A¡¿[i¡ Î>àv¡û¡ A¡¹¡ú (d) R−CH2COOH (iv) &Сà[¹[ó¡ìA¡Å>
 Λ
= 350 S cm2 mol −1  →
2 ºàº
(i) X / P
(ii) H2O
 H+ 
Λ
2 −1 
 CH COO− = 50 S cm mol  [>ì´• šøƒv¡ [¤A¡¿P¡[º ÒÒüìt¡ Î[k¡A¡ l¡üv¡¹[i¡ Î>àv¡û¡ A¡¹ :
3
(1) 1.75×10−4 mol L−1 (1) (a)-(iv), (b)-(i), (c)-(ii), (d)-(iii)
(2) 2.50×10−4 mol L−1 (2) (a)-(iii), (b)-(ii), (c)-(i), (d)-(iv)
(3) 1.75×10−5 mol L−1 (3) (a)-(i), (b)-(iv), (c)-(iii), (d)-(ii)
(4) 2.50×10−5 mol L−1 (4) (a)-(ii), (b)-(iii), (c)-(iv), (d)-(i)

Bengali M6
15
97. t¡à[ºA¡à - I &¹ ÎìU t¡à[ºA¡à - II 볺à* : 100. [>´•[º[Jt¡ ÎðàP¡[º¹ ³ì‹¸ ëA¡à>ô[i¡ìt¡ šøƒv¡ yû¡³[i¡ ÒüÒà¹
t¡à[ºA¡à - I t¡à[ºA¡à - II ÎàìšìÛ¡ [>샢[Åt¡ ‹ì³¢¹ ™=à™= ">åÎà¹ã >Ú ?
(1) HF < HCl : "à[´ÃA¡ t¡ã¤øt¡à¹
(a) 2SO2(g)+O2(g) → (i) "´Ã
< HBr < HI l¡ü‡¡¢ý yû¡³
2SO3(g) ("¸à[Îl¡) (2) H2O < H2S : pKa ³àì>¹ l¡ü‡ý¢¡yû¡³
¤õ[Ê¡ < H2Se < H2Te
(b) hν
HOCl(g)  → (ii) ì‹òàÚàÅà (3) NH3 < PH3 : "´Ã šøAõ¡[t¡¹ l¡ü‡ý¢¡yû¡³
< AsH3 < SbH3
i i
OH+Cl (4) CO2 < SiO2 : \à¹o Û¡³t¡à¹
(c) CaCO3+H2SO4→ (iii) *ì\à> < SnO2 < PbO2 l¡ü‡¡¢ý yû¡³
CaSO4+H2O+CO2 "¤Û¡Ú
Jr¡ - A (\ã¤>-[¤`¡à> : l¡ü[Š±ƒ[¤ƒ¸à)
(d) hν
NO2(g)  → (iv) i¡öìšàìÑ£¡¹ãÚ
NO(g)+O(g) ƒèÈo 101. >ãìW¡¹ Ñz´± ƒå[i¡ìA¡ 볺à* :
[>ì´• šøƒv¡ [¤A¡¿P¡[º ÒÒüìt¡ Î[k¡A¡ l¡üv¡¹[i¡ Î>àv¡û¡ A¡¹ : Ñz´ ± - I Ñz´ ± - II
(a) ìšøàìi¡àšÃàìС¹ [³º> (i) ëi¡à[i¡ìšàìi¡>Îã
(1) (a)-(i), (b)-(ii), (c)-(iii), (d)-(iv)
(b) l¡ü[Š±ƒ A¡ºàìšàÈo (ii) ëšà³àìi¡à
(2) (a)-(ii), (b)-(iii), (c)-(iv), (d)-(i)
(c) ®¡à\A¡ A¡ºàìšàÈo (iii) ëÎà³àìAáà>Îô
(3) (a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(i), (d)-(ii)
(d) "oå[¤Ñzà¹o (iv) ®¡àÒü¹àÎ-³åv¡û¡ l¡ü[Š±ƒ
(4) (a)-(iii), (b)-(ii), (c)-(iv), (d)-(i)
Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹¡ú
NaOH, + ? (a) (b) (c) (d)
98. CH3CH2COO−Na+  → CH3CH3+
Heat (1) (iii) (iv) (ii) (i)
Na2CO3. (2) (ii) (i) (iv) (iii)
(3) (iii) (iv) (i) (ii)
l¡üšì¹¹ [¤[yû¡Úà[i¡ [¤ì¤W¡>à A¡¹ &¤} "ƒõŸ [¤A¡à¹A¡/ (4) (iv) (iii) (ii) (i)
¹àÎàÚ[>A¡[i¡ Î>àv¡û¡ A¡¹¡ú
102. [>ìW¡¹ γãA¡¹o[i¡ìt¡,
(1) B2H6
GPP−R=NPP
(2) ºàº ó¡Îó¡¹àÎ &Jàì> R Òº :
(3) CaO (1) [¤A¡ão¢ Å[v¡û¡
(4) l¡àÒü¤àº-H (2) [¹i¡àìl¢¡Åà> ó¡¸àC¡¹
(3) š[¹ì¤ÅãÚ l¡üšàƒà>
99. t¡à[ºA¡à - I &¹ Î[Òt¡ t¡à[ºA¡à - II 볺à* : (4) ŬÎ>-\[>t¡ "šW¡Ú
t¡à[ºA¡à - I t¡à[ºA¡à - II 103. >ãìW¡¹ ëA¡à>[i¡ l¡ü[Š±ìƒ¹ ëKïo [¤šàA¡\àt¡ šƒà=¢ >Ú ?
(a) [Fe(CN)6]3− (i) 5.92 BM (1) ³¹[ó¡>, ëA¡à[l¡>
(2) "¸à³àÒüì>à "¸à[Îl¡, NÃìå A¡à\
(b) [Fe(H2O)6]3+ (ii) 0 BM
(3) [®¡>¤ÃàÎ[i¡>, A塹Aå¡[³>
(c) [Fe(CN)6]4− (iii) 4.90 BM
(4) ¹à¤à¹, Kà³
(d) [Fe(H2O)6]2+ (iv) 1.73 BM
104. &A¡[i¡ \>γ[ʹ ³ì‹¸ ‘ó¡àl¡ür¡à¹ &ìó¡C¡’ Qi¡àÚ ë™ šø®¡à¤A¡[i¡
[>ì´• šøƒv¡ [¤A¡¿P¡[º ÒÒüìt¡ Î[k¡A¡ l¡üv¡¹[i¡ Î>àv¡û¡ A¡¹ : t¡à¹ >à³ Òº :
(1) (a)-(iv), (b)-(ii), (c)-(i), (d)-(iii) (1) šøàAõ¡[t¡A¡ [>¤¢àW¡>
(2) (a)-(ii), (b)-(iv), (c)-(iii), (d)-(i) (2) \ã>Kt¡ šå>[¤¢>¸àÎ
(3) (a)-(i), (b)-(iii), (c)-(iv), (d)-(ii) (3) š[¹¤¸[v¡û¡
(4) (a)-(iv), (b)-(i), (c)-(ii), (d)-(iii) (4) ì\ì>[i¡A¡ [l¡öó¡i¡

M6 Bengali
16
105. "¸àì³>Îà[º\³ Òº : 111. š[¹ì¤ìŹ šø[t¡[yû¡Úàìt¡ ¤à \ã¤ì>¹ [¤[®¡Ä ƒÅàìt¡ l¡ü[Š±ƒ [¤[®¡Ä
(1) šø\à[t¡ A (−) ; šø\à[t¡ B (0) šøA¡à¹ š= ">åιo A¡ì¹ &¤} ó¡ºÑ¬¹ê¡š [¤[®¡Ä šøA¡à¹ ¹ê¡ìš¹
(2) šø\à[t¡ A (+) ; šø\à[t¡ B (+) ¤[Ò@šøA¡àÅ Qi¡àÚ¡ú &Òü Qi¡>à ¤à l¡ü[Š±ìƒ¹ &Òü šøA¡à¹ ÎÛ¡³t¡àìA¡
(3) šø\à[t¡ A (−) ; šø\à[t¡ B (−) ¤ìº :
(4) šø\à[t¡ A (+) ; šø\à[t¡ B (0) (1) [Ñ‚[t¡Ñ‚àšA¡t¡à
106. &A¡[i¡ "àƒÅ¢ P¡œ¡¤ã\ã l¡ü[Š±ìƒ¹ šèo¢t¡àšøàœ¡ °ê¡oÑ‚ºã Òº : (2) >³¸t¡à
(1) 8-[>l¡ü[AáÚàÎ[¤[ÅÊ * 7-ëA¡àÈãÚ
(3) >³>ãÚt¡à
(2) 7-[>l¡ü[AáÚàÎ[¤[ÅÊ * 8-ëA¡àÈãÚ
(3) 7-[>l¡ü[AáÚàÎ[¤[ÅÊ * 7-ëA¡àÈãÚ
(4) š[¹šB¡t¡à
(4) 8-[>l¡ü[AáÚàÎ[¤[ÅÊ * 8-ëA¡àÈãÚ
112. &A¡Òü šø\à[t¡¹ "”zKt¢ ¡ &A¡[i¡ l¡ü[Š±ìƒ¹ š¹àK‹à>ã Òìt¡ š¹àKì¹oå¹
107. šå>왢à[\t¡ DNA šø™[å v¡û¡¹ \>¸ [¤ìÅà‹> š‡ý¡[t¡¹ γÚ, [Ò³à[Út¡ ">¸ &A¡[i¡ l¡ü[Š±ìƒ¹ K®¢¡³åìr¡ Ñ‚à>à”z[¹t¡ Ò*Ú๠Qi¡>à ™à
Òü=à>캹 Î}ì™à\ì>¹ ó¡ìº [>ìW¡¹ ëA¡à>[i¡ "‹@ìÛ¡šo [ÒìÎì¤ š¹àKì™àìK¹ Î³Ú K®¢¡³åìr¡ \ã>Kt¡®¡àì¤ [¤[®¡Ä šøA¡àì¹¹
ë¤[¹ìÚ "àìÎ ? š¹àKì¹oå¹ Ñ‚à>à”z¹o Qi¡àÚ &ìA¡ ¤ìº :
(1) RNA
(2) DNA (1) ë\ì>àK¸à³ã
(3) [ÒìСà>γèÒ (2) ìKÒüìi¡àì>àK¸à³ã
(4) š[ºÎ¸àA¡à¹àÒül¡Î³èÒ
(3) W¡¸à\ì³àK¸à³ã
108. >ãìW¡¹ ëA¡à>[i¡ìt¡ ëK[³ (Gemmae) ìƒJà ™àÚ ?
(4) ">å–µãº> ¤à [AáÎìi¡àK¸à³ã
(1) ³Î
(2) ìi¡[¹ìl¡àó¡àÒüi¡à
113. [>´•[º[Jt¡ ëA¡à> l¡ü[Š±ƒ[i¡ ÎÒ¤àÎã ?
(3) [A¡áå ¤¸v¡û¡¤ã\ã l¡ü[Š±ƒ
(4) [A¡áå [º®¡à¹*i¢¡ (1) A¡¸à[¹A¡à šàšàÚà (Carica papaya)

109. ¡[>´•[º[Jt¡ ëA¡à> ƒÅà[i¡ìt¡ [³ìÚà[Îìι ëÎì–i¡öà[³Ú๠[¤®¡à\> (2) A¡à¹à
š[¹º[Û¡t¡ ÒÚ ? (3) ³àìA¢¡>[ÎÚà šà[º³ó¢¡à (Marchantia polymorpha)
(1) ¡ë³i¡àìó¡\ - I
(4) ÎàÒüA¡àÎ Îà¹[Î>à[ºÎ (Cycas circinalis)
(2) ë³i¡àìó¡\ - II
(3) "¸à>àìó¡\ - II
114. ìA¡–ƒøãÚ [®¡[v¡-šøt¡¸Ú (central dogma) -&¹ *š¹ šø¤àÒ
(4) ìi¡ìºàìó¡\ - II [W¡y[i¡ δšèo¢ A¡¹ :
110. šøìƒÚ Ñz´± ƒå[i¡ìA¡ 볺à* :
Ñz´ ± - I Ñz´ ± - II
(a) ìº[–i¡ìκ (i) ìó¡ìºàì\>
(1) (a)-šø[t¡[º[šA¡¹o; (b)-i¡öàX[yû¡šÅà>;
(b) ¡A¡A¢¡ A¡¸à[´¬Ú à³ (ii) Îåì¤[¹o "¤ìÛ¡šo
(c)-i¡öàXl¡àA¡Åà>; (d)-ìšøà[i¡>
(c) ìKïo ¤[Ò@Ñz¹ (A¡ìi¢¡G) (iii) K¸àìι "àƒà>-šøƒà>
(d) A¡A¢¡ (iv) ìó¡ìºà¡l¡à³¢ (2) (a)-i¡öàXìºÅ>; (b)-šø[t¡[º[šA¡¹o;
(c)-i¡öàX[yû¡šÅà>; (d)-i¡öàXl¡àA¡Åà>
Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹¡ú
(a) (b) (c) (d) (3) (a)-šø[t¡[º[šA¡¹o; (b)-i¡öàX[yû¡šÅà>;
(1) (iv) (i) (iii) (ii) (c)-i¡öàXìºÅ>; (d)-ìšøà[i¡>
(2) (iii) (i) (iv) (ii)
(4) (a)-i¡öàXl¡àA¡Åà>; (b)-i¡öàXìºÅ>;
(3) (ii) (iii) (iv) (i)
(4) (iv) (ii) (i) (iii) (c)-šø[t¡[º[šA¡¹o; (d)-ìšøà[i¡>

Bengali M6
17
115. šøìƒÚ Ñz´± ƒå[i¡ìA¡ 볺à* : 119. šøìƒÚ Ñz´± ƒå[i¡ìA¡ 볺à* :
Ñz´ ± - I Ñz´ ± - II Ñz´ ± - I Ñz´ ± - II
(a) [yû¡[С (i) ìyû¡àì³àì\àì³¹ ³èJ ¸ Jòà\ (a) γÎ}ì™àK (i)
t¡¹º ƒÅàìt¡ ë¤Åã ³àyàÚ
"àA¡È¢o Qìi¡
Kº[\¤[l¡ìt¡ l¡üš[Ñ‚t¡
(b) =àÒüºàA¡ìÚl¡ (ii)
(b) "γÎ}ì™àK (ii)
\캹 "oåP¡[º¹ ³ì‹¸
W¡àA¡[t¡¹ ³t¡ =[ºÎ³èÒ šà¹Ñš[¹A¡ "àA¡È¢o
(c) ëÎì–i¡öà[³Ú๠(iii) ³àÒüìi¡àA¡>[l¡öÚ à¹ "”z®¢ò¡à\ (c) šõË¡i¡à> (iii) t¡¹º ƒÅàÚ \º "šÎà¹o
šÃàÎ[i¡ìl¡¹ ëСöà³àìt¡ "à‹à>™åv¡û¡ t¡ìº¹ [ƒìA¡
(d) [>@Ñ÷à¤o (iv)
(d) [ÎÐà¹>ã (iv) l¡üš[Ñ‚t¡ W¡¸àŸi¡à * šàt¡ºà "àA¡È¢o
=[ºÎ³èÒ Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹¡ú
Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹¡ú (a) (b) (c) (d)
(a) (b) (c) (d) (1) (ii) (iv) (i) (iii)
(2) (iv) (iii) (ii) (i)
(1) (iv) (iii) (ii) (i)
(3) (iii) (i) (iv) (ii)
(2) (i) (iv) (iii) (ii)
(4) (ii) (i) (iv) (iii)
(3) (iii) (iv) (i) (ii)
(4) (ii) (iii) (iv) (i) 120. Òü[=[l¡Úà³ ë¤øà³àÒül¡ ‡à¹à ¹[gt¡ ë\캹 (gel) "®¡¸”zì¹ DNA-
t¡”ñP¡[ºìA¡ ™J> "[t¡-ë¤P¡>ã [¤[A¡¹ìo¹ ÎàìšìÛ¡ š™¢ì¤Û¡o
A¡¹à ÒÚ, t¡J> DNA- t¡”ñP¡[ºìA¡ ëƒJìt¡ ÒÚ :
116. l¡ü[Š±ƒìA¡àìȹ ³ì‹¸ š[¹¤¸[v¡û¡ "à[¤Ê¡ Òìt¡ šàì¹ A¡à¹ ‡à¹à ?
(1) Òºåƒ š[i¡
(1) A¡àÒüì>[i¡>
(2) l¡ü^º A¡³ºà š[i¡
(2) "¤ìºà[Òt¡ ¹[ƵγèÒ
(3) Q> ºàº š[i¡
(3) Kà³à ¹[ƵγèÒ
(4) l¡ü^º >ãºà®¡ š[i¡
(4) [\Úà[i¡>
121. ®å¡º l¡ü[v¡û¡[i¡ Î>àv¡û¡ A¡¹ :
117. [>´•[º[Jt¡ ëA¡à> ¤v¡û¡¤¸[i¡ Î[k¡A¡ >Ú ? (1) š[¹ot¡ Î㮡->º l¡üšàƒàì> Îåњʡ [>l¡ü[AáÚàÎ &¤} Îà‹à¹o
(1) γå쉹 ëÛ¡ìy \ã¤-®¡¹[®¡[v¡A¡ [š¹à[³l¡ Òº Îà‹à¹ot¡@ ÎàÒüìi¡àšÃà\³ãÚ "UàoåP¡[º ¤t¢¡³à>¡ú
l¡üÂi¡àì>à¡ú (2) l¡ü[Š±ƒ * šøàoã l¡ü®¡Ú šøA¡à¹ ëA¡àìÈ "oåìƒÒP¡[º¹
(2) γå쉹 ëÛ¡ìy \ã¤-®¡¹[®¡[v¡A¡ [š¹à[³l¡ Òº Îà‹à¹ot¡@ (³àÒüìyû¡à¤[l¡) l¡üš[Ñ‚[t¡ ºÛ¡¸ A¡¹à ™àÚ¡ú
˜¡\å / JàØl¡à¡ú (3) [>l¡ü[AáÚàÎ * ÎàÒüìi¡àšÃà\ì³¹ ³ì‹¸ l¡üš[Ñ‚t¡ l¡üšàƒà>
(3) Å[v¡û¡[®¡[v¡A¡ [š¹à[³l¡ Τ¢ƒàÒü ˜¡\å / JàØl¡à¡ú γèìÒ¹ ™àt¡àÚàìt¡ ¤à‹à Îõ[Ê¡ A¡ì¹ ëš[¹[>l¡ü[AáÚ๠тà>¡ú
(4) [>l¡ü[AáÚàÎ * ÎàÒüìi¡àšÃà\ì³¹ ³ì‹¸ l¡ü®¡Ú[ƒìA¡ ëšøà[i¡> *
(4) tõ¡o®è¡[³ ¤àÑñt¡ì”|¹ ³ì‹¸ Î}J¸à[®¡[v¡A¡ [š¹à[³l¡ Òº
RNA "oåP¡[º¹ ™àt¡àÚàìt¡¹ š= [ÒìÎì¤ [>l¡ü[AáÚà¹
˜¡\å / JàØl¡à¡ú
¹Þøý¡P¡[º A¡à\ A¡ì¹¡ú
118. šøA¡õ [t¡ìt¡ Qìi¡ W¡ºà "à”z@šø\à[t¡ šø[t¡ì™à[Kt¡à Îìw*, [>´•[º[Jt¡ 122. ™J> ‘\ã> i¡àìK¢[i¡}’ \ã> [¤¤‡ý¢¡ì>¹ Îàì= "Uã®è¡t¡ ÒìÚ
ëA¡à> ëA¡ïź[i¡ šø[t¡ì™à[Kt¡à¹t¡ šø\à[t¡[i¡ t¡à¹ "[Ñzì⫹ \>¸ l¡üŠà± ¤> ¤¸[v¡û¡[¤ìÅìȹ A¡ºàìt¡ šøìÚàK A¡¹à ÒÚ &A¡[i¡ [>[ƒ¢Ê¡ ë¹àK
Qi¡àÚ ? [>¹à³ìÚ¹ \>¸, t¡J> t¡àìA¡ ¤ìº :
(1) δšƒ [¤®¡à\> (1) ¤àìÚàšàÒüì¹Îã
(2) šø[t¡ì™à[Kt¡à³èºA¡ ³å[v¡û¡ (2) \ã> ë=¹àšã
(3) [³ì=à\ã[¤t¡à (3) "ào[¤A¡ ì¹àK Î>àv¡û¡A¡¹o
(4) [ÅA¡à[¹â« (4) [>¹àšv¡à š¹ãÛ¡à A¡¹à

M6 Bengali
18
123. šøìƒÚ Ñz´± ƒå[i¡ìA¡ 볺à* : 128. [‡P¡Zá šå}ìA¡Å¹ ëƒJà ™àÚ :
(1) \¤à
Ñz´ ± - I Ñz´ ± - II
(2) 뺤å
Î[yû¡Ú ëA¡àÈ [¤®¡à\ì>¹
(a) (i) Î}¤Ò> A¡ºà (3) ³i¡¹
Û¡³t¡à δšÄ¡ëA¡àÈγèÒ
(4) \¤à * 뺤å
ì™ A¡ºà¹ ëA¡àÈγèÒ K¡k¡> *
(b) (ii) ®¡à\A¡ A¡ºà 129. ™J> ëÎì–i¡öà[³Úàì¹¹ "¤Ñ‚à> ëyû¡àì³àì\àì³¹ ƒå[i¡ γ¤àׇìÚ¹
A¡à왢¹ ëÛ¡ìy ΃õÅ ³‹¸Ñ‚àì> =àìA¡, t¡J> t¡àìA¡ ¤ìº :
ë™ A¡ºàìt¡ [¤[®¡Ä šøA¡àì¹¹ (1) ë³i¡àìÎ[–i¡öA¡
(c) ëA¡àìȹ l¡üš[Ñ‚[t¡ ºÛ¡¸ A¡¹à (iii)
(2) ìi¡ìºàìÎ[–i¡öA¡
™àÚ (3) Îà¤-ë³i¡àìÎ[–i¡öA¡
Î}A¡ão¢ >à[ºš= &¤} (4) "¸àìyû¡àìÎ[–i¡öA¡
(d) "[t¡³à[yA¡ šå¹ç¡ ëA¡àÈšøàW¡ã¹ (iv) ιº A¡ºà
130. [>´•[º[Jt¡ ëA¡à> šøA¡à¹ íŤàìº Î[e¡t¡ Jàƒ¸¤Ññ [ÒìÎì¤ ‘³¸à[>i¡º’
™åv¡û¡ ³õt¡¡ëA¡àÈγèÒ =àìA¡ ?
[>ìW¡¹ [¤A¡¿P¡[º¹ ë=ìA¡ Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹¡ú (1) &A¡ìi¡àA¡à¹šàÎ (Ectocarpus)
(a) (b) (c) (d) (2) Køà[κà[¹Úà (Gracilaria)
(1) (ii) (iv) (i) (iii) (3) ®¡º®¡G (Volvox)
(2) (iv) (iii) (ii) (i)
(3) (i) (ii) (iii) (iv) (4) Òül¡üìºà[=øG (Ulothrix)
(4) (iii) (ii) (iv) (i) 131. &A¡[i¡ [>[ƒ¢Ê¡ γìÚ, ³à[i¡¹ ³ì‹¸ l¡üš[Ñ‚t¡ šå[Ê¡¤‡ý¢¡A¡ ëšàÈìA¡¹
124. [>´•[º[Jt¡ ëA¡à>[i¡ PCR (š[º³àì¹\ ëW¡> [¹ìÚA¡Å>)-&¹ [¤[®¡Ä (nutrients) 왳> A¡à¤¢>, >àÒüìi¡öàì\>, ó¡Îó¡¹àÎ &¤}
‹àìš¹ Î[k¡A¡ yû¡³ ? A¡¸àº[ÎÚà³ -&¹ š[¹³àoìA¡ ¤ºà ÒÚ :
(1) [l¡ì>W¡àì¹Å>, "¸à[>[º}, &Gìi¡>Å> (1) AáàÒü³¸àG
(2) [l¡ì>W¡àì¹Å>, &Gìi¡>Å>, "¸à[>[º} (2) AáàÒü³¸àG A¡[³l¡ü[>[i¡ / ìKàË¡ã
(3) &Gìi¡>Å>, [l¡ì>W¡àì¹Å>, "¸à[>[º} (3) иà[r¡} ëСi¡
(4) "¸à[>[º}, [l¡ì>W¡àì¹Å>, &Gìi¡>Å> (4) иà[r¡} yû¡š
125. [>´•[º[Jt¡ ëA¡à> šøA¡à¹ íŤàº[i¡ A¡¸à¹à\ã> ít¡¹ã A¡ì¹ ? 132. ιQà³-&¹ ³ì‹¸ CO2 -Î}¤Þê¡ì>¹ šø=³ Îå[Ñ‚t¡ l¡ü;šàƒA¡[i¡
(1) Τå\ íŤຠҺ :
(2) ¤àƒà³ã íŤຠ(1) šàÒü¹¡ç [®¡A¡ "¸à[Îl¡
(3) ºàº íŤຠ(2) "Gàìºà-"¸àìÎ[i¡A¡ "¸à[Îl¡
(4) >ãºà®¡-Τå\ íŤຠ(3) ÎàA¡[Î[>A¡ "¸à[Îl¡
126. [>´•[º[Jt¡ ëA¡à>[i¡ PCR (š[º³àì¹\ ëW¡> [¹ìÚA¡Åà>) -&¹ &A¡[i¡ (4) ó¡Îìó¡à[NÃìÎ[¹A¡ "¸à[Îl¡
¤¸¤Òà[¹A¡ šøìÚàK >Ú ? 133. "àìºàA¡š™¢à¤õ[v¡ A¡àìº l¡ü[Š±ìƒ¹ "àìºàA¡ Î}줃>à KøÒoA¡à¹ã
(1) "ào[¤A¡ ì¹àK Î>àv¡û¡A¡¹o (perception) Ñ‚à>[i¡ Òº :
(2) [\> [¤¤‡ý¢¡> (1) [¤i¡š-"Kø
(3) šõ=A¡ãAõ¡t¡ ëšøà[i¡ì>¹ [¤ìÅà‹> (2) A¡àr¡
(4) \ã> š[¹¤¸[v¡û¡¹ [>o¢Ú (3) A¡à[Û¡A¡ ³åA塺
127. ìκà[\ì>Àà (Selaginella) * θàº[®¡[>Úà (Salvinia) \àt¡ãÚ (4) šàt¡à
Kìo ƒåšøA¡à¹ ë¹oå ëƒJà ™àÚ, &샹ìA¡ [A¡ ¤ìº ? 134. &A¡[i¡ l¡ü[Š±ƒ Ò¹ì³àì>¹ >à³ A¡¹ ™à "àKàáà ƒ³ì> ¤¸¤Ò๠A¡¹à
(1) γìÎà¹àÎ ÒÚ :
(2) [¤Î³ìÎà¹àÎ (1) IAA
(2) NAA
(3) γì¹oåšÎø è (3) 2, 4-D
(4) [¤Î³ì¹oåšøÎè (4) IBA

Bengali M6
19
135. \[>t¡à A¡tõ¢¡A¡ \>>ìA¡àìȹ l¡ü;šàƒ>, °ê¡oàoåå¹ Kk¡>, F1 * F2 139. Î[k¡A¡ ¤v¡û¡¤¸[i¡ Î>àv¡û¡ A¡¹¡ú
l¡ü[Š±ƒ - ë™ [W¡ìy¹ ³à‹¸ì³ ë¤à‹K³¸ ÒÚ t¡àìA¡ ¤ìº : (1) A¡¸à[š}-&¹ γÚ, hnRNA-&¹ 39-šøàì”z [³=àÒüº-
(1) ¤åìºi¡ ìÑHàڸ๠P¡Úàì>à[Î> i¡öàÒüó¡Îìó¡i¡ ™ååv¡û¡ ÒÚ¡ú
(2) šàe¡ ìÑHàÚ¸à¹
(3) šåì>i¡ ìÑHàڸ๠(2) ¤¸àA¡ìi¡[¹Ú๠i¡öàX[yû¡šÅà> š‡ý¡[t¡[i¡ìA¡ ¤Þê¡ A¡¹à¹ \>¸
RNA š[º³àì¹\ Rho-ó¡¸àC¹[i¡¹ Îàì= Î}™åv¡û¡ ÒÚ¡ú
(4) ì>i¡ ìÑHàÚ¸à¹
(3) i¡öàX[yû¡šÅà> &A¡ìA¡¹ ëA¡à[l¡} ¤à Î}ìA¡t¡¤àÒã t¡”|[i¡
Jr¡ - B (\ã¤>-[¤`¡à> : l¡ü[Š±ƒ[¤ƒ¸à) mRNA ìt¡ šø[t¡[º[št¡ ÒÚ ú

(4) ÑšÃãi¡ (Split) \ãì>¹ [¤>¸àÎ š‡ý¡[t¡[i¡ ëšøàA¡¸àà[¹*i¡Î-
136. ÎèW¡A¡ ¤õ[‡ý¡ γãA¡¹ìo, Nt=Noert, &Jàì> e ¤ºìt¡ ë¤àc¡àÚ :
&¹ í¤[ÅÊ¡¸¡ú
(1) Î}J¸à¹ ºKà[¹ƒì³¹ ³èº (base) [i¡ìA¡
(2) ÎèW¡A¡ ºKà[¹ƒì³¹ ³èº[i¡ìA¡ 140. šÃà\[³l¡ pBR322 &¹ "¸à[´š[Î[º> šø[t¡ì¹à싹 Û¡³t¡à
(3) Ѭ஡à[¤A¡ ºKà[¹ƒì³¹ ³èº[i¡ìA¡ šøƒà>A¡à¹ã ampR \ãì>¹ ³ì‹¸ "àìá PstI ì¹Î[i¡öA¡Å> l¡ü;ìÎW¡A¡
(4) \¸à[³[t¡A¡ ºKà[¹ƒì³¹ ³èº[i¡ìA¡ Ñ‚à>¡ú ™[ƒ &Òü l¡ü;ìÎW¡A¡[i¡ &A¡[i¡ β-K¸àºàA¡ìi¡àÎàÒül¡ l¡ü;šàƒ>A¡à¹ã
137. šøìƒÚ Ñz´± ƒå[i¡ìA¡ 볺à* : \ãì>¹ "”z®¢è¡[v¡û¡¹ \>¸ ¤¸¤Òê¡t¡ ÒÚ &¤} ™[ƒ šå>@Î}ì™à[\t¡
Ñz´ ± - I Ñz´ ± - II šÃà\[³l¡[i¡ &A¡[i¡ E.coli šøA¡¹ìo ">ååšø[¤Ê¡ A¡¹àì>à ÒÚ,
>àÒüìi¡öàA¡B¡àÎ t¡àÒìº :
(a) (i) [l¡>àÒü[i¡ö[ó¡ìA¡Åà>
(Nitrococcus) (1) &[i¡ ëšàÈA¡ ëA¡àÈìA¡ "¸à[´š[Î[º> šø[t¡ì¹à‹ã A¡¹ì¤ >à¡ú
¹àÒüì\à[¤Úà³ "¸àì³à[>ÚàìA¡ >àÒüi¡öàÒüìi¡
(b) (ii) (2) ¹ê¡šà”z[¹t¡ ëA¡àÈP¡[º "¸à[´š[Î[ºì>¹ šø[t¡ì¹à‹ã ÒÚ &¤}
(Rhizobium) ¹ê¡šà”z¹ A¡¹à
β-K¸àºàA¡ìi¡àÎàÒül¡ l¡ü;šÄ A¡ì¹¡ú
(c)
=àìÚàì¤[κàÎ (iii) >àÒüi¡öàÒüi¡ìA¡ >àÒüìi¡öìi¡
(Thiobacillus) ¹ê¡šà”z¹ A¡¹à (3) &[i¡ ëšàÈA¡ ëA¡àÈìA¡ ‹ÿ¤}Î A¡¹ì¤¡ú
(d)
>àÒüìi¡öसàA¡i¡à¹ (iv)
¤àÚ¤ãÚ >àÒüìi¡öàì\>ìA¡ (4) ƒåÒü šøA¡à¹ A¡à\™åv¡û¡ &A¡[i¡ >tå¡> ëšøà[i¡> &[i¡ ít¡¹ã A¡¹ì¤¡ú
(Nitrobacter) "¸àì³à[>Úàìt¡ ¹ê¡šà”z¹ A¡¹à
[>ì´• šøƒv¡ [¤A¡¿P¡[º¹ ë=ìA¡ Î[k¡A¡ l¡üv¡¹[i¡ ë¤ìá ëºJ¡ú 141. DNA [ó¡Uà¹[šø[–i¡} š‡ý¡[t¡[i¡ [A¡áå [A¡áå [¤ìÅÈ "e¡ìº¹
(a) (b) (c) (d) DNA -&¹ ">åyû¡³-&¹ ³ì‹¸A¡à¹ šà=¢A¡¸ Î>àv¡û¡ A¡ì¹, &ìA¡
(1) (ii) (iv) (i) (iii) ¤ìº :
(2) (i) (ii) (iii) (iv)
(3) (iii) (i) (iv) (ii) (1) θàìi¡ºàÒüi¡ - DNA
(4) (iv) (iii) (ii) (i)
(2) [¹[š[i¡[i¡®¡ - DNA
138. šøìƒÚ Ñz´± ƒå[i¡ìA¡ 볺à* :
(3) &A¡A¡ [>l¡ü[Aá*i¡àÒül¡
Ñz´ ± - I Ñz´ ± - II
(a) S-ƒÅà (i) ëšøà[i¡> Î}ìÅÃÈ ÒÚ
(4) ¤×¹ê¡šã (Polymorphic) DNA
(b) G2 ƒÅà (ii) [>[ÍI¡Ú ƒÅà
142. [>´•[º[Jt¡ ¤v¡û¡¤¸P¡[º¹ ³ì‹¸ ëA¡à>[i¡ Î[k¡A¡ ?
³àÒüìi¡à[ÎÎ * DNA
(c) Aå¡ÒüÎìΖi¡ ƒÅà (iii) [‡â«A¡¹o Ç¡¹ç¡¹ "”z¤¢t¢¡ã
(1) ƒåìi¡à ëA¡àìȹ [³º>ìA¡ ¤ìº A¡¸à[¹*K¸à³ã¡ú
š™¢àÚ (2) ƒåìi¡à ÎW¡º ¤à "W¡º \>>ìA¡àìȹ ëšøàìi¡àšÃà\ì³¹ ³ì‹¸
(d) G1 ƒÅà (iv) DNA-&¹ [‡â«A¡¹o [³º>ìA¡ šÃà\ì³àK¸à³ã ¤ìº¡ú
Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹¡ú (3) \ã¤A塺 ™à¹à \㤔z l¡ü[Š±ìƒ¹ *š¹ [>®¢¡¹Åãº, t¡à샹ìA¡
(a) (b) (c) (d) ³õt¡\ã¤ã ¤ìº¡ú
(1) (iii) (ii) (i) (iv)
(4) A¡ìÚA¡ šøA¡à¹ \㤠™à¹à ¤àÚ¤ãÚ >àÒüìi¡öàì\> Î}¤Þê¡> A¡ì¹
(2) (iv) (ii) (iii) (i)
(3) (iv) (i) (ii) (iii) &A¡ [¤ìÅÈ šøA¡à¹ ëA¡àìȹ ³ì‹¸ ™àìA¡ Îã= (Sheath)
(4) (ii) (iv) (iii) (i) ëA¡àÈ ¤ìº¡ú

M6 Bengali
20
143. šøìƒÚ Ñz´± ƒå[i¡ìA¡ 볺à*¡ú 147. šøìƒÚ Ñz´± ƒå[i¡ìA¡ 볺à* :
Ñz´± - I Ñz´± - II
Ñz´ ± - I Ñz´ ± - II
(a) (i) ¤øà[ÎìA¡[Î (a) ëšøà[i¡> (i) C=C [‡-¤Þê¡>ã
(Brassicaceae) "δšõv¡û¡ ó¡¸à[i¡
(b) (ii) ó¡Îìó¡à-l¡àÒü-&Ð๠¤Þê¡>ã
(b) (ii) [º[ºìÚ[Î "¸à[Îl¡
(Liliaceae) (c) [>l¡ü[AáA¡ "¸à[Îl¡ (iii) NÃàÒüìA¡àÎàÒü[l¡A¡ ¤Þê¡>ã

(c) (iii) ó¡¸àì¤[Î (d) š[ºÎ¸àA¡à¹àÒül¡ (iv) ëšši¡àÒül¡ ¤Þê¡>ã

(Fabaceae) Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹¡ú
(d) (iv) ìÎàºàì>[Î (a) (b) (c) (d)

(Solanaceae) (1) (iv) (i) (ii) (iii)
[>ì´• šøƒv¡ [¤A¡¿P¡[º¹ ë=ìA¡ Î[k¡A¡ l¡üv¡¹[i¡ ë¤ìá ëºJ¡ú (2) (i) (iv) (iii) (ii)
(3) (ii) (i) (iv) (iii)
(a) (b) (c) (d)
(1) (iii) (iv) (ii) (i) (4) (iv) (iii) (i) (ii)
(2) (i) (ii) (iii) (iv)
(3) (ii) (iii) (iv) (i) 148. Òül¡üA¡¸à[¹*i¡ìι ëšøà[i¡> Î}ìÅÃìȹ i¡öàX[yû¡šÅà> š‡ý¡[t¡ìt¡
(4) (iv) (ii) (i) (iii) RNA-š[º³àì¹\-III-&¹ ®è¡[³A¡à [A¡ ?
144. ¤t¢¡³àì> A¡¸àXàì¹¹ \>¸ ƒàÚã š[¹¤¸v¡û¡ (mutated) \ã>ìA¡ &A¡[i¡
(1) rRNA (28S, 18S * 5.8S) i¡öàXyû¡àÒü¤ A¡ì¹¡ú
ëAáàì>¹ ³ì‹¸ ët¡\[ÑI¡Ú ëšøठ¤¸¤Ò๠A¡ì¹ "ìi¡àì¹[l¡*Køà[ó¡ ‡à¹à
Î>àv¡û¡ A¡¹à 䱤, A¡à¹o : (2) tRNA, 5s rRNA * snRNA i¡öàXyû¡àÒü¤ A¡ì¹¡ú
(1) ó¡ìi¡àKøà[ó¡A¡ [ó¡ìµ š[¹¤¸v¡û¡ \ã>[i¡ "à}[ÅA¡®¡àì¤ ƒõŸ³à> (3) mRNA &¹ šè¤¢Îè¹ã i¡öàXyû¡àÒü¤ A¡ì¹¡ú
ÒÚ¡ú (4) Ç¡‹å³ày snRNA i¡öàXyû¡àÒü¤ A¡ì¹¡ú
(2) ó¡ìi¡àKøà[ó¡A¡ [ó¡ìµ š[¹¤¸v¡û¡ \ã>[i¡ δšèo¢®¡àì¤ *
Îåњʡ®¡àì¤ ƒõŸ³à> ÒÚ¡ú 149. Î[k¡A¡ šá–ƒ ë\àØl¡[i¡ìA¡ [>¤¢àW¡> A¡¹¡ú
(3) š[¹¤¸v¡û¡ \ã>[i¡ ó¡ìi¡àKøà[ó¡A¡ [ó¡ìµ ƒõŸ³à> ÒÚ >à A¡à¹o (1) Qàìι šàt¡à¹ ¤[ÒÑ~ìA¡ ¤õÒ;, - ÎÒA¡à¹ã ëA¡àÈγ[Ê¡
ëšøà줹 Îàì= &¹ ëA¡àì>à š[¹šè¹A¡t¡à ë>Òü ú ¤o¢Òã> óò¡àšà ëA¡àÈγèÒ
(4) š[¹¤¸v¡û¡ \ã>[i¡ ó¡ìi¡àKøà[ó¡A¡ [ó¡ìµ ƒõŸ³à> ÒÚ >à A¡à¹o (2) [‡¤ã\šyã¹ šàt¡à¹ >à[ºA¡à - Î}ì™àKA¡à¹ã A¡ºà
ëšøà줹 Îàì= &¹ š[¹šè¹A¡t¡à ¤t¢¡³à>¡ú ¤à[r¡ºP¡[º ¤õÒ; šå¹ç¡
145. [>´•[º[Jt¡ ¤v¡û¡¤¸P¡[º¹ ëA¡à>[i¡ ®å¡º ? šøàW¡ã¹Úåv¡û¡ ëA¡àÈ ‡à¹à "à¤õt¡
(1) "W¡yû¡àA¡à¹ ëó¡àìi¡àó¡Îìó¡à¹àÒüìºÅì>¹ Î³Ú ATP * (3) ³ðà}Ç¡¹ ëA¡àÈγèÒ ™à - Òü–i¡à¹ó¡¸à[Î[A¡l¡üºà¹
NADPH+H+ l¡ü®¡ìÚ¹Òü Î}ìÅÃÈ Qìi¡¡ú
A¡¸à[´¬Úà³ ¤ºìÚ¹ "}Å A¡¸à[´¬Úà³
(2) ‹àìy¹ º¸à쳺ãìt¡ Ç¡‹å³ày PS I =àìA¡ &¤} NADP ít¡¹ã A¡ì¹
[¹l¡àA¡ìi¡\ =àìA¡ >à¡ú
(4) "àºKà š¸àì¹>A¡àÒü³à ëA¡àÈγèÒ - Ñšgã š¸àì¹>A¡àÒü³à
(3) Køà>๠º¸à쳺ãìt¡ PS I * PS II l¡ü®¡ÚÒü ¤t¢¡³à>¡ú
™à ¤àA¡ìº¹ ¤[Ò@Ñ~ìA¡ [¤ƒà¹o
(4) W¡yû¡àA¡à¹ ëó¡àìi¡àó¡Îìó¡à¹àÒüìºÅà> PS I * PS II l¡ü®¡ìÚ¹
Qi¡àÚ &¤} ëºXàAõ¡[t¡ ¹Þøý¡ Kk¡>
l¡üš[Ñ‚[t¡ š[¹º[Û¡t¡ ÒÚ¡ú
A¡ì¹
146. [>´•[º[Jt¡ ¤v¡û¡¤¸P¡[º¹ ëA¡à>[i¡ ®å¡º ?
(1) Τàt¡ ŬÎì>¹ γÚ, "[Gì\ì>¹ ®è¡[³A¡à "[”z³ ƒÅàÚ 150. [>´•[º[Jt¡ ëA¡à> ë\àØl¡à-ëKàìy¹ [A¡áå [A¡áå ΃θ샹 ³ì‹¸
Îã[³t¡¡ú š¹àKì¹oåP¡[º ³åv¡û¡ Ҥ๠š¹ ³àìι š¹ ³àÎ ‹ì¹ t¡à샹
(2) Òü ì ºA¡i¡ö > i¡ö à Xìšài¢ ¡ Åõ T ìº (ETC), &A¡ "oå \ã¤>ãÅ[v¡û¡ ‹ì¹ ¹àìJ ?
NADH+H+ ƒåÒü "oå ATP ít¡¹ã A¡ì¹, &¤} &A¡ (1) ëšàìÚÎã ; ì¹àÎàÎã (Poaceae ; Rosaceae)
"oå FADH2, 3 "oå ATP l¡ü;šàƒ> A¡ì¹¡ú (2) ëšàìÚÎã ; ìºP¡[³ì>àÎã (Poaceae ; Leguminosae)
(3) A¡³ìšÃG-V-&¹ ³à‹¸ì³ ATP Î}ìÅÃ[Èt¡ ÒÚ¡ú
(3) ëšàìÚÎã ; ìÎàºà>àÎã (Poaceae ; Solanaceae)
(4) \à¹o-[¤\à¹o [¤[yû¡ÚàP¡[º ŬÎì>¹ Î³Ú ëšøàìi¡àì>¹
(4) ì¹àÎàÎã ; ìºP¡[³ì>àÎã (Rosaceae ; Leguminosae)
"¤yû¡³ ít¡¹ã A¡ì¹¡ú

Bengali M6
21
Jr¡ - A (\ã¤>-[¤`¡à> : šøàoã[¤ƒ¸à) 155. [>ì´•¹ ëA¡à>ô[i¡ Òì³¢à> [>@ιoA¡à¹ã IUD ?
(1) CuT
151. šøìƒÚ Ñz´± ƒå[i¡ìA¡ 볺à* &¤} Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹ : (2) LNG 20
(3) Cu 7
Ñz´ ± - I Ñz´ ± - II
Îà¹[®¡G &¹ [®¡t¡¹ [ƒìÚ (4) ³à[Âi¡ìºàl¡ 375
(a) ®¡Âi¡ A¡¸àš (i)
Ç¡yû¡àoå¹ šøì¤ìÅ ¤à‹à ëƒÚ
(b) IUD γèÒ (ii) Ç¡yû¡>à[º¹ "šÎà¹o 156. [>ìW¡¹ ëA¡à> šøàoã[i¡ [³l¡ü[Îl¡ã ëKàìy¹ "”z®¢è¡v¡û ?
šå¹ç¡ìȹ Ç¡yû¡àoå¹ (1) ë\à>àA¡ã ëšàA¡à
(c) (iii) ó¡¸àìKàÎàÒüìi¡à[ÎÎìA¡
¤Þ꡸àâ«A¡¹o (2) QàÎó¡[Øl¡}
⫹à[o«t¡ A¡ì¹
ó¡¸àìºà[šÚà> >à[º¹ (3) "à¹ìÅàºà
(d) Ñ|ã-[>¤¢ã\A¡¹o (iv)
"šÎà¹o (4) ³à[á
(a) (b) (c) (d)
(1) (iv) (ii) (i) (iii) 157. DNA ët¡ "¸à[l¡[>ì>¹ š[¹³ào 30% Òìº &ìt¡ =àÒü[³>, P¡Úà[>>
(2) (i) (iii) (ii) (iv) &¤} ÎàÒüìi¡à[Îì>¹ Åt¡A¡¹à š[¹³ào A¡t¡ ?
(3) (ii) (iv) (iii) (i) (1) T : 20 ; G : 30 ; C : 20
(4) (iii) (i) (iv) (ii) (2) T : 20 ; G : 20 ; C : 30
(3) T : 30 ; G : 20 ; C : 20
152. [>ìW¡¹ ëA¡à>ô l¡ü[v¡û¡[i¡ ³Îõo ëšÅã¹ šøAõ¡[t¡ δšìA¢¡ ®å¡º t¡=¸ šøƒà>
(4) T : 20 ; G : 25 ; C : 25
A¡ì¹ ?
(1) &Òü ëšÅãÎA¡º "ì¹J¡ú 158. Ñz>¸šàÚã šøàoãγèÒìt¡ Ç¡yû¡àoå ¤Þê¡>A¡à¹ã KøàÒA¡ l¡üš[Ñ‚t¡ =àìA¡ :
(2) &Òü ëšÅãÎA¡º "í>[ZáA¡ šøAõ¡[t¡¹¡ú
(1) A¡ì¹à>à ë¹[l¡Úài¡à
(3) ìA¡àÈP¡[º¹ ³ì‹¸ ë™àKàì™àK ¹Û¡à "à”z@[>ì¤[Åt¡
W¡yû¡ó¡ºA¡ ‡à¹à Qìi¡¡ú (2) ®¡àÒüìi¡ºàÒü> šƒ¢à
(4) ¹v¡û¡ Î}¤Ò> >àºã¹ Kàìy &Òü ëšÅãÎA¡º l¡üš[Ñ‚t¡ =àìA¡¡ú (3) ìš[¹®¡àÒüìi¡ºàÒü> Ñ‚à>
(4) ì\à>à 뚺å[Îl¡à ¤à ѬZ᤺Ú
153. ìA¡àìȹ "”z@šƒ¢àt¡ì”|¹ "”zK¢t¡ "UàoåP¡[º Òº :
(1) &ìr¡àšÃà\[³A¡ ë¹[i¡A塺à³, ³àÒüìi¡àA¡>ô[l¡öÚà, ¹àÒüì¤àì\à³ 159. [>ìW¡¹ ëA¡à>ô[i¡ ¤àìÚàó¡[i¢¡[ó¡ìA¡Å> šø[yû¡Ú๠l¡üì„쟹 ÎìU
&¤} ºàÒüìÎàì\ೠδš[A¢¡t¡ >Ú ?
(2) &ìr¡àšÃà\[³A¡ ë¹[i¡A塺à³, Kºô[K A¡³ìšÃG, ºàÒüìÎàì\à³ (1) ëšøà[i¡ì>¹ š[¹³ào ¤õ[‡ý¡ A¡ì¹¡ú
&¤} ëA¡àÈKÔ¹
(2) ì¹àK šø[t¡ì¹à‹ã Û¡³t¡à l¡üÄt¡ A¡ì¹¡ú
(3) Kºô[K A¡³ìšÃG, ³àÒüìi¡àA¡>ô[l¡öÚà, ¹àÒüì¤àì\à³ &¤}
ºàÒüìÎàì\à³ (3) [®¡i¡à[³ì>¹ š[¹³ào ¤õ[‡ý¡ A¡ì¹¡ú
(4) Kºô[K A¡³ìšÃG, &ìr¡àšÃà\[³A¡ ë¹[i¡A塺à³, ³àÒüìi¡àA¡>ô[l¡öÚà (4) ">ôåJàƒ¸ * J[>\ º¤ìo¹ š[¹³ào ¤õ[‡ý¡ A¡ì¹¡ú
&¤} ºàÒüìÎàì\à³
160. ìÎ[–i¡ö*º [>´•[º[Jt¡ ƒÅàÚ í‡t¡A¡¹o A¡ì¹ :
154. ÎàB¡àÎ &ì–i¡[¹A¡àÎ Òº :
(1) S-ƒÅàÚ
(1) "N—¸àÅÚ ¹Î
(2) "à[”|A¡ ¹Î (2) šøìó¡\ ƒÅàÚ
(3) K¸àÎ[i¡öA¡ ¹Î (3) ì³i¡àìó¡\ ƒÅàÚ
(4) A¡àÒü³ (4) G2 ƒÅàÚ

M6 Bengali
22
161. [>l¡üì¹à³àÎ[A¡l¡üºà¹ (Ñ•àÚå-ëšÅã) Î[Þê¡ìA¡ "àyû¡à”z A¡ì¹ "ÎàØl¡t¡à, 165. [>´•[º[Jìt¡¹ Q>ì⫹ š[¹³àšA¡ [ÒÎàì¤ l¡¤Î> &A¡A¡ ¤¸¤Òê¡t¡
ƒå¤º¢ t¡à &¤} šÛ¡àQàt¡ l¡ü;šÄA¡à¹ã ƒãQ¢Ñà‚ Úã Ѭt¡@-">àyû¡³¸t¡à \[>t¡ ÒÚ :
Åà¹ã[¹A¡ í¤A¡º¸ Òº : (1) CFCs
(1) "à=ø¢àÒü[i¡Î
(2) Сöàìi¡à[Ñ£¡Úà¹
(2) ³àÎA塺๠[l¡Îi¡ö[ó¡
(3) *ì\à>
(3) ³àÚàìÑ‚[>Úà Køà[®¡Î
(4) i¡öìšà[Ñ£¡Úà¹
(4) ¤àt¡ ¤à Kàl¡üi¡

162. [>ìW¡¹ Ñz´± ƒå[i¡ìA¡ 볺à* &¤} Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹ : 166. [>ìW¡¹ l¡ü;ìÎW¡A¡P¡[º¹ ³ì‹¸ &A¡³ày ëA¡à>ô[i¡, ëšøàA¡¸à[¹*ìi¡¹
i¡öàXô[yû¡šÅ> š‡ý¡[t¡¹ ÎèW¡>à ‹àš, ¤õ[‡ý¡ ‹àš * γà[œ¡ ‹àš ÎA¡ºìA¡
Ñz´ ± - I Ñz´ ± - II ‘">åQi¡>’ A¡¹ìt¡ ÎÛ¡³ ?
(a) ë³i¡àì³[¹\³ (i) [Îìº>i¡ì¹i¡à
(1) DNA ÎàìšìÛ¡ DNA š[º³àì¹\
(b) >à[ºA¡à t¡”| (ii) [i¡ì>àìó¡à¹à
(c) [W¡¹ç¡oã ëšÃi¡ (iii) "¸àì>[ºl¡à (2) DNA ÎàìšìÛ¡ RNA š[º³àì¹\
(d) [>ìl¡à¤ÃàС (iv) š[¹ìó¡¹à
(3) DNA ºàÒüìK\
(a) (b) (c) (d)
(4) DNase ¤à [l¡&ì>\
(1) (iv) (iii) (i) (ii)
(2) (iii) (iv) (i) (ii) 167. DNA &¹ ³ì‹¸¹ [>[„¢ Ê ¡ "}ÅìA¡ A¡ài¡à¹ \>¸
(3) (iii) (iv) (ii) (i) &ìr¡à[>l¡ü[AáìÚ\γèÒ DNA &¹ ë™ [¤ìÅÈ ">åy¡û ³ÎðàìA¡ Î>àv¡û¡
(4) (iv) (i) (ii) (iii) A¡ì¹ t¡à Òº :
163. PCR š‡ý¡[t¡ ‡à¹à [\> [¤¤‹¢> A¡àìº šø[yû¡Úà[i¡¹ šøà¹ì´± l¡üZW¡ (1) [l¡ì\>àì¹i¡ šøàÒü³à¹ ">åyû¡³ Jr¡
t¡àš³àyà ¹[Û¡t¡ >à Òìº [>ìW¡¹ ëA¡à>ô ‹àšP¡[º Û¡[t¡KøÑz Òì¤ ? (2) *A¡à\à[A¡ ">åyû¡³ Jr¡
(1) "¸à[>[º} ¤à ëA¡à³ºàÚ> (3) š¸à[º>l¡ö[³A¡ [>l¡ü[Aá*i¡àÒül¡ ">åy¡û ³
(2) [¤Ñzà¹o ¤à &Gìi¡>Å>
(4) š[º(A) šåZá ">åy¡û ³
(3) [l¡ì>Wå¡ì¹Å> ¤à "šøàAõ¡t¡A¡¹o
(4) ºàÒüìKÅ> ¤à Î}™åv¡û¡A¡¹o 168. ó¡ìº¹ ³à[á¹ šø[t¡[i¡ ëA¡àìÈ 8 [i¡ ëyû¡àì³àì\à³ (2n) =àìA¡¡ú
³àÒüìi¡à[Îìι "”z¤¢t¢¡ã ƒÅàÑ‚ G1 ƒÅàÚ ëyû¡àì³àì\à³ Î}J¸à 8
164. [>ìW¡¹ šøìƒÚ l¡ü[v¡û¡P¡[º šìØl¡ Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹ : Òìº, S-ƒÅ๠š¹ ëyû¡àì³àì\à³ Î}J¸à [A¡ Ò¤ ?
(a) ëÒº[³>ô=ô ¤à Aõ¡[³\àt¡ãÚ šøàoãìt¡ ë³i¡àì\ì>[ÎÎ ëƒJà ™àÚ¡ú (1) 8

(b) ÒüA¡àÒüì>àl¡à³¢ Òìºà [yÑz¹™åv¡û¡, [Îìºà³™åv¡û¡ šøàoã¡ú (2) 16

(c) ìKàºAõ¡[³¹ ëƒìÒ "U-t¡”| [¤ƒ¸³à>¡ú (3) 4
(4) 32
(d) [i¡ì>àìó¡à¹à¹ [W¡¹ç¡oã ëšÃi¡ š[¹šàìA¡ ÎàÒà™¸ A¡ì¹¡ú
(e) ÒüA¡àÒüì>àl¡à³¢ šøàoã¹ \º Î}¤Òo t¡”| &A¡[i¡ W¡à[¹[yA¡ 169. *[l¡ ¤[o¢t¡ [Ñ£¡}i¡à¹ l¡üš[Ñ‚t¡ =àìA¡ :
í¤[ÅÊ¡¸¡ú
(1) Òü[ºÚà³-[ÎA¡à Î}ì™àKÑ‚ìº
(1) (c), (d) &¤} (e) Î[k¡A¡

(2) (a), (b) &¤} (c) Î[k¡A¡
(2) KøÒoã &¤} ëÒšàìi¡à-š¸à>ô[yû¡ìÚ[i¡A¡ >àºã¹ Î}ì™àKт캡
(3) (a), (d) &¤} (e) Î[k¡A¡ (3) šàA¡Ñ‚ºã-KøàÎ>àºã Î}ì™àKÑ‚ìº
(4) (b), (c) &¤} (e) Î[k¡A¡ (4) KøÒoã-ë\\å>à³ Î}ì™àKÑ‚ìº

Bengali M6
23
170. šøìƒÚ Ñz´± ƒå[i¡ìA¡ 볺à* &¤} Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹ : 175. [>´•[º[Jt¡P¡[º¹ ³ì‹¸ ëA¡à>ô RNA ìšøà[i¡> Î}ìÅÃìȹ \>¸
Ñz´ ± - I Ñz´ ± - II šøìÚà\>ãÚ >Ú ?
(1) mRNA
(a) "¸àΚà¹[\ºàÎ >àÒü\๠(i) "¸àìÎ[i¡A¡ "´Ã
(2) tRNA
(b) "¸àìÎìi¡à¤¸àA¡i¡¹ "¸àìÎ[i¡ (ii) º¸àAô¡[i¡A¡ "´Ã
(3) rRNA
(c) AáÎ[i¡ö[l¡Úà³ ¤iå¡[ºA¡à³ (iii) ÎàÒü[i¡öA ¡ "´Ã
(4) siRNA
(d) º¸àA¡ìi¡à¤¸à[κàÎ (iv) [¤l¡üi¡àÒü[¹A¡ "´Ã
(a) (b) (c) (d)
176. ¤àÚå=[ºìt¡ "[G-[Òì³àìNÃà[¤> ít¡¹ãìt¡ ƒ¹A¡à¹ã ">åA衺 Åt¢¡
(1) (iii) (i) (iv) (ii) [>¤¢àW¡> A¡¹ :
(2) (i) (ii) (iii) (iv) (1) l¡üZW¡ pO2, [>´• pCO2, A¡³ H+, A¡³ t¡àš³àyà
(3) (ii) (iii) (i) (iv)
(2) [>´• pO2, l¡üZW¡ pCO2, H+ &¹ "à[‹A¡¸, l¡üZW¡t¡¹
(4) (iv) (ii) (i) (iii)
t¡àš³àyà
171. [>ìW¡¹ šøàoãP¡[º¹ ³ì‹¸ ëA¡à>ô[i¡¹ óò¡àšà * ¤àÚåšèo¢ ƒãQ¢ "[Ñ‚ (3) l¡üZW¡ pO2, l¡üZW¡ pCO2, A¡³ H+, l¡üZW¡t¡¹ t¡àš³àyà
¤t¢¡³à> ?
(4) [>´• pO2, [>´• pCO2, H+&¹ "à[‹A¡¸, l¡üZW¡t¡¹
(1) [>*óø¡> (Neophron)
t¡àš³àyà
(2) ìÒ[³l¡¸àA¡i¡àÒüºàÎ (Hemidactylus)
(3) ³¸àìyû¡àšàÎ (Macropus) 177. [>ìW¡¹ Ñz´± ƒå[i¡ìA¡ 볺à* &¤} Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹ :
(4) "¹[>ì=à¹ÒàÒü>ôA¡àÎ (Ornithorhynchus) Ñz´ ± - I Ñz´ ± - II
(a) ó¡àÒüìÎ[ºÚà (i) ³åv¡û¡à [c¡>åA ¡
172. A¡àìÑz ëA¡àÈ ¹v¡û¡à¿t¡à¹ γ[o«t¡ ƒå[i¡ ëÒìi¡ì¹à\àÒüKàÎ šå¹ç¡È &¤}
(b) [º³åºàÎ (ii) št墡Kã\ íÎ[>A¡
Ñ|ã¹ [³ºì>¹ ó¡ìº Åt¡A¡¹à A¡t¡\> Δzà> &Òü ë¹àK™åv¡û¡ Òì¤ ?
(1) 50% (c) "¸à>ôA ¡àÒüìºàìÐà³à (iii) \㤔z \ã¤àƵ
(2) 75% (d) [šS¡i¡àl¡à (iv) ×A¡*Úà³¢
(3) 25% (a) (b) (c) (d)
(4) 100%
(1) (ii) (iii) (i) (iv)
173. óå¡Îóå¡ìι "¸àº[®¡*ºàÒü ¤à ¤àÚå=[ºìt¡ (¤¸àš> Ñ‚à>) "[Gì\> (2) (iv) (i) (iii) (ii)
(O2) &¤} A¡à¤¢> l¡àÒü"GàÒüìl¡¹ (CO2) "à}[ÅA¡¡ W¡àš ([³.[³. (3) (ii) (iii) (iv) (i)
šà¹ƒ Ñz´±) Òº : (4) (i) (iv) (iii) (ii)
(1) pO2=104 &¤} pCO2=40
178. ëA¡à>ô l¡ü;ìÎW¡A¡ [>[ÍI¡Ú ó¡àÒü[¤øì>àì\>ìA¡ ó¡àÒü[¤øì> š[¹ot¡
(2) pO2=40 &¤} pCO2=45 A¡ì¹ ?
(3) pO2=95 &¤} pCO2=40 (1) =ø[´¬>
(4) pO2=159 &¤} pCO2=0.3
(2) ì¹[>>
174. [>ìW¡ šøìƒÚ Î}K³ δš[A¢¡t¡ ë¹àK Î}yû¡³ìo¹ ³à‹¸³P¡[º ë=ìA¡ (3) &[šì>[óø¡>
Î[k¡A¡ šá–ƒ [>¤¢àW¡> A¡¹ : (4) =øì´¬àA¡àÒüì>\
(a) [>¤¢ã[\t¡ ÎèW¡¡ú
(b) Î}yû¡[³t¡ ¤¸[v¡û¡¹ ë=ìA¡ ¹v¡û¡ ‡à¹à ëÅà[ot¡ Î}yû¡³o¡ú 179. ìA¡àì>à &A¡[i¡ ë¹àìK¹ A¡à™¢A¡¹ [W¡[A¡;Î๠\>¸ šøà¹[´±A¡ ë¹àK
[>o¢Ú &¤} Åà¹ã¹¤õv¡ãÚ [>ƒà>t¡à[â«A¡ ë¤à‹ "t¡¸”z "š[¹Òà™¢¡ú
(c) Î}yû¡[³t¡ ³àt¡à¹ ë=ìA¡ °ê¡ìo Î}yû¡³o¡ú
[>ì´•¹ ëA¡à> "ào[¤A¡ ë¹àK [>o¢Ú šø™å[v¡û¡ šøà¹[´±A¡ [>o¢ìÚ¹ \>¸
(d) Wå¡´¬> ‡à¹à Î}yû¡³o¡ú
Jå¤ A¡à™¢A¡¹ã ?
(e) l¡üv¡¹à[‹A¡à¹ Îèìy Î}yû¡³o¡ú
(1) *ìÚСà>¢ ¤Ã[i¡} šø™å[v¡û¡
(1) ìA¡¤º (a), (b) &¤} (c)
(2) Îàl¡üƒà>¢ ¤Ã[i¡} šø™å[v¡û¡
(2) ìA¡¤º (b), (c) &¤} (d)
(3) ELISA šø™å[v¡û¡
(3) ìA¡¤º (b) &¤} (c)
(4) ìA¡¤º (a) &¤} (c) (4) Î}A¡¹o ¤à ÒàÒü[¤øl¡àÒüì\Å> šø™å[v¡û¡

M6 Bengali
24
180. ®å¡º ë\àØl¡[i¡ Î>àv¡û¡ A¡¹ : 184. ëºà[Òt¡ ¹v¡û¡ A¡[oA¡à¹ l¡ü;šàƒ>ìA¡ l¡ü„ã[št¡A¡à¹ã &[¹ì=øàšÚ[i¡>
Òì³¢à> l¡ü;šÄ A¡ì¹ :
(1) l¡üšÛ¡à¹ - ìA¡à[l¡>
(1) "N—¸àÅìÚ¹ "àºó¡à ëA¡àÈγèÒ
(2) "[‹[¤È - "¸à[¤ø>
(2) "¸àìl¡ì>àÒàÒüìšàó¡àÒü[Îìι ëA¡àÈγèÒ
(3) ìºA¡[i¡> - A¡>ôA¡à>஡¸à[º> A
(3) "[Ñ‚ìA¡àÈγèÒ
(4) l¡öàK - [¹[Î>
(4) ¤õìB¡¹ \àGi¡àìNÃà쳹硺๠ëA¡àÈγèÒ
181. A¡àÚà\³ài¡à¹ šøà”z-K³> [³ìÚà[i¡A¡ šøìó¡ì\¹ ëA¡à>ô l¡üšƒÅ๠&A¡[i¡
l¡üìÀJì™àK¸ í¤[ÅÊ¡¸ ? 185. "à¹ìÅàºà δš[A¢¡t¡ [>ìW¡¹ ëA¡à>ô í¤[Åʸ[i¡ ®å¡º ?
(1) ëºìŸi¡à[i¡> (1) ëšï[Ê¡A¡>à[º¹ ³‹¸"}Å (midgut) * šÆW¡àƒô "}ìŹ
(hind gut) Î}ì™àKÑ‚ìº K¸àÎô[i¡öA¡ [ÎA¡à¹ ¤ºÚ l¡üš[Ñ‚t¡¡ú
(2) \àÒüìKà[i¡>
(2) ³åJ l¡üšàU ‡à¹à ëQ¹à KÔì¹¹ ³ì‹¸ ÒàÒüìšàó¡¸à[¹}Î
(3) l¡àÚàA¡àÒüì>[ÎÎ
l¡üš[Ñ‚t¡¡ú
(4) š¸àA¡àÒü[i¡>
(3) Ñ|ãìƒìÒ Îœ¡³ ë=ìA¡ >¤³ Сà¹>à &A¡ìy \>>=[º Kk¡>
A¡ì¹¡ú
182. Òü>Îå[º> δš[A¢¡t¡ Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹ :
(4) šå¹ç¡È &¤} Ñ|ã l¡ü®¡Ú ëƒìÒ¹ ƒÅ³ l¡üƒ¹Jìr¡ &A¡ì\àØl¡à
(a) š[¹ot¡ Òü>Îå[ºì> C-ìššôi¡àÒül¡ =àìA¡ >à¡ú "¸à>ຠÎà¹[Î ¤t¢¡³à>¡ú
(b) rDNA šø™[å v¡û¡¹ ÎàÒà외 l¡ü;šÄ Òü>Îå[ºì> C-ìššôi¡àÒül¡
l¡üš[Ñ‚t¡¡ú
(c) ìšøà-Òü>Îå[ºì> C-ìššôi¡àÒül¡ =àìA¡¡ú Jr¡ - B (\ã¤>-[¤`¡à> : šøàoã[¤ƒ¸à)
(d) Òü>Îå[ºì>¹ A-ìššôi¡àÒül¡ &¤} B-ìššôi¡àÒül¡ l¡àÒüÎàºó¡àÒül¡
¤Þê¡> ‡à¹à ™åv¡û¡ =àìA¡¡ú 186. "¸à[l¡ì>à[Î> [l¡"¸à³àÒüì>\ "®¡à¤\[>t¡ A¡à¹ìo l¡üŠ±ét¡ "¤Ñ‚à :

(1) ìA¡¤º³ày (b) &¤} (d) (1) ">àyû¡³¸t¡à t¡ì”|¹ ">åš™åv¡û¡ [yû¡Úà

(2) ìA¡¤º³ày (b) &¤} (c) (2) šà[A¢¡>Î> ë¹àK
(3) ìA¡¤º³ày (a), (c) &¤} (d) (3) š[¹šàA¡ [yû¡Úà\[>t¡ í¤A¡º¸
(4) ìA¡¤º³ày (a) &¤} (d) (4) "¸à[l¡Î> ¤[o¢t¡ ì¹àK

183. ‘AB’ ¹v¡û¡ìÅøoã™åv¡û¡ ¤¸[v¡û¡ìA¡ ‘Îढ\>ã> KøÒãt¡à’ ¤ºà¹ A¡à¹o 187. [>´•[º[Jìt¡¹ ³ì‹¸ ëA¡à>ô[i¡ ³à[Âi¡šº *[®¡l¡üìºÅ> °ê¡o i¡öàXó¡à¹
Òº : šøìÚàK ëA¡ïź (MOET) š‡ý¡[t¡¹ "”z®¢è¡v¡û¡ >Ú ?
(1) RBC ¹ Kàìy A * B "¸à[–i¡ì\ì>¹ ">åš[Ñ‚[t¡¡ú (1) K஡ãìA¡ "[t¡Î}J¸A¡ [l¡´¬ [>@ιìo¹ [>[³v¡ LH ΃õÅ
Òì³¢à> šøìÚàK A¡¹à ÒÚ¡ú
(2) ¹ìv¡û¡¹ šÃà\³àÚ A * B "¸à[–i¡ì\ì>¹ ">åš[Ñ‚[t¡¡ú
(2) K஡ã &A¡ÎìU šøàÚ 6-8 [l¡´¬àoå [>@ιo A¡ì¹¡ú
(3) RBC ¹ Kàìy "¸à[–i¡¤[l¡, "¸à[–i¡-A &¤} "¸à[–i¡-B &¹
l¡üš[Ñ‚[t¡¡ú (3) K஡ãìA¡ Aõ¡[y³ Ç¡yû¡[>ìÈA¡ š‡ý¡[t¡ìt¡ šø\>> A¡¹àì>à ÒÚ¡ú
(4) ¹ìv¡û¡¹ šÃà\³àÚ "¸à[–i¡¤[l¡, "¸à[–i¡-A &¤} "¸à[–i¡-B (4) [>[Èv¡û¡ [l¡´¬àoåìA¡ ‹àtõ¡³àìÚ¹ \¹àÚå¹ ³ì‹¸ 8-32 ìA¡àÈ
&¹ ">åš[Ñ‚[t¡¡ú ƒÅàÚ šøì¤Å A¡¹àì>à ÒÚ¡ú

Bengali M6
25
188. šøìƒÚ Ñz´± ƒå[i¡ìA¡ 볺à* &¤} Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹ : 192. šøìƒÚ Ñz´± ƒå[i¡ìA¡ 볺à* &¤} Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹ :
Ñz´ ± - I Ñz´ ± - II Ñz´ ± - I Ñz´ ± - II
"t¡¸[‹A¡ "àKàáà>àÅA¡ (a) ó¡àÒüìº[¹ìÚ[ÎÎ (i) [Òì³àó¡àÒüºàÎ Òü>ôóÃå¡ìÚ>ô\ã
"[®¡ì™à\A¡ &¤} A¡ãi¡>àÅA¡ (b) "¸à[³[¤ìÚ[ÎÎ (ii) i¡öàÒüìA¡àó¡àÒüi¡>
(a) (i) (c) [>l¡üì³à[>Úà (iii) $ìW¡ì¹[¹Úà ¤¸à>ôyû¡óô¡[i¡
[¤[A¡¹o ¤¸¤Òà¹\[>t¡ ÎÒ>Åãº
(d) [¹}*Úà³¢ (iv) &–i¡à[³¤à [ÒìÐà[º[i¡A¡à
®¡¸à¹àÒü[i¡¹ [>¤¢àW¡>
(b) ëA¡–ƒøà[®¡³åJ ã ³à>åÈ &¤} [t¡[³¹ (a) (b) (c) (d)
(ii) (1) (iv) (i) (iii) (ii)
[¤¤t¢¡> "Kø¤à×Ñ‚ "[тγèÒ (2) (iii) (iv) (i) (ii)
(c) "šÎà¹ã [¤¤t¢¡> (iii) šø\àš[t¡ * šàJã¹ l¡à>à (3) (i) (ii) (iv) (iii)
³>åȸ\à[t¡Aõ¡t¡ (4) (ii) (iii) (i) (iv)
(d) (iv) l¡à¹l¡üÒü> ¤[o¢t¡ [ó¡e¡ šàJã
[¤¤t¢¡> 193. [>ì´• šøƒv¡ l¡üš™åv¡û¡ ëA¡àÈ Î}ì™àK šøA¡à¹ Î>àv¡û¡ A¡¹ ™à A¡ºà¹
(a) (b) (c) (d) [®¡t¡¹ [ƒìÚ ¤Ññ¹ [>K¢³> ë¹à‹ A¡ì¹ &¤} "àÚ> * "oå¹ ‰ç¡t¡
(1) (iv) (iii) (ii) (i) W¡ºàW¡ìº¹ ‡à¹à šø[t¡ì¤Åã ëA¡àÈP¡[º¹ ÎìU ë™àKàì™àKìA¡ ÎÒ\
(2) (iii) (ii) (i) (iv) A¡ì¹¡ú
(3) (ii) (i) (iv) (iii)
(1) ™=àyû¡ì³ K¸àš \à}Å> &¤} "¸àl¡ìÒ[¹} \à}Å>¡ú
(4) (i) (iv) (iii) (ii)
(2) ™=àyû¡ì³ i¡àÒüi¡ \à}Å> &¤} K¸àš \à}Å>¡ú
189. [ÒìСà> δš[A¢¡t¡ [>ìW¡¹ ëA¡à>ô l¡ü[v¡û¡[i¡ Î[k¡A¡ >Ú ? (3) ™=àyû¡ì³ "¸àl¡ìÒ[¹} \à}Å> &¤} i¡àÒüi¡ \à}Å>¡ú
(1) [ÒìСà> 8 [i¡ "oå¹ &A¡[i¡ Î[´¶[ºt¡ Kk¡> &A¡A¡¡ú (4) ™=àyû¡ì³ "¸àl¡ìÒ[¹} \à}Å> &¤} K¸àš \à}Å>¡ú
(2) [ÒìСàì>¹ pH Îà³à>¸ "à[´ÃA¡¡ú
194. ìšÅã Î}ìA¡àW¡> A¡àìº Q[i¡t¡ [>´•[º[Jt¡ Qi¡>àP¡[º ë=ìA¡ Î[k¡A¡
(3) [ÒìСà> ºàÒü[Î> &¤} "à¹[\[>> "¸à³àÒüì>à "¸à[Îl¡
šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹ :
‡à¹à γõ‡ý¡¡ú
(a) ‘H’-"e¡º "¤ºåœ¡ ÒÚ
(4) [ÒìСàì>¹ šàŬ¢ Åõ}Jº ‹>àâ«A¡ "à‹à> ™åv¡û¡¡ú
(b) ‘A’-š[i¡ [¤Ñzõt¡ ÒÚ
190. [>ì´•¹ ëA¡à>ô Ñ‚à> ë=ìA¡ K®¢¡à¤Ñ‚๠ëÅìȹ [ƒìA¡ [¹º¸à[G> Òì³¢à>[i¡ (c) ‘I’-š[i¡¹ íƒQ¢¸ ÒùàÎ šàÚ
Û¡[¹t¡ ÒÚ ? (d) ³àìÚà[Î> ATP ìA¡ \º[¤™åv¡û¡ A¡ì¹ ADP &¤} Pi ³åv¡û¡
(1) Køà[ó¡Úà> ó¡[ºA¡º A¡ì¹¡ú
(2) A¡¹šàÎ [ºl¡ü[i¡Úà³ ¤à šãt¡Kø[”‚ (e) Z-ì¹JàγèÒ "¸àAô¡[i¡> ‡à¹à [®¡t¡ì¹¹ [ƒìA¡ "àA¡[È¢t¡ ÒÚ¡ú
(3) °ê¡o (1) (a), (c), (d) &¤} (e) ìA¡¤º
(4) \¹àÚå (2) (a), (b), (c) &¤} (d) ìA¡¤º
191. [>ìW¡ šøìƒÚ [º[šl¡ δš[A¢¡t¡ ³t¡à³t¡P¡[º ë=ìA¡ Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ (3) (b), (c), (d) &¤} (e) ìA¡¤º
[>¤¢àW¡> A¡¹ : (4) (b), (d), (e) &¤} (a) ìA¡¤º
(a) ëA¡¤º³ày &A¡-¤Þê¡> ™åv¡û¡ [º[šl¡ìA¡ "δšõv¡û¡ ó¡¸à[i¡
195. ìAò¡ìW¡à¹ šøìÐà[³Úೠδš[A¢¡t¡ [>ìW¡¹ l¡ü[v¡û¡Kå[º ë=ìA¡ Î[k¡A¡
"¸à[Îl¡ ¤ìº¡ú
šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹ :
(b) ëº[Î[=> Òº &A¡šøA¡à¹ ó¡Îìó¡à[º[šl¡ (a) &[i¡ ³åJ[á쉹 "àZáàƒ> [ÒÎàì¤ A¡à\ A¡ì¹¡ú
(c) i¡öàÒüÒàÒül¡ö[G šøìš> Òº [NÃÎ๺¡ú (b) &[i¡ ëAò¡ìW¡àìA¡ ³à[i¡¹ [®¡t¡¹ ó¡ài¡º l¡ü–µåv¡û¡ A¡ì¹ K³ì> ÎàÒà™¸
(d) šà[³[i¡A¡ "¸à[Îìl¡ A¡à¤¢[Gº A¡à¤¢> ÎÒ 20 [i¡ A¡à¤¢> š¹³àoå A¡ì¹¡ú
"àìá¡ú (c) &[i¡ &A¡šøA¡à¹ Î}`¡à¤Ò Kk¡>¡ú
(e) "¸à¹à[A¡ìl¡à[>A¡ "¸à[Îìl¡ 16 [i¡ A¡à¤¢> š¹³àoå "àìá¡ú (d) &[i¡ šø=³ ëƒÒJr¡A¡¡ú
(1) ìA¡¤º³ày (a) &¤} (b) (1) (a), (b) &¤} (c) Î[k¡A¡
(2) ìA¡¤º³ày (c) &¤} (d) (2) (a), (b) &¤} (d) Î[k¡A¡
(3) ìA¡¤º³ày (b) &¤} (c) (3) (a), (b), (c) &¤} (d) Î[k¡A¡
(4) ìA¡¤º³ày (b) &¤} (e) (4) (b) &¤} (c) Î[k¡A¡

M6 Bengali
26
196. Qi¡>à (A) : 199. šøìƒÚ Ñz´± ƒå[i¡ìA¡ 볺à* &¤} Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹ :
&A¡\> ¤¸[v¡û¡ l¡üZW¡Ñ‚àì> K³> ìÒtå¡ l¡üZW¡t¡à\[>t¡ "ÎåÑt‚ ¡à¹ "[®¡`¡t¡à Ñz´ ± - I Ñz´ ± - II
™=à ŬàÎA¡Ê¡ &¤} Òê¡;[šìr¡¹ ‹ØØlô¡ó¡Øl¡à[> ">审¤ A¡¹º¡ú (a) ÑHþ¸àšåºà (i) t¡¹ç¡oà[Ñ‚™åv¡û¡ Î[Þê¡
(b) ëyû¡[>Úà³ ¤à A¡ì¹à[i¡ (ii) W¡¸àŸi¡à "[Ñ‚
A¡à¹o (R) :
(c) Ðà¹>à³ ¤à l¡ü¹@ó¡ºA¡ (iii) t¡”ñ³Ú Î[Þê¡
l¡üZW¡Ñ‚àì> ¤àÚåW¡àš A¡³ Ò*ÚàÚ, ëƒÒ š™¢àœ¡ "[Gì\> šøàœ¡ ÒÚ (d) 볹硃r¡ (iv) [yìA¡àoàA¡à¹ W¡¸àŸi¡à "[Ñ‚
>à¡ú
(a) (b) (c) (d)
l¡üšì¹¹ ƒå[i¡ l¡ü[v¡û¡¹ ë=ìA¡ Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹ : (1) (i) (iii) (ii) (iv)
(1) (A) &¤} (R) ƒå[i¡Òü Î[k¡A¡ &¤} (R) l¡ü[v¡û¡[i¡ (A) l¡ü[v¡û¡¹ (2) (ii) (iii) (iv) (i)
Î[k¡A¡ A¡à¹o¡ú (3) (iv) (ii) (iii) (i)

(2) (A) &¤} (R) ƒå[i¡ l¡ü[v¡û¡Òü Î[k¡A¡ [A¡”ñ (R) l¡ü[v¡û¡[i¡ (A) (4) (iv) (iii) (ii) (i)
l¡ü[v¡û¡¹ Î[k¡A¡ A¡à¹o >Ú¡ú
(3) (A) l¡ü[v¡û¡[i¡ Î[k¡A¡, [A¡”ñ (R) l¡ü[v¡û¡[i¡ Î[k¡A¡ >Ú¡ú 200. šø=³ l¡ü[v¡û¡ :
(4) (A) l¡ü[v¡û¡[i¡ Î[k¡A¡ >Ú, [A¡”ñ (R) l¡ü[v¡û¡[i¡ Î[k¡A¡¡ú ‘AUG’ ìA¡àl¡>[i¡ [³[=*>àÒü> &¤} [ó¡>àÒüº"¸àºà>àÒü>ìA¡¡ ëA¡àl¡
A¡ì¹¡ú
197. [>´•[º[Jt¡P¡[º¹ ³ì‹¸ ëA¡à>ô[i¡ ³à>åìȹ šøΤ ÎèW¡>๠\>¸ "š[¹Òà™¸¢ [‡t¡ãÚ l¡ü[v¡û¡ :
>Ú ? ‘AAA’ &¤} ‘AAG’ l¡ü®¡Ú ëA¡àl¡> ºàÒü[Î> "¸à³àÒüì>à "¸à[Îl¡ìA¡

(1) ÒüìСöàì\> * ëšøàì\ìС¹ìo¹ ">åšàìt¡¹ ¤õ[‡ý¡ ëA¡àl¡ A¡ì¹¡ú
l¡üšì¹¹ l¡ü[v¡û¡ ƒå[i¡¹ ÎàìšìÛ¡ Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹ :
(2) šøСàNøà>ô[l¡ì>¹ Î}ìÅÃÈ
(1) šø=³ l¡ü[v¡û¡ &¤} [‡t¡ãÚ l¡ü[v¡û¡ l¡ü®¡ìÚÒü Î[k¡A¡¡ú
(3) "[Gìi¡à[Îì>¹ [>@ιo
(2) šø=³ &¤} [‡t¡ãÚ l¡ü®¡Ú l¡ü[v¡û¡Òü ®å¡º¡ú
(4) šøº¸àAô¡[i¡ì>¹ [>@ιo
(3) šø=³ l¡ü[v¡û¡[i¡ Î[k¡A¡ [A¡”ñ [‡t¡ãÚ l¡ü[v¡û¡[i¡ ®å¡º¡ú
198. šøìƒÚ Ñz´± ƒå[i¡ìA¡ 볺à* &¤} Î[k¡A¡ šá–ƒ[i¡ [>¤¢àW¡> A¡¹ : (4) šø=³ l¡ü[v¡û¡[i¡ ®å¡º, [A¡”ñ [‡t¡ãÚ l¡ü[v¡û¡[i¡ Î[k¡A¡¡ú

Ñz´ ± - I Ñz´ ± - II -o0o-
(a) "¸àìºì>¹ Îèy (i) A¡¸àUà¹ç¡ Òüƒå¹
Åà¹ã¹¤õv¡ãÚ
(b) (ii) ³¹ç¡®è¡[³¹ [K¹[K[i¡
"[®¡ì™à\>
"àW¡¹o³èºA¡
(c) (iii) K®¡ã¹ ëƒìŹ Îà³å[‰A¡ ³àá
"[®¡ì™à\>
\㤹ÎàÚ>Kt
(d) (iv) ë³¹ç¡ ëƒÅãÚ Îãº
"[®¡ì™à\>¡
(a) (b) (c) (d)

(1) (iv) (ii) (iii) (i)
(2) (iv) (i) (iii) (ii)
(3) (iv) (i) (ii) (iii)
(4) (iv) (iii) (ii) (i)

Bengali M6
27
Space For Rough Work

M6 Bengali
48
28

Read carefully the following instructions : [>³—[º[Jt¡¡[>샢Š‹¸à>šè¤¢A¡ šØl¡¡ :
6. On completion of the test, the candidate must 6. š¹ãÛ¡à ëÅÈ Ò*Ú๠š¹ š¹ãÛ¡à=¢ã š¹ãÛ¡à A¡Û¡/š¹ãۡ๠тà> t¡¸àK
hand over the Answer Sheet (ORIGINAL and
OFFICE Copy) to the Invigilator before leaving A¡¹à¹ šè줢 š¹ãÛ¡à A¡ìÛ¡ [>™åv¡û¡ [>¹ãÛ¡ìA¡¹ A¡àìá l¡üv¡¹šy
the Room/Hall. The candidates are allowed to take ("[¹[\>ຠ&¤} "[ó¡Î A¡[š) \³à [ƒìt¡ Ò줡ú š¹ãÛ¡à=¢ãKo
away this Test Booklet with them.
&Òü šøÅ— šå[ÑzA¡à [>ì\샹 ÎìU [>ìÚ ë™ìt¡ šà¹ì¤¡ú
7. The CODE for this Booklet is M6. Make
sure that the CODE printed on the Original 7. &Òü šå[ÑzA¡à¹ Î}ìA¡t¡ M6¡ú [³[ºìÚ ëƒìJ [>[ÆW¡t¡ Ò* ë™ l¡üv¡¹
Copy of the Answer Sheet is the same as that šìy ³å[‰t¡ Î}ìA¡ìt¡¹ ÎìU &Òü šå[ÑzA¡à¹ Î}ìA¡ìt¡¹ [³º ¹ìÚìá¡
on this Test Booklet. In case of discrepancy, the
candidate should immediately report the matter to
[A¡>àú ™[ƒ "[³º ‹¹à šìØl¡, >tå¡> š¹ãÛ¡à šå[ÑzA¡à * l¡üv¡¹ šy
the Invigilator for replacement of both the Test Î}NøìÒ¹ \>¸ š¹ãÛ¡à=¢ãìA¡ "[¤ºì´¬ [>¹ãÛ¡A¡ìA¡ \à>àìt¡ Ò뤡ú
Booklet and the Answer Sheet.
8. The candidates should ensure that the Answer 8. š¹ãÛ¡à=¢ãìA¡ Îå[>[ÆW¡t¡ A¡¹ìt¡ Òì¤ ë™> l¡üv¡¹šìy ®ò¡à\ >à ÒÚ¡ú
Sheet is not folded. Do not make any stray marks l¡üv¡¹šìy "šøìÚà\>ãÚ [W¡Òû¡ ëƒ*Úà W¡ºì¤ >à¡ú š¹ãÛ¡à šå[ÑzA¡à *
on the Answer Sheet. Do not write your Roll No.
l¡üv¡¹ šìy¹ [>[ƒ¢Ê¡ Ñ‚à> áàØl¡à "๠ëA¡à=à* yû¡[³A¡ >}. [ºJì¤ >à¡ú
anywhere else except in the specified space in the
Test Booklet/Answer Sheet. 9. Î}ìÅà‹ì>¹ \>¸ l¡üv¡¹šìy ëA¡àì>à šøA¡à¹ Îàƒà A¡à[º ¤à t¡¹º
9. Use of white fluid for correction is NOT permissible
¤¸¤Ò๠A¡¹à W¡ºì¤ >à¡ú
on the Answer Sheet.
10. Each candidate must show on-demand his/her 10. [>¹ãÛ¡A¡ ëƒJìt¡ W¡àÒüìº šøìt¡¸A¡ š¹ãÛ¡à=¢ãìA¡ "¤Å¸Òü t¡à¹
Admit Card to the Invigilator.
šøì¤Åšy ëƒJàìt¡ Ò줡ú
11. No candidate, without special permission of the
centre Superintendent or Invigilator, would leave 11. "‹ãÛ¡A¡ ¤à [>¹ãÛ¡ìA¡¹ [¤ìÅÈ ">å³[t¡ áàØl¡à ëA¡àì>à š¹ãÛ¡à=¢ã
his/her seat.
t¡à¹ "àÎ> t¡¸àK A¡¹ìt¡ šà¹ì¤ >à¡ú
12. The candidates should not leave the Examination
Hall without handing over their Answer Sheet to 12. š¹ãÛ¡à=¢ãKo A¡t¢¡¤¸¹t¡ [>¹ãÛ¡ìA¡¹ Òàìt¡ l¡üv¡¹šy \³à >à [ƒìÚ
the Invigilator on duty and sign (with time) the
Attendance Sheet twice. Cases, where a
&¤} l¡üš[Ñ‚[t¡ šìy [‡t¡ãڤ๠ѬàÛ¡¹ (γìÚ¹ Îàì=) >à A¡ì¹
candidate has not signed the Attendance š¹ãÛ¡àA¡Û¡ t¡¸àK A¡¹ìt¡ šà¹ì¤ >à¡ú l¡üš[Ñ‚[t¡ šìy [‡t¡ãÚ Ñ¬àÛ¡¹
Sheet second time, will be deemed not to >à =àA¡ìº ‹ì¹ ë>*Úà Òì¤ š¹ãÛ¡à=¢ã l¡üv¡¹šy \³à ìƒÚ[>
have handed over the Answer Sheet and
dealt with as an Unfair Means case. &¤} &[i¡ "΃åšàÚ "¤º´¬ì>¹ l¡üšàÚ ¤ìº [¤ì¤[W¡t¡ Ò줡ú
13. Use of Electronic/Manual Calculator is prohibited. 13. ÒüìºC¡öö[>A¡/ÒÑzW¡à[ºt¡ A¡¸àºAå¡ìºi¡¹ ¤¸¤Ò๠A¡¹à W¡ºì¤ >à¡ú
14. The candidates are governed by all Rules and
Regulations of the examination with regard to their 14. š¹ãÛ¡à A¡Û¡/¡Òº-& š¹ãÛ¡à=¢ã š¹ãۡ๠γÑz [>ڳऺã ë³ì>
conduct in the Examination Room/Hall. All cases W¡ºìt ¤à‹¸ =àA¡ì¤¡ú "΃åšàÚ NøÒìo¹ ÎA¡º [¤ÈÚ š¹ãÛ¡à¹
of unfair means will be dealt with as per the Rules
and Regulations of this examination. [>Ú³-[¤[‹ ">åÎàì¹ [¤W¡à™¢ Ò줡ú
15. No part of the Test Booklet and Answer 15. ìA¡àì>à "¤Ñ‚àìt¡Òü š¹ãÛ¡à šå[ÑzA¡à * l¡üv¡¹ šìy¹ ëA¡àì>à "}Å
Sheet shall be detached under any
circumstances. šõ=A¡ A¡¹à W¡ºì¤ >à¡ú
16. The candidates will write the Correct Test Booklet 16. š¹ãÛ¡à šå[ÑzA¡à * l¡üv¡¹ šìy šøƒv¡ Î}ìA¡t¡ š¹ãÛ¡à=¢ãK>
Code as given in the Test Booklet/Answer Sheet
in the Attendance Sheet. [>®å¢¡º®¡àì¤ l¡üš[Ñ‚t¡ šìy l¡üìÀJ A¡¹ì¤¡ú