JKBOSE Class 1 Syllabus 2025

Copyright © 2024 by JK-SCERT

All rights reserved.

No part of this publication may be reproduced, distributed, or transmitted in any form or by any means, including photocopying,
recording, or other electronic or mechanical methods, without the prior written permission of the publisher, except in the case of
noncommercial uses permitted by copyright law.

Published by: JK-SCERT
www.scertjk.online

In case there is any omission, typing/ errors or any other error which might have crept in inadvertently, the same may be brought to the
notice via email at [email protected]

INTRODUCTION
National Education Policy 2020 envisages shift from rote learning to competency
/experiential learning in schooling. The early stages of schooling from classes
Foundational, Preparatory and Middle require proper planning and thorough
understanding of mechanism for teaching learning process. The structure for scheme
of studies and curriculum includes five major subjects viz; Mathematics, Science,
English, Hindi/ Urdu & Social Science. English, Hindi/ Urdu & Social Science.
The Syllabus has been designed in order to provide students a broad and balanced
understanding of subjects to enable them to communicate effectively, analyze
information, take informed decisions, construct their worldview in alignment with
constitutional values and move ahead in the direction of becoming productive citizens.
The focus of current syllabus is on the development of 21st century skills in settings
where each student feels independent, safe and comfortable with their learning. To
achieve this aim, it is extremely important that children acquire adequate knowledge
and skills in other core areas like Health and Physical Education, Life Skills, Values
Education, Art Education, Work Education and other Co-Scholastic areas. The
syllabus will help teachers as well as students to plan accordingly for achieving the
desired learning competencies.
This Syllabus-cum-academic calendar is in synchronization with the latest instruction
manual and other guidelines issued by NCERT, New Delhi and in line with “Student
Assessment and Evaluation Scheme (SA&ES)” notified by SCERT JKUT.
Teachers must be aware and make use of all available material resources (blended) -
online supporting material /TLM available at DIKSHA, NISHTHA, e-Pathshala,
Swayam Prabha, NCERT & SCERT-J&K website for making inclusive education a
reality and update themselves for progressive uniformities

CONTENTS OF FOUNDATIONAL STAGE(Class 1st)

S.No Class Subjects
1 English
2 Maths
3 Hindi
4 Class 1st Dogri
5 Urdu
6 Kashmiri
7 Punjabi

Appendix

(i) Suggestive Calendar of Activities

(ii) Student Learning Assessment Framework

(iii) Holistic Progress Card (HPC)

1st Class
(English)

Suggested Pedagogical Processes Learning Outcomes
The learner–
The learner may be provided opportunities in pairs or groups/  associates words with pictures
individually and encouraged to–  Names familiar objects seen in the pictures
 name common objects such as– man, dog etc. when pictures are  recognises letters and their sounds A—Z
shown  differentiates between small and capital letters in print or Braille
 use familiar and simple words (‘bat’, ‘pen’, ‘cat’) as examples to  recites poems/rhymes with actions
reproduce the starting sound and letter (/b/, /p/, /k/ etc)  draws, scribbles in response to poems and stories
 develop phonemic awareness through activities focusing on  responds orally (in any language including sign language) to
different sounds, emerging from the words in stories and texts comprehension questions related to stories/poems
 sing or recite collectively songs or poems or rhymes with actions  identifies characters and sequence of a story and asks questions about
 listen to stories, and humorous incidents and interact in English the story
or home language  carries out simple instructions such as ‘Shut the door’, ‘Bring me the
 ask simple questions like names of characters from the story, book’, and such others
incidents that he/she likes in the story, etc. (Ensure clear lip  listens to English words, greetings, polite forms of expression, simple
movement sentences, and responds in English or the home language or ‘signing’
 for children with hearing impairment to lip read.) (using sign language)
 draw or scribble pictures and images from the story as
 listens to instructions and draws a picture
preliminary to writing
 talks about self /situations/ pictures in English
 respond in home language or English or sign language or non-
verbal expressions what he/she has understood in the story or
 uses nouns such as ‘boy’, ‘sun’, and prepositions like ‘in’, ‘on’,
‘under’,etc.
poem
 listen to instructions and draws a picture  produces words with common blends like “br” “fr” like ‘brother’, frog’
 Use greetings like “Good morning”, “Thank you” and have etc.
polite conversations in English such as “What is your name?”,  writes simple words like fan, hen, rat etc.
“How are you?” etc.
 Say 2-3 sentences describing familiar objects and places such as
family photographs, shops, parks etc.
 Give examples of common blend sounds in words like ‘brick’,
‘brother’, ‘frog’, ‘friend’ etc.

Learning Outcomes (NCERT) with suggestive pedagogical processes Class 1st

Class 1st Academic Calendar cum Syllabus, English

Name
Time line
of the Learning Outcomes Competencies Suggested Activities
Month
Topic
* ECL 2-4.2 Sings rhymes and * Make children Sing rhymes and phonic songs
phonic songs. * Singing * Learn counting with the help of rhymes.
* ECL 2-4.2 learn counting with * Listening * Recognising different alphabets with phonic songs.
1. Lets have Fun

rhymes * Reading * Display the flash cards of different letters and let
* Eng113 Use prepositions like in, * Understanding children read aloud the letter and sound
on, under with different activities * Speaking * Make the students to read letters and words
* Eng103 Recognises letters and
their sounds A to Z
* Eng 104 Differentiate between small
and capital letter
* Eng 105 Recites poems/rhymes
with action
* ECL 2-4.2 Sings and recites * Make the students recognise their body parts by
poems. * Conversing singing
1
* ECL 2-4.4 Respond orally to * Thinking * Helps students to read sight words.
questions with the help of * Speaking * Let the students label the parts of body.
pictures. * Drawing * Draw the outline of your hand and colour it.
* Eng 103 Recognises letters and * Observing
2. My Body

their sounds.
* ECL 2-4.10 Creates rhyming
words based on the available text.
* Eng 111 Listens to instructions
* Eng105 Recites poems and draws
a picture rhymes with action
* Eng 109 Carries out Simple
instructions

* Make the students to introduce themselves and their
*Eng 102 Recognises familiar * Speaking families.
objects seen in the picture. * Thinking * Learners should play roles of different family
* Eng 112 Talks about self/ * Analysing members.
situations/pictures in English. * Understanding * The students should fill up the words regarding

3. Naina’ beautiful world
* ECL 2-4.7 Connect text with * Writing different festivals.
illustrations. Let the students write the small and Capital alphabets.
* ECL 2-4.4 Respond orally to
questions with the help of
2 pictures.
* Eng 104 Differentiate between small
and capital letters.
* Eng101 associates’ words with
pictures
* Eng 108 Identifies characters and
sequences of a story and ask
questions about the stories

* ECL 2-4.2 Sings and recites *Let children speak about different seasons
poems. * Understanding *Ask the students about different activities done on
* ECL 2-4.12 Labels the objects * Listening different seasons
* ECL 2-4.4 Responds orally to * Speaking *Show the students the seasons chart
question related to stories/poems. * Creative Thinking
* Eng105 Recites poems/rhymes with * Drawing
action
* Eng 107 Responds orally to
comprehension questions related to
4. Seasons

stories/poems
3

* Eng 102 Name familiar objects * Let the students match the pics with the relevant
seen in picture. * Reading season
* ECL 2-4.2 Sings and recites * Speaking *Arrange an outdoor visit in the park
poems and rhymes and draws * Observing * Take the students outside the classroom and remember

5. Smiley Seasons
pictures. * Thinking what they saw
* Eng 104 Differentiates between
small and capital letters.
* Eng 107 Responds orally to
comprehension questions based to
stories
* Eng110 Listens to English poems
instructions and draw a picture
4 * Eng 111 Listens to instructions and
draw a picture
* Eng 102 Name familiar fruits and
vegetables shown in pictures * Singing
* Eng 105 Recites poems with * Speaking * Ask the students about the name of fruits, vegetables
6. My Food

action * Creative thinking * Let the students differentiate between healthy and
* ECL 2-4.10 Creates rhyming words * Learning unhealthy food habits
based on available text
* Eng 114 Produces words with
common

* Eng 112 Talks about * Learning * the food from which is healthy/unhealthy
self/situations/pictures in English * Speaking * Showing pictures of different foods and matching
* ECL 2-4.12 Labels the objects * Writing them
* ECL 2-4.4 Responds orally to * Thinking *Matching food with their shapes
7. The food we eat

questions related to stories/poems.
* Eng 111 Listens to instructions
and draws a picture.
5

* ECL 2-4.2 Sings and recites
poems. * Drawing * Recognise the things from the picture.
* ECL 2-4.10 Rhyming words * Colouring * Singing Rhymes

8. Aliza’ School
* Eng 101 Associated words with * Speaking
pictures * Listening
* Eng 111 Listens to instructions * Singing
6 and draw a picture.
* End 113 Uses nouns such as
names
* Eng 115 Writing simple words.

* Trip to village
* ECL 2-4.6 Recognises familiar * Observation * Learning by doing
signs logos and labels in the * Learning * To teach difference between a zoo and wild life century
environment * Speaking
* Eng 111 Listens the instruction * Writing
and draws a picture * Drawing
* Eng 102 Name familiär objects
seen in the picture.
* ECL 2-4.4 Responds orally to
questions related to story/picture.
9. Life Around Aliza

* Eng 104 Differentiate between small
and capital letters.
* Eng 106 Draws scribbled in response
7 to poems and stories.

1st Class
(Mathematics)

Learning Outcomes (NCERT) with suggestive pedagogical processes, Class 1st

Suggested Pedagogical Processes Learning Outcomes

The learner may be provided opportunities in pairs/groups/ The learner —
individually and encouraged to —  MAT101 classifies objects into groups based on a few physical attributes such
as shape, size and other observable properties including rolling and sliding
 Observe different contexts and situations from the immediate recites number names and counts objects up to 20, concretely, pictorially and
environment such as things that are inside/outside the classroom symbolically
They may be encouraged to use spatial vocabulary/ concepts like  MAT102 works with numbers 1 to 20 – counts objects using numbers 1 to 9 –
top-bottom, on under, inside-outside, above- below, near far, compares numbers up to 20. For example, tells whether number of girls or
before-after, thin- thick, big-small etc. number of boys is more in the class
 Identify and draw the things which are near-far, tall-short, thick-  MAT103 applies addition and subtraction of numbers 1 to 20 in daily life –
thin, etc. constructs addition facts up to 9 by using concrete objects. For example, to find
 Handle concrete materials or models and classify them. For 3+3 counts 3 steps forward from 3 and concludes that 3+3=6 – subtracts
example, objects which are round in shape such as chapatti, ball, numbers using 1 to 9. For example, the child takes out 3 objects from a
etc and those which are not round such as pencil box. collection of 9 objects and counts the remaining to conclude 9-3=6 – solves
 Count objects, for instance, students may take out objects up to 9 day-to-day problems related to addition and subtraction of numbers up to 9
from a given collection of objects such as picking any 8 leaves /4  MAT104 recognizes numbers up to 99 and writes numerals
beads/6 ice-cream sticks etc, from the given box.  MAT105 describes the physical features of various solids/shapes in her own
 Take out objects up to 20 from a given collection of objects. language. For example- a ball rolls, a box slides etc.
 Use words like more than, less than or equal to through the  MAT106 estimates and measures short lengths using non uniform units like a
strategy of one to one correspondence in objects in two groups finger, hand span, length of a forearm, footsteps, etc.
 Explore different strategies to add numbers up to 9 like counting  MAT107 observes, extends and creates patterns of shapes and numbers. For
on forward and using already known addition facts example, arrangement of shapes/ objects/ numbers, etc.
 Evolve different strategies to subtract numbers up to 9 as for
example, recounting after taking out objects from a given -
collection • use different strategies like aggregation, counting ______
forward, using addition facts, etc. to extend addition up to 20 (sum
not exceeding 20)
 Develop different strategies of subtraction through taking away - 1,2,3,4,5,... – 1,3,5,………………
objects/ pictures - 2,4,6,……………………………………
 Count in groups of tens and ones for numbers more than 20 e.g. - 1,2,3,1,2,…. 1,…3,………………..
38 has 3 groups/bundles of ten each and 8 loose (ones).
 Sort objects based on similarities and differences through their  MAT108 collects, records (using pictures/numerals) and interprets simple
sense of touch and observations. information by looking at visuals. (For example, in a picture of a garden the

 Verbalise the properties of shapes/criterion used by them in child looks at different flowers and draws inference that flowers of a certain
sorting/ classifying solids/ shapes. colour are more).
 Use concrete play money for making amounts up to Rs 20.  MAT109 develops the concept of zero.
 Finds short lengths in their immediate environment using non  MAT110 develops the concept of different part of the day, week or months etc
uniform units like finger, hand span, length of a forearm, in terms of time.
footsteps, etc.
 Conduct classroom discussions on learner observations of pattern
and allow them to describe in their own language. Let children
find what will come next and justify their answer
 Observe and collect information from the visuals,
contexts/ situations such as number of items.

Class 1st Academic Calendar cum Syllabus, Mathematics

Topic
Time / LO/ Part of LO Key Areas/
line Conte Suggestive Activities
Month nt
Competency

The learner — The learner may be provided opportunities in pairs
 Learner begins to search for /groups/ individually and encouraged to:
 MAT101 such shapes in nature, all
Classifies objects into groups based on around them, and as a  Who is Longer
a few physical attributes such as shape, result, they find much Take 9 sheets of white paper and write counting
size and other observable properties. symmetry and develop a from 1-9 on sheets and give the sheets to nine students
sense of aesthetics. and tell them to stand in ascending order and as their
Part of LO’s  They learn how to increasing heights e.g 1 stands for shortest height and
 Demonstrate an understanding of approximate various so on…
measurement as a process of irregular shapes with  Who has more water
comparing by regular ones which is useful Take few glasses or empty bottles and fill these
i. identifying attributes that can be strategy for future. glasses or bottles with water of different quantity.
compared.  They begin to associate Now, asks the students to have more & less water.
1. Shapes & Space

ii. ordering objects. numbers with concepts Similarly, we can do many activities for lengths,
iii. making statements of comparison. such as area, perimeter, and weight etc.
 Understands spatial relationship so on and this quantization  Sort items by shape
1
 inside-outside technique is important. Collect items from around the classroom or house,
 Bigger-smaller  Classify inside /Outside, and then sort them by their shapes. This is a fun way
 Biggest-smallest  Bigger-smaller for kids to realize that the world around them is full
 Top-bottom  Biggest-smallest of circles, squares, triangles, and more.
 Near-far  Top-bottom
 Nearer-farther  Make Rakhi’s of different shapes
 Nearest-farthest
 On-under With the help of different materials available in
 On-under
 Above-below around school make some Rakhi’s of different
 Above-below in given situations shapes.
 Can identify & sort  Identifying similar
 Classify the objects on the basis of shapes
 Put together craft stick shapes
their shapes.  Identifying rolling
Join Ice cream sticks or wood craft sticks end to end
 Observe & differentiate. sliding objects
to form distinct shapes for quick and easy math toys.
 Recognize
Write the names of each shape on the sticks for a
 Classify
self-correcting centre activity.

 Find shapes in nature

With the help of small stones or pebbles direct the
pupils to form different shapes as like as different
shapes founded in the school premises.

 MAT102  To recognize the numerals.  Dice Game
Works with numbers 1 to 9 – counts  To know that numbers This game involves the student’s participation. Take
objects using numbers 1 to 9 – have an order. one dice and ask the students to roll the dice and then
compares numbers up to 9. For  To relate or express again ask them to tell the same number of body parts
example, tells whether number of numbers to quantities like eyes, nose fingers legs etc. Through this activity
girls or number of boys is more in the  Recognize students can associate the importance of numbers
class.  Collaboration with real life situation.

Part of LO’s  Number Jumping Game
This number jumping game will help your
 Count and Recognize numbers 1-9. child learn number recognition. It’s a super
 Can write the numbers names cute game that not only teaches, but gets your
2. Number from One to Nine

Backward & Forward counting. child moving.

 Counting Activities
Many activities can be done with the students
pertaining to counting number from 1-9 like
counting of stones, counting of trees in the school (if
possible), number of rooms, desks, doors, tables etc;
whatever available in the school premises.

 Throw & win the game
This activity is helpful to recognize the counting
numbers 1-9. For that take nine paper bowls & write
numbers 1-9 on the front part of the bowl and then
tell the students one by one to throw the ball
according to the number announced by the teacher
in the bowl marked numbered 1-9.

 Learner will use the  Addition with Cloth hanging pins
 MAT103 targeted academic In this activity take hanger with cloth hanging pins
Perform addition of numbers 1 to 20 in vocabulary – count, add, of different colours, stick a colour paper in the centre
daily life – constructs addition facts up more, counting on number, of the hanger with ‘+’ sign written over there. Now
to 9 by using concrete objects. put together, number throw dice two times and hang the cloth hanging pins
 Solves day-to-day problems related to sentence on left and right side of the hanger as equal to the
addition of numbers up to 9. numbers appeared on the dice.
 Make puzzle on Addition
Part of LO’s Form some puzzles based on Addition to make
3. Addition
classroom teaching interesting, effective and Joyful.
 Addition of numbers (1digit numbers)  Button Activity
 Addition by counting pictures First make a shirt by paper folding and then tell the
students to stitch buttons of two distinct colours on
shirts. Also tell them to count total number of
buttons on the same shirt.
 Chalk Activity
Asking simple questions 2 chalks and 3 chalk make
how many, using sticks Pebbles, beads, pencils etc
for addition.

2

 Count the left buttons
 MAT103  Learner is able to do First make a shirt by paper folding and then tell the
Applies addition of numbers 1 to 20 Subtraction of 2 numbers students to stitch buttons of one colour on shirts.
in daily life – constructs Subtraction  Concept of take away Also tell them to pick out some buttons out of them
facts up to 9 by using concrete  Problem Solving and then tell them to count left out buttons of the
objects.  Critical thinking same shirt.
 Paste & Count leafs
4. Subtraction

Part of LO’s Take a white sheet and draw a tree also paste some
 Solves day-to-day problems related to leaf’s available in the school. Then one branch of
Subtraction of numbers up to 9. the tree comes down on the ground. Now, ask the
students how many leafs left over on same tree.

 Number formation till 20.  I have This Number who has?
 MAT102  Numerals and number Make some cards and write on the card like I have
Works with numbers 1 to 20 – counts names till 20. 16 Who has 19 and make many more cards in the
objects using numbers 1 to 9 –  Creativity and innovation. same pattern and play this game with Students.
compares numbers up to 20. For  Collaboration.
example, tells whether number of  Colouring the Numbers
girls or number of boys is more in the Write counting from 1 to 20 on the sheet and tell
class. the students randomly to colour the number say 19.
This activity enables the students to recognize the
Part of LO’s number.
 Understands the formation of  Recognize & Club
numbers correctly. In this activity Use a giant number chart up to 20 to
 Understand the concept of before – arrange number cards in order. The children can
after, biggest and smallest number. help you place them on the correct square upon the
5. Number from Ten to Twenty

chart.
An easy thing to do is to have children cut apart their
own fifties chart and then try to put them back
together again like a puzzle. This gives them cutting
practice as well as numbers practice.
3  Guess my number
Take a number chart if already have or make
a number chart up to 20 and have children work in
partners to cover and guess numbers in a “guess my
number” game.
 Real Object games
 5 juicy mangoes kept in a basket if you pick and
eat one. How many will be left.
 Use of real objects and pictures to solve problems

Using picture puzzles that arrange numbers from
smallest to largest or from largest to smallest is great
enough for letting children practice ordering and
comparing numbers.

 MAT110  Learner becomes  Flash Card Activity
Develops the concept of different part Familiarizes with morning, Teacher will show flash cards of morning time, noon
of the day, week or months etc in noon, afternoon, evening time, evening time and night time and learner will
terms of time. and night terms. arrange them in order in which they occur. All the
 Learns days of a week. learners will be given chance. Afterwards the
Part of LO’s  Learns months of a Year. teacher will ask learner to draw and colour them in
6. Time  Understands and get familiar with  Forming numbers. their notebooks.
morning, evening, noon and night  Time related problems  Solving puzzle-based Activity.
terms along with yesterday, today solving. Learner will put names of days of week on the
and tomorrow.  Critical thinking caterpillar in proper order.
 Attempts to tell the activities of the  Creativity and Innovation
day in sequence and can distinguish  Problem Solving
time of events using previous  Collaboration
knowledge and real-life experiences.
 Understands and knows the days of
the week and months of a year.

 Measuring with Objects – Make measuring fun by
 MAT106  Learner will understand the using different items to measure with. Instead of
estimates and measures short lengths Concept of getting a ruler and measuring how long their pencil
using non uniform units like a finger,  longer-shorter, is, give kids marbles and have them figure out how
hand span, length of a fore arm,  Longest- shortest many marbles long the pencil is. You can also use
footsteps, etc.  Taller-shorter candy of same length, cubes, blocks, or any other.
 Tallest shortest  Long-distance jump – Mark the floor with
 Thicker-thinner masking tape and corresponding distance
lengths. Students take long jumps and record their
7. Measurement

 Thickest-thinnest
 Heavier-lighter distances. This fun activity will be great for an
indoor rainy day to add some fun physical activity
 Heaviest-lightest
while learning.
 Concept of length and  Measure different lengths/ distances by using
measures objects using uniform but non-standard unit.
fingers, hand span and  Discuss and share the experiences of children
pencil. while they observe different balances for weighing
4 objects.
 Collaboration
 Creativity & innovation  Construct their own balances (simple and weight)
 Analyse sizes. and compare the weights of different things around
them
 Comparison
Compare the capacity of two or more containers

 Play way Activity.
Learner will make pairs with their friends. They
will measure some objects using nonstandard units
of measurement i.e., hand spans, fingers etc.
They’ll also compare their results with their
respective partners.

 MAT102  Counting 21-50  I have This Number who has?
Works with numbers 1 to 50 – counts  Number formation till 50. Make some cards and write on the card like I
objects using numbers 1 to 50 –  Numerals and number have 26 Who has 29 and make more cards in the
compares numbers up to 50. names till 50. same pattern and play this game with students.
For example, tells whether number of  Concept of tens and ones.
girls or number of boys is more in the  Problem Solving  Colouring the Numbers
class  Recognize Write counting from 1 to 50 and tell the students
randomly to colour the number say 19. This activity
8. Number from Twenty-one to fifty

helps the students to recognize the number.

 Recognize & Club
Use a giant number chart up to 50 to arrange number
cards in order. The children can help you to place
them on the correct square upon the chart.
An easy thing to do is to have children cut apart their
own Fifties chart and then try to put them back
together again like a puzzle. This gives them cutting
practice as well as numbers practice!

 Guess my number
Take a number chart if already have or make
a number chart up to 50 and have children work in
partners to cover and guess numbers in a “guess my
number” game.

Using picture puzzles that arrange numbers from
smallest to largest or from largest to smallest is
beneficial for letting children practice ordering and
comparing numbers.

 Count the Shapes Activity.
 MAT108  To count shapes shown in To count number of shapes from the picture given.
collects, records (using the picture.
pictures/numerals) and interprets  To count number of letters
simple information by looking at in names.
visuals.  Interpret
For example, in a picture of a garden  Recognize
the child looks at different flowers  Collaboration
9/ Data Handling
and draws inference that flowers of a  Critical thinking
certain colour are more.

 Counting number of letters in their names.
 Make groups of same
Colour Stripes of coloured papers will be given to
children and children having same colours will be
grouped.

5

 MAT107  Forming numbers.  Patterns of leaf and Stone
Observes, extends and creates  Problem solving ability. Collect some leaf’s and some small stones or
patterns of shapes and numbers. For  Identification of Patterns. pebbles and put one after one and ask the students to
example, Arrangement of shapes/  Creating Patterns. predict what will come next.
objects/ numbers, etc.  Able to relate patterns in  Patterns in Nature
real life situations. Show different Patterns in nature like in
 Critical thinking flowers, leaf’s, water waves etc.
 Collaboration  Game of Steps
 Problem solving Play the game of steps by making the steps with
 Reasoning number written over there and tell the students to
take step one step, two steps etc.
 Dekho or Batao
Conduct classroom discussions on learner
10. Patterns

observations of pattern and allow them to describe
in their own language. Let children find what will
come next and justify their answer.

 I have This Number who has?
 MAT104  Number formation till 99. Make some cards and write on the card like I have 56
recognizes numbers up to 99 and  Numerals and number Who has 29 and make many cards in the same pattern
writes numerals names till 99. and play this game with Students.
 Problem solving ability.
 Identification  Colouring the Numbers
 Problem solving Write counting from 1 to 100 and tell the students
 Recognize randomly to colour the number say 56. This activity
helps the students to recognize the number.

 Recognize & Club In this activity
Use a giant numbers chart to arrange number cards
in order. The children can help you place them on
the correct square upon the chart.
An easy thing to do is to have children cut apart their
own hundreds chart and then try to put them back
together again like a puzzle. This gives them cutting
practice as well as numbers practice.
11. Numbers

 Guess my number
6
Take a number chart if already have or make
a number chart and have children work in partners
to cover and guess numbers in a “guess my number”
game.
Using picture puzzles that arrange numbers from
smallest to largest or from largest to smallest is
beneficial for letting children practice ordering and
comparing numbers.

 Demonstration use of numbers in  To know about the Indian  Coin Rubbings –Make coin rubbings by placing
identifying different form of money. currency like Rupee coin. coins under paper and using a coloured pencil to
 Appreciates and uses the money in  Estimate the money produce the image on the paper. Then kids can
day to day buying and selling required and money match actual coins to the rubbings.
situations. obtained in balance in
 Describe ways to find balance of a buying situations.  Role play activity
given amount after the purchase of  Use of money & Role play of short situations –
12. Money  A role play activity will be organised in the class
given rupees. importance of money in
daily life. where two – three children will act as shopkeeper
 Collaboration and customers
 Communication  Children money notes and a situation of objects
like toy, books, balloons, toffees etc, will be
provided to the students in this way students will
understand how to make proper use of money and
they will be able and calculate the money.

Part of LO’s
 Forming number and number names  Write the number of sticks  Objects will be shown to students and ask them how
7 through pictures. and other things. many objects are there?
 Making question on word problems by  Write number names and  Count how many ones and tens are there in the given
using the word how many. numerals number.
 Comparison of smaller and bigger  Concept of ones and tens.  Comparison of two numbers.
numbers.  Smaller and bigger
 Tens and ones in the given number. Number.
 Drawing bundles and sticks
13. How many

on the blackboard and
writing numerals on the
writing board.
 Analyze
 Problem Solving

1 Class
st

(Hindi)

क ा - थम ( हंद )

सीखने- सखाने क या सीखने के तफल (Learning Outcomes)

सभी श ा थय । ( भ न प से स म ब च स हत) को यि तगत, ब चे–
सामू हक प से काय करने के अवसर और ो साहन दया जाए ता क उ ह–
 HIN101:- व वध उ दे य के लए अपनी भाषा अथवा/और कूल क भाषा का
 अपनी भाषा म अपनी बात कहने, बातचीत करने क भरप आज़ाद इ तेमाल करते हुए बातचीत करते ह, जैस–े क वता, कहानी सुनाना, जानकार
और अवसर ह । अपनी बात कहने (भा षक और सांके त क मा यम के लए न पछ
ू ना, नजी अनभ
ु व को साझा करना।
से) के लए अवसर एवं ो साहन हो।
 ब च वारा अपनी भाषा म कह गई बात को हंद भाषा और  HIN102:- सनुी साम ी (कहानी, क वता आ द ) के बारे म बातचीत करते ह,
अ य भाषाओं (जो भाषाएँ क ा म मौजद ू ह या िजन भाषाओं के अपनी राय दे ते ह, न पछ
ू ते ह।
ब चे क ा म ह) म दोहराने के अवसर उपल ध ह । इससे भाषाओं
को क ा म समु चत थान मल सकेगा और उनका श द-भंडार,
अ भ यि तय का भी वकास करने के अवसर मल सकगे
 कहानी, क वता आ द को बोलकर सनुाने के अवसर ह और उस पर  HIN103:- भाषा म न हत व नय और श द के साथ खेलने का आनंद लेते
बातचीत करने के अवसर ह । ह जैस–े इ ना, ब ना, त ना।
 हंद म सनीु गई बात, क वता, खेल-गीत, कहानी आ द को अपने  HIN104:- ट
ं ( लखा या छपा हुआ) और गैर- ट
ं साम ी (जैसे, च या
तर के और अपनी भाषा म कहने-सुनाने के अवसर उपल ध ह । अ य ा फ स) म अंतर करते ह।
 न पछूने एवं अपनी बात जोड़ने के अवसर उपल ध ह ।  HIN105:- च के सू म और य पहलओुं पर बार क अवलोकन करते ह।
 क ा अथवा व यालय (पढ़ने का कोना/पु तकालय) म तरानसाु र  HIN105:- च म या मवार सजाए च म घट रह अलग-अलग
वभ न कार क एवं व भ न भाषाओं (ब च क अपनी भाषा/एँ, घटनाओं,ग त व धय और पा को एक संदभ या कहानी के सू म दे खकर
हंद आ द ) म रोचक साम ी, जैस–े बाल सा ह य, बाल प काएँ, समझते ह और सराहना करते ह।
पो टर, ऑ डयो-वी डयो साम ी उपल ध हो।साम ी ल
े म भी
उपल ध हो, कमज़ोर ि ट वाले ब च को यान म रखते हुए कुछ
साम ी बड़े अ र म भी छपी हुई हो।
 तरह-तरह क कहा नय , क वताओं को च के आधार पर अनम
ु ान  HIN106:- पढ़ कहानी, क वताओं आ द म ल प च न /श द /वा य आ द को
लगाकर पढ़ने के अवसर उपल ध ह । दे खकर और उनक व न य को सुनकर, समझकर उनक पहचान करते ह।

 व भ न उ दे य को यान म रखते हुए पढ़ने के व भ न आयाम  HIN107:- संदभ क मदद से आस-पास मौजद ू ट
ं के अथ और उ दे य का
को क ा म उ चत थान दे ने के आवसर उपल ध ह , जैस–े कसी अनुमान लगाते ह, जैस–े टॉफ़ के कवर पर लखे नाम को ‘टॉफ़ ’, ‘लॉल पॉप’
कहानी म कसी जानकार को खोजना, कहानी म घट वभ न या ‘चॉकलेट’ बताना।
घटनाओं के म को तय करना, उसे अनभुव संसार से जोड़कर दे ख
पाना आ द ।
 सनुी, दखेी, बात को अपने तर के से कागज़ पर उतारने के अवसर  HIN108:- ट
ं ( लखा या छपा हुआ) म मौजद ू अ र, श द और वा य क
ह। इकाइय को पहचानते ह, जैस–े ‘मेरा नाम वमला है ।’ बताओ, यह कहाँ लखा
हुआ है ?/ इसम ‘नाम’ कहाँ लखा हुआ है ?/ ‘नाम’ म ‘म’ पर अँगुल रखो।
 ब चे अ र क आकृ त बनाना शु करते ह भले ह उनके वारा  HIN109:- प र चत/अप र चत ल खत साम ी (जैसे– मड-डे मील का चाट,
बनाए गए अ र म सुघड़ता न हो– इसे क ा म वीकार कया अपना नाम, क ा का नाम, मनपसंद कताब का शीषक आ द) म च दखाते
जाए। ह, बातचीत करते ह और अथ क खोज म व वध कार क यिु तय का
इ तेमाल करते ह, जैस–े केवल च या च और टं क मदद से अनुमान
लगाना, अ र- व न संबध
ं का इ तेमाल करना, श द को पहचानना, पूव
अनभ
ु व और जानकार का इ तेमाल करते हुए अनम
ु ान लगाना।
 ब च वारा अपनी वतनी गढ़ने क व ृ को भाषा सीखने क  HIN110:- हंद के वणमाला के अ र क आकृ त और व न को पहचानते ह।
या का ह सा समझा जाए।
 HIN111:- कूल के बाहर और कूल के भीतर (पु तक
कोना/पु तकालय से) अपनी पसंद क कताब को वयं चुनते ह और पढ़ने क
को शश करते ह।
 HIN112:- लखना सीखने क या के दौरान अपने वकासा मक तर के
अनसुार च , आड़ी- तरछ रे खाओं (क रम-काटे ), अ र-आकृ तय , व-वतनी
(इंनव टड पै लंग) और व- नयं त लेखन (कनवशनल राइ टंग) के मा यम
से सन
ु ी हुई और अपने मन क बात को अपने तर के से लखने का यास
करते ह।
 HIN113:- वयं बनाए गए च के नाम लखते (लेब लंग) ह, जेस–ै हाथ के
बने पंखे का च बनाकर उसके नीचे ‘बीजना’ ( जभाषा, जो क ब चे क घर
क भाषा हो सकती है । ) लखना।

वा षक कैले डर २०२४ -२०२५
क ा - थम

समय अव ध
वषय/उप वषय सीखने के प रणाम यो यता/ मता सुझाव ग त व ध
मह ना

 अ यापक खेल खेल म वणमाला का ान दगे।
 वर् पढ़ाते समय उनका आदश उ चारण कया
 च के वारा
वणमाला वर से अंक  ब चे हंद भाषा को जाएगा।
वणमाला के वर से
तक, अ से अ: तक, सीखने के थम तर  ब च से अनक
ु रण वाचन करवाएंगे।
1 अवगत ह गे।
दो मौ खक क वताएँ। -वणमाला का ान
 हंद म बातचीत कर
अिजत करगे।
पाएंगे।

 यंजन से बनने वाले  यंजन का ान होगा।  अ यापक गाने के मा यम से वर और यंजन का
श द का ान  येक वण से बनने ान दगे।
पाठ- 1 से पाठ- 4
होगा। वाले श द का ान  ब च को सभी वण सह उ चारण के साथ बोलने और
यंजन क से तक।
 पाठ म आए च होगा। लखने के लए ो सा हत कर।
दो वणन का जोड़।
2 को दे ख कर अपने  हंद सं याओं का ान  श क नाटक य व ध से ब च के साथ उनके प रवार
पाठ एक से चार
दै नक जीवन से होगा। के वषय म बात कर।
तक। वचन बदलो।
जोड़ पाएंगे।  श क ब च को समय का मह व बताये।
 हंद सं या का
ान।

 अ यापक यामप ट के वारा मा ाओं से अवगत
 व नय को सुन कर
पाठ- 5 से पाठ-7  मा ाओं से अवगत करवाएंगे।
अ र को लखने और
अ से अ: क मा ा ह गे।  अ यापक अ भनयपव
ू क ब च को क वता सन
ु ाए।
पहचानने का अ यास।
3 वाले श द, मौ खक  मा ाओं से न मत
 ब चे एक से दस तक
क वता(एक) श द से अवगत
हंद म गनती लखगे।
ह गे।
 ुतलेख का अ यास

पाठ-8 से पाठ-10  पाठ म आए  ब च के श द भंडार म  अ यापक ब च को फल या सि जय को क ा म लाने
वलोम श द, ब चे व या मक श द व ृ ध होगी। के लए कह सकते ह।
पाठ से संबं धत सरल का ान होगा।  घर पर योग होने वाले  पालतू पश/ु प ी से ा त पदाथ का ान द।
च बनाएँ। कसी  अलग-अलग वण को फल या सि जय के  ब च से अलग अलग ग त व धयाँ करवाए।
एक पालतू पशु पर जोड़कर साथक श द वारा बनने वाले श द
4 पांच पंि तयाँ लख, क रचना। का ान ा त करगे।
फल व सि जय के  मा ाओं क व नय  ुतलेख का अ यास
नाम (पांच)। का ान होगा । करगे।

पाठ-11 से पाठ-13  श द जोड़ तथा  तकसंगत बु ध का  सुर, लय, ताल के साथ क वता गायन कर।
तवी नद पर पांच मा ाओं वाले श द वकास होगा।  ब च से कसी एक व तु पर कथा वाचन करवाए।
पंि तयाँ, रं ग क को समझ सके।  आसपास के वातावरण (जैसे मटर- गाजर)
पहचान तथा रं ग का से अवगत हो पाएंगे।
5 सह चन
ु ाव, मा ाओं
का अ यास।

 श क आसपास पायी जाने वाल व तुओं से ब च
को तोरण बनाना सखाएंगे।
 ब च क तयो गताएं कराएंगे।
पाठ-14 से पाठ-16
 श द वा य  ब च को रं ग , योहार और पकवान के बारे म
श द अथ, कसी  ब च क लेखन मता
बनाकर लखना बताएंगे।
योहार पर पांच तथा सोच म व ृ ध का
और पढ़ना
पंि तयाँ, छोट वकास होगा।
6  योहार और
कहा नय का मौ खक  ब च क बु ध का
रं ग का मह व।
पाठ, रं ग के वारा वकास होगा।
 लेखन कौशल का
उनका मह व बताएं।  ुतलेख लख।
ान बढ़े गा।

 अ यापक वारा कहानी का आदश वाचन कया जाए ।
 ब च वारा अनुकरण करवाया जाए ।
 ब च से व ृ ारोपण करवाया जाए ।
 तक शि त का वकास
 अ यापक मा ाओं वाले श द का ुतलेख लखवाएंगे।
होता है
पाठ-17 से पाठ-18  शु ध बोलना एवं
 कृ त के व भ न
सामान लय वाले लखना शु
घटक (जल, सूय, पेड़ )
7 श द, कृ त का करते ह।
के मह व का पता
मह व, मेर य ऋतु  गायन शैल ओर
चलेगा ।
पर पांच पंि तयाँ च शैल का
 मा ाओं के अ यास हेतु
वकास होगा ।
त
ु लेख का अ यास
करना

1st Class
(Dogri)

जमात :पै ल
समां अव ध बशे/उप बशे स खने दे यो यता ग त व धय लेई सुझाS
( ह ने च) प रणाम
ब च गी 'अ' कोला ब च गी 'अ' कोला 'औ' ब च गी शार - सारत क नै क वताएं गी प छ - प छ बलोआना।
'औ' तगर तगर वर द पंशान दे ● हर वर क नै शु होने आि लएं पंञ-े पंञे ऐ सएं चीज़ बारै
दएंमज़ेदार क नै -क नै मजेदार जानकार द ी जाई सकद ऐ, िजंदे बारै व याथ पै ल शा
क वताएं गी गाई - क वताएं राएं डोगर पढ़ने वाकफ़ होन।
गाइयै चेता ते इसदे च द चसवी पैदा ● वर युगम बनाइयै (‘अ’ ते ‘आ’ ;‘इ’ ते ‘ई’;‘उ’ ते ‘ऊ’;‘ए’ ते
1 वर/ कराना। करने द यो यता दान ‘ऐ’;‘ओ’ ते ‘औ’) इं'दे च फक समझाने आ तै नेड़म श द दे
‘अ’ शा ‘औ’ तकर करना। उदाहरण द े जाई सकदे न।
● व या थएं गी वर द बनावट समझांदे होई बलान ते
लखोआन दा यास करोआयो।
● कश श द बोि लयै व या थएं गी उं दे च इ तेमाल होए दे
वर गी पंशानन लेई मदाद करो।
‘क’ शा 'ङ' वग दे ‘क’ वग दे हर यंजन ब च गी शार - सारत क नै क वताएं गी प छ - प छ बलोआना।
यंजने तगर द पंशान दे क नै -क नै ● व या थएं गी ‘क’ वग दे वण क नै शु होने आि लएं
दएंमज़ेदार मजेदार क वताएं राएं ऐ सएं चीज द जानकार द ी जाई सकद ऐ, िजंदे क नै
क वताएं गी गाई - डोगर पढ़ने ते इसदे च व या थएं गी पै ल शा बी वाकफ़ होन जां जेि ड़यां उन पै ल
गाइयै चेता कराना। दलच पी पैदा करने द बी द खी दयां होन।
यंजन/
2 यो यता दान करना। ●‘ व या थएं गी क’ वग दे हर वण द बनावट समझाँदे होई
'क' शा 'ङ' वग
लखने दा यास करोआया जाई सकदा ऐ।
●‘ङ’ दा उ चारण ते बनावट समझांदे होई ‘ङ’ ते ‘ड’ दा फक
समझाना ते लखने दा यास करोआना।
●‘ व या थएं गी ' ग' ते ‘घ’ दे उ चारण दा फक बो ल -
बोि लयै समझाया जाई सकदा ऐ।

‘च’ वग दे यंजने ‘च’ वग दे हर वण दे ब च गी शार - सारत क नै क वताएं गी प छ - प छ बलोआना।
तगर दएंमज़ेदार आपसी फक द समझ
● ‘ व या थएं गी 'च’ वग दे वण क नै शु होने आि लएं ऐ सएं
क वताएं गी गाई - ते ना स य वण दे
चीज द जानकार द ी जाई सकद ऐ, िजंदे क नै व याथ
गाइयै चेता कराना। इ तेमाल द जानकार
यंजन/ पै ल शा बी वाकफ़ होन जां जेि ड़यां उन पै ल बी द खी
दे क नै -क नै यंजने द
‘च’ वग दयां होन
पंशान दे क नै -क नै
●‘ व या थएं गी च’ वग दे हर वण द बनावट समझाँदे होई
मजेदार क वताएं राएं
लखने दा यास करोआया जाई सकदा ऐ।
डोगर पढ़ने ते इसदे च
● व या थएं गी ‘ज’ ते ‘झ’ दे उ चारण दा फक बो ल -
दलच पी पैदा करने द
बोि लयै समझाया जाई सकदा ऐ।
यो यता दान करना।

‘ट’ वग दे यंजने ‘ट’ वग दे हर वण दे ब च गी शार - सारत क नै क वताएं गी प छ - प छ बलोआना।
तगर दएंमज़ेदार आपसी फक द समझ ● व या थएं गी ‘ट’ वग दे वण क नै शु होने आि लएं ऐ सएं
3 क वताएं गी गाई - ते ना स य वण दे चीज द जानकार द ी जाई सकद ऐ, िजंदे क नै व याथ
गाइयै चेता कराना। इ तेमाल द जानकार पै ल शा बी वाकफ़ होन जां जेि ड़यां उन पै ल बी द खी
दे क नै -क नै मजेदार दयां होन
क वताएं राएं डोगर पढ़ने ● व या थएं गी‘ट’ वग दे हर वण द बनावट समझाँदे होई
यंजन/ ते इसदे च दलच पी पैदा लखने दा यास करोआया जाई सकदा ऐ।
‘ट’ वग करने द यो यता दान ●‘ट’ वग दे वण दे उ चारण थाहर गी खास ढं गै क नै
करना। समझाया जाई सकदा ऐ तां जे व याथ गी ‘ण’ दे उ चारण
द हे ई- हे ई समझ आई सकै।
● व या थएं गी ‘ड’ ते ‘ढ’ दे उ चारण दा फक बो ल -बोि लयै
समझाना
●‘ङ’ वण गी व याथ ‘क’ वग पढ़दे मौकै पढ़ चु के दा ऐ, हून
‘ड’ द बनावट उ सी ‘ङ’ क नै टपलाई सकद ऐ, इसलेई उ सी
दौन दे फक क नै चंगी चा ल वाकफ़ करोआई लैता जा।

‘त’ वग दे यंजने ‘त’ वग दे हर वण दे ब च गी शार - सारत क नै क वताएं गी प छ - प छ बलोआना।
तगर दएंमज़ेदार आपसी फक द समझ
● व या थएं गी ‘त’ वग दे वण क नै शु होने आि लएं ऐ सएं
क वताएं गी गाई ते ना स य वण दे
चीज द जानकार द ी जाई सकद ऐ, िजंदे क नै व याथ
- गाइयै चेता इ तेमाल द जानकार
पै ल शा बी वाकफ़ होन जां जेि ड़यां उन पै ल बी द खी
कराना। दे क नै -क नै मजेदार
दयां होन।
क वताएं राएं डोगर पढ़ने
● व या थएं गी ‘त’ वग दे हर वण द बनावट समझाँदे होई
यंजन/ ते इसदे च दलच पी पैदा
लखने दा यास करोआया जाई सकदा ऐ।
‘त’ वग करने द यो यता दान
● व या थएं गी ‘न’ ते ‘ण’ दे उ चारण दा फक बो ल -
करना।
बोि लयै समझाया जाई सकदा ऐ।
● व या थएं गी ‘द’ ते ‘ध’ दे उ चारण दा फक बो ल -
बोि लयै समझाया जाई सकदा ऐ

4

‘प’ वग दे यंजने ‘प’ वग दे हर वण दे ब च गी शार - सारत क नै क वताएं गी प छ - प छ बलोआना।
तगर दएं मज़ेदार आपसी फक द समझ
● व या थएं गी ‘प’ वग दे वण क नै शु होने आि लएं ऐ सएं
क वताएं गी गाई - ते ना स य वण दे
चीज द जानकार द ी जाई सकद ऐ, िजंदे क नै व याथ
गाइयै चेता कराना। इ तेमाल द जानकार
पै ल शा बी वाकफ़ होन जां जेि ड़यां उन पै ल बी द खी
यंजन/ दे क नै -क नै मजेदार
दयां होन।
‘प’ वग क वताएं राएं डोगर पढ़ने
● व या थएं गी 'प’ वग दे हर वण द बनावट समझाँदे होई
ते इसदे च दलच पी पैदा
लखने दा यास करोआया जाई सकदा ऐ।
करने द यो यता दान
● व या थएं गी ‘ब’ ते ‘भ’ दे उ चारण दा फक बो ल -बोि लयै
करना।
समझाया जाई सकदा ऐ।

‘य’ शा ‘ ’ तगर ‘य’ शा ‘ ’ तकर दे हर ब च गी शार - सारत क नै क वताएं गी प छ - प छ बलोआना।
दएंमज़ेदार वण दे आपसी फक द ● व या थएं गी ‘य’ शा ‘ ’ तग़र दे वण क नै शु होने
क वताएं गी गाई - समझ ते इ तेमाल द आि लएं ऐ सएं चीज द जानकार द ी जाई सकद ऐ, िजंदे
गाइयै चेता कराना। जानकार दे क नै -क नै क नै व याथ पै ल शा बी वाकफ़ होऐ जां जेि ड़यां उन पै ल
मजेदार क वताएं राएं बी द खी दयां होन, जे ऐ सयां चीजां ने होन ता उं दे फोटू
डोगर पढ़ने ते इसदे च दि सयै समझाया जाई सकदा ऐ।
दलच पी पैदा करने द ● व या थएं गी ‘य’ शा ‘ ’ तगर हर वण द बनावट समझाँदे
यंजन/ यो यता दान करना। होई लखने दा यास करोआया जाई सकदा ऐ।
5 ‘य’ शा ‘ ’ तकर ● व याथ गी ‘य’ शा ‘ ’ तकर दे हर वण दे उ चारण दा
फक बो ल बोि लयै समझाया जाई सकदा ऐ।
● व या थएं गी ‘ ’ ते ‘ ’ द बनावट ते उ चारण दे फक
गी शैल चा ल समझाया जाई सकदा ऐ।
● व या थएं गी ‘व’ ते ‘ब’ द बनावट ते उ चारण दे फक गी
शैल चा ल समझाया जाई सकदा ऐ।

इक थमां पंजा इक थमां पंजा तकर द ● चीज़ गी गनने दा ढं ग सखांदे होई गनती लखना ते
तकर द गनतर गनती गी श द च बोलना सखाया जाई सकदा ऐ।
अपने क नै-क नै लखना ते बोलना । ● न ी, उनताल ते नुंजा च व या थएं गी अकसर टपले लगदे
गनतर इक कोला ब च शा बलोआना। न, इसलेई इनगी खास ढं गै क नै समझाया जाई सकदा ऐ।
6 पंजा तकर

वर ते यंजने दा वर ते यंजने च फक पै ले पढ़ाई गेद क वताएं गी याणे शा मु ड़यै दो ाओ ते चेता
फक समझने दे द समझ दा वकास, कराओ।
क नै- क नै वग द बंड दे अधार ● कापी पर नशान लाइयै व या थएं गी उन नशाने पर
मजेदार क वताएं पर उ चारण द समझ वणमाला बो ल -बोि लयै लखने गी आखेआ जाई सकदा ऐ
गी बोलना। दा वकास ते पै ले पढ़ ● वणमाला गी सुर लाइयै पढ़ने-पढ़ानै क नै व या थएं द
दय सार क वताएं गी पढ़ने ते सुननै च च बधद ऐ, कोशश करो जे उ सी तज
चेता करना। लाई-लाइयै वर ते यंजन बोलने द जाच द सो। इस चा ल
बना घोटा लाए गै व या थएं गी सार वणमाला चे ै होई
जा ग ते उ सी सु नयै समझने दा कौशल बी औग।

पूर वणमाला / ‘अ’
7 शा ‘ ’ तकर

‫اردو سیلبس‪ /‬ایکیڈمک کلینڈر ‪02-0202‬‬
‫(آبشار)‬ ‫جماعت اول‬

‫تعارف‬
‫بچہ اپنے گھر‪ ،‬خاندان اور ماحول سے زبان کے تجربات و تصورات لے کر اسکول میں داخل ہوتا ہے۔ لیکن با لاعدہ طور پر‬
‫وہ حروف کی شناخت لفظوں کے معنی اور ان کے استعمال سے اسکول میں متعارف ہوتا ہے ۔ چونکہ اس عمر میں حروف شناسی‬
‫مشکل کام ہے اس لیے کہ رسم خط کے نشانات اور ان نشانات سے جڑی آوازوں کو جاننااور سمجھنا آسان نہیں ہوتا۔ اس لیے‬
‫ضروری ہے کہ زبان سیکھنے کی شروعات معنی سے ہو اور اس کے لیے کہانی کا سہارا لیا جائے ۔ یعنی زبان سکھانے کے ممصد‬
‫کو کہانی سے پورا کیا جائے ۔ چونکہ کہانی میں لطف اندوزی اور دلچسپی کا عنصر شامل ہوتا ہے اس لیے کہانی کا وسیلہ زبان‬
‫سکھانے میں زیادہ کارگر اور مؤثر ثابت ہو سکتا ہے۔ بچوں کو پہلے کوئی کہانی سنائی جائے اور پھر اس کہانی میں استعمال ہونے‬
‫والے لفظوں سے بچوں کو آہستہ آہستہ متعارف کرایا جائے۔ اور اس طرح انھیں حروف شناسی یا رسم خط کی تدریس کی طرف الیا‬
‫جائے ۔ کوشش کی جائے کہ ان کو ایسی کہانیاں سنائی جائیں کہ وہ آسانی سے انھیں سمجھ سکیں اور اپنی سمجھ سے معنی و مطلب‬
‫نکال کر لطف حاصل کر سکیں۔ ان کہانیوں میں اور کہانیوں سے باہر بھی بچوں کے لیے ایسے ماحول کا اہتمام ہونا ضروری ہے‬
‫جہاں وہ بغیر کسی روک ٹوک اور بغیر کسی سہارے کے آزادانہ طور پر اپنی سمجھ کا استعمال کر سکیں اور اپنے طور پر ان‬
‫کہانیوں سے کوئی معنی و مطلب نکال سکیں اور محفوظ بھی ہو سکیں۔ کیونکہ نفسیاتی طور پر بچے دنیا سے متعلك اپنی سمجھ اور‬
‫علم کی تعمیر خود کرتے ہیں۔ ان کی یہ تعمیر کسی کے سکھانے یا زور زبردستی سے نہیں ہوتی۔ اس تعمیر میں خود بچوں کے‬
‫تجربات و مشاہدات شامل ہوتے ہیں۔‬
‫زبان سکھانے کے اس عمل میں اس احتیاط کی بھی ضرورت ہے کہ کوئی ایسی صورت حال نہ پیدا ہو کہ ان کے فطری اظہار کی‬
‫صالحیت پر لدغن لگ جائے۔ بچوں کی نفسیات کو بھی سمجھنے کی ضرورت ہے کہ عموما ً وہ کالس روم کے ماحول میں اپنی بات‬

‫کے اظہار میں جھجک محسوس کرتے ہیں۔ اس لیے کہ شروع میں وہ جس زبان میں آسانی سے اپنی بات یا اپنے تجربات و احساسات‬
‫کا اظہار کر‬
‫سکتے ہیں اس کو اسکول میں تسلیم نہیں کیا جاتا۔ اسکول کی زبان رسمی یعنی زبان و لواعد کی پابندیوں میں جکڑی ہوئی ہوتی ہے۔‬
‫بچوں پر اسکول کی رسمی زبان کا رعب اتنا حاوی ہوتا ہے کہ وہ اپنی فطری زبان میں بات کہتے ہوئے ہچکچاتے ہیں۔ اس لیے زبان‬
‫کی تدریس کے ولت کثیر اللسانی تناظر کا خیال رکھا جائے۔ کالس میں جو بچے آتے ہیں وہ مختلف لسانی پس منظر سے تعلك‬
‫رکھتے ہیں۔ اگر استاد کثیر اللسانی تناظر کو سامنے رکھتا ہے اور کالس میں کبھی بچوں کو سیکھنے کے یکساں موالع فراہم کرتا‬
‫ہے تو وہ زبان کی تدریس کو بہتر بنا سکتا ہے۔ ایسا کرنے سے بچوں کو ان کے فطری اظہار کے فروغ کا مولع مل سکتا ہے اور‬
‫وہ تہذیبی ولسانی تنوع کے تئیں حساس بھی ہو سکتے ہیں ۔ اس لیے کثیر اللسانی تناظر کی اہمیت کو سمجھا جائے اور اس کے پیش‬
‫نظر ایسا طریمہ تدریس اختیار کیا جائے جو زبان کی درس و تدریس میں بہتر ‪ ،‬آسان اور موثر ثابت ہو سکے۔‬

‫نصابی تولعات‬
‫‪ ‬طلبا میں مختلف آوازوں کو سن کر ان میں فرق کرنے کی صالحیت پیدا کرنا ۔‬
‫‪ ‬گروپ میں گفتگو‪/‬بات چیت سکھانا۔‬
‫‪ ‬کہانی کو تصویروں کی مدد سے اندازہ لگا کر پڑھنے کی صالحیت پیدا کرنا‬
‫‪ ‬انفرادی اور اجتماعی طور پر نظم کو ترنم سے اور تحت اللفظ سے پڑھنے کی مہارت پیدا کرنا‬
‫‪ ‬طلبا کے ذخیرہ الفاظ میں اضافہ کرنا۔‬
‫‪ ‬آس پاس بولی جانے والی زبانوں کے الفاظ سے روشناس کرنا‬
‫‪ ‬گھر اور سکول میں بولی جانے والی زبان کے درمیان فرق بتانا اور رفتہ رفتہ انھیں معیاری زبان سے روشناس کرانا۔‬

‫سیکھنے کے طریمے اور ماحول‬

‫‪ ‬طلبا کو درسی اور غیر درسی کتابوں سے چھوٹی چھوٹی نظموں‪ ،‬کہانیوں‪،‬لطیفوں اور پہیلیوں کو سننے سنانے کے موالع‬
‫فراہم کیےجائیں تاکہ طلبا کی جھجک دور ہوسکے۔ ہم جماعت ساتھیوں کے ذریعے بھی یہ سرگرمی انجام پاسکتی ہے۔‬
‫‪ ‬درسی کتابوں کے ساتھ ساتھ معیار کے مطابك مختلف طرح کا مواد جیسے اخباروں کے تراشے‪ ،‬رسالوں‪ ،‬لصوں‪ ،‬کہانیوں اور‬
‫کا مکس کی کتابیں وغیرہ فراہم کی جائیں۔ مخصوص صالحیت والے طلبا کے لیے بریل کا انتظام کیا جائے۔‬
‫‪ ‬سمعی اور بصری اشیا دیکھ کر‪ ،‬ریڈیو‪ ،‬ٹی وی‪ ،‬ٹیپ ریکارڈ وغیرہ کو سن کر ان سے متعلك بات کرنے کے لیے کہا جائے۔‬
‫ان کے ذریعے اردو لفظوں او رآوازوں کی صحیح ادائیگی کی مشك ہوسکے گی اور ان کا لب و لہجہ بھی درست ہوسکے گا۔‬
‫‪ ‬لریب ترین ماحول اور آس پاس میں رونما ہونے والے والعات و مشاہدات سے باخبر رہنے اور ان پر گفتگو کرنے کی ترغیب دی‬
‫جائے ‪،‬انھیں ان کے ماحول کے پیش نظر گفتگو کرنے کا مولعہ دیا جائے۔‬
‫‪ ‬اسکول میں ہونے والی مختلف سرگرمیوں کے ذریعے تحریری مہارت کو فروغ دینے کے لیے زیادہ سے زیادہ موالعے فراہم‬
‫کیےجائیں۔ اپنے آس پاس کے ماحول سے باخبر رہنے اور رونما ہونے والے والعات کو آسان لفظوں میں لکھنے کی ترغیب‬
‫دی جائے۔‬
‫‪ ‬نظموں اور گیتوں کو ترنم اور مناسب لب و لہجے اور صحیح تلفظ کے ساتھ پڑھنے کے لیے مختلف پروگراموں میں شریک‬
‫ہونے کا مولع دیا جائے اور ان کی کارکردگی کی حوصلہ افزائی کی جائے‬
‫‪ ‬پڑھتے ولت عبارت کے اعراب‪ ،‬امال اور خوش خطی پر غور کرنے کے لیے بار بار توجہ دالئی جائے تاکہ صحیح اور‬
‫صاف ستھری اردو لکھنے کا رحجان فروغ پاسکے۔‬
‫‪ ‬لدرتی مناظر کی تحسین کرنے ‪ ،‬ان کی خوب صورتی اور رنگا رنگی کی طرف متوجہ کرنے اور متعلمہ الفاظ کے استعمال‬
‫کے موالع فراہم کیے جائیں۔‬
‫‪ ‬ماحول سےمتعلك متن‪ ،‬فلم‪ ،‬تصویر‪ ،‬اشتہار‪ ،‬ماڈل وغیرہ بھی فراہم کیے جائیں۔ تاکہ سننے اور پڑھنے کی مہارتیں آسانی اور‬
‫دلچسپی کے ساتھ فروغ پاسکیں جیسے واہ! کیا خوب صورت پھول ہے۔‬
‫‪ ‬باہمی گفتگو اور ماحولیات کے موضوع پر لکھی ہوئی کتابوں اور مضامین کے ذریعے ماحولیات کےتئیں بیداری پیدا کرنے‬
‫اورانھیں ماحول دوست بنانے کے تدابیر اختیار کی جائیں۔‬
‫اسکولی تعلیم کے لئے این سی ایف – ایف ایس کے مطابق اردوکےنصابی مقاصد اور صالحیتیں‬

‫آموزشی ماحصل‬ ‫استعدادی صالحیت‬ ‫نصابی مقاصد‬
‫طالب علم ‪:‬‬ ‫‪ (C-11.1):‬صالحیت‬ ‫‪CG-11:‬‬
‫‪ :LO-11.1.1‬ہم آواز الفاظ اور ردیف کی پہچان کرتا ہے۔‬ ‫آوازوں کی پہچان پیدا کرنا اور آوازوں‪/‬حروف کو مال کر‬ ‫بچے زبان ‪ 2‬میں پڑھنا اور لکھنا‬
‫‪ :LO-11.1.2‬الفاظ میں پہلے اور آخری حروف کی آوازوں کی پہچان کرتا‬ ‫الفاظ بنانا اور الفاظ کو آوازوں‪/‬حروف میں توڑنا‬ ‫شروع کرتے ہیں۔‬
‫ہے۔‬
‫‪ 3-2 :LO-11.1.3‬حروف کو مال کر آسان الفاظ بناتا ہے۔‬

‫‪ :LO-11.2.1‬وہ حروف کو بصری طور پر پہچاننا اور انہیں ان کی‬ ‫‪C-11.2‬‬
‫زیادہ تر استعمال ہونے والے حروف تہجی کو پہچانتا ہے آوازوں سے مالنا شروع کر دیتا ہے۔‬
‫وہ آسان دو حرفی الفاظ پڑھتا‬ ‫اور ان معلومات کو آسان الفاظ اور جملے پڑھنے اور لکھنے ‪LO-11.2.2‬‬
‫ہے جو عام ہیں اور ان کے حروف پہلے سے جانے جاتے ہیں‪LO- -‬‬ ‫کے لیے استعمال کرتا ہے۔‬
‫‪11.2.3‬وہ اپنے ماحول میں موجود اشیاء کے نام اور لیبل کو دیکھ کر‬
‫پہچان لیتا ہے۔‬
‫‪LO-11.2.4‬وہ امال پر آسان الفاظ لکھ لیتا ہے۔‬

‫مجوزہ‬ ‫آموزشی ماحصل‬ ‫سبق‬ ‫مہینہ‬
‫تدریسی طریقے‬ ‫)‪(Learning Outcomes‬‬
‫‪)Toy Based‬‬ ‫‪ :LO-11.1.1‬ہم آواز الفاظ اور ردیف کی پہچان کرتا ہے۔‬
‫(‪Pedagogy‬‬ ‫‪ :LO-11.1.2‬الفاظ میں پہلے اور آخری حروف کی آوازوں کی پہچان کرتا ہے۔‬
‫پہال مہینہ سبك نمبر۔‪1‬‬
‫کھیل پر مبنی سیکھنے کا‬ ‫‪ 3-2 :LO-11.1.3‬حروف کو مال کر آسان الفاظ بناتا ہے۔‬ ‫۔‪2‬‬
‫طریمہ‬
‫برف اور‬
‫‪(Experiential‬‬
‫‪Learning‬‬
‫ہریسہ‬
‫)‪Pedagogy‬‬ ‫چاچی کا حلو‬
‫تجربے پر مبنی سکھانے کا‬
‫طریمہ‬

‫‪ :LO-11.1.1‬ہم آواز الفاظ اور ردیف کی پہچان کرتا ہے۔‬
‫‪(Art integrated‬‬
‫)‪Pedagogy‬‬ ‫‪ :LO-11.1.2‬الفاظ میں پہلے اور آخری حروف کی آوازوں کی پہچان کرتا ہے۔‬
‫سبك نمبر ‪3‬۔‪4‬‬ ‫دوسرا‬
‫فن اور علم کو مال کر‬ ‫‪ 3-2 :11.1.3‬حروف کو مال کر آسان الفاظ بناتا ہے۔‬ ‫زعفران کے‬ ‫مہینہ‬
‫سکھانے کا طریمہ‬ ‫‪ :LO-11.2.1‬وہ حروف کو بصری طور پر پہچاننا اور انہیں ان کی آوازوں سے مالنا شروع کر‬
‫دیتا ہے۔‬ ‫پھول‬
‫وہ آسان دو حرفی الفاظ پڑھتا ہے جو عام ہیں اور ان‬ ‫‪LO-11.2.2‬‬
‫کے حروف پہلے سے جانے جاتے ہیں۔‬
‫ز‪ ،‬ڑ‪ ،‬ز‪ ،‬ژ‬
‫‪LO-11.2.3‬وہ اپنے ماحول میں موجود اشیاء کے نام اور لیبل کو دیکھ کر پہچان لیتا ہے۔‬ ‫کی نظم‬
‫‪LO-11.2.4‬وہ امال پر آسان الفاظ لکھ لیتا ہے۔‬

‫‪ :LO-11.1.1‬ہم آواز الفاظ اور ردیف کی پہچان کرتا ہے۔‬
‫‪Sports Integrated‬‬
‫‪Pedagogy‬‬ ‫‪ LO-11.1.2‬الفاظ میں پہلے اور آخری حروف کی آوازوں کی پہچان کرتا ہے۔‬
‫سبك نمبر ‪5‬۔‪6‬‬ ‫تیسرا‬
‫کھیل سے مربوط سیکھنے‬ ‫‪ 3-2 :LO-11.1.3‬حروف کو مال کر آسان الفاظ بناتا ہے۔‬ ‫چلنا ہے تو‬ ‫مہینہ‬
‫کا طریمہ‬ ‫‪ : LO-11.2.1‬وہ حروف کو بصری طور پر پہچاننا اور انہیں ان کی آوازوں سے مالنا شروع کر‬
‫دیتا ہے۔‬ ‫اسکول چلیے‬
‫وہ آسان دو حرفی الفاظ پڑھتا ہے جو عام ہیں اور ان‬ ‫‪LO-11.2.2‬‬
‫کے حروف پہلے سے جانے جاتے ہیں۔‬
‫جھیل ڈل کی‬
‫‪LO-11.2.3‬وہ اپنے ماحول میں موجود اشیاء کے نام اور لیبل کو دیکھ کر پہچان لیتا ہے۔‬ ‫سیر‬
‫‪LO-11.2.4‬وہ امال پر آسان الفاظ لکھ لیتا ہے۔‬
‫‪ :LO-11.1.1‬ہم آواز الفاظ اور ردیف کی پہچان کرتا ہے۔‬
‫‪(Art integrated‬‬
‫)‪Pedagogy‬‬ ‫‪ :LO-11.1.2‬الفاظ میں پہلے اور آخری حروف کی آوازوں کی پہچان کرتا ہے۔‬
‫سبك نمبر‪7‬۔‪8‬‬ ‫چوتھا‬
‫فن اور علم کو مال کر‬ ‫‪ 3-2 :LO-11.1.3‬حروف کو مال کر آسان الفاظ بناتا ہے۔‬ ‫برف‬ ‫مہینہ‬
‫سکھانے کا طریمہ‬ ‫‪ :LO-11.2.1‬وہ حروف کو بصری طور پر پہچاننا اور انہیں ان کی آوازوں سے مالنا شروع کر‬
‫دیتا ہے۔‬ ‫خیالی پالو‬
‫وہ آسان دو حرفی الفاظ پڑھتا ہے جو عام ہیں اور ان‬ ‫‪LO-11.2.2‬‬
‫کے حروف پہلے سے جانے جاتے ہیں۔‬
‫‪LO-11.2.3‬وہ اپنے ماحول میں موجود اشیاء کے نام اور لیبل کو دیکھ کر پہچان لیتا ہے۔‬
‫‪LO-11.2.4‬وہ امال پر آسان الفاظ لکھ لیتا ہے۔‬

‫‪)Toy Based‬‬ ‫‪ :LO-11.1.1‬ہم آواز الفاظ اور ردیف کی پہچان کرتا ہے۔‬
‫(‪Pedagogy‬‬ ‫‪ :LO-11.1.2‬الفاظ میں پہلے اور آخری حروف کی آوازوں کی پہچان کرتا ہے۔‬
‫سبك نمبر‬ ‫پانچواں‬
‫کھیل پر مبنی سیکھنے کا‬ ‫‪ 3-2 :LO-11.1.3‬حروف کو مال کر آسان الفاظ بناتا ہے۔‬ ‫‪9‬۔‪11‬‬ ‫مہینہ‬
‫طریمہ‬ ‫‪ :LO-11.2.1‬وہ حروف کو بصری طور پر پہچاننا اور انہیں ان کی آوازوں سے مالنا شروع کر‬
‫دیتا ہے۔‬ ‫چاند‬
‫‪(Experiential‬‬
‫‪Learning‬‬
‫وہ آسان دو حرفی الفاظ پڑھتا ہے جو عام ہیں اور ان‬ ‫‪LO-11.2.2‬‬
‫کے حروف پہلے سے جانے جاتے ہیں۔‬
‫کتا اور بلی‬
‫)‪Pedagogy‬‬ ‫‪LO-11.2.3‬وہ اپنے ماحول میں موجود اشیاء کے نام اور لیبل کو دیکھ کر پہچان لیتا ہے۔‬
‫تجربے پر مبنی سکھانے کا‬ ‫‪LO-11.2.4‬وہ امال پر آسان الفاظ لکھ لیتا ہے۔‬
‫طریمہ‬

‫‪)Toy Based‬‬ ‫‪ :LO-11.1.1‬ہم آواز الفاظ اور ردیف کی پہچان کرتا ہے۔‬
‫(‪Pedagogy‬‬ ‫‪ :LO-11.1.2‬الفاظ میں پہلے اور آخری حروف کی آوازوں کی پہچان کرتا ہے۔‬
‫چھٹا مہینہ سبك نمبر‬
‫کھیل پر مبنی سیکھنے کا‬ ‫‪ 3-2 :LO-11.1.3‬حروف کو مال کر آسان الفاظ بناتا ہے۔‬ ‫‪11‬۔‪12‬‬
‫طریمہ‬ ‫‪ :LO-11.2.1‬وہ حروف کو بصری طور پر پہچاننا اور انہیں ان کی آوازوں سے مالنا شروع کر‬
‫دیتا ہے۔‬ ‫حروف تہجی‬
‫‪(Experiential‬‬ ‫وہ آسان دو حرفی الفاظ پڑھتا ہے جو عام ہیں اور ان‬ ‫‪LO-11.2.2‬‬
‫‪Learning‬‬ ‫کے حروف پہلے سے جانے جاتے ہیں۔‬
‫)‪Pedagogy‬‬ ‫‪LO-11.2.3‬وہ اپنے ماحول میں موجود اشیاء کے نام اور لیبل کو دیکھ کر پہچان لیتا ہے۔‬ ‫گرمی‬
‫تجربے پر مبنی سکھانے کا‬ ‫‪LO-11.2.4‬وہ امال پر آسان الفاظ لکھ لیتا ہے۔‬
‫طریمہ‬

‫‪ :LO-11.1.1‬ہم آواز الفاظ اور ردیف کی پہچان کرتا ہے۔‬
‫‪(Art integrated‬‬
‫)‪Pedagogy‬‬ ‫‪ :LO-11.1.2‬الفاظ میں پہلے اور آخری حروف کی آوازوں کی پہچان کرتا ہے۔‬
‫سبك نمبر‪13‬‬ ‫ساتواں‬
‫فن اور علم کو مال کر‬ ‫‪ 3-2 :LO-11.1.3‬حروف کو مال کر آسان الفاظ بناتا ہے۔‬ ‫سیب‬ ‫مہینہ‬
‫سکھانے کا طریمہ‬ ‫‪ :LO-11.2.1‬وہ حروف کو بصری طور پر پہچاننا اور انہیں ان کی آوازوں سے مالنا شروع کر‬
‫دیتا ہے۔‬
‫وہ آسان دو حرفی الفاظ پڑھتا ہے جو عام ہیں اور ان کے‬ ‫‪LO-11.2.2‬‬
‫حروف پہلے سے جانے جاتے ہیں۔‬
‫‪ LO-11.2.3‬وہ اپنے ماحول میں موجود اشیاء کے نام اور لیبل کو دیکھ کر پہچان لیتا ہے۔‬
‫‪LO-11.2.4‬وہ امال پر آسان الفاظ لکھ لیتا ہے۔‬
‫‪)Toy Based‬‬ ‫‪ :LO-11.1.1‬ہم آواز الفاظ اور ردیف کی پہچان کرتا ہے۔‬
‫(‪Pedagogy‬‬ ‫‪ :LO-11.1.2‬الفاظ میں پہلے اور آخری حروف کی آوازوں کی پہچان کرتا ہے۔‬
‫سبك نمبر‬ ‫آٹھواں‬
‫کھیل پر مبنی سیکھنے کا‬ ‫‪ 3-2 :LO-11.1.3‬حروف کو مال کر آسان الفاظ بناتا ہے۔‬ ‫۔‪15‬۔‪14‬‬ ‫مہینہ‬
‫طریمہ‬ ‫‪ :LO-11.2.1‬وہ حروف کو بصری طور پر پہچاننا اور انہیں ان کی آوازوں سے مالنا شروع کر‬

‫دیتا ہے۔‬
‫‪(Experiential‬‬ ‫وہ آسان دو حرفی الفاظ پڑھتا ہے جو عام ہیں اور ان‬ ‫‪LO-11.2.2‬‬
‫مغرور گدھا‬
‫‪Learning‬‬ ‫کے حروف پہلے سے جانے جاتے ہیں۔‬
‫)‪Pedagogy‬‬ ‫‪ LO-11.2.3‬وہ اپنے ماحول میں موجود اشیاء کے نام اور لیبل کو دیکھ کر پہچان لیتا ہے۔‬
‫تجربے پر مبنی سکھانے کا‬ ‫‪LO-11.2.4‬وہ امال پر آسان الفاظ لکھ لیتا ہے۔‬ ‫آیئے گنتی‬
‫طریمہ‬ ‫سیکھیں‬
‫‪)Toy Based‬‬ ‫‪ :LO-11.1.1‬ہم آواز الفاظ اور ردیف کی پہچان کرتا ہے۔‬
‫(‪Pedagogy‬‬ ‫‪ :LO-11.1.2‬الفاظ میں پہلے اور آخری حروف کی آوازوں کی پہچان کرتا ہے۔‬
‫نواں مہینہ سبك‬
‫کھیل پر مبنی سیکھنے کا‬ ‫‪ 3-2 :11.1.3‬حروف کو مال کر آسان الفاظ بناتا ہے۔‬ ‫نمبر۔‪17‬۔‪16‬‬
‫طریمہ‬ ‫‪ :LO-11.2.1‬وہ حروف کو بصری طور پر پہچاننا اور انہیں ان کی آوازوں سے مالنا شروع کر‬
‫دیتا ہے۔‬ ‫ہاتھی اور‬
‫‪(Experiential‬‬
‫‪Learning‬‬
‫وہ آسان دو حرفی الفاظ پڑھتا ہے جو عام ہیں اور ان‬ ‫‪LO-11.2.2‬‬
‫کے حروف پہلے سے جانے جاتے ہیں۔‬
‫چوہے کی‬
‫)‪Pedagogy‬‬ ‫‪LO-11.2.3‬وہ اپنے ماحول میں موجود اشیاء کے نام اور لیبل کو دیکھ کر پہچان لیتا ہے۔‬ ‫کہانی‬
‫تجربے پر مبنی سکھانے کا‬ ‫‪LO-11.2.4‬وہ امال پر آسان الفاظ لکھ لیتا ہے۔‬
‫طریمہ‬
‫تتلی رانی‬

‫٘ ری‬
‫کٲسر لبس‪ /‬ایک یرمک کلی یرر‪2024 25-‬‬

‫‪ٙ‬‬
‫جماعت اول (د نطوٗر)‬

‫سان‬

‫‪ٛ‬‬ ‫ٖ‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬
‫ماحولہ پ ۪ٮٹ ٕھ سیٲنۍ ٕہ یذۍ تذر٘ن ٕہ ن ٕہ تصور ہ ۪ٮٹھ خکوٗلس منز دٲ ٕخل ر یذان۔مگس اچھرن ہنز یٲرۍ سٲنۍ‪ ،‬لعن ہ یذ ۪ٮن معنٗین ن ٕہ ٗتہ یذٗص وریاوص چ ٗھ‬ ‫ٕ‬ ‫ہ‬ ‫ن‬
‫ٕ ٕ‬ ‫ہ‬‫ذان‬ ‫ای‬ ‫‪،‬خ‬ ‫گس‬ ‫ہ‬‫ن‬‫ن‬
‫ٗپ ٗ ٗ‬ ‫ھ‬ ‫چ‬ ‫رۍ‬ ‫س‬
‫٘‬ ‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ٔ‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫ک‬ ‫ٗ‬ ‫ط‬ ‫ک‬
‫یاقٲعذگی خان خکولس من ٕزےانزۍ ٔمنزۍ گژھان۔اتھ وٲن ٗسہ منز چ ٗھ ا ھر نسسٕی ٕاونۍ مش ٗ ل‪،‬ت ٕوکٕنۍ چ ٕھ رسم ا ٕ کۍ نٗشان ٕہ ن ٕہ یٗ من نٗشاٮن سٍنۍ حو ٗرتھ آواسٕ ساننٗہ ن ٕہ س ٕمج ٗنہ مش ٗ ل۔‬
‫ش‬ ‫ل‬ ‫چ‬
‫٘ ٘‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫ٖ‬ ‫‪ٚ‬‬
‫ٔ‬ ‫ص‬ ‫ٔ‬ ‫٘‬ ‫ہ‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫ی‬ ‫ل‬ ‫ٔ‬ ‫ٔ‬ ‫٘‬ ‫ہچ‬ ‫٘ ٗ‬
‫ے سیان یچھ یک م قصذ نٗن ٕہ دل ی ٗلہ ذریعہ خٲ ٗ ل کسن ٕہ۔دل ی ٗلہ چھ حظ یلنہ تٗوان ن ٕہ‬ ‫مہ یاپٹھ نٗنہ د لن مذد ہنن ٕہ یعن‬ ‫لہزا چھ ضروری س ٗ سیان ی ھ یاویک دخالن ٕہ ر یذ ٗ معنی سٍنۍ ن ٕہ ا ٗ‬
‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫ٖ‬ ‫‪ٛ‬‬
‫‪ٚ‬‬ ‫٘ ‪ٛ‬‬
‫ی‬
‫اتھ منز چھ٘ ٗدلرسنی ہ یذ عنصر خٲمٗل آخان توے ہ ی ٗکہ سیان یچھ یاون ٕہ یاپٹھ د ل وری ٕاونۍ سی ٕاد کارگس ن ٕہ انس دار یٲنٗت ر یذٗتھ۔سر ۪ٮن نٗن ٗہ گۅڈ ٕ کاتہہ د ل توسیاون ٕہ نن ٕہ نٗن ٗہ اتھ‬
‫ل‬ ‫ٔ‬ ‫ی‬ ‫ل‬ ‫ٔ‬ ‫ہ‬
‫٘‬ ‫٘‬ ‫‪ٚ‬‬
‫ٔ‬ ‫ٗ‬ ‫عارػ دنہ نہ ٹھ یٲتھۍ ٮٗن ٗتم اچھر نسسیاونس یا رسم السط ہیچ‬ ‫م لل ٘ ‪٘ ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫گژھ کسن ٕہ پٗنۍ س ٗ سر ۪ٮن ٮٗن ٗتم دل یلہ توسیاون ٕہ‬ ‫ٗ‬ ‫ش‬ ‫ش‬ ‫کو‬ ‫۔‬ ‫ہ‬
‫ٕ‬ ‫اون‬ ‫ی‬ ‫ن‬ ‫وا‬ ‫ن‬ ‫ک‬ ‫س‬ ‫اون‬‫ی‬ ‫ھ‬ ‫ٕ‬ ‫ٗ ٕ ٕپٕٗ‬ ‫ی‬ ‫ذ‬ ‫ی‬ ‫ہ‬ ‫ن‬ ‫ع‬ ‫ن‬ ‫ی‬ ‫۪‬ ‫ن‬ ‫آ‬ ‫ہ‬
‫ٕ‬ ‫اون‬‫وری‬ ‫ز‬ ‫من‬ ‫ٔدل ی ٗلہ‬
‫ٗ‬ ‫ت‬ ‫٘‬ ‫٘ ‪ٚ‬‬ ‫٘‪ٛ‬‬ ‫٘‬
‫ی‬ ‫ل‬ ‫ٔ‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ی‬ ‫ل‬ ‫ٔ‬ ‫ی‬ ‫۪‬ ‫ہ‬ ‫٘‬
‫ی‬
‫٘‬
‫س‬
‫ی‬
‫ہہ ورٲے ۅدد تۅد وریٲ ٗوتھ من‬ ‫ھ‬ ‫ٗ‬
‫گژھ سرٮن یاپٹھ ٗٮٹھ ماحول فراہم کسن ٕہ ٮن پنن ٗہ تم ک ٗنہ ھرٗ ن ٕہ ڈ ٕ‬ ‫پ‬ ‫۪‬ ‫یٗ من ٗتم آخٲنی خان جمٗٹھ ن ٕہ لطف لٗٹھ کن۔ من د لن منز ن ٕہ د لو پ ۪ٮنر ٗ‬
‫ٗ‬ ‫ی‬
‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫كہ ع‬ ‫٘‬ ‫مح ٗ ی ‪ٛ‬‬ ‫ٔ ہ‪ٚ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫چ‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ٕ‬ ‫ل‬ ‫ٕ‬ ‫ع‬
‫ے م طلب کرٗتھ کن ن ٕہ اتھ سٍنۍ سٍنۍ روسن فوظ ٗک یاس ٗ فشیٲنی طور چ ٗھ سرۍ دن یاہس ق پنن ٗہ مح ن ٕہ مح عمنر یانے کسان۔ ٗ ٕہنز ن ٗہ عمنر ھن ٕہ کٲن ٗسہ‬
‫ت‬ ‫ل‬ ‫مت‬ ‫ن‬ ‫ی‬ ‫ٔدل یلن کاتہہ معن‬
‫‪٘ ٛ‬‬ ‫‪ٚ‬‬
‫م‬ ‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫ٕہ یذ ٗ ہیچھ یاون ٕہ یا سورسنسدسنی کسن ٕہ سٍنۍ ر یذان۔اتھ منز چ ٗھ سر ۪ٮن ہ یذۍ پٮٕنۍ تذرن ٕہ ن ٕہ مشٲہٗذٕ خٲ ٗل آخان۔‬
‫س‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘ ٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬ ‫‪ٚ‬‬
‫م‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ٗ‬ ‫ٗ‬ ‫٘‬
‫عملہ ایذر چھ احی یاط ٗنہ ضروری ی ٗاکہ پٮٹھ صور ٗتحال ر یذ ٗ ن ٕہ ی ٕٲد پٹھ سر ۪ٮن ہ یذٗص ف طری ٗاظہارص کاتہہ تھور پٹ ٗھ نٗنہ۔سر ۪ٮن ہ یذ نفس یات ٕجیح‬ ‫سیان یچھ یاو ٕتچ ٗہ ٗ‬
‫ہ‬
‫‪٘ ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫نہ چھ‪ٚ‬‬
‫ے ضروٗرت س ٗ عموٗمن چ ٗھ ٗتم کالص روٗمکٗس ماحولس منز پٮٕنۍ کٹھ و ٕپبس منز حوػ مرسوٗص کسان۔ ٔدخالنس ایذر پٹھ سیٲنۍ منز سرۍ پٮٕنۍ تذرنہ ن ٕہ احشاص یٲ ٗوتھ ہ ۪نکان چ ٗھ‬
‫ٗ‬
‫‪ٛ ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫سہ چھنہ خکوٗلس من‪ٛ‬ز نشلیم کسنہ توان۔ خکوٗ ٕلح سیان چھ‪ٚ‬‬ ‫٘‬
‫ے رسمی یعنی سیٲنۍ ن ٕہ قٲعذن ٕہنزن یان یذٮن منز ن یذ۔‬ ‫ٕ ٗ‬ ‫ٕ‬

‫‪ٖ ٛ‬‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬
‫‪ٛ‬‬ ‫٘ ‪ٚ ٛ‬‬
‫سر ۪ٮن چ ٗھ خکوٗلچ ٕہ رسمی سیٲنۍ ہ یذ پیوتھ حوػ آخان س ٗ ٗتم چ ٗھ پنن ٗہ ٗف طری سیٲنۍ منز کٹھ کسنس منز حوػ ن ٕہ م یذچھ مرسوٗص کسان لہزا گژھ سیان ہی ھ یاونس منز نژ سیانی پیوظرؽ‬
‫٘‬ ‫چ‬
‫‪ٚ‬‬
‫‪ٚ‬‬ ‫چ‬ ‫ی‬‫ہ‬ ‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬ ‫ٖ‬ ‫٘‬
‫ہ‬ ‫ت‬ ‫ت‬ ‫٘‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫ی‬ ‫ھ‬
‫لگہ‬
‫امہ سٍنۍ ٗ‬ ‫ے سر ۪ٮن ٕکۍ ٗہوۍ موق ٕعہ فراہم ٗکس ن ی ٕلہ ہ ۪ی ٗکہ سہ سیان ہنر یٲ ھۍ یچھیٲ ٗوتھ۔ ٕ‬ ‫ٕ‬
‫خ یال تھاون ٕہ ٮن۔ اگس وىر یاد نژ سیٲنۍ پیوظر نسوتہہ کن ٗہ تھا ٗو ن ٕہ کالشس منز خارن‬
‫‪ٚ‬‬ ‫‪٘ ٛ ٛ‬‬
‫٘‪ٛ‬‬ ‫ہیچ ٘‬ ‫پ‬
‫گژھ نژ سیٲنی پیوظ ٕرچ اہمیت سمجن ٕہ پٗنۍ ن ٕہ پٹھ بش ن طر ھ یاویک ٗپٮٹھ ظرنق ٕہ‬ ‫زا‬ ‫لہ‬ ‫۔‬‫ہ‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ک‬ ‫گی‬ ‫٘سر ۪ٮن ہ ‪ٛ‬یذص ٗف طری اظہارص توچھر نہ ت ٘ہ ‪ٛ‬یذ طدن تھنر تہزپنی نہ ٗشٲنی ر گا ری‬
‫ٗ‬ ‫ٕل‬ ‫ٗ‬ ‫ٕ ٗ‬ ‫ٕ ٗ‬
‫ٗ‬ ‫ٗ‬ ‫ت‬ ‫ٗ ‪ٚ‬‬ ‫٘ ٘‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ہچ‬
‫وریاون ٕہ ٮن نس سیان ی ھبس ن ٕہ نسنس منز تہنر ‪ ،‬سہل ن ٕہ انس دار یٲنت ر یذٗ۔‬

‫تصٲنی تو قع‪:‬‬
‫ٗ‬
‫٘‬
‫گژھ مخ یلف آواسٕ توٗسٗتھ یٗ من درم یان ب ۪ٮن شار ٕتح صٲلحیت ی ٕٲد۔‬
‫سر ۪ٮن ٗ‬ ‫‪1‬۔‬
‫‪ٚ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫جمٲشن ﴿گسوٮن﴾ منز کٹھ یاتھ ہیچھ ی ٕاونۍ۔‬ ‫‪2‬۔‬
‫‪ٔ ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ک‬ ‫لی‬
‫مذد ایذاسٕ کستھ نس ٕتح صٲلحیت ی ٕٲد ٕکسنۍ ۔‬
‫د ل ‪/‬ص لن ٕہ ٕ‬
‫ذ‬ ‫ی‬ ‫‪3‬۔‬

‫انفرٲدی ن ٕہ احیمٲعی طور نظم لن ٗہ خان ن ٕہ للغ ٕہ للغ ٕہ نس ٕتح مہارت ی ٕٲد ٕکسنۍ ۔‬ ‫‪4‬۔‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬
‫دل یل پین ۪ین لعن منز توسیاو ٕتح مہارت ی ٕٲد ٕکسنۍ۔‬ ‫‪5‬۔‬
‫‪ٛ‬‬
‫للغ ٕہ راشس منز ٘ہ ۪رنس ٘کسن۔‬ ‫‪6‬۔‬
‫‪ٛ‬‬ ‫خ‬ ‫ک‬ ‫ٔ‪ٔ ٛ‬‬
‫پ‬
‫ساونۍ۔‬ ‫ل‬
‫یانس ایذ ۍ ھۍ تولن ٕہ نن ٗہ وا ن ۪ین سیٲٮن ٕہ یذۍ كظ ٗ‬
‫سٲن ٕ‬ ‫‪7‬۔‬
‫‪ٚ‬‬
‫وار معیٲری سیان ہیچھ ی ٕاونۍ۔‬ ‫وار‬ ‫ہ‬‫ن‬ ‫ۍ‬ ‫ن‬ ‫او‬‫ی‬ ‫رؼ‬ ‫ف‬ ‫ان‬‫ی‬ ‫م‬‫در‬ ‫ن‬‫اٮ‬‫سی‬ ‫ن‬‫ی‬‫۪‬ ‫ن‬‫گس نہ خکوٗلس من‪ٛ‬ز وریاونہ ننہ واخ‬ ‫‪8‬۔‬
‫ٕ ٕ ٕ ٕ‬ ‫ٕ ٗ ٕ‬ ‫ٗ ٕ‬

‫٘‬
‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫ح‬ ‫‪٘ ٛ‬‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫‪٘ٚ‬‬ ‫٘‬
‫اگہ تورت عالق ٕہ پنن ٗہ تولن ٕہ نٗن ٕہ واخٗن ۪ین سیاٮن منز چھ مۅلل ن ٕہ معیٲری ادب ت لیق کسن ٕہ آمت۔کٲس ٗر سیٲنۍ ہ یذ ادنی توٲر تد چھ سٮن ہین ؤ ٗرٮن‬ ‫ٗ‬ ‫ی‬ ‫اکھ‬ ‫ار‬
‫ٕ‬ ‫ی‬ ‫عی‬ ‫ا‬ ‫ی‬ ‫شٲن‬ ‫ٗ‬ ‫ل‬ ‫ھ‬‫چ‬ ‫جموه و کشمنر‬
‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬ ‫٘ ٖ‬ ‫٘‬ ‫٘‬
‫ہہ‬‫ٹ‬ ‫ہ‬ ‫ن‬ ‫ان‬ ‫سی‬ ‫ر‬ ‫ی‬‫منز تولنہ ننہ واحٗنۍ خاروے ھھدنہ ٔ‬ ‫س‬ ‫الق‬ ‫ع‬ ‫ھ‬ ‫ٹ‬ ‫کاروایک سفر روان دوان۔نہ چھ‪ٚ‬‬
‫ے‬ ‫ی‬ ‫ادن‬ ‫ذ‬ ‫ی‬
‫‪ٛ‬‬
‫ہ‬ ‫ۍ‬ ‫ٲن‬‫سی‬ ‫مہ‬‫ا‬ ‫ھ‬‫چ‬ ‫ام‬ ‫ی‬ ‫س‬ ‫ن‬ ‫و‬ ‫ھ‬‫ٹ‬ ‫۪‬ ‫پ‬ ‫ہ‬‫ن‬‫وق‬ ‫ذ‬
‫ؒ ‪ٛ‬‬
‫ی‬ ‫ر‬ ‫عالم‬ ‫ا‬ ‫د‬ ‫ی‬‫س‬ ‫ہ‬ ‫ن‬ ‫ذ‬ ‫دی‬ ‫ل‬ ‫پ ۪ٹھ تھہ ٗٹھ۔ل‬
‫پ‬
‫ٕ ٗ ٕ‬ ‫ٕ‬ ‫ٕ‬ ‫ٗ‬ ‫ٕ ٗ ٕ‬ ‫پ‬ ‫ٗ‬ ‫ٗ‬ ‫ٕ‬ ‫ٗ‬ ‫ٗ‬ ‫ٕ ٗ ٕ ٮٕ‬ ‫ل‬ ‫ٕ‬ ‫۪‬ ‫ل‬ ‫ٮ‬
‫‪ٚ‬‬
‫مہ کسن ٕہ۔اتھ‬ ‫س‬‫ن‬ ‫ھ‬ ‫ٹ‬ ‫۪‬ ‫پ‬ ‫ز‬ ‫اون‬‫ی‬ ‫د‬ ‫ذ‬ ‫ی‬
‫‪ٛ‬‬
‫ن‬ ‫اٮ‬‫سی‬ ‫زۍ‬ ‫گسن‬ ‫ے پ ‪ٚ‬ننہ چہ آیٲدی ہ ‪ٛ‬یذ پبشنر ٗح ٕصح مادری سیان۔ ٹھ مسودص من‪ٛ‬ز دنہ آ ٕمنۍ ہیچھن نس آے اردو نہ ای‬ ‫ت چ ‪ٚ‬‬
‫ٕ‬ ‫ج‬ ‫ٕٮٕ‬ ‫ر‬ ‫‪Learning‬‬ ‫‪Outcome‬‬ ‫ٕ ٗ‬ ‫ہ‬ ‫ٕ‬ ‫ٕ‬ ‫ٗ‬ ‫پ‬ ‫ٕ‬ ‫یٲ ھۍ ھ ٗ ٗ‬
‫٘‪ٚ‬‬
‫ھ ت ٖ‬ ‫٘‬ ‫چ‬ ‫٘ ہ‬ ‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬
‫آمژ ۔خٲنۍ وىر یاد ہ ۪یکن م ییٲدٗل سرگسمی ن ٗہ وریٲ ٗوتھ پٹھ ی ھن ن ٕہ نسیاون تہنر ھدن ٕہ ہنر نن ٗہ۔‬ ‫ٗ ٕ ٕ‬‫ہ‬‫ن‬ ‫د‬ ‫مواد‬ ‫ٲلی‬ ‫ی‬ ‫م‬
‫ٗ‬ ‫ر‬
‫ٗ‬ ‫طو‬ ‫ن‬ ‫منز دنہ آمژ عملی سرگسمی چھ‪ٚ‬‬
‫ے‬ ‫ٗ ٕ ٕ‬

‫‪ٚ‬‬
‫ہیچ ٖ‬
‫ھیٕکۍ ول ن ٕہ ماحول‬

‫‪ٖٛ‬‬ ‫٘ ٘‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫‪،‬دلیلہ‪ ٘ ،‬کلہ نہ ن ‪ٛ‬‬ ‫طٲلب علمن درسی نہ عٲر درسی ٗک یاتو من‪ٛ‬ز لۅ چہ لۅ چہ نظمہ ٔ‬
‫شلہ۔‬
‫ٗ‬ ‫ھ‬‫چ‬ ‫ذ‬ ‫می‬ ‫من‬ ‫ٗ‬ ‫ی‬ ‫ھ‬‫ٹ‬‫ژھ توسیک ن ٕہ توسیاویک موق ٕعہ ٗدن ٕہ ٮن‪،‬پ‬ ‫ٕ‬ ‫ن‬‫۪‬ ‫س‬ ‫ٕ نٕ ٕ ٕ‬ ‫ح‬ ‫ٕ کٗ کٗ ٕ‬ ‫ٕ‬ ‫‪‬‬
‫ٗ‬
‫٘‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫٘‬
‫گژھ ن ‪ٛ‬سیلک اپت طام کسن ٕہ ٮن۔‬ ‫ھ‬‫ٹ‬ ‫ا‬ ‫ی‬ ‫ن‬ ‫۪‬
‫ٮ‬ ‫ر‬ ‫س‬ ‫صوط صٲلحنژ وال ۪ٮن‬ ‫‪،‬دلیلہ ‪،‬وا عہ نہ مزاحنہ ک یانہ ۔مز ٗ‬ ‫درسی ک یاٮن سٍنۍ سٍنۍ گژھ یٗ من معیار ٘م طٲتق مواد دنہ ٮن ٗم یالے اخ یار چھل ‪،‬خالہ ٔ‬ ‫‪‬‬
‫پ ٗ‬ ‫ٗ ٗ ٕ‬ ‫ٕ ق ٕ ٕ‬ ‫ٕ‬ ‫ٗ ٕ‬ ‫ٕ‬ ‫ٗ‬ ‫ٗ‬
‫ٖ٘‬ ‫٘‬ ‫٘چ‬ ‫٘‬
‫گژھ توس ٕیکۍ ن ٕہ و ھیٕکۍ حنز ہٲ ٗوتھ ‪،‬ریرتو‪،‬نی وی‪،‬پیپ رتکارزر پٮن ٗر توسیٲ ٗوتھ یٗ من متعلق کٹھ یاتھ کسن ٕہ یاپٹھ وٮن۔‬ ‫سر ۪ٮن ٗ‬ ‫‪‬‬
‫٘‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫ٗی ت ‪ٛ‬‬ ‫ٖ‬ ‫ٖ‬ ‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ٔ ‪ٔ ٛ‬پ ٗک‬ ‫‪ٚ‬‬
‫ماحولہ م طٲت ٗق کٹھ یاتھ کسیک موق ٕعہ ٗدٮن۔‬ ‫ٕ‬ ‫ذ‬
‫ٗ ٗ‬‫ی‬ ‫ہ‬ ‫من‬ ‫ۍ۔‬ ‫ن‬ ‫د‬
‫ٗ‬ ‫ٲب‬ ‫سع‬ ‫ن‬ ‫ح‬ ‫ت‬‫ٕ‬ ‫کس‬ ‫ھ‬‫ات‬ ‫ی‬ ‫ھ‬ ‫ٹ‬ ‫ھ‬ ‫۪ٹ‬ ‫۪‬
‫ٕ ٕپ ٮ ک‬‫پ‬ ‫ھ‬ ‫ٹ‬ ‫ہ‬ ‫ن‬ ‫ہ‬ ‫روسن‬ ‫ر‬ ‫ن‬ ‫ح‬ ‫ا‬ ‫ی‬ ‫ہ‬ ‫س‬ ‫ذن‬ ‫ٲہ‬
‫ٕ م ٗ نٗ ٗ‬ ‫ش‬ ‫ہ‬ ‫ن‬ ‫عن‬ ‫ق‬‫وا‬ ‫ن‬ ‫ٮ‬
‫۪‬ ‫وال‬ ‫ذن‬ ‫ری‬ ‫ز‬ ‫من‬ ‫ھس‬ ‫تود ماحول ن ٕہ ایذۍ‬ ‫‪‬‬
‫٘‬ ‫ٔ‪ٔ ٛ‬‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫‪ ٛ‬یک‬ ‫ل‬ ‫ٖ‬ ‫ک‬ ‫‪ٛ‬‬
‫خکوٗلس منز گژھن واخن ۪ین مخ یلف سرگسمٗین ٕہ یذ ٗ ذری ٗعہ لی ٕھیچ ٗہ مہ ٔارش وتھیو ٗدن ٕہ یاپٹھ سی ٕاد ھھدن ٕہ سی ٕاد موق ٕعہ ٗدنۍ۔یانس ایذۍ پکھۍ ماحولس نٗس ٗہ یاحنر روسن ن ٕہ پبش ن ٗن ٕہ وٲلۍ واق ٕعہ سہل لعن منز ل ھبس‬ ‫‪‬‬
‫٘‬
‫نسعٲب ٗدٮن۔‬
‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬ ‫٘‬
‫٘‬
‫ت‬
‫مہ ن ٕہ یٲتھ نستم ن ٕہ م ی ٗٲذب لب و رس منز نسن ٕہ یاپٹھ م لف نسوگسامن منز سرکت کسیک موق ٕعہ دٗٮن۔ ٗ ہنز ٗ کارکسدگی یاپٹھ ت‪،‬من حوصل ٕہ افزٲنی ٕکسنۍ۔‬ ‫ی‬ ‫خ‬ ‫ہ‬
‫ظ ٕ‬
‫ن‬ ‫‪‬‬
‫٘ ۪یک‬
‫صیخ ن ٕہ حۅض حط کٲسر ل ھبس می ٗلہ فروغ۔‬ ‫اکہ ج‬ ‫زش‬
‫نسن ٕہ ٗوس ٗ بس پٮ۪۪ٹھ نساون ٕہ نٗن ٕہ وٲلۍ نٗشان ٕہ ‪،‬امال ن ٕہ حۅ طی پٮ۪۪ٹھ غور کسن ٕہ یاپٹھ ٗوس ٗ ٗوس ٗ شنن ٕہ ٕونۍ ٗدنۍ ی ٗ‬
‫‪ٛ‬‬ ‫مت‬ ‫‪‬‬
‫٘‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫‪٘ ٛ ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ٗی متعل ل‬ ‫‪ٛ‬‬
‫قذرنی ن طارن ٕہ یذۍ یعرنف ‪ٗ ،‬ت ٕہنز حوٗتصوٗرنی ن ٕہ رتگا ٔریگی کن طدن ٗھرن ن ٕہ من ق عن ٕہ یذ ٗ ا تعمالک موق ٕہ دٗٮن۔‬
‫د‬ ‫ل‬ ‫٘‬ ‫ت‬ ‫‪‬‬
‫٘‬ ‫ٖ‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫٘‬
‫٘‬ ‫ت‬ ‫ل‬ ‫ت‬ ‫سہ‬ ‫ٗ‬ ‫ق‬ ‫ع‬
‫ھاونۍ پٹھ توستچن ن ٕہ نستچن مہارشن می ٗلہ ل یٲ ھۍ ن ٕہ د رسنی خان و ھیو۔میالے کیا حۅض تٗون ن ط ٕار چھ۔‬ ‫کلہ‪ ،‬استہار یا ی مون ٕہ پٮن ٗر گژھن سر ۪ٮن آبٮن ت ٕ‬ ‫مہ‪،‬ص ٕ‬ ‫ماحولس لق مین‪ ٗ ،‬ل ٕ‬
‫مت‬ ‫‪‬‬
‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٚ‬‬
‫‪ ‬یان ٕہ وٲنۍ کٹھ یاتھ‪،‬ماحولیایکٗس موصوٗعس پٮ۪۪ٹھ لیکھن ٕہ آمژن ٗک یاٮن ن ٕہ مضموٗٮن ٕہ یذ ٗ ذری ٗعہ ماحول ٔرشھراون ٕہ یاپٹھ ن یذٲری ی ٕٲد ٕکسنۍ ن ٕہ تچ ٗہ ماحول دوص ن یاو ٕتح کوٗشش ٕکسنۍ۔‬

‫٘‬ ‫٘‬ ‫خٗ ع‬
‫ظر‪ NCF-FS 2023‬مطٲتٗق کٲسرٗ تصایک م قصذ ن ٕہ صٲلح ٗن ٕژ‬ ‫‪ 2.4.1‬کول ی لی ٗ‬
‫مہ خٲ ٕ‬
‫ٗ‬

‫سیان‪1-‬‬ ‫‪2.4.1‬‬

‫‪ 2.4.1.1‬ن ییٲدی سطخ‬

‫٘‬ ‫٘‬ ‫٘‬
‫‪-LO1.1.1‬اچھر چھ تھیک یٲتھۍ ل ۪یکھان۔ آواسٕ ن ٕہ آواسٕ نٗشان ٕہ وریٲ ٗوتھ چھ ل كظ ل ۪یکھان۔‬ ‫‪ C-1.1‬مخ یلف موصوٗعن پٮ۪۪ٹھ چھ روٲنی خان ن ٕہ نے تھر‪ٛ‬کۍ یٲتھۍ معنی دار خ یال‬
‫‪CG-1‬‬

‫‪ٛ‬‬ ‫ٔ‪ٔ ٛ‬‬ ‫ٖ ٖ‬ ‫٘ ‪ٚ‬‬
‫لی‬ ‫٘‬ ‫٘ ک ٘‬
‫م‬
‫‪-LO1.1.2‬یانس ایذۍ پکھۍ ماحولس منز چھ مخ یلف نٗشاٮن ن ٕہ عالمژن تچھایان۔‬ ‫یاوتھ کسان۔‬
‫چ‬‫ہ‬
‫ش ٗل ج ٕ‬
‫ملہ وریٲ ٗوتھ چھ تو ٕکۍ ہنر ی ھان‬
‫ٖ‬ ‫‪ٛ‬‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ن‬
‫‪ -LO1.1.3‬ظمن ن ٕہ یٲٮن منز چھ ہم آواس ل كظ تچھایان۔‬ ‫الہ یاوتھ‬ ‫ی‬ ‫خ‬ ‫ہ‬‫ن‬ ‫ان‬ ‫ح‬ ‫م‬‫‪،‬سیٲنۍ ٘ہ ‪ٛ‬یذ ڈھاتچ ٗہ س‬
‫ٕ ٕ‬
‫ٖ‬ ‫٘‬
‫لی‬ ‫ع ٘ نظ‬ ‫‪ٔ ٛ‬‬ ‫کسان ۔‬
‫ٲظر نسیذ ن ٕہ یانسیذ توسن ٕہ یا نسن ٕہ نن ٕہ اظہار ن ٕہ وصاحت کسنس‬
‫‪-LO1.1.4‬طالب لم چھ من‪ ،‬د لن ن ٕہ کٹھ یات ٕ ٗھ خ ٕ‬ ‫‪ C-1.2‬کالشس منز ن ٗس ٕمن ٗہ ٕ‬
‫موادچ چھ وصاحت کسان۔‬

‫قٲیل۔‬
‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ن‬ ‫٘‬
‫‪-LO1.1.5‬چھ ٔدلیلن ن ٕہ ظمن منز ن ییٲدی یٲعامات ن ٕہ خ یاالٮن ٕہنز ر یاحت کس ٕتح کوٗشش کسان۔‬ ‫‪ٛ‬‬
‫ملہ‪،‬لۅکچن نفربٮن ٕہنز مۅحنصر‬
‫٘‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫پبش‬
‫‪ C-1.3‬سیٲنۍ کش﴿ہاون ن ٕہ یاون‪،‬لۅکٕنۍ حۅۅ ٕونۍ ج ٕ‬
‫‪ٛ‬‬
‫کلہ چھ تچھایان‪ ،‬اچھرن ہنز آواسٕ س جٗمٹھ چھ یٗمو سٍنۍ سروٗع ریذن وٲلۍ ل كظ ل ۪یکھان۔‬
‫‪-LO1.1.6‬ص ٕ‬ ‫٘‬
‫سایکٲری‪،‬مۅحنصر نفرنس ن ٕہ کالص م یاحن ٕہ۔‬
‫ت ‪ٛ‬‬
‫‪ -LO1.2.1‬عام کٹھ یا ٗ‬
‫ہہ ہ یذۍ ل كظ چھ سایان ن ٕہ وریاوان۔‬

‫ٔ‪ٔ ٛ‬‬
‫‪ -LO1.2.2‬یانس ایذۍ پکھۍ موحوٗد خاتورن ن ٕہ خایاوارن متعلق چھ ل ۪یکھان۔‬
‫‪ٛ ٚ‬‬
‫ۅوالہ ن ‪ٛ‬سشھان۔‬
‫ٕ‬ ‫ز‬‫‪ -LO1.2.3‬پنن ٗہ ضروٗرش یاون ٕہ ن ٕہ سایکٲری خٲصل کسن ٕہ یاپٹھ چ ٗھ پنن ٗہ ماچ ٗہ ستوٗ من‬

‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬
‫‪ -LO1.2.4‬طالب علم چھ ٔدلی ٕلہ منز مضنف ٕر یذ ٗ ن طرن ٗہ ٕہح وصاحت کسان۔‬
‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫کلہ ہ یذ ۪ٮن ایگن ہ یذۍ یاو چھ ل ۪یکھان۔‬
‫‪ -LO1.3.1‬یانے ن یا ٗوم ٗژ یا ٗدن ٕہ آم ٗژ ص ٗ‬

‫‪ٛ‬‬
‫ذپک ۪ٮن دہن ایگن ہ یذۍ یاو چ ٗھ ل ۪یکھان۔‬
‫‪ -LO1.3.2‬ی ٕ‬
‫٘‬
‫‪ٕ -LO1.3.3‬‬
‫خاد ج ٕ‬
‫ملہ چ ٗھ ن یاوان۔‬

‫پ‬
‫‪-LO1.3.4‬طالب علم ٗچھ اکھ واصخ ن ٕہ خامع سیٲنی بشکش ن یار کسان۔‬
‫‪ٛ‬‬ ‫پ‬
‫‪ -LO1.3.5‬طالب علم ٗچھ پنن ٗہ بشکشس منز مونس ظرنفو سٍنۍکٹھ یاتھ کسان۔‬

‫٘‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫‪CG-2‬‬
‫ۅوالہ ن ‪ٛ‬سشھان۔‬
‫ٕ‬ ‫‪-LO2.1.1‬پٮٕنۍ راے چ ٗھ طٲہر کسان ن ٕہ سایکٲری خٲصل کسن ٕہ یاپٹھ چ ٗھ‬ ‫‪ C-2.1‬مخ یلف مین سمچھنہ یاپٹھ چھ مخ یلف كہم ن ٕہ حکمت عملی (ایذاسٕ لگاون‪،‬‬
‫٘‬ ‫ن‬ ‫ٔ‬ ‫‪ٛ‬‬
‫‪ٛ‬‬
‫‪ٔ -LO2.1.2‬دلیلن‪ /‬ظمن ہ یذ ۪ٮن کسدارن متعلق چھ نسیذ یا یانسیذ آسن طٲہر کسان۔‬ ‫٘‬
‫پبصٮن گونی‪،‬تصور ) الگو کسان۔‬
‫وٲكف ن ٕہ یاوٲكف عیارشن ٕہنزن‬
‫‪ٛ‬‬ ‫٘ ‪ٛ‬‬
‫ل‬
‫‪-LO2.1.3‬ہم آواس لعن ہن ٕز حو ٗر چھ ن یاوان۔‬ ‫مخ یلف صکلن﴿ ننر ن ٕہ نظم﴾ ہ یذ‬
‫٘‬ ‫٘‬
‫مواد نٗس ٗہ چھ اہم خ یاالت سمحان ن ٕہ چھ ضروری پٮیچ ٕہ اخز کسان۔‬
‫‪ C-2.2‬نسن ٕہ آمن ٗہ ٕ‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬
‫‪-LO2.1.4‬صکلو ٔذری ٕعہ ہاون ٕہ آمژ ٔدلیل چ ٗھ لعن منز ل ۪یکھان۔‬ ‫صل کس ٕتح صٲلحیت ی ٕٲد‬
‫ن ییٲدی كہم خٲ ٗ‬
‫٘‬ ‫ٖ‬
‫۪‬
‫ملہ لیکھان۔‬
‫٘‬ ‫ع‬‫مت‬ ‫ک‬ ‫ٔ ‪ٔ ٛ‬پک‬
‫‪-LO2.1.5‬یانس ایذۍ ھۍ موحود حنزن ﴿خایاوارن‪ ،‬ل ۪ٮن‪ ،‬یاعن﴾ لق چھ جمنصر ج ٕ‬ ‫کسان۔‬
‫٘‬
‫ملہ ل ۪یکھان۔‬
‫خاد ج ٕ‬
‫‪-LO2.2.1‬ذٲنی اٗظہ ٕار یاپٹھ چھ ٕ‬
‫ن‬
‫‪ - LO2.2.2‬ظمن ن ٕہ ٔدلیلن چ ٗھ ذٲنی تذر٘ٮن سٍنۍ حوران۔‬
‫‪ٛ‬‬
‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬
‫ذپک ۪ٮن وہن ایگن ہ یذۍ یاو چھ ل ۪یکھان۔‬ ‫‪-LO2.2.3‬ی ٕ‬
‫٘‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫٘‬
‫‪-LO2.2.4‬تذرص‪ /‬لوچسص‪ ،‬ریگس یا وسنس متعلق میلن لۅکٹ‪ ،‬تو‪ٚ‬ڈ‪ ،‬وىسل‪ ،‬گٲلنۍ‪ ،‬لو‪ٚ‬ت‪ ،‬گو‪ٚ‬ب وع ٕٲر چھ‬

‫ادتعمال کسان۔‬
‫‪ٛ‬‬
‫‪-LO2.2.5‬دہن می۪ون ہ یذۍ یاو چ ٗھ ل ۪یکھان۔‬

‫‪ٚ‬‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫لیک‬
‫صیخ یٲتھۍ وریاوان۔حۅض حط چ ٗھ لیکھان۔‬
‫‪CG-3‬‬
‫‪ : LO3.1.1‬آواس نہ آواس نشانہ چ ٗھ ج‬
‫ٕ ٕ ٕ ٕ‬ ‫‪ٕ C-3.1‬ھیح حکمت عملی چھ ادتعمال کسان ٗم یالے نسپیب دٮن‪ ،‬ر یاحت کس٘ن‬
‫‪ٚ‬‬
‫ٖ ٘ لیک‬ ‫سہ‬
‫ھ‬
‫ملہ ٕیح صٲلحیت ی ٕٲد‬
‫ٔ‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫٘‬
‫ٖ‬ ‫٘‬
‫ی‬
‫٘‬ ‫ل ن ٕہ زد ج ٕ‬
‫‪ : LO3.1.2‬مۅحنصر جملہ لیکھن ٕہ یاپٹھ چ ٗھ ہم آواس ل كظ وریاوان۔ عام وریاون ٕہ ن ن ٕہ وٲلۍ ل كظ ادتعمال ک ٗستھ چ ٗھ لۅکٕنۍ لۅ ٕکنۍ‬ ‫عیوان‪/‬ذ لی عیوان‪ ،‬آعاس ‪ ،‬احی یام‪ ،‬ن ٕہ ننراگساػ ن یار کسن۔‬ ‫ٖ ٖ‬ ‫س‬
‫کسان ن ٕہ پ ٕنن ٗہ ٗمدح ن ٕہ تذر٘ ٕتح یاوتھ کسان۔‬

‫٘ ‪ٚ‬‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫‪ٚ‬‬
‫جملہ لیکھان۔‬ ‫مہ سٍنۍ ن ٗہ چھ یاخان س ٗ ٔن ٗستھ سمج یٗمو‬ ‫ٗ‬
‫‪ C-3.2‬واضع ن ٕہ مرتوط ننر ی ٕار ٗچھ لیکھان پی ٗ‬

‫٘‬ ‫‪ٛ ٛ‬‬ ‫موصوع‪/‬خ یال یا مین۔‬
‫‪ : LO3.1.3‬ڈران یگ ‪/‬اٗستہار پٮن ٗر وچھٹھ چ ٗھ یٗ من پٮ۪۪ٹھ تذزنہ کسان۔‬
‫٘‬ ‫٘‬
‫خاد‬ ‫‪،‬‬ ‫امہ‬‫ی‬ ‫دغوت‬ ‫ر‪،‬‬‫وسن‬ ‫ت‬ ‫ھ‬ ‫‪ C-3.3‬م یٲ ٗذب سایکٲری ن ٕہ م قصذ ن طرٗ یل تھٲ ٗوتھ چ‬
‫‪: LO3.2.1‬نظم ن ٕہ یٲتھ چ ٗھ لن ٗہ خان نسان۔‬ ‫ٕ ٕ‬
‫نظ ٔ‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬ ‫ٔ‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫مہ‪ ،‬دل ی ٕلہ ن ٕہ مکال ٕ‬
‫مہ ن یاوان۔‬ ‫ٕ‬
‫م‪،‬دلیل یا کاتہہ واق ٕعہ چ ٗھ یاد ک ٗستھ اداکٲری خان نن ٕہ ب ۪ٮن لعن منز پبش کسان۔‬
‫‪: LO3.2.2‬نظ ٔ‬
‫‪٘ ٘ ٛ‬‬
‫‪ C-3.4‬تذرنسص منز چھ م ی ٗٲذب گسامر ن ٕہ ڈھاتچ ٕہ وریاوان۔‬
‫‪ٚ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ٔ‪ٔ ٛ‬‬
‫‪ : LO3.2.3‬یانس ایذۍ پکھۍ موحوٗد حنزن ٕہ یذۍ یاو چ ٗھ لیکھان۔‬

‫٘ ‪ٚ‬‬ ‫‪: LO3.3.1‬ج٘ملہ حیم ٘‬
‫گژھیک ن ٕہ ۅوالہ نٗشان وریٲ ٗوتھ چ ٗھ لۅکٕنۍ جملہ لیکھان۔‬

‫‪ٚ‬‬ ‫ٔ‬
‫ارکہ‪/‬یاسرص خکس ک ٗستھ چ ٗھ پٹھ متعلق مۅحنصر یٲتھۍ لیکھان۔‬ ‫ی‬ ‫نت‬
‫‪ : LO3.3.2‬بٗس آیٲنی سہرص‪/‬نزد کی ی ٗ‬

‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘چ ٘‬
‫‪ : LO3.4.1‬یان ٕہ و ھمت کاتہہ واقعہ یا خٲدنہ چ ٗھ پ ین ۪ین لعن منز یاوان۔‬

‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ٔ‬ ‫‪٘ ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫‪: LO3.4.2‬کاتہہ واقعہ یا مت طر وچ ٗھٹھ چ ٗھ پٹھ متعلق پٮٕنۍ راے طٲہر ک ٗستھ گسونس منز تحث و م یاحنہ کسان ن ٕہ پنن ٗہ‬
‫‪ٛ ٘ ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫نسیذ ن ٕہ یا نسیذی ہ یذ چ ٗھ اٗظہار کسان۔‬

‫٘‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫٘‬ ‫٘ل‬ ‫ٖ‬ ‫٘‬ ‫ل‬
‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫‪ : LO4.1.1‬دىہذ ٗزچ ٗہ سیذگی ٕہ یذ ۪ٮن مخ یلف مشلن چ ٗھ نسان ن ٕہ لیکھان ۔ میالے آب ٕرشھراون‪،‬ریلوے‬
‫‪CG-4‬‬
‫‪ C-4.1‬لعن ٕہ یذٗص معنی نس پٮ۪۪ٹھ چھ تحث کسان‪،‬توسن ٕہ ن ٕہ نسن ٕہ سٍنۍ چھ لعن‬
‫٘‬ ‫٘‬
‫٘‬ ‫رت‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫مخ یلف عیارشو سٍنۍ چھ ﴿خکوٗلک ن ٕہ‬
‫بشبس پٮ۪۪ٹھ گژھن وع ٕٲر۔‬ ‫ٕہ یذص ذحنرص منز ٘ہ ۪رنس کسان۔‬
‫ر‬ ‫ن‬ ‫ذح‬ ‫اکھ‬ ‫ذ‬‫ی‬
‫لل ٘ ‪ٛ‬‬
‫ہ‬ ‫ن‬ ‫ع‬ ‫ھ﴾‬ ‫ت‬ ‫و‬
‫ٗ‬ ‫ٲ‬‫وری‬ ‫ہ‬ ‫ن‬‫گس ٘یک تذر٘‬
‫ٖ‬ ‫٘‬ ‫ٖ‬ ‫٘‬ ‫ل‬ ‫ٕ‬ ‫ٕ‬ ‫ٗ‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬ ‫‪ٛ‬‬
‫‪: LO4.1.2‬مین نسنس دوران نن ٕہ وال ۪ٮن ا ۪ویذ ۪ٮن لعن ٕہ یذۍ معن‬
‫ے چ ٗھ سایان۔‬ ‫‪ C-4.2‬لعن ٕہ یذٗص معنی نس پٮ۪۪ٹھ چھ تحث کسان‪،‬توسن ٕہ نسن ٕہ ن ٕہ یاقے ٔذ ٗریعو چھ‬ ‫ٖ‬
‫ٕ‬
‫ن یار کسان۔‬
‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬
‫ح‬ ‫لعن ٕہ یذص ذحنرص منز ٘ہ ۪رنس کسان۔‬
‫‪ٔ : LO4.1.3‬دلیلہ ٔن ٗستھ چ ٗھ خ یالن‪/‬ت لیقی صٲلحنژن توچھر ٗدوان۔‬

‫‪: LO4.1.4‬کٲس ٗر سیٲنۍ ٕہن ٕز مخ یلف آواسٕ ن ٕہ ل كظ چ ٗھ تھیک یٲتھۍ نسان۔‬

‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ٔ‪ٔ ٛ‬‬
‫‪ : LO4.1.5‬یانس ایذۍ پکھۍ موحوٗد حنزن ہ یذٗص یارص منز سانن ٕہ یاپٹھ چ ٗھ نسان۔‬

‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫‪: LO4.2.1‬دنفس منز ادتعمال ریذۍ ٕمنۍ ل كظ چ ٗھ جملن منز وریاوان۔‬
‫ٕ‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٚ‬‬
‫‪: LO4.2.2‬دویم ۪ٮن ٕہ یذۍ خ یال توٗسٗتھ چ ٗھ پین ۪ین لعن منز وریاوان۔‬

‫‪ : LO4.2.3‬؛سمٲجی ن ٕہ ماحولیٲنی مشلن متعلق چ ٗھ حشاص۔‬

‫‪: LO4.2.4‬نسمژ ٔدلیلہ‪ /‬ن مہ متعلق چھ ‪ٚ‬یکھان نہ ٗتم ‪ٛ‬سیذ یا یا ‪ٛ‬سیذ ٘‬
‫آریک چ ٗھ اظہار کسان۔‬ ‫ن‬ ‫ٕ ن‬ ‫ٗل‬ ‫ٗ ظ ٗ‬ ‫ٗ ٕ‬

‫‪ٚ‬‬
‫‪ : LO4.2.5‬مخ یلف عزہن‪،‬توخاکن‪،‬حنزن‪ ،‬اہم دىہن متعلق چ ٗھ لیکھان۔‬

‫٘چ‬ ‫٘‬ ‫ٖ‬ ‫٘‬ ‫‪CG-5‬‬
‫‪-LO5.1.1‬سرۍ چ ٗھ ٔنسۍ من ۪ین ‪ ،‬و ھمن ۪ین ن ٕہ توسۍمن ۪ین واقعن ن ٕہ خاٮن متعلق پٮٕنۍ راے طٲہر کسان‪.‬‬ ‫عذگی خان کیان ٕہ ایان۔‬
‫ہہ یاقٲ ٕ‬
‫ٕ‬ ‫ٹ‬‫ٮ‬‫ظري چھ الننرنسی پ‬
‫‪ C-5.1‬گ ٗس نسن ٕہ خٲ ٕ‬
‫٘ ٘‬
‫نسنس کن چھ سی ٕاد دلرسنی ن ٕہ نس حیخ‬
‫٘‬
‫‪ٔ -LO5.1.2‬نسۍمبس دنفس متعلق چ ٗھ پٮٕنۍ خ یال یاوان‪.‬‬ ‫‪ C-5.2‬الننرنسی پٮٹھ کیان ٕہ نسنس منز چھ دلرسنی طٲہر کسان۔‬
‫ٗدوان۔‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ٗ ٔ ٔ‬
‫ہہ منز ادتعمال کسان۔‬
‫‪-LO5.1.3‬توسۍمنۍ توۍ ل كظ چ ٗھ کٹھ یات ٗ‬

‫‪ٛ‬‬
‫مہ ن ٕہ یٲتھ چ ٗھ لن ٗہ منز ن ٕہ اداکٲری خان پبش کسان۔ ننر ن ٕہ نظم چ ٗھ صجیخ لب و لہج ن ٕہ روٲنی خان‬ ‫ن‬
‫‪ -LO5.1.4‬ظ ٕ‬
‫‪ٚ‬‬
‫سمجٗٹھ نسان ن ٕہ لیکھان۔‬

‫‪ٚ‬‬
‫الو چ ٗھ دو ٗتم تذرنس نسان ن ٕہ سمحان‪.‬‬
‫‪-LO5.1.5‬درسی ٗک یاتو ع ٕ‬

‫‪ٚ ٘ ٛ‬‬ ‫ٗ‬ ‫م‬ ‫‪ٚ‬‬
‫ملہ لیکھان‪.‬‬ ‫س‬ ‫س‬
‫‪-LO5.2.1‬ر می ن ٕہ عٲر ر می حط چ ٗھ لیکھان ن ٕہ ٗدن ٕہ آ بٗس موصوعس پ ۪ٮ۪ٹھ چ ٗھ کٮتہہ ج ٕ‬

‫‪-LO5.2.2‬ماحولس متعلق چ ٗھ حشاص ن ٕہ ن یذار‪.‬‬

‫ماد ی ٕاونۍ ن ٕہ منصاد ل ٗكظ چ ٗھ سمحان ن ٕہ‬ ‫ج‬ ‫‪ -LO5.2.3‬ی ٕق‬
‫وٲخذ ی ٕاونۍ ن ٕہ مع ی ٕاونۍ‪ ،‬نس ی ٕاونۍ ن ٕہ ٕ‬
‫یاو ٗکۍ شم چ ٗھ شاران۔ ٗ‬
‫‪ٚ‬‬
‫لیکھان۔‬

‫‪ٖٚ‬‬
‫مہ ‪ ،‬دلی ٕلہ ‪ ،‬ن ‪ٛ‬س ۪ن ٕژچھ٘ نسان ن ٕہ ننین توسیاوان۔‬ ‫ن‬ ‫‪ٗ -LO5.2.4‬‬
‫کٲسر ۍیٲتھ‪ ،‬ظ ٕ‬
‫٘ ‪ٚ‬‬ ‫٘‬
‫ک‬ ‫ل‬‫ع‬‫مت‬ ‫ی‬ ‫خ‬
‫م‬
‫‪ -LO5.2.5‬لف عزہن‪ ،‬توخاکن‪ ،‬حنزن‪ ،‬اہم دىہن ق چھ لی ھان۔‬

‫‪ٛ‬‬
‫مہ منز چھ٘ فرؼ کسان۔‬ ‫ن‬
‫‪-LO5.2.6‬ننر ن ٕہ ظ ٗ‬

‫‪ٚ‬‬
‫ہیچ‬ ‫‪ٚ‬‬
‫آمژ یذرنسی عمل‬
‫تجونز کسن ٕہ ٕ‬ ‫ھن نس‬ ‫دبق‪/‬موصوع‬ ‫رپٹھ‬

‫‪Toy based pedagogy‬‬ ‫‪-LO1.1.1‬اچھر چھ تھیک یٲتھۍ ل ۪یکھان۔ آواسٕ ن ٕہ آواسٕ نٗشان ٕہ وریٲ ٗوتھ چھ ل كظ ل ۪یکھان۔‬ ‫٘ ‪ٚ‬‬
‫دبق ی منر ‪2-1‬‬ ‫گۅڈٕن ٗ ‪ٚ‬یک رپٹھ‬
‫‪ٚ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫٘‬ ‫ن‬
‫یماسن پٮٹھ مٮنی ہی ھیک ظرنق ٕہ‬
‫چ‬ ‫‪ -LO1.1.3‬ظمن ن ٕہ یٲٮن منز چھ ہم آواس ل كظ تچھایان۔‬
‫‪ٚ‬‬
‫نٗضن ٕہ پیور‬
‫لی‬ ‫ع ٘ نظ‬
‫‪Pedagogy) (Experiential Learning‬‬ ‫ٲظر نسیذ ن ٕہ یانسیذ توسن ٕہ یا نسن ٕہ نن ٕہ اظہار ن ٕہ وصاحت‬
‫‪-LO1.1.4‬طالب لم چھ من‪ ،‬د لن ن ٕہ کٹھ یات ٕ ٗھ خ ٕ‬
‫‪ٚ‬‬ ‫کسنس قٲیل۔‬ ‫اچھر‬
‫٘‬
‫تذر٘ٮن پٮ۪۪ٹھ مٮنی ہی ھیک ظرنق ٕہ‬
‫چ‬

‫‪ٛ‬‬ ‫ٔ‪ٔ ٛ‬‬ ‫‪ٚ ٚ‬‬
‫)‪(Art integrated Pedagogy‬‬ ‫‪-LO1.1.2‬یانس ایذۍ پکھۍ ماحولس منز چھ مخ یلف نٗشاٮن ن ٕہ عالمژن تچھایان۔‬ ‫دبق ی منر ‪4- 3‬‬ ‫دو ٗتم رپٹھ‬
‫‪ٚ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ن‬
‫ہیچ ٘‬ ‫‪ -LO1.1.3‬ظمن ن ٕہ یٲٮن منز چھ ہم آواس ل كظ تچھایان۔‬
‫فن ن ٕہ سان وریٲ ٗوتھ ھیاویک ظرنق ٕہ‬
‫خٲنۍ خاتور‬
‫ٔ‪ٔ ٛ‬‬
‫‪ -LO1.2.2‬یانس ایذۍ پکھۍ موحوٗد خاتورن ن ٕہ خایاوارن متعلق چھ ل ۪یکھان۔‬
‫٘‬ ‫ٖ‬
‫٘‬ ‫ٔ‪ٔ ٛ‬‬
‫ملہ ل ۪یکھان۔‬ ‫ج‬ ‫صر‬‫ن‬‫م‬
‫ج‬ ‫ھ‬ ‫چ‬ ‫ق‬ ‫ل‬ ‫ع‬‫‪-LO2.1.5‬یانس ایذۍ پکھۍ موحود حنزن ﴿خایاوارن‪ ،‬ل ۪ٮن‪ ،‬یاعن﴾ مت‬
‫ک‬ ‫صحبس واتو‬
‫ٕ‬

‫‪Sports Integrated Pedagogy‬‬
‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ن‬ ‫٘‬
‫‪-LO1.1.5‬چھ ٔدلیلن ن ٕہ ظمن منز ن ییٲدی یٲعامات ن ٕہ خ یاالٮن ٕہنز ر یاحت کس ٕتح کوٗشش کسان۔‬ ‫‪ٚ ٚ‬‬
‫دبق ی منر ‪6-5‬‬ ‫ن ‪ٚ‬سپ ٗیم رپٹھ‬
‫‪ٚ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫ٗ ہیچ ٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫کلہ چھ تچھایان‪ ،‬اچھرن ہنز آواسٕ س جٗمٹھ چھ یٗمو سٍنۍ سروٗع ریذن وٲلۍ ل كظ ل ۪یکھان۔‬
‫‪-LO1.1.6‬ص ٕ‬
‫ٗگ یذنس سٍنۍ مرتوط ھیک ظرنق ٕہ‬
‫ت ‪ٛ‬‬ ‫صحت ن ٕہ صفٲنی‬
‫‪ -LO1.2.1‬عام کٹھ یا ٗ‬
‫ہہ ہ یذۍ ل كظ چھ سایان ن ٕہ وریاوان۔‬
‫‪ٛ‬‬
‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬
‫ذپک ۪ٮن وہن ایگن ہ یذۍ یاو چھ ل ۪یکھان۔‬ ‫موج پٮٕنۍ‬
‫‪-LO2.2.3‬ی ٕ‬

‫‪ٛ ٚ‬‬ ‫‪ٚ‬‬
‫)‪(Art integrated Pedagogy‬‬ ‫ۅوالہ ن ‪ٛ‬سشھان۔‬
‫ٕ‬ ‫ز‬‫‪ -LO1.2.3‬پنن ٗہ ضروٗرش یاون ٕہ ن ٕہ سایکٲری خٲصل کسن ٕہ یاپٹھ چ ٗھ پنن ٗہ ماچ ٗہ ستوٗ من‬ ‫دبق ی منر ‪7‬‬ ‫شوٗ ٗرم رپٹھ‬
‫‪ٚ‬‬
‫ہیچ ٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬
‫فن ن ٕہ سان وریٲ ٗوتھ ھیاویک ظرنق ٕہ‬ ‫‪ -LO1.2.4‬طالب علم چھ ٔدلی ٕلہ منز مضنف ٕر یذ ٗ ن طرن ٗہ ٕہح وصاحت کسان۔‬
‫ٕگس یٲش‬

‫٘‬ ‫ن‬ ‫‪ٛ‬‬
‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٚ‬‬
‫‪Toy based pedagogy‬‬ ‫‪ٔ -LO2.1.2‬دلیلن‪ /‬ظمن ہ یذ ۪ٮن کسدارن متعلق چھ نسیذ یا یانسیذ آسن طٲہر کسان۔‬ ‫دبق ی منر ‪8-‬‬ ‫یٲن ٗژم رپٹھ‬
‫‪ٚ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫پ م ہیچ ٘‬ ‫ل‬
‫‪-LO2.1.3‬ہم آواس لعن ہن ٕز حو ٗر چھ ن یاوان۔‬
‫یماسن ٮٹھ ٮنی ھیک ظرنق ٕہ‬
‫ی ٘ارؽ‬
‫‪Pedagogy) (Experiential Learning‬‬
‫‪ٚ‬‬
‫٘‬
‫تذر٘ٮن پٮ۪۪ٹھ مٮنی ہی ھیک ظرنق ٕہ‬
‫چ‬

‫‪Toy based pedagogy‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬
‫‪-LO2.1.4‬صکلو ٔذری ٕعہ ہاون ٕہ آمژ ٔدلیل چ ٗھ لعن منز ل ۪یکھان۔‬ ‫د‪ٚ ٚ‬‬
‫دبق ی منر ‪9-‬‬ ‫ٮ ٗیم رپٹھ‬
‫‪ٚ‬‬ ‫٘‬
‫٘‬
‫یماسن پٮٹھ مٮنی ہی ھیک ظرنق ٕہ‬
‫چ‬ ‫ملہ ل ۪یکھان۔‬
‫خاد ج ٕ‬
‫‪-LO2.2.1‬ذٲنی اٗظہ ٕار یاپٹھ چھ ٕ‬
‫موسم‬
‫ۅوالہ ن ‪ٛ‬سشھان۔‬
‫ٕ‬ ‫‪-LO2.1.1‬پٮٕنۍ راے چ ٗھ طٲہر کسان ن ٕہ سایکٲری خٲصل کسن ٕہ یاپٹھ چ ٗھ‬
‫‪Pedagogy) (Experiential Learning‬‬
‫‪ٚ‬‬
‫٘‬
‫تذر٘ٮن پٮ۪۪ٹھ مٮنی ہی ھیک ظرنق ٕہ‬
‫چ‬

‫)‪(Art integrated Pedagogy‬‬
‫ن‬
‫‪ - LO2.2.2‬ظمن ن ٕہ ٔدلیلن چ ٗھ ذٲنی تذر٘ٮن سٍنۍ حوران۔‬ ‫ٔ ‪ٚ‬‬
‫دبق ی منر ‪11-11‬‬ ‫س ٗیم رپٹھ‬
‫‪ٚ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫‪-LO2.2.5‬دہن می۪ون ہ یذۍ یاو چ ٗھ ل ۪یکھان۔‬
‫ہیچ ٘‬
‫فن ن ٕہ سان وریٲ ٗوتھ ھیاویک ظرنق ٕہ‬ ‫‪ٛ‬‬
‫‪ٛ‬گسیذ‬
‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ن‬ ‫٘‬
‫‪-LO1.1.5‬چھ ٔدلیلن ن ٕہ ظمن منز ن ییٲدی یٲعامات ن ٕہ خ یاالٮن ٕہنز ر یاحت کس ٕتح کوٗشش کسان۔‬
‫‪Toy based pedagogy‬‬ ‫ٖ‬
‫‪ٚ‬‬ ‫ت ‪ٛ‬‬ ‫تو روس‬
‫٘‬ ‫‪ -LO1.2.1‬عام کٹھ یا ٗ‬
‫ہہ ہ یذۍ ل كظ چھ سایان ن ٕہ وریاوان۔‬
‫یماسن پٮٹھ مٮنی ہی ھیک ظرنق ٕہ‬
‫چ‬

‫‪Pedagogy) (Experiential Learning‬‬
‫‪ٚ‬‬
‫٘‬
‫تذر٘ٮن پٮ۪۪ٹھ مٮنی ہی ھیک ظرنق ٕہ‬
‫چ‬

ਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪਾਠਕਰਮ ਵੇਰਵਾ ਸ਼ੇੇ੍ਣੀ ਪਹਿਲੀ
ਐਸ. ਸੀ. ਈ. ਆਰ. ਟੀ. ਸਰੀਨਗਰ ਜੰ ਮੂ ਐਡ

SCERT Srinagar (J&K) Academic Calander Cum Syllabus :1 st Maximum Marks:50

ਕ੍ਰਮ ਸਮਾਂ ਪਾਠ/ਖਿਸਾ ਯੋਗਤਾ ਖਸਿੱ ਿਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਸੁਝਾਈ ਗਈ ਖਸਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸੰ ਖਿਆ ਪ੍ਖਕ੍ਖਰਆ
Time Content Competancy Learning outcome
Sr.
Suggestive activities
No
੧ ਪਖਿਲਾ ਗੁਰਮੁਿੀ ਅਿੱ ਿਰ। ਪੜਨ ਦੀ ਸਮਝ , ਅਿਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ, P101:ਸਿੀ ਢੰ ਗ ਨਾਲ ਅਿਰਾਂ ਨੰ ਪੜਨਾ ਬਖਚਆਂ ਨੰ ਤਸਿੀਰਾਂ ਰਾਿੀਂ ਅਿਰਾਂ ਦੀ
ਮਿੀਨਾ ਨਮੀ ਅਤੇ ਉਚਾਰਣ। ਸਮਝਣਾ ਤੇ ਖਲਿਣਾ। P102:ਤਸਿੀਰਾਂ ਨੰ ਿੇਿ ਪਛਾਣ ਕ੍ਰਿਾਈ ਜਾਿੇ।
ੳ ਤੋਂ ਲੈ ਕ੍ੇ ਗ ਤਕ੍।
ਤੁਲਨਾ ਕ੍ਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ। ਕ੍ੇ ਅਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕ੍ਰਨਾ (ੳ ਤੋਂ ਗ ਤਕ੍)

੨ ਦਜਾ ਗੁਰਮੁਿੀ ਅਿੱ ਿਰ (ਘ ਤੋਂ ਪੜਨ ਦੀ ਸਮਝ , ਅਿਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ, P103:ਸਿੀ ਢੰ ਗ ਨਾ ਅਿਰਾਂ ਨੰ ਪੜਨਾ ਬਖਚਆਂ ਨੰ ਤਸਿੀਰਾਂ ਰਾਿੀਂ ਅਿਰਾਂ ਦੀ
ਮਿੀਨਾ ਫ਼ ਤਕ੍) ਨਮੀ ਅਤੇ ਉਚਾਰਣ। ਸਮਝਣਾ ਤੇ ਖਲਿਣਾ। P104:ਤਸਿੀਰਾਂ ਨੰ ਿੇਿ ਪਛਾਣ ਕ੍ਰਿਾਈ ਜਾਿੇ। ੳ ਤੋਂ ਲੈ ਕ੍ੇ ਫ਼
ਤੁਲਨਾ ਕ੍ਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ। ਕ੍ੇ ਅਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕ੍ਰਨਾ (ਘ ਤੋਂ ਫ਼ ਤਕ੍) ਤਕ੍।
੩ ਤੀਜਾ ਮੁਕ੍ਤਾ, ਕ੍ੰ ਨਾ ਅਤੇ ਪੜਨ ਦੀ ਸਮਝ, ਅਿਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਮੀ P105:ਬਖਚਆਂ ਨੰ ਅਿਰਾਂ ਤੇ ਮਾਤਰਾਿਾਂ ਰਾਿੀਂ ਬਖਚਆਂ ਨੰ ਤਸਿੀਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ
ਮਿੀਨਾ ਅਿੱ ਧਕ੍ ਅਤੇ ਉਚਾਰਣ, ਤੁਲਨਾ ਕ੍ਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ। ਸਿੀ ਉਚਾਰਣ ਖਸਿਾਉਣਾ। ਰਾਿੀਂ ਧੁਨੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕ੍ਰਿਾਈ ਜਾਿੇ।
ਬਖਚਆਂ ਨੰ ਿੜੇ ਕ੍ਰਕ੍ੇ ਮੁਿਾਰਨੀ ਦਾ

ਅਖਿਆਸ ਕ੍ਰਾਇਆ ਜਾਿੇ।
੪ ਚੋਥਾ ਖਸਿਾਰੀ, ਖਬਆਰੀ, ਪੜਨ ਦੀ ਸਮਝ, ਅਿਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਮੀ P106:ਬਖਚਆਂ ਨੰ ਅਿਰਾਂ ਤੇ ਮਾਤਰਾਿਾਂ ਰਾਿੀਂ ਬਖਚਆਂ ਨੰ ਤਸਿੀਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ
ਮਿੀਨਾ ਉਕ੍ੜ ਅਤੇ ਦੁਲੈਂਕ੍ੜ। ਅਤੇ ਉਚਾਰਣ, ਤੁਲਨਾ ਕ੍ਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤ ਸਿੀ ਉਚਾਰਣ ਖਸਿਾਉਣਾ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ੍ ਰਾਿੀਂ ਧੁਨੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕ੍ਰਿਾਈ ਜਾਿੇ।
ਢੰ ਗ ਨਾਲ ਖਲਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣਾ।

ਬਖਚਆਂ ਨੰ ਿੜੇ ਕ੍ਰਕ੍ੇ ਮੁਿਾਰਨੀ ਦਾ

ਅਖਿਆਸ ਕ੍ਰਾਇਆ ਜਾਿੇ।
੫ ਪੰ ਜਿਾਂ ਲਾਂਿ ਦੁਲਾਂਿ ਿੋੜਾ ਪੜਨ ਦੀ ਸਮਝ, ਅਿਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਮੀ P107:ਬਖਚਆਂ ਨੰ ਅਿਰਾਂ ਤੇ ਮਾਤਰਾਿਾਂ ਰਾਿੀਂ ਬਖਚਆਂ ਨੰ ਤਸਿੀਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ
ਮਿੀਨਾ ਕ੍ਨੌੜਾ। ਅਤੇ ਉਚਾਰਣ, ਤੁਲਨਾ ਕ੍ਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤ ਸਿੀ ਉਚਾਰਣ ਖਸਿਾਉਣਾ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ੍ ਰਾਿੀਂ ਧੁਨੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕ੍ਰਿਾਈ ਜਾਿੇ।
ਢੰ ਗ ਨਾਲ ਖਲਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣਾ। ਬਖਚਆਂ ਨੰ ਿੜੇ ਕ੍ਰਕ੍ੇ ਮੁਿਾਰਨੀ ਦਾ
ਅਖਿਆਸ ਕ੍ਰਾਇਆ ਜਾਿੇ।
੬ ਛੇਿਾਂ ਖ ਿੱ ਪੀ ਖਬੰ ਦੀ, ਦੋ ਅਿਰਾਂ ਪੜਨ ਦੀ ਸਮਝ, ਅਿਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਮੀ P108:ਬਖਚਆਂ ਨੰ ਅਿਰਾਂ ਤੇ ਮਾਤਰਾਿਾਂ ਰਾਿੀਂ ਬਖਚਆਂ ਨੰ ਮੁਿਾਰਨੀ ਦੇ ਅਖਿਆਸ
ਮਿੀਨਾ ਿਾਲੇ ਸ਼ਬਦ। ਅਤੇ ਉਚਾਰਣ, ਤੁਲਨਾ ਕ੍ਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤ ਸਿੀ ਉਚਾਰਣ ਖਸਿਾਉਣਾ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ੍ ਨਾਲ ਦੋ ਅਿਰਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਿੀ
ਢੰ ਗ ਨਾਲ ਖਲਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣਾ। ਖਸਿਾਇਆ ਜਾਿੇ।
P109:ਬਖਚਆਂ ਨੰ ਦੋ ਅਿਰਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਖਲਿਣਾ

ਅਤੇ ਪੜਨਾ ਖਸਿਾਇਆ ਜਾਿੇ।
੭ ਸਿੱ ਤਿਾਂ ਿਫ਼ਤੇ ਦੇ ਖਦਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਿਰਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸਿੀ ਢੰ ਗ ਨਾਲ P1010:ਬਖਚਆਂ ਨੰ ਿਫਤੇ ਦੇ ਨਾਂ ਯਾਦ ਬਖਚਆਂ ਨੰ ਿਫਤੇ ਦੇ ਨਾਂ ਜ਼ਬਾਨੀ ਯਾਦ
ਮਿੀਨਾ ਅਤੇ ਰੰ ਗਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ। ਉਚਾਰਣ, ਰਚਨਾਤਮਕ੍ ਖਲਿਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਕ੍ਰਿਾਇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਿਿੱ ਿ ਿਿੱ ਿ ਰੰ ਗਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕ੍ਰਿਾਇ ਜਾਣ ਰੰ ਗਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ

ਅਤੇ ਤੁਲਨਾ ਕ੍ਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ। ਕ੍ਰਿਾਈ ਜਾਿੇ ਕ੍ਰਿਾਈ ਜਾਿੇ। (ਇਸ ਲਈ ਿਿੱ ਿ ਿਿੱ ਿ

ਿੁਨਰਾਂ ਦਾ ਪਰਯੋਗ ਕ੍ੀਤਾ ਜਾਿੇ)।

ਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦਾ ਢੰ ਗ ਸ਼ਰੈਣੀ ਪਹਿਲੀ (ਕੁਲ ਅੰ ਕ : ੫੦ )
ਐਸ. ਸੀ. ਈ. ਆਰ. ਟੀ. ਸਰੀਨਗਰ ਜੰ ਮੂ ਐਡ

SCERT Srinagar (J&K) Pattern Of Assessment Class : 1 st Maximum Marks:50

ਿਾਗ ਪਖਿਲਾ (ਕ੍ੁਲ ਅੰ ਕ੍ ੧੦)

ਿਰਣਮਾਲਾ ਪਰੀ ਖਲਿਣ , ਿਾਲੀ ਥਾਿਾਂ ਤੇ ਅਿਰ ਿਰੋ ।

ਖਦਿੱ ਤੇ ਗਏ ਅਿਰਾਂ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਿਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਖਪਛੇਤਰ ਿਾਲੇ ਅਿਰ ਖਲਿੋ। (੧੫ ਅੰ ਕ੍)

ਿਾਗ ਦਜਾ ਕ੍ੁਲ ਅੰ ਕ੍ ੧੫:

ਿਰਣਮਾਲਾ ਦੇ ਅਿੱ ਿਰਾਂ ਨੰ ਤਸਿੀਰਾਂ ਨਾਲ ਖਮਲਾਪ ਕ੍ਰਨ ਦਾ ਪਰਸਨ।

ਿਾਗ ਤੀਜਾ ਕ੍ੁਲ ਅੰ ਕ੍ ੧੫:

ਮੁਕ੍ਤੇ ਤੋਂ ਦੁਲੈਂਕ੍ੜ ਤਿੱ ਕ੍ ਲਿੱਗਾ ਮਾਤਰਾਿਾਂ ਦਾ ਸਿੀ ਇਸਤੇਮਾਲ।

ਿਾਗ ਚੌਥਾ (ਕ੍ੁਲ ਅੰ ਕ੍ : ੧੦)

ਦੋ ਅਿੱ ਿਰਾਂ ਿਾਲੇ ਸਬਦਾਂ ਸਬੰ ਧੀ ਪਰਸਨ।

(Appendix)

Suggestive Calendar of Activities

S.No Date Event Suggested Activity
Awareness in Assembly, Guest speakers, Storytelling and Role Models,
1 January 24th, 2024 National Girl Child Day Organize classroom debates on topics related to gender equality, talent
show where girls can showcase their skills and talents in various fields
Rallies, Mock Elections, Debates, Seminar, Awareness and taking
2 January 25th, 2024 National Voters Day
National Voters pledge in Morning Assembly
Guest Lectures , Organize a science fair where students can present
3 February 28th, 2024 National Science Day their own projects, experiments, and inventions, Poster and Slogan
Competitions, quiz competitions
Invite wildlife conservationists, biologists, or representatives from
4 March 3rd, 2024 World Wildlife Day wildlife department to give talks or presentations about their work and
the importance of protecting wildlife in the Morning assembly.
5 March 8th, 2024 International Women’s Organising skits, Group discussions highlighting the role of women.
Day
6 March 22nd, 2024 International Water DayOrganising Awareness drives, Debates, Painting competitions on the
theme of conservation of Water Resources
7 April 7th, 2024 World Health Day Health & Hygiene Camps to be organised in collaboration with NRHM
& nearest Primary Health Centres, Community Awareness
programmes, Street Theatre will be some of the suggestive activities.
8 April 18th, 2024 World Heritage Day Heritage Fair, Cultural Exchange, field trip to a nearby World Heritage
site, or promoting environmental conservation, clean-up drives, tree
planting initiatives,
9 April 22nd, 2024 Earth Day Clean-up Campaign, Planting Activities, Take the learning outside by
holding classes or activities in outdoor spaces such as school gardens,
parks, or nature reserves, Earth Day Pledge
10 May 8th, 2024 Red Cross Day Inculcate the habit of Social Service among students, Awareness
regarding First-Aid in the Morning Assembly.
11 May 31st, 2024 World Anti-Tobacco Day Students to be engaged in Anti- Tobacco Awareness campaign.
12 June 5th, 2024 World Environment Day Seminars, debates in collaboration With Department of Environment.
Painting competitions, poster writing competitions, Rallies etc will be
some of the suggestive activities.
13 June 21,2024 International Yoga Day Organize a mass yoga session for all students and staff in Morning assembly.

14 June 26th, 2024 Anti-Drug Abuse Day Seminars, debates in collaboration with Drug deaddiction centers.
Drawing & Painting completion highlighting the evil caused by drug
abuse.
15 July 26, 2024 Kargil Vijay Diwas Patriotic Song, Observe a moment of silence to honour the martyrs, Show a
documentary or a short film about the Kargil War.
16 August 12th, 2024 International Youth Day Organize a day of community service activities where students
volunteer their time and skills to support local organizations, charities,
or social causes like cleaning up parks, tutoring younger students,
assisting senior citizens,
17 August 29th, 2024 National Sports Day Importance of sports in physical / mental fitness. How sports help to
inculcate team spirit. Awareness about various types of
sports & Games.
18 September 5th, 2024 Teacher’s Day Celebration of Teachers Day at various levels. Essay Writing / debate
highlighting the role of Teachers
19 September 8th, 2024 World Literacy Day Guest Authors and Storytellers, Creative Writing Projects, Book Donation
Drives
20 September21st, 2024 International Peace Day Organize a peace walk or rally where students can march together to
promote peace, social justice, and human rights. Encourage students to
express their ideas about peace through art projects such as painting,
drawing, sculpture, or collage
21 October 2nd-8th, 2024 Wildlife Week Awareness about importance of conservation of Wildlife with special
reference to our local Fauna.
22 November 14th, 2024 Children’s Day Celebrations to reiterate the importance of being a child.
23 November 26th, 2024 Constitution Day Reading of the Preamble, Debates, Essay competition, Quiz, Seminar, Poster
making, Invite local judges, lawyers, or civic leaders to speak about the
Constitution’s relevance today
24 December 3rd, 2024 International Disability Celebrating this special day for the Specially abled classmates to
Day inculcate feeling of empathy and togetherness.
25 December 22nd, 2024 National Mathematics Mathematics Poster Competition, Mathematics Quiz competition,
Day Mathematics Olympiad, organize a special assembly to celebrate
National Mathematics Day, featuring presentations, skits, or
performances related to mathematics.
 All the schools must celebrate national festivals with great enthusiasm, zeal and fervor as they remind the significance of freedom,
democracy and peace there by bringing a sense of patriotism, pride and brotherhood among the students.
 Schools may organise activities mentioned above and some other Local/National/International events/festivals as they deem fit for
holistic development of the students. Organising such events help students to learn about the world around them as they grow up in
order to become well-informed citizens. It enhances student’s knowledge about the significance of these days/events and helps to
inculcate high morals, values and character in our students, thereby nurturing their communication and interpersonal skills.

Foundational Stage: 5 years :
School Based Assessment (SBA) shall be conducted by respective HOI’s: All children are expected to have achieved subject-specific
learning outcomes/competencies & foundational reading skills as per NIPUN Bharat guidelines:

Stage/Class Duration Scheme of Examination

Grade 1st 1 year a. Reads small sentences consisting of at least 4-5 simple words in an age-appropriate
unknown text.
b. Read and write numbers up to 99.
c. Perform simple addition and subtraction.

Assessment at Foundational Stage:
1. Assessment is vital, to track children’s progress in a continuous and comprehensive manner using multiple techniques of
assessment. Assessment during the foundational learning can be broadly categorized into two major areas, namely:
a. School Based Assessment (SBA) at the foundational stage should be stress- free and largely through qualitative observation
based on performance of the child in a multitude of experiences and activities and tools and techniques should be used as
envisaged in exemplars prescribed by NCERT/SCERT in SBA document.
b. Large-scale standardized assessment large scale assessment data at the UT, National or the International level focuses on the
„System‟ and describes the educational health of the nation, UT or district.
2. Further Assessment at Foundational Stage aims at early identification of learning gaps at each foundational stage i.e., at FYL-1,
FYL-2, FYL-3, FYL-4, & FYL-5 including children with special needs so that there can be possibilities of early intervention through
referral to specialists. Teachers are required to use different techniques asses the Children with following major objectives:
a. Identify the child’s strengths, needs, interests and preferences.
b. Potentiate child’s performance and scaffold it through interventions.
c. Collaborate to solve issues and areas of concerns.
d. Contribute to early identification of learning gaps and learning difficulties.
3. Teachers are required to identify the learning gaps and focus should be on the attainment of Learning Outcomes and competencies
as envisaged in the NIPUN/FLN Guidelines, which is broadly conceptualized as a child’s ability to read basic texts and solve basic
maths problems & all children are expected to achieve grade-wise subject-specific learning outcomes viz;

A child’s progress should be assessed based on linguistic reading and writing.
1 Reading Children should be able to read simple words, multiple words, stressed words, sentences and
paragraphs.
2 Fluently A child’s reading level is determined by testing how many words a child can read in one
Reading minute. Fluency is defined as being able to read 60 words per minute internationally.
Keeping this in mind we can apply it to our languages and determine the level of children.
For example, those who can read 20 words per minute in class 1, 25 words in class2, 30
words in class 3, can be identified as fluent readers.
3 Writing Children should be able to write words, sentences and paragraphs on their own without
mistakes. For
example,1st class children are simple words, multiple words, 2nd class children are
stressed words. As mentioned above, if you can write 4 out of 5 words without mistakes,
you should be considered proficient in writing.
The progress of the children in reading, fluent reading and writing skills should be tested once a month. The
illustration.

Child’s Progress Report Table is as under:
Student Name Reading Fluently Reading Writing
Mohan   
Sohan   
Reshma   
David   
Total 4 3 2

Description of Criteria Points for Co-Curricular activities:
CRITERIA
S.No OBJECT/ACTIVITY
POINTS

Physical Activities, Sports Yoga, etc
1 5
Participation in School Activities:
i. Recitation
ii. Art and Craft
2 iii. Role Playing 10
iv. Painting
v. Group Songs etc

Attendance
i. Attendance ( >75 upto 85%)- (1 Marks)
3 ii. Attendance (>85% upto 100%) (1 Marks) 5
iii. Parent participation (2 Marks)

TOTAL 20 Marks