JKBOSE Class 2 Syllabus 2025

Copyright © 2024 by JK-SCERT

All rights reserved.

No part of this publication may be reproduced, distributed, or transmitted in any form or by any means, including photocopying,
recording, or other electronic or mechanical methods, without the prior written permission of the publisher, except in the case of
noncommercial uses permitted by copyright law.

Published by: JK-SCERT
www.scertjk.online

In case there is any omission, typing/ errors or any other error which might have crept in inadvertently, the same may be brought to the
notice via email at [email protected]

INTRODUCTION
National Education Policy 2020 envisages shift from rote learning to competency
/experiential learning in schooling. The early stages of schooling from classes
Foundational, Preparatory and Middle require proper planning and thorough
understanding of mechanism for teaching learning process. The structure for scheme
of studies and curriculum includes five major subjects viz; Mathematics, Science,
English, Hindi/ Urdu & Social Science. English, Hindi/ Urdu & Social Science.
The Syllabus has been designed in order to provide students a broad and balanced
understanding of subjects to enable them to communicate effectively, analyze
information, take informed decisions, construct their worldview in alignment with
constitutional values and move ahead in the direction of becoming productive citizens.
The focus of current syllabus is on the development of 21st century skills in settings
where each student feels independent, safe and comfortable with their learning. To
achieve this aim, it is extremely important that children acquire adequate knowledge
and skills in other core areas like Health and Physical Education, Life Skills, Values
Education, Art Education, Work Education and other Co-Scholastic areas. The
syllabus will help teachers as well as students to plan accordingly for achieving the
desired learning competencies.
This Syllabus-cum-academic calendar is in synchronization with the latest instruction
manual and other guidelines issued by NCERT, New Delhi and in line with “Student
Assessment and Evaluation Scheme (SA&ES)” notified by SCERT JKUT.
Teachers must be aware and make use of all available material resources (blended) -
online supporting material /TLM available at DIKSHA, NISHTHA, e-Pathshala,
Swayam Prabha, NCERT & SCERT-J&K website for making inclusive education a
reality and update themselves for progressive uniformities

CONTENTS OF FOUNDATIONAL STAGE

S.No Class Subjects Page Number
1 English
2 Maths
3 Hindi
4 Class 2nd Dogri
5 Urdu
6 Kashmiri
7 Punjabi

Appendix

(i) Suggestive Calendar of Activities

(ii) Student Learning Assessment Framework

(iii) Children with Special Need-Suggestive Measures

2nd Class
(English)

Learning Outcomes (NCERT) with suggestive pedagogical processes Class 2nd

learner may be provided opportunities in pairs/groups/ The learner—
individually and encouraged to—  sings songs or rhymes with action
 sing or recite collectively songs or poems or rhymes with action  responds to comprehension questions related to stories and poems, in
 listen to stories, and humorous incidents and interact in English home language or English or sign language, orally and in writing
or home language (phrases/ short sentences)
 ask simple questions, for example, on characters, places, the  identifies characters, and sequence of events in a story.
sequence of events in the story, etc. (Ensure clear lip movement  expresses verbally her or his opinion and asks questions about the
for children with hearing impairment to lip read.) characters,
 respond orally in home language or English or sign language or  storyline, etc., in English or home language.
non-verbal expressions  draws or writes a few words or short sentence in response to poems
 write 2-3 simple sentences about stories or poems and stories.
 look at scripts in a print rich environment like newspapers,  listens to English words, greetings, polite forms of expression, and
tickets, posters etc. responds in English/home language like ‘How are you?’, ‘I’m fine,
 develop phonemic awareness through activities focusing on thank you. etc.
different sounds, emerging from the words in stories and texts  uses simple adjectives related to size, shape, colour, weight, texture
 listen to short texts from children’s section of newspapers, read such as ‘big’, ‘small’, ‘round’, ‘pink’ ‘red’ ‘heavy’ ‘light’ ‘soft’ etc.
out by the teacher  listens to short texts from children’s section of newspapers, read out
 listen to instructions and draw a picture by the teacher
 speak and write English, talk to their peers in English, relating to  listens to instructions and draws a picture
festivals and events at homes and schools  uses pronouns related to gender like ‘his/ her/, ‘he/she’, ‘it’ and other
 enrich vocabulary in English mainly through telling and re- pronouns like ‘this/that’, ‘here/there’ ‘these/those’ etc.
telling stories/folk tales  uses prepositions like ‘before’, ‘between’’ etc.
 use appropriately pronouns related to gender such as ‘he’, ‘she’,  composes and writes simple, short sentences with space between
‘his’, ‘her’, and demonstrative pronouns such as ‘this’, ‘that’, words.
‘these’, ‘those’; and prepositions such as ‘before’, ‘between’ etc.
 read cartoons/ pictures/comic strips with or without words
independently
 write 2-3 sentences describing common events using adjectives,
prepositions and sight words like “This is my dog. It is a big
dog. It runs behind me.”

Class 2nd Academic Calendar cum Syllabus, English

Time Name Learning Outcomes Competencies Suggested Activities
Line of the
Topic
Eng201 • Listening Singing action songs/poems is a fun way to help toddlers
Sings songs or rhymes with expand their vocabularies. But it can be a challenge for
action them to learn the words and
• Speaking coordinate the movements at the same time.
Try the following ideas when you introduce an action
Eng202
song/poem
Responds to comprehension
1. My Mom

 Take it slow when you introduce a new poem.
questions related to poems in • Understanding  Let each child participate in his way and at his own
home language or English pace.
• Development of  Give children lots of chances to practice over and
ECL2-5.2 vocabulary over again.
Sings songs or rhymes with  Pair words with actions and gestures to make it easier
action. forms new rhyming for children to learn and remember the words. We
can do simple activities such as keeping our fingers
words.
on our cheeks, moving our hands up and down,
stepping around, making facial expressions, or
1
playing rhythm instruments in time with the music.
Eng203  Listening  Role-play is an excellent way of getting our students
identifies characters  Speaking to practice
Eng204  Communication  their English.
expresses verbally her or his  They simulate real-life situations. It is an essential
opinion and asks questions about component in the learning process of the children.
2. Our Helpers

the characters in English or home  Boost every child to take part in a role-play activity.
language
ECL2-5.1a
Expresses verbally her or his likes
/dislikes about the characters in
English or home language.

Eng201 sings songs or rhymes with  Fluency  Make students sing or recite collectively songs or
action  Listening and poems or rhymes with action.
Eng202 responds to comprehension  speaking  Ask simple questions, for example, on new words,
questions related to poems in home  Reading rhyming words in the poem, etc.
language or English  comprehension  Ask the students to draw pictures related to the topic
Eng209 listen to instructions and  Vocabulary

3. Rain
draws a picture  development
ECL2-5.2 Sings songs or rhymes
with action forms new rhyming
words.

Eng202 responds to comprehension  Understanding  Make the learners practice to write 2-3 sentences in
questions related to story in home  Listening English language in response to the story
language or English  Speaking,  Perform different types of activities with students to
Eng203 identifies characters in a  Creative thinking make them understand the use of pronouns related to
story  Vocabulary gender such as he, she, his, her, and demonstrative
2 Eng204 expresses verbally her/his development pronouns such as this, that, these, those etc.
opinion and ask questions about the  Arrange poster making competition so that students
characters, storyline, etc in English can create different types of posters.
or home language.
4. The Snow Adventures

Eng205 draws or writes a few
words or short sentence in response
to the story
Eng209 listens to instructions and
draws a picture
Eng210
uses pronouns related to gender like
his/her, he/she, it and other pronouns
ECL2-5.6
Recognises and writes/draws
frequently occurring word/picture
in a story being read.
ECL2-5.8
Creates a poster on their self-created
story

Eng201  Listening and speaking  Ask the students to draw or arrange different types of
sings songs or rhymes with action  Reading pictures related to games and paste them in the
Eng202  comprehension notebook.
responds to comprehension  Vocabulary  Ask them to write one sentence related to the game.
questions related to poems in home development
language or English  Creativity
Eng205
draws or writes a few words or
short sentence in response to the
poem.
Eng209
listens to instructions and draws a
picture
Eng212
composes and writes simple, short
sentences with space between
words
5. Lets Play

3

Eng202 responds to comprehension  Listening and  Make the students read the lesson and share their
questions related to story in home  speaking views about the story.
language or English  Reading  Encourage the students to read more stories.
Eng203 identifies characters in a  comprehension  Engage the students in different types of activities to
story  Appreciation of understand the concept of describing words and use
Eng204 expresses verbally her/his wit and wisdom them in their writing.
opinion and ask questions about the  Make them understand the concept of comparison
characters, storyline, etc in English
or home language.
Eng205 draws or writes a few
words or short sentence in response
to the story.
Eng207 uses simple adjectives
related to size, shape, colour,
weight, texture such as big, small,
round, pink, red, heavy, soft etc.
Eng209 listens to instructions and
draws a picture
6. Birbals Wit

Eng212 composes and writes
simple, short sentences with space
4 between words
ECL2-5.1a Expresses verbally her
or his likes/dislikes about the
characters, storyline, etc.,in English
or home language.
ECL2-5.3 Predicts the story, talks
about the characters bilingually.
ECL2-5.4 Responds to the
questions related to stories and
poems, in home language or
English or sign language, orally and
in writing (phrases/short sentences)
ECL2-5.6 Recognises and
writes/draws frequently occurring
word/picture in a story being read.
ECL2-5.7 Tries to decode unfamiliar
words while reading.

Eng201  Fluency  Ask the students to draw different types of shapes and
sings songs or rhymes with action  Listening and speaking colour them.
Eng202  Reading comprehension  Ask the students to collect things or pictures of
responds to comprehension  Observation different shapes and paste them on the chart to
questions related to poems in home categorise them as per their shape and speak few lines
language or English on any picture they like.
Eng205

7. Shapes
draws or writes a few words or
short sentence in response to the
poems
ECL2-5.2
Sings songs or rhymes with action.
forms new rhyming words.

Eng203  Listening and speaking  The teacher will demonstrate different types of
identifies characters in a story  Reading comprehension activities which help the students to use the noun in
5 Eng204  Dialogue conversation the context.
expresses verbally her/his opinion  Vocabulary development  Ask the students to perform a skit on any topic.
and asks questions about the  Use grammar item in  The teacher will narrate a story to the children and
characters, storyline, etc., in English context. prompt them to guess the end of the story.
or home language.
8. The wind and the Sun

ECL2-5.3
Predicts the story, talks about the
characters bilingually.
ECL2-5.4
Responds to the questions related to
stories and poems, in home language
or English or sign language, orally and
in writing (phrases/ short sentences).

Eng201  Listening and Speaking  Recitation of the poem to be done by the students.
sings songs or rhymes with action  Reading comprehension  Ask the students to draw the pictures of five sense
Eng202  Vocabulary development organs
responds to comprehension  Use Grammar item in
questions related to poems in home context.
language or English  Fluency
Eng205  Aesthetic sense

9. My Senses
draws or writes a few words or
short sentence in response to the
ECL2-5.2
Sings songs or rhymes with action.
forms new rhyming words.
ECL2-5.10
Writes selective rhyming words in
Pair

Eng203  Listening and Speaking  Teacher will narrate a similar story with the help of
Identifies characters, and sequence  Reading comprehension picture cards highlighting the theme of empathy
6
of events in a story  Vocabulary development  Ask the students to retell the story by arranging the
Eng204  Use grammar item in picture cards in a sequence.
expresses verbally her/his opinion context.
and ask questions about the  Empathy
characters, storyline, etc in English
10. The Fox and The Chick

or home language.
Eng205
draws or writes a few words or
short sentence in response to the
story
Eng212
composes and writes simple, short
sentences with space between words
ECL2-5.7
Tries to decode unfamiliar words
while reading.

Eng201 sings songs or rhymes with  Listening  Ask the students to read the poem aloud with proper
action  Speaking expressions and actions.
Eng202 responds to comprehension  Reading comprehension  Avoid explanation as much as possible, especially of
questions  Vocabulary development poems. let them enjoy the beauty of the poem and
related to poems in home language  Fluency understand on their own.
or English  Listening and speaking  Take the students out in the garden
ECL2-5.2 Sings songs or rhymes  Dialogue conversation  Initiate a conversation about the importance of trees
with action. and let everyone be an active participant.
 Vocabulary development
forms new rhyming words.  Ask them to answer the following questions.
ECL2-5.10 Writes selective  How are trees born?
rhyming words in  Do trees need water and food?
pair.  Are trees living or non- living?
ECL2-5.14 Draws or writes a few  Is it possible for a tree to get sick like us?
words or short sentence in response  5. How can you help trees?
to the environment (birds,
plants, garden, etc.)
11. My Beautiful tree

7

Eng203  Listening and speaking  Encourage the students to write 2-3 sentences
identifies characters  Reading comprehension describing uses of trees using adjectives, prepositions
Eng204  Observation and sight words like “This is a tree. It has green
expresses verbally her or his  Use grammar items in leaves. We get food from trees.”
opinion and asks questions about context  Encourage students to read newspapers and children’s
the characters in English or home  Development of magazines in English
language vocabulary  Talk to their peers in English/home language relating
Eng208  Development of to festivals and events (Van Mahotsav) at home and
listens to short texts from children’s Creativity schools.
section of newspapers, read out by  Make them aware about the importance of planting
the teacher. trees.
Eng211  Ask them to water plants and not to pluck flowers.
uses preposition like “before”,  Inculcate the spirit of keeping their environment neat
“between” and clean.
ECL2-5.1a
Expresses verbally her or his
likes/dislikes about the characters in
12. Our Chinar Tree

English or home language.
ECL2-5.3
Predicts the story, talks about the
characters bilingually.
ECL2-5.7
Tries to decode unfamiliar words
while reading.
ECL2-5.8
Creates a poster on their self-
created story.
ECL2-5.12
Read texts other than he textbooks
such as children’s magazine, etc.

2nd Class
(Mathematics)

Learning Outcomes (NCERT) with suggestive pedagogical processes, Class 2nd

Suggested Pedagogical Processes Learning Outcomes
The learner may be provided opportunities in pairs/groups/ The learner —
individually and encouraged to —  MAT201 Works with two-digit numbers – reads and writes numerals
 identify number naming and number writing patterns, read and write for numbers up to 99 – uses place value in writing and comparing
numbers up to 99 two digit numbers. – forms the greatest and smallest two-digit
 apply the understanding of place value of numbers while grouping & numbers (with and without repetition of given digits)– solves simple
recognising them daily life problems/ situations based on addition of two-digit
 add 2-digit numbers up to 99 by using addition facts up to 9 numbers – solves daily life situations based on subtraction of two
 develop and use alternate strategies for addition and subtraction of digit numbers – represents an amount up to Rs. 100 using 3-4 notes
numbers and coins (of same/ different denominations of play money)
 explore situations in which addition and subtraction of numbers is  MAT202 Describes basic 3D and 2D shapes with their observable
required. For example combining two groups, enlarging a group by characteristics –identifies basic 3D-shapes such as cuboids, cylinder,
adding more objects cone and sphere by their names – distinguishes between straight and
 develop their own contextual situations/ questions based on subtraction curved lines – draws/ represents straight lines in various orientations
and addition (vertical, horizontal, slant)
 create situation/ context in which a number has to be repeatedly added MAT203 Estimates and measures length/distances and capacities of
 trace different faces of 3D objects on paper and name their containers using uniform non-standard units like a rod/pencil, cup/
corresponding 2D Shapes spoon/bucket etc.
 classify shapes based on their physical attributes through cut out/ paper  MAT204 compares objects as heavier/lighter than using simple
folds of different shapes balance.
 use observations/ sense of touch to describe the shapes and their  MAT205 identifies the days of the week and months of the year
physical attributes MAT206 sequences the events occurring according to their duration
 add up to numerical value of Rs. 100, by using concrete play money of in terms of hours/days; for example, does a child remain in school for
different denominations a longer period than at home?
 measure different lengths/ distances by using uniform but non-standard MAT207 draws inference based on the data collected such as the
unit number of vehicles used in Raju’s house is more than that in Rishita’s.
 discuss and share the experiences of children while they observe MAT208 Counting in groups and skip counting by 2’s, 3’s,5’s &
 different balances for weighing objects 10’s.
 construct their own balance (simple) and weigh and compare the MAT209 Understand the value of ones, tens and how many ones
 weights of different things around them make up a ten, how many tens make up a hundred, etc. Be able to
 compare the capacity of two or more containers comprehend what the place values of a given number represent.
 discuss about the special day/ particular day of a week when children Understand how expanded form relates to the formation of a number
share time and house related work with their family members with base ten blocks.
 verbalise the unit of repeat in a pattern and make ideas about their MAT210 Children learn that capacity describes how much a container
extension could hold. They compare different containers and describe which has
 extend patterns created by using shapes, thumb print, leaf print and the greatest capacity and which has the smallest capacity.
numbers, etc
 collect information from people around, record it and draw some
inference from it.

Class 2nd, Academic Calendar for the year 2023-24

Topic/
Timeline LO/ Part of LO Key Areas Suggestive Activities
Content

The learner  Observe and describe shapes  Guessing game to know different objects and
MAT202 of different objects their shapes.
 Describes basic 3D and 2D  Similarities and differences  Show things to students which can roll and
shapes with their observable among their properties i.e., slide.
characteristics physical features.  Handling different object which can roll and
1. What is long? What is round?

 Identifies basic 3D-shapes such  Objects and shapes having slide.
as cuboids, cylinder, cone and edges, corners, faces.  Making post card stronger stand.
sphere by their names.  Things that can roll and  Recitation of poem what is long, what is round.
 Distinguishes between straight slide.  Making a tree with the help of paper.
and curved lines  Comparison of tallest and  Take children to the ground and teacher will
 Draws/ represents straight lines shortest things. Attributes of help the students to differentiate between the
in various orientations (vertical, identifying 2-D and 3-D 2D and 3D shapes from nature.
horizontal, slant). figures critical thinking
Part of Lo’s
• Handling different objects that
1
are long and round and that can
roll and slide.
• Can learn about different shapes
of objects by playing games.

MAT208  Looks and guess the number  Arranging things in groups. Keeping things in
Counting in groups and Skip of things. pairs.
2. Counting in Groups

counting by 2’s, 3’s & 5’s  Arranging things in groups.  Joining dots in order.
Part of Lo’s  Keeping things in pairs.  Standing in groups in 2,3,5 through a game.
• Can learn arranging things in  Activities for use of ordinal  Guess which is more or less. Knowing about
pairs. numbers. ordinal numbers. Make children standing in
• Can learn to count the numbers  Problem Solving lines & give instructions in such a way that
in groups  Critical thinking second child will clap your hands, third child
will pull your nose.

MAT204  To get Knowledge about  Experiments to show salt and sugar dissolve in
Compares objects as heavier and lighter things. water but wool, cotton absorb water.

3. How much you can carry.
heavier/lighter by using simple  Get knowledge from story  Playing in the sea saw or use of balance to
balance. of the clever donkey and his demonstrate heavier or lighter.
Part of Lo’s heavy sack (story).  Use of balance to measure things. Handling
• To know about heavier and  To learn the reason behind units of measuring things.
lighter things. the working sea–saw  Colour the one which is lighter.
• To make unequal things equal by  Identifying the problem.
estimation.  Analyze.
 Logical reasoning is
developed

MAT208  Counting of numbers in  Collect objects like flowers beads, Bindis,
Counting in groups and Skip tens. stories.
counting by 2’s, 3’s, 5’s & 10’s.  Make groups of things in  Count the number with the help of abacus.
Part of Lo’s tens.  Threading the beads in tens.
• Can be able to arrange things in  Different arrangements of  Arrange 10 Bindis in different designs.
tens. 10 Bindis.  Write number in ones and tens.
• Learn to make flower garlands  Make bundles of 10 with the
2 out of beads in tens. help of materials such as
• Concept of tens ones sticks or beads.
 Develop Oral name of
4. Counting in Tens.

number.
 Problem solving skill
developed
 Develop critical thinking

MAT209:  Student will be able to write  Using 10-rupees notes and 1-rupee coins
Understand the value of ones, tens numbers in tens and ones. and grouping them into tens and ones.
and how many ones make up a ten, i.e., 25 = 2 Tens and 5 Ones.  Activity of making garland using 10
how many tens make up a  Students will know about flowers or twenty flowers.
hundred, etc. Be able to place values up to tens.  Counting’s in tens and ones using
comprehend what the place values  Students will be able to add triangular and square cards.
of a given number represent. different combinations of  Dividing the class into groups of tens.
Understand how expanded form denominations of Rs 10
relates to the formation of a notes and Re 1 coin.
number with base ten blocks.  Develops problem solving
skills
Part of Lo’s
 Concept of Tens and ones
using 10- rupee notes and 1-
rupee coins.
 Writing numbers in Tens and
5. Tens and Ones

ones e.g., 25 = 10 + 10 +1 +1
+1+1 +1 = 2 tens and 5 ones.
3  Reading of Price tags Rs 25 =
Rs 10 + Rs 10 + Re1 + Re 1 +
Re 1 + Re 1 + Re1.
 Adding of 10-rupee notes and
1-rupee coins to make different
denominations.

MAT206  Making of design.  Shapes, numbers, Bindi, alphabets can be
Sequences the events occurring  Recognises the basic unit of arranged in different patterns.
according to their duration in generating patterns.  Drawing gate grill patterns window, grill
terms of hours/days. For example,  Complete the patterns by pattern of school & class room.
does a child remain in school for a understanding and observing  Drawing patterns for saree, dress, curtains,
longer period than at home? the patterns. pillow, bedsheet. Making patterns with match
 Develop problem solving stick complete the pattern with colours.
Part of Lo’s skills  Take children into the school ground and ask
• Identify simple Symmetrical  Develop logical reasoning them to collect leaves of different plants , mix
patterns.  Develop critical thinking them and then group leaves of similar shapes.
6. Patterns

• To able to draw various patterns.
• To know patterns through
colours, shapes.
• To know about the number
patterns, alphabet patterns.
• To identify patterns in his or her
surroundings.
• To recognise the basic unit of
4 generating patterns.

MAT203  Footprints of different  Matching animals with their footprints.
Estimates and measures length/ animals.  Draw your footprints and your friend’s
distances and capacities of  Comparison of Footprints of footprints on the floor and compare which is
containers using uniform non- different animals. smaller. Trace and guess the objects traced.
standard units like a rod/pencil,  Objects of different shapes.  Draw the missing things in the given pictures.
cup/ spoon/bucket etc.  Problem solving skills  Trace the objects of different shapes.
7. Footprints

 Creativity and innovation.  Make a group of objects of similar shapes.
Part of Lo’s
• Tracing of objects of different
shapes.
• Know the footprints of animals
and human beings.

MAT210  Concept of measurement Carry out experiments in groups to perform
Children learn that capacity and Volume. measurements. Discussion of key vocabulary,
describes how much a container  Capacity of different results and conclusions.
could hold. They compare containers.  Lemon drink
different containers and describe  Compare the volume of Activity will help the learners to make and enjoy

8. Jugs and Mugs
which has the greatest capacity different vessels used by the lemon drink contained in different containers
and which has the smallest children. having different capacities.
capacity.  Collaboration  Role play activity
 Students develop the  Narrating the story of thirsty crow.
Part of Lo’s judgement and hence critical  Collection of different containers/vessels used
• Liquid to be measured in thinking in day-to-day life.
different shapes of containers.
• fill water in different shapes of
containers which holds more water
& which contains less.

MAT205  Days of the week.  Poems on days of a week and months of a
Identifies the days of the week and  Concept of before and after year.
5 months of the year. in using a calendar.  Reading of class Time Table Using fist (Close
 Concept of yesterday, today hand activity) to remember the long and short
Part of Lo’s and tomorrow. months (starting with January the long months
• Learner should be able to write  Reading of class timetable sit on the knuckles while short months are in
the days of a week and the months  Months of the year the spaces between.)
of year.  Reading a calendar.  Reading of Calendar
• Understanding the concept of  Reading  Naming the shortest month of the year.
9. My Funday

before and after of days and  Understanding
months.
• Students should be able to read a
calendar.
• Students should be able to read
the class time table

MAT202:  Concept of Standing,  Draw straight and curved lines, sleeping,
 Describes basic 3D and 2D Slanting and Sleeping lines. slanting and standing lines.
shapes with their observable  Concept of straight and  Forming letters of English alphabet and
characteristics curved lines. numbers with the help of match sticks.
 Identifies basic 3D-shapes such  Making designs with dots.  Stick drawing
as cuboids, cylinder, cone and  Stick drawing
sphere by their names.
10. Lines and Lines
 Distinguishes between straight
and curved lines Draws/
represents straight lines in
various orientations (vertical,
horizontal, slant)

Part of Lo’s
• Should be able to draw and
recognize curved and straight
lines, standing, sleeping and
slanting lines.
• Should be able to draw different
types of pictures with the help of
dancing lines and joining dots.

MAT201  Numbers 1-100.  Numbers 1-100.
6 Solves simple daily life  Addition of two 2-digit  Addition of two 2-digit numbers.
problems/situations based on numbers.  Addition of 3 single digit numbers.
addition of two-digit numbers.  Addition of 3 single digit i) 4+2+3= ……...
11. Add our Points

numbers. ii) 5+6+1=………
Part of Lo’s
• Will be able to write numbers
from 1 – 100.
• Will be able to add two 2-digit
numbers.
• Will be able to add 3 single
digits numbers

MAT201  Developing the concrete Use of objects like beads, ice cream sticks for
 Works with two-digit experience of making addition and subtraction.
numbers. groups of tens using Role Play Activity
 Reads and writes numerals for materials like beads,  A mock shop may be arranged in the class and
numbers up to 99. pebbles, buttons, match stress on word problems on addition and
 Uses place value in writing sticks etc. subtraction to be given.
and comparing two-digit  Adding and subtracting in  Prepare a bill of the items you purchase from
numbers. groups of tens and ones your school canteen.
 Forms the greatest and
smallest two-digit numbers
(with and without repetition of
given digits).
 Solves simple daily life
problems /situations based on
addition of two-digit numbers.
12. Give and Take

Solves daily life situations
based on subtraction of two-
digit numbers.
 Represents an amount up to
Rs. 100 using 3-4 notes and
coins (of same/ different
denominations of play money.

Part of Lo’s
 Can understand meaning of
giving(-) and taking(+) can
easily add and subtract 2 digit
numbers.
 Can understand different signs
‘+’ and ‘- ’
 Solves simple word problems.
 Student will be able to prepare
a bill.

MAT203  Measuring length using  Measuring things inside the classroom using
Estimates and measures length nonstandard units. fingers, hand spans and Footsteps. e.g., find the
/distances and capacities of i.e., fingers, hand spans and distance between the door and the window of

13. The longest Step
containers using uniform non- footsteps your classroom.
standard units like a rod/pencil.  Find the distance between the blackboard and
the place where you are sitting
Part of Lo’s  Running Activity
• Learn to measure different
lengths using fingers, hand spans
and footsteps.
• Developing the sense of
estimation.

MAT201  Addition and Subtraction of  Word problems on addition and subtraction.
 Works with two-digit numbers 2 two-digit numbers using  Maintaining diary of expenditure for the
reads and writes numerals for token cards. month.
numbers up to 99.  Know how to keep an
 Uses place value in writing and account of the expenditure
7
comparing two-digit numbers. of a month.
Forms the greatest and smallest  Word problems (related to
14. Birds come Birds go

two-digit numbers (with and daily life)- addition and
without repetition of given subtraction.
digits)  Making different
 Solves simple daily life combinations to get a
problems/ situations based on desired sum or difference.
addition of two-digit numbers
Solves daily life situations based
on subtraction of two-digit
numbers.

Part of Lo’s
• How to add and subtract two-
digit numbers.
• How to carry while addition.
• How to borrow while
subtraction.

MAT207  Collecting data  Various activities involving collecting data and
Draws inference based on the data (information) in small answering questions based on it.
collected such as the number of groups and filling the  Collect data from your class/ friends and
vehicles used in Raju’s house is information in tables and complete the table:
more than that in Rishita’s. attempt to answer the find
out questions. (DATA Flavour No. of Children liking Ice- Cream
Part of Lo’s HANDLING) Mango
• Will learn how to collect data and Vanilla
represent it in tabular form. Chocolate
Butterscotch
Strawberry

 Similarly, we can frame many tables like
favourite colours, fruits etc.
15. How many ponytails

2nd Class
(Hindi)

क ा – वतीय ( हंद )

सीखने- सखाने क या सीखने के तफल (Learning Outcomes)

सभी श ा थय ( भ न प से स म ब च स हत) को यि तगत, ब चे –
सामू हक प से काय करने के अवसर और ो साहन दया जाए ता क
उ ह–  HIN201:- व वध उ दे य के लए अपनी भाषा अथवा/और कूल क भाषा का
इ तेमाल करते हुए बातचीत करते ह, जैस–े जानकार पाने के लए न पछ
ू ना,
 अपनी भाषा म अपनी बात कहने, बातचीत करने क भरपरू नजी अनभ
ू व को साझा करना, अपना तक दे ना आ द।
आज़ाद और अवसर ह ।
 हंद म सुनी गई बात, क वता, कहानी आ द को अपने तर के  HIN202:- कह जा रह बात, कहानी, क वता आ द को यान से सुनकर अपनी
और अपनी भाषा म कहने-सन
ु ाने/ न पछ
ू ने एवं अपनी बात भाषा म बताते/सन
ु ाते ह।
जोड़ने के अवसर उपल ध ह ।
 ब च वारा अपनी भाषा म कह गई बात को हंद भाषा और  HIN203:- दे खी, सुनी बात , कहानी, क वता आ द के बारे म बातचीत करते ह
अ य भाषाओं (जो भाषाएँ क ा म मौजद
ू ा ह या िजन भाषाओं और अपनी त या य त करते ह।
के ब चे क ा म ह) म दोहराने के अवसर उपल ध ह । इससे
भाषाओं को क ा म सम चत
ु थान मल सकेगा और उनका
श द-भंडार, अ भ यि तय का भी वकास करने के अवसर मल
सक गे।
 ‘पढ़ने का कोना’ म तरानस
ु ार व भ न कार क और व भ न  HIN204:- अपनी नजी िजं़ दगी और प रवेश पर आधा रत अनभुव को सुनायी
भाषाओं (ब च क अपनी भाषा/एँ, हद आ द) म रोचक जा रह साम ी, जैस–े क वता, कहानी, पो टर, व ापन आ द से जोड़ते हुए
साम ी, जैस–े बाल सा ह य, बाल प काएँ, पो टर, ऑ डयो- बातचीत म शा मल करते ह।
वी डयो साम ी उपल ध हो।
 च के आधार पर अनुमान लगाकर तरह-तरह क कहा नय ,  HIN205:- भाषा म न हत श द और व नय के साथ खेल का मज़ा लेते हुए
क वताओं को पढ़ने के अवसर उपल ध ह । लय और तुक वाले श द बनाते ह, जैस–े एक था पहाड़, उसका भाई था दहाड़,
दोन गए खेलने ....।
 व भ न उ दे य को यान म रखते हुए पढ़ने के व भ न  HIN206:- अपनी क पना से कहानी, क वता आ द कहते/ सुनाते ह/आगे बढ़ाते
आयाम को क ा म उ चत थान दे ने के अवसर उपल ध ह , ह।
जैस–े कसी कहानी म कसी जानकार को खोजना, कहानी म

घट व भ न घटनाओं के कम को तय करना, कसी घटना के
होने के लए तक दे पाना, पा के संबध
ं म अपनी पसंद या
नापसंद के बारे म बता पाना आ द।
 कहानी, क वता आ द को बोलकर, पढ़कर सुनाने के अवसर ह  HIN207:- अपने तर और पसंद के अनुसार कहानी, क वता, च , पो टर आ द
और उस पर बातचीत करने के अवसर ह । को आनंद के साथ पढ़कर अपनी त या य त करते ह/ न पूछते ह।
 ु ी, दे खी, पढ़ बात को अपने तर के से कागज़ पर उतारने के
सन  HIN208:- च के सू म और य पहलओ
ु ं पर बार क अवलोकन करते ह।
अवसर ह । ये च भी हो सकते ह, श द भी और वा य भी।
 ब चे अ र क आकृ त को बनाने म अपे ाकृत सघुड़ता का  HIN209:- च म या मवार सजाए च म घट रह अलग-अलग घटनाओं,
दशन करते ह। इसे क ा म ो सा हत कया जाए। ग त व धय और पा को एक संदभ या कहानी के सू म दे खकर समझते ह
और सराहना करते ह।
 ब च वारा अपनी वतनी गढ़ने क व ृ को भाषा सीखने क  HIN210:- प र चत/अप र चत ल खत साम ी म च दखाते ह और अथ क
या का ह सा समझा जाए। खोज म व वध कार क यिु तय का इ तेमाल करते ह, जैस–े च और ट
ं
क मदद से अनुमान लगाना, अ र- व न संबध
ं का इ तेमाल करना, श द को
पहचानना, पूव अनभुव और जानकार का इ तेमाल करते हुए अनमान लगाना।
 संदभ और उ दे य के अनस
ु ार उपयु त श द और वा य का  HIN211:- ट
ं ( लखा या छपा हुआ) म मौजद
ू अ र, श द और वा य क
चयन करने, उनक संरचना करने के अवसर उपल ध ह । इकाइय क अवधारणा को समझते ह, जैस–े ‘मेरा नाम वमला है ।’ बताओ, इस
वा य म कतने श द ह?/ ‘नाम’ श द म कतने अ र ह या ‘नाम’ श द म
कौन-कौन से अ र ह?
 HIN212:- हंद के वणमाला के अ र क आकृ त और व न को पहचानते ह।
 HIN213:- कूल के बाहर और कूल के भीतर (पु तक कोना/पु तकालय से)
अपनी पसंद क कताब को वयं चन
ु कर पढ़ने का यास करते ह।
 HIN214:- वे छा से या श क वारा तय ग त व ध के अतंगत च , आड़ी-
तरछ रे खाओं (क रम-काँटे), अ र-आकृ तय से आगे बढ़ते हुए व-वतनी का
उपयोग और व- नयं त लेखन (कनवशनल राइ टंग) करते ह।
 HIN215:- सुनी हुई और अपने मन क बात को अपने तर के से और तरह-तरह
से च /श द /वा य वारा ( ल खत प से) अ भ य त करते ह।
 HIN216:- अपनी नजी िजं़ दगी और प रवेश पर आधा रत अनभव
ु को अपने
लेखन म शा मल करते ह।
 HIN217:- अपनी क पना से कहानी, क वता आ द आगे बढ़ाते ह।

वा षक कैले डर २०२४ -२०२५
क ा – वतीय

समय अव ध
वषय/उप वषय सीखने के प रणाम यो यता/ मता सुझाव ग त व ध
मह ना

 मा ाओं क सु ढ़ता  मा ाओं का योग  अपने मनपसंद फल के व ृ का च बनाकर उनम
होती है। सीखगे। रं ग भरवाय।
पाठ-1 से पाठ-2
 हंद म अपनी बात  श द भंडार म व ृ ध।  अ यापक ब च को अपनी माता के त आभार
अ़ से ई मा ा के
कहने और बातचीत य त करने हेत,ु उ ह कोई भट दे ने के लए
श द, मेर माँ पर 5
करने म स म ह गे। ो सा हत कर।
1 वा य, वचन बदलो,
वराम च ह का
उ चत योग।

 भाषा सम ृ ध होगी  वग पहे ल से नाम वाले  ब च से अपना प रचय प बनवाय।
 मा ाओं का उ चारण श द ढूंढने क मता।  ब च को घर के काम म सहयोग करना सखाएं।
तथा लेखन शु ध  सह वण चन
ु ना।  फल के नाम हंद , अं ेजी और मातभ
ृ ाषा म लखवाय।
पाठ-3 से पाठ-4
होगा।  च कार म महारथ।
ई से ऊ क मा ा, मेरे
पता पर पांच वा य,
2 उ टे अथवाले श द,
श द लड़ी बनाना,
गनती 1 से 10

 वन संबंध का  मरण शि त का  ब च को कापी पर पतंग का च बनाकर उन
पाठ-5 से पाठ-8 इ तेमाल आता है । वकास होता है। योहार के नाम लखवाए िजन पर पतंग उड़ाई जाती
ऋ से औ क मा ा के  च को दे खकर  श द भंडार म व ृ ध। है ।
श द, लंग बदलो, अनुमान लगाते ह।  मा ाओं का योग  इं धनुष का च बनाकर रं ग भरवाय।
3 च कला का अ यास,  दो रं ग को मलाकर करना आएगा।  भारतीय रं गोल परं परा से ब च को अवगत कराय।
रं ग के मह व पर नए रं ग का नमाण।
पांच वा य

पाठ-9 से पाठ-11  क वता आ द को  तक शि त का वकास  ब च से गाजर का च बनवाकर उसम रं ग भरवाय।
वलोम श द। हंद पढ़कर, बोल कर उस होता है।  ब चे अपने घर क छत पर जाकर सूरज क दशा को
गनती 11 से 20। पर बातचीत करते  सरु लय, ताल के साथ दे खकर घर क दशा श क को बताय।
4
जब सूरज नह ं होगा ह। क वता गायन शैल से
तो या होगा (चचा)  अथ क खोज करने प र चत होते ह।
क को शश करते ह।
 च के सू म  ब च के ान म व ृ ध  तालाब को साफ सुथरा रखने पर ब च से चचा
अवलोकन क मता होगी। करवाय।
उ प न होगी।  श द भंडार सम ृ ध  च ड़या का च बनवाकर उसम रं ग भरवाय।

 अपने तर और होगा।  ब चे अपने आंगन और आस पड़ोस म जाय और पाए
पाठ-12 से पाठ-13 कृ त से जड़
पसंद के अनस
ु ार  ु गे। जाने वाले प ी दे ख और उनके नाम लख।
अं से अ़: क मा ा के
कहानी म आए
श द, त
ु लेख, शु ध
प य और व ृ क
5 अशु ध, हंद क
पहचान होगी।
गनती 21 से 50
तक।

 नए नए श द को  म के मह व को  श क क ा म नकलची बंदर क कहानी नाटक य ढं ग
पाठ-14 से पाठ-16 पहचान लगे। अपने पहचानगे। से सुनाएंगे।
म पर 10 पंि तयाँ, तर और पसंद के  च को दे खकर ब चे कहानी क रचना कर।
समान अथ वाले अनुसार कहानी,  श क व या थय को समझाएंगे क समान अथ वाले
6
श द, व नय का क वता आ द पढ़ श द के बीच योजक लगता है ।
ान कर अपनी त या
य त करते ह।

 शु ध बोलना एवं  तकशि त का वकास  अ यापक वारा क वता का आदश वाचन कया जाए
लखना शु करते होता है। तथा ब च से अनक
ु रण वाचन करवाया जाए।
पाठ-17 से पाठ-18
ह।  कृ त के व भ न  ब च से कूल म व ृ ारोपण करवाया जाए।
समानाथक श द,
 सुनी साम ी के बारे घटक (जल, सूय, पेड़)
7 कृ त का मह व, मेर
म बातचीत करते ह। के मह व से अवगत
य ऋतु पर पांच
ह गे।
पंि तयाँ
 मा ाओं के अ यास हे तु
ुतलेख अ यास करना।

2nd Class
(Dogri)

जमात:दस
ू र

समांऽ अवधी
बशे/उप बशे स खनै दे प रणाम यो यता ग त व धय लेई सुझाऽ
( ह ने च)
‘अ’ व न दा ान, श द च यु त ●‘अ’ व न गी जानने लेई इक अ खर क नै दए
ू अ खर गी
अ खर गी जोड़ने द यंजन च ‘अ’ वर जो ड़यै श द बनाना सखाया जाई सकदा ऐ।
‘अ’ समझ पंशानने द ●‘अ’ वर आ ले कोई ै यंजन दे इयै व या थएं गी उनगी जो ड़यै
व न/‘अ’ यो यता,‘अ’ वर श द बोलने ते लखने लेई उ सा हत क ा जाई सकदा ऐ।
वर आ ले आ ले यंजने गी ● ै-अ खर श द दे न के- न के रोचक वा य, खास क रयै जे ड़े
यंजन दे जो ड़यै दऊं-अ खर ब च दे जीवन ते वातावरण क नै जुड़े दे होन, सनाए ते लखाए
श द ते ै-अ खर श द जाई सकदे न।
बनाने द यो यता दा ● कश श द बो ल - बोि लयै व या थएं गी उं दे च इ तेमाल
वकास होए दे ‘अ’ वर गी पंशानने लेई आखेआ जाई सकदा ऐ।
‘ आ’ व न दा ान, श द च यु त ●‘आ’ व न गी जानने लेई इक अ खर क नै दए
ू अ खर गी
1
अ खर गी जोड़ने द यंजन च ‘आ’ वर जो ड़यै श द बनाना सखाया जाई सकदा ऐ।
समझ पंशानने द ●‘आ’ वर आ ला कोई यंजन क नै इक कोई होर जां दऊं यंजन
‘आ’ यो यता,‘आ’ वर दे इयै व या थएं गी उनगी जो ड़यै श द बोलने ते लखने लेई
व न/दऊं आ ले यंजने गी उ सा हत क ा जाई सकदा ऐ।
ते ै- जो ड़यै दऊं-अ खर ●‘आ’ व न दे यंजन क नै दऊं होर अ खर जो ड़यै ै-अ खर
अ खर ते ै-अ खर श द श द दे न के- न के रोचक वा य, खास क रयै जे ड़े ब च दे
श द बनाने द यो यता दा जीवन ते वातावरण क नै जड़
ु े दे होन, सनाए ते लखाए जाई सकदे
वकास न।
● कश श द बो ल - बोि लयै व या थएं गी उं दे च इ तेमाल
होए दे ‘आ’ वर गी पंशानने लेई आखेआ जाई सकदा ऐ।

‘इ’ ते ‘ई’ व न दा श द च यु त ●‘इ’ ते ‘ई’ व न गी जानने लेई इक अ खर क नै दए
ू अ खर गी
ान, अ खर गी यंजन च ‘इ’ ते ‘ई’ जो ड़यै श द बनाना सखाया जाई सकदा ऐ।
जोड़ने द समझ वर पंशानने द ●‘इ’ ते ‘ई’ वर आ ले इक यंजन क नै कोई दऊं होर यंजन
यो यता,‘इ’ ते ‘ई’ दे इयै व या थएं गी उनगी जो ड़यै श द बोलने ते लखने लेई
वर आ ले यंजने उ सा हत क ा जाई सकदा ऐ।
‘इ’ ते ‘ई’ गी जो ड़यै दऊं- ●‘इ’ ते ‘ई’ दे योग आ ले यंजन क नै कोई होर दो अ खर
व न/ दऊं अ खर ते ै- मलाइयै श द बनाई ते न के- न के रोचक वा य, खास क रयै
ते ै अ खर श द बनाने जे ड़े ब च दे जीवन ते वातावरण क नै जुड़े दे होन, सनाए ते
अ खर द यो यता दा लखाए जाई सकदे न।
श द वकास ● कश श द बो ल - बोि लयै व या थएं गी उं दे च इ तेमाल
होए दे ‘इ’ ते ‘ई’ वर गी पंशानने लेई आखेआ जाई सकदा ऐ

2

‘उ’ ते ‘ऊ’ व न दा श द च यु त ●‘उ’ ते ‘ऊ’ व न गी जानने लेई इक अ खर क नै दए
ू अ खर गी
ान, अ खर गी यंजन च ‘उ’ ते ‘ऊ’ जो ड़यै श द बनाना सखाया जाई सकदा ऐ।
जोड़ने द समझ वर पंशानने द ●‘उ’ ते ‘ऊ’ वर आ ले कुसै यंजन क नै कोई ै होर यंजन
यो यता,‘उ’ ते ‘ऊ’ दे इयै व या थएं गी उनगी जो ड़यै श द बोलने ते लखने लेई
‘उ’ ते ‘ऊ’
वर आ ले यंजने उ सा हत क ा जाई सकदा ऐ।
व न/ दऊं
गी जो ड़यै दऊं- ●‘उ’ ते ‘ऊ’ दे योग आ ले इक यंजन क नै दऊं अ खर होर
ते ै
अ खर ते ै- जो ड़यै ै-अ खर श द दे न के- न के रोचक वा य, खास क रयै
अ खर
अ खर श द बनाने जे ड़े ब च दे जीवन ते वातावरण क नै जड़
ु े दे होन, सनाए ते
श द
द यो यता दा लखाए जाई सकदे न।
वकास ● कश श द बो ल - बोि लयै व या थएं गी उं दे च इ तेमाल
होए दे ‘उ’ ते ‘ऊ’ वर गी पंशानने लेई आखेआ जाई सकदा ऐ।

‘ए’ ते ‘ऐ’ व न दा श द च यु त ●‘ए’ ते ‘ऐ’ व न गी जानने लेई इक अ खर क नै दए
ू अ खर गी
ान, ‘ए’ ते ‘ऐ’ दे यंजन च ‘ए’ ते ‘ऐ’ जो ड़यै श द बनाना सखाया जाई सकदा ऐ।
योग ते अ खर गी वर पंशानने द ●‘ए’ ते ‘ऐ’ वर आ ले कुसै यंजन क नै कोई दो होर यंजन
जोड़ने द समझ यो यता,‘ए’ ते ‘ऐ’ दे इयै व या थएं गी उनगी जो ड़यै श द बोलने ते लखने लेई
‘ए’ ते ‘ऐ’ वर आ ले यंजने उ सा हत क ा जाई सकदा ऐ।
व न/ दऊं गी जो ड़यै दऊं- ●‘ए’ ते ‘ऐ’ दे योग आ ले इक - इक यंजन क नै होर इक जां
ते ै अ खर ते ै- दऊं अ खर जो ड़यै ै-अ खर श द दे न के- न के रोचक वा य,
अ खर अ खर श द बनाने खास क रयै जे ड़े ब च दे जीवन ते वातावरण क नै जुड़े दे होन,
श द द यो यता दा सनाए ते लखाए जाई सकदे न।
वकास ● कश श द बो ल - बोि लयै व या थएं गी उं दे च इ तेमाल
होए दे ‘ए’ ते ‘ऐ’ वर गी पंशानने लेई आखेआ जाई सकदा ऐ।

3 ‘ओ’ ते ‘औ’ वन श द च यु त ●‘ओ’ ते ‘औ’ व न गी जानने लेई इक अ खर क नै दए
ू अ खर
दा ान, ‘ओ’ ते ‘औ’ यंजन च ‘ओ’ ते गी जो ड़यै श द बनाना सखाया जाई सकदा ऐ।
दे योग ते अ खर ‘औ’ वर पंशानने ●‘ओ’ ते ‘औ’ वर आ ले इक - इक यंजन क नै दऊं कोई होर
गी जोड़ने द समझ द यो यता,‘ओ’ ते यंजन दे इयै व या थएं गी जो ड़यै श द बोलने ते लखने लेई

‘ओ’ ते ‘औ’ ‘औ’ वर आ ले उ सा हत क ा जाई सकदा ऐ।

व न/ दऊं यंजने गी जो ड़यै ●‘ओ’ ते ‘औ’ दे योग आ ले ै-अ खर श द दे न के- न के

ते ै दऊं-अ खर ते ै- रोचक वा य, खास क रयै जे ड़े ब च दे जीवन ते वातावरण क नै

अ खर अ खर श द बनाने जुड़े दे होन, सनाए ते लखाए जाई सकदे न।

श द द यो यता दा ● कश श द बो ल - बोि लयै व या थएं गी उं दे च इ तेमाल
वकास होए दे ‘ओ’ ते ‘औ’ वर गी पंशानने लेई आखेआ जाई सकदा ऐ।

‘अं’ व न दा ान, ‘अं’ द बंद दा ●‘अं’ व न गी जानने लेई दऊं अ खर च ‘अं’ द बंद गी लाइयै
श द च ‘अं’ द बंद उ चारण ते योग श द बनाना सखाया जाई सकदा ऐ।
‘अं’ दे योग द समझ समझने द ●‘अं’ वर आ ला कोई इक यंजन दे इयै व या थएं गी ओ दे
व न/दऊं यो यता,‘अं’ वर क नै जो ड़यै श द बोलने ते लखने लेई ेरत क ा जाई सकदा ऐ।
ते ै आ ले यंजने गी ● ै-अ खर श द दे न के- न के रोचक वा य, खास क रयै जे ड़े
अ खर जो ड़यै दऊं-अ खर ब च दे जीवन ते वातावरण क नै जुड़े दे होन, सनाए ते लखाए
श द ते ै-अ खर श द जाई सकदे न िजंदे च ‘अं’ द बंद दा इ तेमाल होऐ।
बनाने द यो यता दा ● कश श द बो ल - बोि लयै व या थएं गी उं दे च इ तेमाल
वकास होए दे ‘अं’ वर गी पंशानने लेई आखेआ जाई सकदा ऐ।
हाथी दे बारे च वाह च ● हाथी दे बारे च बा धू जानकार द ी जाई सकद ऐ, िजयां
जानकार ते श द गी वा य/पंि तयां पढ़ने ओ दा पसंद दा खाना, ओ दे रं ग, ओ दा अकार, जंगल च ओ दे
लैऽ क नै पढ़ने दा दा कौशल, तुक जीनै दे तर के, दए
ू जानवर क नै ओ द तुलना वगैरा-वगैरा।
क वता/हाथी
हुनर आ ले श द द ● व या थएं गी द ु यंजन दे योग,‘ढ’ ते ‘ड’ दे उ चारण दा
4 आया हाथी
समझ फक सखाया जाई सकदा ऐ।
आया
● व या थएं गी तुक आ ले श द बारे जानकार दंदे होई क वता
च यु त होए दे तुकांत श द क नै होर श द बी सनाए जाई सकदे
न, िजयां, आया, जमाया, ढाया, लाया, हाया, गाया वगैरा-वगैरा ।
बसाखी दे मेले बारै वाह च ● व या थएं गी बसाखी दे क नै - क नै डु गर दे होर यार ते
जानकार ते श द गी वा य/पंि तयां पढ़ने मेल बारै जानकार ते इनगी मनाने प छ दे कारण बारै जानकार
लैऽ क नै पढ़ने दा दा कौशल, तक
ु द ी जाई सकद ऐ।
हुनर आ ले श द द ● व या थएं च अपने संगीत दे त झाऽ बनाइयै दे डु गर दे
क वता /
समझ, मेल बारे बा य -यं क नै उं द पंशान कराई जाई सकद ऐ, िजयां मरु ल ,
आई बसाखी
जानकार ढोल, छै ने, चमटा, खड़ताल, छुनकने, कै ल वगैरा-वगैरा।
● व या थएं गी तुक आ ले श द बारै जानकार दंदे होई क वता
च यु त होए दे तुकांत श द क नै होर श द बी सनाए जाई सकदे
न, िजयां जाना, बजाना, खाना, लाना, गाना, ढाना, ताना, वगैरा-वगैरा।

कृ त क नै जड़
ु ाव अपने आले-दआ
ु ले दे ● इस पाठ च यु त होए दे संयु त श द दे बारे च समझांदे होई
बधना, कश खास पशए
ु ं -पखे एं त होर संयु त श द दे उदाहरण द े जाई सकदे न।
प छय दे बारे च उ सक
ु ता, उं दे बारै च ● अनु वार द बा धू जानकार द ी जाई सकद ऐ।
पश-ु
बा धू जानकार होना होर जानकार क ठ ● तकनीक दा हारा लेइयै बी (मोबाइल वगैरा) पाठ आ ल बाज
प ख एं
करने द चा गी ब च गी सनाया जाई सकदा ऐ।
दयां बाजां
जगाना। ● पाठ च यु त कुसै बी प ख दा नां लेइयै सार ब च गी इ कै
सुरै च ओ द बाज क डनै गी आखेआ जाई सकदा ऐ, जे दे क नै
ब च द च बड़ी बधी सकद ऐ।
अपने ते अपनी चीज अपनी ते दए
ू ं द ● व या थएं गी अपने बारे च होर बी ग लां सनानै लेई उ सा हत
बारै सनाने दा कौशल चीज द जानकार क ा जाई सकदा ऐ।
मेरा प रचे
● व या थएं गी अपनी ते दए
ू द चीज बारे जानकार दंदे होई
अपनी चीज बारे िज मेदार नभानै लेई ेरत क ा जाई सकदा ऐ।
हानी सनाने द पा गी समझने ते ● व या थएं गी च ड़यां पकड़ने दे ब ख-ब ख तर क द जानकार
5 बाल हानी
कला, च ड़य ते भेद करने द दंदे होई क नै - क नै उं द वतं ता द लोड़ बारै बी समझाया जाई
/
च ड़य गी पकड़ने यो यता, हानी दे सकदा ऐ।
चड़ीमार ते
आ ल बारै जानकार तार जोड़ने द ● एके द ताकत बारै समझांदे होई उनगी मल -जु लयै सारे क म
पछ
यो यता करने लेई ेरत क ा जाई सकदा ऐ।
अपने शर र दे अंग शर र दे अंग गी ● अ यापक कुसै इक अंग दा नांऽ लै व या थएं गी अपनी औंगल
द जानकार ब ख-ब ख तर के उस अंग पर रखने गी आ खै, इस चा ल व या थएं बड़े तौले अपने
क नै समझने द ब खरे -ब खरे अंग बारै समझी ते चेतै कर लगन, ते इस चा ल
यो यता कलास दा वातावरण बी बड़ा रोचक होई जाग।
शर र दे
● व या थएं गी पंज ान य द जानकार दे ने लेई ए तर का
अंग
अपनाया जाई सकदा ऐः
1. असगी ख बो कु थ मसूस ह द ऐ?
2. अस सुनने के दे क नै आं?
वगैरा-वगैरा

रं ग द पंशान ते इक रं ग पंशानने द ● व या थएं गी रं ग द शैल जानकार दे ने परत कश खास-खास
रं ग शा दए
ू रं ग गी यो यता चीज दे नांऽ लदे होई व या थएं गी उं दा रं ग बोलने लेई आखेआ
ब खरा द खने द जाई सकदा ऐ, िजयां,
समझ, लेखन ते अ यापकः रात
पठन व याथ ः काल
रं ग ते उं दे अ यापकः टमाटर
नांऽ व याथ ः सूहा
अ यापकः अंबर
व याथ ः नीला
वगैरा-वगैरा

दनै दे बे ल द दनै दे हर बे ले गी ● व या थएं क नै संवाद दे मा यम क नै दनै दे बे ल बारे
6 जानकार ते ह ते दे जाननै द यो यता ते जानकार प क करोआई जाई सकद ऐ, िजयां ,
स दन द ह ते दे स दन गी अ यापकः अस जागने कुसले आं?
जानकार , लेखन ते लखने-पढ़ने द व याथ ः ब डलै
पठन यो यता अ यापकः अस सौ ने कुसले आं?
व याथ ः रातीं
दनै दे वगैरा-वगैरा
बे ल, ह ते ● ह ते दे स दन गी गाइयै बी सखाया जाई सकदा ऐ।
दे स दन ● कलंडर दा इ तेमाल क ा जाई सकदा ऐ।
● ह ते दे दन दा इक मनभाना चाट बनाइयै बी व या थएं गी
द सेआ जाई सकदा ऐ ते व या थएं गी बी चाट बनानै लेई ेरत
क ा जाई सकदा ऐ।

मौसम दे हाब ह ने दे नांऽ ते ● व या थएं दे जनम दन ते जनम ह ना पिु छयै उनगी ह ने दा
ह ने द जानकार , मौसम द समझ ान दे इयै ह ने दे नांऽ चेते रखने च च बधाई जाई सकद ऐ।
ई वी सन ् ते व मी ● ह ने ह थ पर ग नय चेते रखने दा तर का बी समझाया जाई
बरे दे बारां संवत ् दे फक द सकदा ऐ
ह ने ते जानकार ● खूबसूरत चाट बनाइयै ते व या थएं गी बी चाट बनाने लेई ेरत
मौसम दे क रयै उनगी ह ने ते मौसम गी चेते रखने च मदद मल सकद
नांऽ ऐ।

कंू जा थमां सौ तकर कंू जा थमां सौ तकर ● व याथ गी पै ल जमातै च स खी द गनतर गी चेता करांदे
द गनती श द च लेखन द समझ, होई अ ग पढ़ानै द शु आत करनी चा हद , ब खर -ब खर चीज़
लखना ते बोलना लेखन ते उ चारण गी गनने दा ढं ग सखांदे होई गनती लखना ते बोलना सखाना।
गनतर /
7 द समझ ● ना ठ, ह र, नासी, नानऐ
ु ं, न ड़नऐ
ु ं च व या थएं गी अकसर टपले
कंू जा शा सौ
लगदे न, इसलेई इनगी खास ढं गै क नै समझाना चा हदा।
तकर

सतर गी लैऽ क नै क वता पढ़ने दा ● व या थएं गी पा रवा रक संरचना दे बारे च समझांदे होई
पढ़ने दा हुनर, कौशल न के-ब ड दे मह व बारे समझाया जाई सकदा ऐ।
रोजमरा च अमल ● क वता पै ल प ढ़यै ते ह जबानी कलासै च सनानै लेई क ा
करने आ ल जाई सकदा ऐ।
चं गयां
नै तकताएं द समझ ● क वता च द ी द नै तक श ा दे क नै - क नै कश होर
ग लां
ग लां बी समझाइयां जाई सक दयां न।

‫اردو سیلبس‪ /‬ایکیڈمک کلینڈر‪2024-25‬‬
‫(آبشار)‬ ‫جماعت دوم‬

‫تعارف‬
‫بچہ اپنے گھر‪ ،‬خاندان اور ماحول سے زبان کے تجربات و تصورات لے کر اسکول میں داخل ہوتا ہے۔ لیکن با لاعدہ طور پر وہ‬
‫حروف کی شناخت لفظوں کے معنی اور ان کے استعمال سے اسکول میں متعارف ہوتا ہے ۔ چونکہ اس عمر میں حروف شناسی‬
‫مشکل کام ہے اس لیے کہ رسم خط کے نشانات اور ان نشانات سے جڑی آوازوں کو جاننااور سمجھنا آسان نہیں ہوتا۔ اس لیے‬
‫ضروری ہے کہ زبان سیکھنے کی شروعات معنی سے ہو اور اس کے لیے کہانی کا سہارا لیا جائے ۔ یعنی زبان سکھانے کے ممصد‬
‫کو ک ہانی سے پورا کیا جائے ۔ چونکہ کہانی میں لطف اندوزی اور دلچسپی کا عنصر شامل ہوتا ہے اس لیے کہانی کا وسیلہ زبان‬
‫سکھانے میں زیادہ کارگر اور مؤثر ثابت ہو سکتا ہے۔ بچوں کو پہلے کوئی کہانی سنائی جائے اور پھر اس کہانی میں استعمال ہونے‬
‫والے لفظوں سے بچوں کو آہستہ آہستہ متعارف کرایا جائے۔ اور اس طرح انھیں حروف شناسی یا رسم خط کی تدریس کی طرف الیا‬
‫جائے ۔ کوشش کی جائے کہ ان کو ایسی کہانیاں سنائی جائیں کہ وہ آسانی سے انھیں سمجھ سکیں اور اپنی سمجھ سے معنی و مطلب‬
‫نکال کر لطف حاصل کر سکیں۔ ان کہانیوں میں اور کہانیوں سے باہر بھی بچوں کے لیے ایسے ماحول کا اہتمام ہونا ضروری ہے‬
‫جہاں وہ بغیر کسی روک ٹوک اور بغیر کسی سہارے کے آزادانہ طور پر اپنی سمجھ کا استعمال کر سکیں اور اپنے طور پر ان‬
‫کہانیوں سے کوئی معنی و مطلب نکال سکیں اور محفوظ بھی ہو سکیں۔ کیونکہ نفسیاتی طور پر بچے دنیا سے متعلك اپنی سمجھ اور‬
‫علم کی تعمیر خود کرتے ہیں۔ ان کی یہ تعمیر کسی کے سکھانے یا زور زبردستی سے نہیں ہوتی۔ اس تعمیر میں خود بچوں کے‬
‫تجربات و مشاہدات شامل ہوتے ہیں۔‬
‫زبان سکھانے کے اس عمل میں اس احتیاط کی بھی ضرورت ہے کہ کوئی ایسی صورت حال نہ پیدا ہو کہ ان کے فطری‬
‫اظہار کی صالحیت پر لدغن لگ جائے۔ بچوں کی نفسیات کو بھی سمجھنے کی ضرورت ہے کہ عموما ً وہ کالس روم کے ماحول میں‬
‫اپنی بات کے اظہار میں جھجک محسوس کرتے ہیں۔ اس لیے کہ شروع میں وہ جس زبان میں آسانی سے اپنی بات یا اپنے تجربات و‬
‫احساسات کا اظہار کر‬

‫سکتے ہ یں اس کو اسکول میں تسلیم نہیں کیا جاتا۔ اسکول کی زبان رسمی یعنی زبان و لواعد کی پابندیوں میں جکڑی ہوئی ہوتی ہے۔‬
‫بچوں پر اسکول کی رسمی زبان کا رعب اتنا حاوی ہوتا ہے کہ وہ اپنی فطری زبان میں بات کہتے ہوئے ہچکچاتے ہیں۔ اس لیے زبان‬
‫کی تدریس کے ولت کثیر اللسانی تناظر کا خیال رکھا جائے۔ کالس میں جو بچے آتے ہیں وہ مختلف لسانی پس منظر سے تعلك‬
‫رکھتے ہیں۔ اگر استاد کثیر اللسانی تناظر کو سامنے رکھتا ہے اور کالس میں کبھی بچوں کو سیکھنے کے یکساں موالع فراہم کرتا‬
‫ہے تو وہ زبان کی تدریس کو بہتر بنا سکتا ہے۔ ایسا کرنے سے بچوں کو ان کے فطری اظہار کے فروغ کا مولع مل سکتا ہے اور‬
‫وہ تہذیبی ولسانی تنوع کے تئیں حساس بھی ہو سکتے ہیں ۔ اس لیے کثیر اللسانی تناظر کی اہمیت کو سمجھا جائے اور اس کے پیش‬
‫نظر ایسا طریمہ تدریس اختیار کیا جائے جو زبان کی درس و تدریس میں بہتر ‪ ،‬آسان اور موثر ثابت ہو سکے۔‬

‫نصابی تولعات‬
‫‪ ‬طلبا میں مختلف آوازوں کو سن کر ان میں فرق کرنے کی صالحیت پیدا کرنا ۔‬
‫‪ ‬گروپ میں گفتگو‪/‬بات چیت سکھانا۔‬
‫‪ ‬کہانی کو تصویروں کی مدد سے اندازہ لگا کر پڑھنے کی صالحیت پیدا کرنا‬
‫‪ ‬انفرادی اور اجتماعی طور پر نظم کو ترنم سے اور تحت اللفظ سے پڑھنے کی مہارت پیدا کرنا‬
‫‪ ‬طلبا کے ذخیرہ الفاظ میں اضافہ کرنا۔‬
‫‪ ‬آس پاس بولی جانے والی زبانوں کے الفاظ سے روشناس کرنا‬
‫‪ ‬گھر اور سکول میں بولی جانے والی زبان کے درمیان فرق بتانا اور رفتہ رفتہ انھیں معیاری زبان سے روشناس کرانا۔‬

‫سیکھنے کے طریمے اور ماحول‬
‫‪ ‬طلبا کو درسی اور غیر درسی کتابوں سے چھوٹی چھوٹی نظموں‪ ،‬کہانیوں‪،‬لطیفوں اور پہیلیوں کو سننے سنانے کے موالع‬
‫فراہم کیےجائیں تاکہ طلبا کی جھجک دور ہوسکے۔ ہم جماعت ساتھیوں کے ذریعے بھی یہ سرگرمی انجام پاسکتی ہے۔‬

‫‪ ‬درسی کتابوں کے ساتھ ساتھ معیار کے مطابك مختلف طرح کا مواد جیسے اخباروں کے تراشے‪ ،‬رسالوں‪ ،‬لصوں‪ ،‬کہانیوں اور‬
‫کا مکس کی کتابیں وغیرہ فراہم کی جائیں۔ مخصوص صالحیت والے طلبا کے لیے بریل کا انتظام کیا جائے۔‬
‫‪ ‬سمعی اور بصری اشیا دیکھ کر‪ ،‬ریڈیو‪ ،‬ٹی وی‪ ،‬ٹیپ ریکارڈ وغیرہ کو سن کر ان سے متعلك بات کرنے کے لیے کہا جائے۔‬
‫ان کے ذریعے اردو لفظوں او ر آوازوں کی صحیح ادائیگی کی مشك ہوسکے گی اور ان کا لب و لہجہ بھی درست ہوسکے گا۔‬
‫‪ ‬لریب ترین ماحول اور آس پاس میں رونما ہونے والے والعات و مشاہدات سے باخبر رہنے اور ان پر گفتگو کرنے کی ترغیب دی‬
‫جائے ‪،‬انھیں ان کے ماحول کے پیش نظر گفتگو کرنے کا مولعہ دیا جائے۔‬
‫‪ ‬اسکول میں ہونے والی مختلف سرگرمیوں کے ذریعے تحریری مہارت کو فروغ دینے کے لیے زیادہ سے زیادہ موالعے فراہم‬
‫کیےجائیں۔ اپنے آس پاس کے ماحول سے باخبر رہنے اور رونما ہونے والے والعات کو آسان لفظوں میں لکھنے کی ترغیب‬
‫دی جائے۔‬
‫‪ ‬نظموں اور گیتوں کو ترنم اور مناسب لب و لہجے اور صحیح تلفظ کے ساتھ پڑھنے کے لیے مختلف پروگراموں میں شریک‬
‫ہونے کا مولع دیا جائے اور ان کی کارکردگی کی حوصلہ افزائی کی جائے‬
‫‪ ‬پڑھتے ولت عبارت کے اعراب‪ ،‬امال اور خوش خطی پر غور کرنے کے لیے بار بار توجہ دالئی جائے تاکہ صحیح اور‬
‫صاف ستھری اردو لکھنے کا رحجان فروغ پاسکے۔‬
‫‪ ‬لدرتی مناظر کی تحسی ن کرنے ‪ ،‬ان کی خوب صورتی اور رنگا رنگی کی طرف متوجہ کرنے اور متعلمہ الفاظ کے استعمال‬
‫کے موالع فراہم کیے جائیں۔‬
‫‪ ‬ماحول سےمتعلك متن‪ ،‬فلم‪ ،‬تصویر‪ ،‬اشتہار‪ ،‬ماڈل وغیرہ بھی فراہم کیے جائیں۔ تاکہ سننے اور پڑھنے کی مہارتیں آسانی اور‬
‫دلچسپی کے ساتھ فروغ پاسکیں جیسے واہ! کیا خوب صورت پھول ہے۔‬
‫‪ ‬باہمی گفتگو اور ماحولیات کے موضوع پر لکھی ہوئی کتابوں اور مضامین کے ذریعے ماحولیات کےتئیں بیداری پیدا کرنے‬
‫اورانھیں ماحول دوست بنانے کے تدابیر اختیار کی جائیں۔‬
‫اسکولی تعلیم کے لئے این سی ایف – ایف ایس کے مطابق اردوکےنصابی مقاصد اور صالحیتیں‬
‫آموزشی ماحصل‬ ‫استعدادی صالحیت‬ ‫نصابی مقاصد‬

‫طالب علم ‪:‬‬ ‫‪ (C-11.1):‬صالحیت‬ ‫‪CG-11:‬بچے‬
‫ہم آواز الفاظ اور مترادف خود‬ ‫‪:LO-11.1.1‬‬ ‫زبان ‪ 2‬میں پڑھنا آوازوں کی پہچان پیدا کرنا اور‬
‫اور لکھنا شروع آوازوں‪/‬حروف کو مال کر الفاظ بنانا اور الفاظ سے تخلیك کرتا ہے ۔‬
‫‪:LO-11.1.2‬حروف کو مصمتے اور‬ ‫کو آوازوں‪/‬حروف میں توڑنا‬ ‫کرتے ہیں۔‬
‫مصوتے (صوتی آوازوں ) میں تمسیم کرتا ہے۔‬
‫‪ LO-11.1.3‬وہ آوازیں مال کر سب سے زیادہ جانی‬
‫پہچانی آوازیں بناتاہے۔‬
‫‪ LO-11.2.1‬وہ حروف تہجی کے تمام حروف کو‬ ‫‪C-11.2‬‬
‫زیادہ تر استعمال ہونے والے حروف تہجی پہچانتا ہے۔‬
‫کو پہچانتا ہے اور ان معلومات کو آسان الفاظ ‪ LO-11.2.2‬وہ عام استعمال کے تین سے چار‬
‫اور جملے پڑھنے اور لکھنے کے لیے حرفی آسان الفاظ پڑھتا ہے ۔‬
‫‪LO-11.2.3‬وہ عام طور پر استعمال ہونے والے‬ ‫استعمال کرتا ہے۔‬
‫مترادفات اور ربط والےالفاظ کو دیکھ کر پہچان لیتا‬
‫ہے۔‬

‫مجوزہ تدریسی‬ ‫آموزشی ماحصل‬ ‫سبق‬ ‫مہینہ‬
‫طریقے‬ ‫)‪(Learning Outcomes‬‬
‫طالب علم ‪:‬‬ ‫پہال مہینہ سبك نمبر۔‪ 1‬۔‪2‬‬
‫ہم آواز الفاظ اور مترادف خود سے تخلیك‬ ‫‪:LO-11.1.1‬‬
‫‪(Experiential‬‬ ‫حمد‬
‫کرتا ہے ۔‬
‫‪Learning‬‬
‫‪:LO-11.1.2‬حروف کو مصمتے‬ ‫میری بہن‬

‫)‪Pedagogy‬‬ ‫اور مصوتے (صوتی آوازوں ) میں تمسیم کرتا ہے۔‬
‫تجربے پر مبنی‬ ‫‪LO-11.1.3‬وہ آوازیں مال کر سب سے زیادہ جانی پہچانی‬
‫سکھانے کا طریمہ‬ ‫حروف تہجی‬
‫آوازیں بناتاہے۔‬
‫‪ LO-11.2.1‬وہ حروف تہجی کے تمام حروف کو پہچانتا ہے۔‬ ‫سے آوازیں‬
‫‪LO-11.2.2‬وہ عام استعمال کے تین سے چار حرفی آسان الفاظ‬ ‫بنانے کی مشك‬
‫پڑھتا ہے ۔‬
‫‪LO-11.2.3‬وہ عام طور پر استعمال ہونے والے مترادفات‬
‫اور ربط والےالفاظ کو دیکھ کر پہچان لیتا ہے۔‬
‫‪(Art integrated‬‬ ‫طالب علم ‪:‬‬ ‫سبك نمبر ‪3‬۔‪4‬‬ ‫دوسرا‬
‫)‪Pedagogy‬‬ ‫ہم آواز الفاظ اور مترادف خود سے تخلیك‬ ‫‪:LO-11.1.1‬‬
‫فن اور علم کو مال کر‬ ‫آو پودے‬ ‫مہینہ‬
‫کرتا ہے ۔‬
‫سکھانے کا طریمہ‬
‫‪:LO-11.1.2‬حروف کو مصمتے اور مصوتے (صوتی‬ ‫لگائیں‬
‫آوازوں ) میں تمسیم کرتا ہے۔‬
‫‪ LO-11.1.3‬وہ آوازیں مال کر سب سے زیادہ جانی پہچانی‬ ‫ہمارا وطن‬
‫آوازیں بناتاہے۔‬
‫‪ LO-11.2.1‬وہ حروف تہجی کے تمام حروف کو پہچانتا ہے۔‬
‫‪LO-11.2.2‬وہ عام استعمال کے تین سے چار حرفی آسان الفاظ‬
‫پڑھتا ہے ۔‬
‫‪LO-11.2.3‬وہ عام طور پر استعمال ہونے والے مترادفات‬
‫اور ربط والےالفاظ کو دیکھ کر پہچان لیتا ہے۔‬
‫‪(Art integrated‬‬ ‫طالب علم ‪:‬‬ ‫سبك نمبر ‪5‬۔‪6‬‬ ‫تیسرا‬
‫)‪Pedagogy‬‬ ‫ہم آواز الفاظ اور مترادف خود سے تخلیك‬ ‫‪:LO-11.1.1‬‬
‫فن اور علم کو مال کر‬ ‫ولت کی لدر‬ ‫مہینہ‬
‫کرتا ہے ۔‬
‫سکھانے کا طریمہ‬
‫‪ LO-11.1.2‬حروف کو مصمتے اور‬

‫مصوتے (صوتی آوازوں ) میں تمسیم کرتا ہے۔‬
‫‪ LO-11.1.3‬وہ آوازیں مال کر سب سے زیادہ جانی پہچانی‬
‫سچ کا سبك‬
‫آوازیں بناتاہے۔‬
‫‪LO-11.2.1‬وہ حروف تہجی کے تمام حروف کو پہچانتا ہے۔‬
‫وہ عام استعمال کے تین سے چار حرفی آسان‬ ‫‪LO-11.2.2‬‬
‫الفاظ پڑھتا ہے ۔‬
‫‪LO-11.2.3‬وہ عام طور پر استعمال ہونے والے مترادفات‬
‫اور ربط والےالفاظ کو دیکھ کر پہچان لیتا ہے۔‬
‫‪)Toy Based‬‬ ‫طالب علم ‪:‬‬ ‫سبك نمبر‪7‬۔‪8‬‬ ‫چوتھا‬
‫(‪Pedagogy‬‬ ‫ہم آواز الفاظ اور مترادف خود سے تخلیك‬ ‫‪:LO-11.1.1‬‬
‫کھیل پر مبنی‬ ‫بر سات‬ ‫مہینہ‬
‫کرتا ہے ۔‬
‫سیکھنے کا طریمہ‬
‫‪(Experiential‬‬
‫‪ LO-11.1.2‬حروف کو مصمتے اور‬
‫‪Learning‬‬ ‫مصوتے (صوتی آوازوں ) میں تمسیم کرتا ہے۔‬ ‫جنگل میں‬
‫)‪Pedagogy‬‬ ‫‪ LO-11.1.3‬وہ آوازیں مال کر سب سے زیادہ جانی پہچانی‬ ‫حویلی‬
‫تجربے پر مبنی‬ ‫آوازیں بناتاہے۔‬
‫سکھانے کا طریمہ‬ ‫‪LO-11.2.1‬وہ حروف تہجی کے تمام حروف کو پہچانتا ہے۔‬
‫وہ عام استعمال کے تین سے چار حرفی آسان‬ ‫‪LO-11.2.2‬‬
‫الفاظ پڑھتا ہے ۔‬
‫‪LO-11.2.3‬وہ عام طور پر استعمال ہونے والے‬
‫مترادفات اور ربط والےالفاظ کو دیکھ کر پہچان لیتا ہے۔‬
‫‪(Art integrated‬‬ ‫طالب علم ‪:‬‬ ‫سبك نمبر‪-9‬‬ ‫پانچواں‬
‫)‪Pedagogy‬‬ ‫ہم آواز الفاظ اور مترادف خود سے تخلیك‬ ‫‪:LO-11.1.1‬‬
‫فن اور علم کو مال کر‬ ‫‪11-11‬‬ ‫مہینہ‬
‫کرتا ہے ۔‬
‫سکھانے کا طریمہ‬
‫‪ LO-11.1.2‬حروف کو مصمتے اور‬ ‫پکا ارادہ‬

‫چندا ماموں مصوتے (صوتی آوازوں ) میں تمسیم کرتا ہے۔‬
‫‪LO-11.1.3‬آوازیں مال کر سب سے زیادہ جانی پہچانی‬
‫انشاء کی کہانی‬
‫آوازیں بناتاہے۔‬
‫‪LO-11.2.1‬وہ حروف تہجی کے تمام حروف کو پہچانتا ہے۔‬
‫‪LO-11.2.2‬وہ عام استعمال کے تین سے چار حرفی آسان الفاظ‬
‫پڑھتا ہے ۔‬
‫وہ عام طور پر استعمال ہونے والے‬ ‫‪LO-11.2.3‬‬
‫مترادفات اور ربط والےالفاظ کو دیکھ کر پہچان لیتا ہے۔‬
‫‪)Toy Based‬‬ ‫سبك نمبر ‪ -12‬طالب علم ‪:‬‬ ‫چھٹا مہینہ‬
‫(‪Pedagogy‬‬ ‫ہم آواز الفاظ اور مترادف خود سے تخلیك‬ ‫‪:LO-11.1.1‬‬
‫کھیل پر مبنی‬ ‫‪14-13‬‬
‫کرتا ہے ۔‬
‫سیکھنے کا طریمہ‬
‫‪ LO-11.1.2‬حروف کو مصمتے اور‬
‫‪(Experiential‬‬ ‫مصوتے (صوتی آوازوں ) میں تمسیم کرتا ہے۔‬ ‫شناختی کارڈ‬
‫‪Learning‬‬ ‫‪LO-11.1.3‬آوازیں مال کر سب سے زیادہ جانی پہچانی‬ ‫بیولوف گدھا‬
‫آوازیں بناتاہے۔‬
‫)‪Pedagogy‬‬
‫تجربے پر مبنی‬
‫ریل‬
‫‪ LO-11.2.1‬حروف تہجی کے تمام حروف کو پہچانتا ہے۔‬
‫سکھانے کا طریمہ‬ ‫‪LO-11.2.2‬وہ عام استعمال کے تین سے چار حرفی آسان الفاظ‬
‫پڑھتا ہے ۔‬
‫‪LO-11.2.3‬وہ عام طور پر استعمال ہونے والے مترادفات‬
‫اور ربط والےالفاظ کو دیکھ کر پہچان لیتا ہے۔‬
‫‪)Toy Based‬‬ ‫سبك نمبر ‪ -15‬طالب علم ‪:‬‬ ‫ساتواں‬
‫(‪Pedagogy‬‬ ‫ہم آواز الفاظ اور مترادف خود سے تخلیك‬ ‫‪:LO-11.1.1‬‬
‫کھیل پر مبنی‬ ‫‪16‬‬ ‫مہینہ‬
‫کرتا ہے ۔‬
‫سیکھنے کا طریمہ‬
‫‪ LO-11.1.2‬حروف کو مصمتے اور‬ ‫جادوئی پھول‬

‫‪(Experiential‬‬ ‫مصوتے (صوتی آوازوں ) میں تمسیم کرتا ہے۔‬ ‫کتاب‬
‫‪Learning‬‬ ‫‪LO-11.1.3‬آوازیں مال کر سب سے زیادہ جانی پہچانی‬
‫)‪Pedagogy‬‬ ‫آوازیں بناتاہے۔‬
‫تجربے پر مبنی‬
‫سکھانے کا طریمہ‬
‫‪LO-11.2.1‬وہ حروف تہجی کے تمام حروف کو پہچانتا ہے۔‬
‫‪LO-11.2.2‬وہ عام استعمال کے تین سے چار حرفی آسان الفاظ‬
‫پڑھتا ہے ۔‬
‫وہ عام طور پر استعمال ہونے والے‬ ‫‪LO-11.2.3‬‬
‫مترادفات اور ربط والےالفاظ کو دیکھ کر پہچان لیتا ہے۔‬

‫٘ ری‬
‫کٲسر لبس‪ /‬ایک یرمک کلی یرر‪2024 25-‬‬

‫‪ٚ‬‬
‫جماعت دو ٗیم (د ن طوٗر)‬

‫زان‬

‫ت ‪ٛ‬‬ ‫ٖ‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬
‫ع‬‫م‬ ‫۪‬ ‫ف‬ ‫چ‬ ‫م‬
‫ماحولہ ٮٹ ٕھ زیٲنۍ ٕہ یذۍ تذرن ٕہ ن ٕہ تصور ٮٹھ کولس منز دٲ ٕ ل ر یذان۔ گس ا ھرن ہنز یٲرۍ زٲنۍ‪ ،‬عن ہ یذٮن نٗین ن ٕہ ٗہ یذٗس وریاوس چ ٗھ یاقٲعذگی‬ ‫خ‬ ‫ٗ‬ ‫خ‬ ‫۪‬ ‫ہ‬ ‫٘‬ ‫۪‬ ‫پ‬ ‫سرۍ چ ٗھ پن ٗنہ ٗگس‪،‬خایذان ٕہ ن ٕہ‬
‫ٕ‬
‫٘‬ ‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬
‫ےا ‪ٛ‬نزۍ ٔمن‪ٛ‬زۍ گژھان۔اتھ وٲ سہ من‪ٛ‬ز چھ اچھر نسزیاونۍ مش ٗکل‪،‬توکٕنۍ چھ رسم الش ٕطکۍ شانہ نہ یٗ من شاٮن سٍنۍ حوٗرتھ آواز زاننہ نہ س ٕ جنہ مش ٗکل۔ لہزا چھ٘‬ ‫ٔ‬
‫ز‬
‫‪ٛ‬‬ ‫خ‬
‫م‬
‫ٕ ٗ ٕ ٗ‬ ‫ٗ‬ ‫ٗ‬ ‫ن‬ ‫ٗ ٕ ٕ‬ ‫ن‬ ‫ٕ‬ ‫ٕ‬ ‫ٕ ٕ‬ ‫ٗ‬ ‫نٗ‬ ‫خان کولس ٕ‬
‫من‬
‫‪ٚ‬‬ ‫ٖ‬ ‫‪ٚ‬‬
‫۔دی یِہ چھ٘ حظ ٘یلنہ توان نہ اتھ من‪ٛ‬ز چھ٘‬ ‫ٔ‬ ‫ِ‬ ‫ٔ‬ ‫٘‬
‫ِہ یاتٹھ نٗنہ د نن مذد ہنن ٕہ عنے زیان ہیچھ یک ق صدذ نٗن ٕہ دی ی ِٗہ ررعہہ خٲ ٗ ل رسن ٕہ‬
‫‪ٚ‬‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ٔ‬ ‫ٔ‬ ‫٘‬ ‫ہچ‬ ‫ٗ‬
‫ٕ‬ ‫ٗ‬ ‫ٗ‬ ‫ضروری ز ٗ زیان ی ھ یاویک دخالن ٕہ ر یذ ٗ منن سٍنۍ ن ٕہ ا ٗ‬
‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫ٖ‬
‫‪ٚ‬‬ ‫٘ ‪ٛ‬‬
‫ٔ‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ٔ‬ ‫۪‬ ‫ی‬
‫ٗدلرسن ہ یذ عنصر خٲمٗل آخان توے ہ ی ٗکہ زیان ھ یاون ٕہ یاتٹھ د ل وری ٕاونۍ زی ٕاد کارگس ن ٕہ انس دار یٲنٗت ر یذٗتھ۔سرٮن نٗن ٗہ گۅڈ ٕ کاتہہ د ل توزیاون ٕہ نن ٕہ نٗن ٗہ اتھ دی ی ِٗہ منز‬
‫ی‬ ‫ٔ‬ ‫چ‬ ‫ی‬ ‫ہ‬
‫٘‬ ‫٘‬ ‫‪ٚ‬‬
‫گژھ رسن ٕہ تٗنۍ ز ٗ سر ۪ٮن ٮٗن ٗیم ٔدی یِہ توزیاون ٕہ یٗ من ٗیم‬ ‫ٗ‬ ‫ہچ‬ ‫چ‬ ‫ت‬ ‫م لف ٘ ‪٘ ٛ‬‬
‫وریاون ٕہ آ ن ۪ین عن ہ یذ ععارػ دٗن ٕہ ن ٕہ تٗٹ ٕھ یٲ ھۍ ٮٗن ٗیم ا ھر نسزٕیاونس یا رسم السط ی ھ یاونس کن وان یاون ٕہ ۔ کوشش ٗ‬
‫ی‬ ‫ی‬ ‫ٔ‬ ‫ٗ‬ ‫ی‬ ‫ت‬ ‫٘‬
‫ٗ‬ ‫٘ ‪ٚ‬‬ ‫٘‪ٛ‬‬
‫۪‬
‫٘‬
‫ی‬ ‫ی‬ ‫ٔ‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ٔ‬ ‫ٗ‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫۪‬ ‫ہ‬ ‫ی‬
‫٘‬ ‫٘‬
‫س‬
‫ہہ ورٲے ۅدد تۅد وریٲ ٗوتھ من د نن‬ ‫ھر ن ٕہ ڈھ ٕ‬ ‫گژھ سرٮن یاتٹھ ٗٮٹھ ماحول فراہم رسن ٕہ ٮن پنن ٗہ یم ُ ٗنہ ٗ‬ ‫پ‬ ‫آخٲنی خان جٗمٹھ ن ٕہ لطف لٗٹھ کن۔ من د نن منز ن ٕہ د لو پ ۪ٮنر ٗ‬
‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫كہ ع‬ ‫٘‬ ‫مح ٗ ی ‪ٛ‬‬ ‫ٔ ہ‪ٚ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫چ‬ ‫ع‬ ‫ع‬ ‫ٕ‬ ‫ل‬ ‫ٕ‬ ‫ع‬
‫کاتہہ منے م طلب کرٗتھ کن ن ٕہ اتھ سٍنۍ سٍنۍ روزن فوظ ٗک یاز ٗ فشیٲنی طور چ ٗھ سرۍ دن یاہس ق پنن ٗہ مح ن ٕہ مح عمنر یان رسان۔ ٗ ٕہنز ن ٗہ عمنر ھن ٕہ کٲن ٗسہ ٕہ ی ٗذ‬
‫ت‬ ‫ل‬ ‫مت‬ ‫ن‬ ‫ی‬
‫‪٘ ٛ‬‬ ‫‪ٚ‬‬
‫م‬ ‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬
‫ہیچھ یاون ٕہ یا زورزنسدسن رسن ٕہ سٍنۍ ر یذان۔اتھ منز چ ٗھ سر ۪ٮن ہ یذۍ پٮٕنۍ تذرن ٕہ ن ٕہ مشٲہٗذٕ خٲ ٗل آخان۔‬
‫س‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘ ٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬ ‫‪ٚ‬‬
‫م‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ٗ‬ ‫ٗ‬ ‫٘‬
‫ٕجیح ٗنہ‬ ‫عمِہ ایذر چھ احی یاط ٗنہ ضروری ی ٗاکہ پٮٹھ صور ٗتحال ر یذ ٗ ن ٕہ ی ٕٲد تٹھ سر ۪ٮن ہ یذٗس ف طری ٗاظہارس کاتہہ توور تٹ ٗھ نٗنہ۔سر ۪ٮن ہ یذ نفی یا‬ ‫زیان یچھ یاو ٕتچ ٗہ ٗ‬
‫ہ‬
‫‪٘ ٛ‬‬
‫منز سرۍ پٮٕنۍ تذرنہ نہ احشاس یٲ ٗوتھ کان چھ ٘‬
‫سہ‬ ‫ۍ‬ ‫ٲن‬ ‫زی‬ ‫ھ‬‫ٹ‬ ‫ذر‬
‫‪ٛ‬‬
‫ای‬ ‫س‬ ‫الن‬ ‫خ‬ ‫چھ‪ ٚ‬ضروٗر ز عموٗمن چھ ٗیم کالس روٗمکٗس ماحولس من‪ٛ‬ز پٮ ٕنۍ ٹھ و ٕپبس من‪ٛ‬ز حوػ مرسوٗس رسان۔ ٔ‬
‫د‬
‫ٗ‬ ‫ہ ۪ن‬ ‫ٕ‬ ‫ت‬ ‫ک‬ ‫ٗ‬ ‫ٗ‬
‫‪ٛ ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ ٛ‬ش‬
‫چھن ٕہ خکوٗلس منز ن لیم رسن ٕہ تٗوان۔ خکوٗ ٕلح زیان چھ‪ ٚ‬رسم عنن زیٲنۍ ن ٕہ قٲعذن ٕہنزن یان یذٮن منز ن یذ۔‬

‫‪ٖ ٛ‬‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬
‫‪ٛ‬‬ ‫٘ ‪ٚ ٛ‬‬
‫سر ۪ٮن چ ٗھ خکوٗلچ ٕہ رسم زیٲنۍ ہ یذ تیوتھ حوػ آخان ز ٗ ٗیم چ ٗھ پنن ٗہ ٗف طری زیٲنۍ منز کٹھ رسنس منز حوػ ن ٕہ م یذچھ مرسوٗس رسان لہزا گژھ زیان ہی ھ یاونس منز نژ زیانی تیوظرؽ‬
‫٘‬ ‫چ‬
‫‪ٚ‬‬
‫‪ٚ‬‬ ‫چ‬ ‫ی‬‫ہ‬ ‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬ ‫ٖ‬ ‫٘‬
‫ہ‬ ‫ت‬ ‫ت‬ ‫٘‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫ی‬ ‫ھ‬
‫لگہ‬
‫اِہ سٍنۍ ٗ‬ ‫خ یال تھاون ٕہ ٮن۔ اگس وىر یاد نژ زیٲنۍ تیوظر نسوتہہ ُن ٗہ تھا ٗو ن ٕہ کالشس منز خارن ٕ سر ۪ٮن ٕکۍ ٗہوۍ موق ٕہہ فراہم ٗرس ن ی ِٕہ ہ ۪ی ٗکہ سہ زیان ہنر یٲ ھۍ یچھیٲ ٗوتھ۔ ٕ‬
‫٘‪ٛ‬‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫‪٘ ٛ ٛ‬‬
‫ہیچ ٘‬ ‫پ‬
‫گژھ نژ زیٲنی تیوظ ٕرچ اہمیت سمجن ٕہ تٗنۍ ن ٕہ تٹھ بش ن طر ھ یاویک ٗپٮٹھ ظرنق ٕہ‬ ‫زا‬ ‫لہ‬ ‫۔‬‫ہ‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ک‬ ‫گی‬ ‫٘سر ۪ٮن ہ ‪ٛ‬یذس ٗف طری اظہارس توچھر نہ ت ٘ہ ‪ٛ‬یذ طدن تھنر تہزتن نہ ٗشٲنی ر گا ری‬
‫ٗ‬ ‫ٗ‬ ‫ٕل‬ ‫ٗ‬ ‫ٕ ٗ‬ ‫ٕ ٗ‬
‫ٗ‬ ‫ت‬ ‫ٗ ‪ٚ‬‬ ‫٘ ٘‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ہچ‬
‫وریاون ٕہ ٮن نس زیان ی ھبس ن ٕہ نسنس منز تہنر ‪ ،‬سہل ن ٕہ انس دار یٲنت ر یذٗ۔‬

‫تدٲنی تو قع‪:‬‬
‫ٗ‬
‫٘‬
‫گژھ مخ یلف آوازٕ توٗزٗتھ یٗ من درم یان ب ۪ٮن ژار ٕتح ِٲلحیت ی ٕٲد۔‬ ‫ٗ‬ ‫ن‬ ‫ٮ‬‫۪‬ ‫ر‬ ‫س‬ ‫‪1‬۔‬
‫‪ٚ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫جمٲژن ﴿گسوٮن﴾ منز کٹھ یاتھ ہی ھ ی ٕاونۍ۔‬
‫چ‬ ‫‪2‬۔‬
‫‪ٔ ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ک‬ ‫یی‬
‫مذد ایذازٕ رستھ نس ٕتح ِٲلحیت ی ٕٲد ٕرسنۍ ۔‬ ‫د ل ‪/‬ص نن ٕہ ٕ‬
‫ذ‬ ‫ی‬ ‫‪3‬۔‬

‫انفرٲدی ن ٕہ احیمٲع طور نظم لن ٗہ خان ن ٕہ لفغ ٕہ لفغ ٕہ نس ٕتح مہار ی ٕٲد ٕرسنۍ ۔‬ ‫‪4‬۔‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬
‫دی یل پین ۪ین فعن منز توزیاو ٕتح مہار ی ٕٲد ٕرسنۍ۔‬ ‫‪5‬۔‬
‫‪ٛ‬‬
‫لفغ ٕہ راشس منز ٘ہ ۪رنس ٘رسن۔‬ ‫‪6‬۔‬
‫‪ٛ‬‬ ‫خ‬ ‫ک‬ ‫ٔ‪ٔ ٛ‬‬
‫پ‬
‫ساونۍ۔‬
‫زٲن ٕ‬ ‫ل‬
‫یانس ایذ ۍ ھۍ تولن ٕہ نن ٗہ وا ن ۪ین زیٲٮن ٕہ یذۍ فظ ٗ‬ ‫‪7‬۔‬
‫‪ٚ‬‬
‫وار معیٲری زیان ہیچھ ی ٕاونۍ۔‬ ‫وار‬ ‫ہ‬‫ن‬ ‫ۍ‬ ‫ن‬ ‫او‬‫ی‬ ‫رؼ‬ ‫ف‬ ‫ان‬ ‫ی‬ ‫م‬ ‫در‬ ‫ن‬‫اٮ‬‫زی‬ ‫ن‬ ‫ی‬‫۪‬ ‫ن‬‫گس نہ خکوٗلس من‪ٛ‬ز وریاونہ ننہ واخ‬ ‫‪8‬۔‬
‫ٕ ٕ ٕ‬ ‫ٕ‬ ‫ٕ ٗ ٕ‬ ‫ٗ ٕ‬

‫٘‬
‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫‪٘ ٛ‬‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫٘‬
‫اگہ تو ٘ر عالق ٕہ پنن ٗہ تولن ٕہ نٗن ٕہ واخٗن ۪ین زیاٮن منز چھ مۅلل ن ٕہ معیٲری ادب ت لیق رسن ٕہ آمت۔کٲس ٗر زیٲنۍ ہ یذ ادنی توٲر تد چھ سٮن ہین ؤ ٗرٮن‬
‫ح‬
‫ٗ‬ ‫ی‬ ‫اکھ‬ ‫ار‬
‫ٕ‬ ‫ی‬ ‫عی‬ ‫ا‬ ‫ی‬‫شٲن‬ ‫ٗ‬ ‫جموه و کشمنر ل‬
‫ھ‬‫چ‬
‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬ ‫٘ ٖ‬ ‫٘‬ ‫٘‬
‫ہہ‬‫ٹ‬‫ٗ‬ ‫ت‬ ‫ہ‬‫ن‬ ‫ان‬ ‫زی‬ ‫ر‬ ‫ی‬‫ٔ‬ ‫ہ‬ ‫ودن‬ ‫ھ‬ ‫ے‬ ‫و‬
‫ٕ‬ ‫ر‬
‫ٗ‬ ‫خا‬ ‫ۍ‬ ‫ن‬‫ٗ‬ ‫ح‬ ‫وا‬ ‫ہ‬ ‫ن‬‫ٗ‬ ‫ن‬ ‫ہ‬‫ولن‬‫ت‬ ‫ز‬‫من‬ ‫س‬ ‫الق‬ ‫ع‬ ‫ھ‬ ‫ٹ‬ ‫ت‬
‫‪ٚ‬‬ ‫ھ‬ ‫چ‬ ‫ہ‬
‫ٗ‬ ‫دوان۔ن‬ ‫روان‬ ‫ر‬‫ف‬
‫‪ٛ‬‬
‫ِہ زیٲنۍ ٕہ یذ ٗ ادنی کاروایک س‬ ‫ٗ‬ ‫ا‬ ‫ھ‬‫چ‬ ‫ام‬ ‫ی‬ ‫س‬ ‫ٗ‬ ‫ن‬ ‫و‬ ‫ھ‬‫ٹ‬‫ٮ‬‫۪‬ ‫پ‬ ‫ہ‬‫ن‬‫وق‬ ‫ٗ‬ ‫ذ‬
‫‪ٛ‬‬
‫ی‬ ‫ر‬
‫ٕ‬
‫ؒ‬
‫عالم‬ ‫ل‬ ‫ا‬ ‫د‬ ‫ی‬‫پ ۪ٮٹھ تھہلٗٹھ۔لل ۪دیذ نہ س‬
‫ٕ ٕ‬ ‫ٕ‬ ‫ٕ ٕ‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫ٕ ٕ‬ ‫ٕ‬
‫‪ٛ‬‬
‫مہ رسن ٕہ۔اتھ‬ ‫ج‬ ‫س‬‫ن‬ ‫ھ‬ ‫ٹ‬‫ٮ‬‫۪‬ ‫پ‬ ‫ز‬ ‫اون‬‫ی‬ ‫ر‬‫د‬ ‫‪Learning‬‬ ‫‪Outcome‬‬ ‫ٗ‬ ‫ذ‬ ‫ی‬
‫‪ٛ‬‬
‫ہ‬
‫ٕ‬ ‫ن‬ ‫اٮ‬‫زی‬ ‫زۍ‬ ‫گسن‬ ‫ی‬‫ا‬ ‫ہ‬ ‫ن‬ ‫اردو‬ ‫آے‬ ‫س‬ ‫ن‬ ‫ھن‬
‫ٕ ہیچ‬
‫ۍ‬ ‫ن‬‫م‬ ‫آ‬ ‫ہ‬ ‫ن‬‫ٗ‬ ‫د‬ ‫ز‬ ‫من‬ ‫سودس‬ ‫م‬ ‫ھ‬‫ٹ‬‫ت‬ ‫ان۔‬ ‫زی‬ ‫مادری‬ ‫ح‬ ‫ص‬ ‫یٲتھۍ چھ‪ ٚ‬پ ‪ٚ‬نن ٗہ چ ٗہ آیٲدی ٕہ ‪ٛ‬یذ پبشنر ٗح ٕ‬
‫ٕ‬ ‫ٕ ٕ‬ ‫٘‪ٚ‬‬ ‫ٕ‬ ‫ٕ‬
‫ٖ‬ ‫٘‬ ‫٘ ہچ‬ ‫ی ٘‬ ‫منز دنہ آمژ عملی سرگسم چھ‪ٚ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫آمژ ۔خٲنۍ وىر یاد ہ ۪ کن م ییٲدٗل سرگسم ن ٗہ وریٲ ٗوتھ تٹھ ی ھن ن ٕہ نسیاون تہنر ھودن ٕہ تہنر نن ٗہ۔‬ ‫ٗ ٕ ٕ‬‫ہ‬‫ن‬ ‫د‬ ‫مواد‬ ‫ٲلی‬ ‫ی‬ ‫م‬
‫ٗ ٗ‬ ‫ر‬ ‫طو‬ ‫ن‬ ‫ٗ ٕ ٕ‬

‫‪ٚ‬‬
‫ہیچ ٖ‬
‫ھیٕکۍ ول ن ٕہ ماحول‬

‫‪ٖٛ‬‬ ‫٘ ٘‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫‪،‬دییِہ‪ ٘ ،‬کِہ نہ ن ‪ٛ‬‬‫طٲیب علمن درس نہ عٲر درس ک یاتو من‪ٛ‬ز لۅ چہ لۅ چہ نظمہ ٔ‬
‫ژلہ۔‬ ‫ٗ‬ ‫ھ‬‫چ‬ ‫ذ‬ ‫می‬ ‫من‬ ‫ٗ‬ ‫ی‬ ‫ھ‬‫ٹ‬‫ژھ توزیک ن ٕہ توزیاویک موق ٕہہ ٗدن ٕہ ٮن‪،‬ت‬ ‫ٕ‬ ‫ن‬‫۪‬ ‫س‬ ‫ٕ ٕ ٕ ٕ‬‫ن‬ ‫ح‬ ‫ٕ کٗ کٗ ٕ‬ ‫ٗ‬ ‫ٕ‬ ‫‪‬‬
‫ٗ‬
‫٘‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫٘‬
‫گژھ ن ‪ٛ‬سیلک اتت طام رسن ٕہ ٮن۔‬ ‫ھ‬‫ٹ‬ ‫ا‬ ‫ی‬ ‫ن‬ ‫۪‬
‫ٮ‬ ‫ر‬ ‫س‬ ‫ن‬ ‫ٮ‬ ‫وال‬ ‫ژ‬ ‫ٲلحن‬ ‫ِ‬ ‫ص‬ ‫‪،‬دییِہ ‪،‬وا ہہ نہ مزاحنہ ک یانہ ۔مز ٗ‬
‫صو‬ ‫ٔ‬ ‫‪،‬خالہ‬ ‫ل‬ ‫ھ‬ ‫یار چ‬ ‫ا‬
‫ل‬ ‫ی‬ ‫ن‬ ‫ٮ‬ ‫ہ‬ ‫ن‬ ‫د‬ ‫مواد‬ ‫ق‬ ‫ت‬ ‫طٲ‬ ‫گژھ یٗ من معی ٕار‬ ‫‪‬‬
‫ت ٗ‬ ‫۪‬ ‫ٕ‬ ‫ٗ‬ ‫ٗ‬ ‫ٕ ٕ‬ ‫ق‬ ‫ٕ‬ ‫ٕ‬ ‫اخ‬ ‫م‬
‫ٗ‬ ‫ٕ‬ ‫ٗ‬ ‫م‬ ‫درس ٗک یاٮن سٍنۍ سٍنۍ ٗ‬
‫ٖ٘‬ ‫٘‬ ‫٘چ‬ ‫٘‬
‫گژھ توز ٕیکۍ ن ٕہ و ھیٕکۍ حنز ہٲ ٗوتھ ‪،‬ریرتو‪،‬نی وی‪،‬تیپ رتکارڑر پٮن ٗر توزیٲ ٗوتھ یٗ من متعلق کٹھ یاتھ رسن ٕہ یاتٹھ وٮن۔‬ ‫سر ۪ٮن ٗ‬ ‫‪‬‬
‫٘‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫ٗی ت ‪ٛ‬‬ ‫ٖ‬ ‫ٖ‬ ‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ٔ ‪ٔ ٛ‬پ ٗک‬ ‫‪ٚ‬‬
‫ت‬
‫ماحولہ م طٲ ٗق کٹھ یاتھ رسیک موق ٕہہ دٗٮن۔‬ ‫ٕ‬
‫ٕ‬ ‫پ‬ ‫ق‬
‫تود ماحول ن ٕہ ایذۍ ھس منز ریذن وال ۪ٮن وا عن ن ٕہ مشٲہٗذن نٗس ٗہ یا حنر روزن ٕہ ن ٕہ تٹھ ٮ۪۪ٹھ کٹھ یاتھ رس تح نسعٲب دٗنۍ۔ من ٗہ یذ ٗ‬ ‫‪‬‬
‫٘‬ ‫ٔ‪ٔ ٛ‬‬ ‫‪ٚ‬‬
‫‪ ٛ‬لیک‬ ‫سہ ل‬ ‫ک‬ ‫ت‬ ‫ٔ ٖ‬ ‫ک‬ ‫ی‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫خکوٗلس منز گژھن واخن ۪ین مخ یلف سرگسمٗین ٕہ یذ ٗ ررع ٗہہ ل ٕھیچ ٗہ مہارژ و ھیو دٗن ٕہ یاتٹھ زی ٕاد ودن ٕہ زی ٕاد موق ٕہہ دٗنۍ۔یانس ایذۍ ھۍ ماحولس نٗس ٗہ یاحنر روزن ن ٕہ بش ن ٗن ٕہ وٲلۍ واق ٕہہ ل عن منز بس‬
‫ھ‬ ‫ف‬ ‫پ‬ ‫پ‬ ‫ھ‬ ‫‪‬‬
‫٘‬
‫نسعٲب ٗدٮن۔‬
‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬
‫٘‬ ‫ل‬ ‫٘‬
‫حوِِہ افزٲنی ٕرسنۍ۔‬
‫ٕ‬
‫ت‬ ‫ی‬ ‫خ‬
‫مہ ن ٕہ یٲتھ نسیم ن ٕہ م ی ٗٲذب یب و رس منز نسن ٕہ یاتٹھ م لف نسوگسامن منز سرکت رسیک موق ٕہہ ٗدٮن۔ ٗ ہنز ٗ کاررسدگی یاتٹھ ‪،‬من‬ ‫ہ‬
‫ظ ٕ‬
‫ن‬ ‫‪‬‬

‫٘ ۪یک‬
‫اکہ صجیخ ن ٕہ حۅش حط کٲسر ل ھبس می ِٗہ فروغ۔‬ ‫زش‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫مت‬
‫نسن ٕہ ٗوز ٗ بس پٮ۪۪ٹھ نساون ٕہ نٗن ٕہ وٲلۍ نٗشان ٕہ ‪،‬امال ن ٕہ حۅ ط پٮ۪۪ٹھ غور رسن ٕہ یاتٹھ ٗوز ٗ ٗوز ٗ ژنن ٕہ ٕونۍ ٗدنۍ ی ٗ‬ ‫‪‬‬
‫٘‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫‪٘ ٛ ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫‪ٛ‬‬ ‫یٗ متعل ل‬ ‫‪ٛ‬‬
‫قذرنی ن طارن ٕہ یذۍ ععرنف ‪ٗ ،‬ت ٕہنز حوٗتصوٗرنی ن ٕہ رتگا ٔریگی کن طدن ٗھرن ن ٕہ من ق عن ٕہ یذ ٗ ا تعمالک موق ٕہ ٗدٮن۔‬
‫د‬ ‫ف‬ ‫٘‬ ‫ت‬ ‫‪‬‬
‫٘‬ ‫ٖ‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫٘‬
‫٘‬ ‫ت‬ ‫ل‬ ‫ت‬ ‫سہ‬ ‫ٗ‬ ‫ق‬ ‫ع‬
‫ر‬
‫ھاونۍ تٹھ توزتچن ن ٕہ نستچن مہارژن می ِٗہ ل یٲ ھۍ ن ٕہ د سن خان و ھیو۔میال کیا حۅش تٗون ن ط ٕار چھ۔‬ ‫کِہ‪ ،‬استہار یا ی مون ٕہ پٮن ٗر گژھن سر ۪ٮن آبٮن ت ٕ‬ ‫مہ‪،‬ص ٕ‬
‫ٗ‬
‫ماحولس لق مین‪ ،‬ل ٕ‬
‫مت‬ ‫‪‬‬

‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٚ‬‬
‫یان ٕہ وٲنۍ کٹھ یاتھ‪،‬ماحوییایکٗس موصوٗعس پٮ۪۪ٹھ لیکھن ٕہ آمژن ٗک یاٮن ن ٕہ مضموٗٮن ٕہ یذ ٗ ررع ٗہہ ماحول ٔرژھراون ٕہ یاتٹھ ن یذٲری ی ٕٲد ٕرسنۍ ن ٕہ تچ ٗہ ماحول دوس ن یاو ٕتح کوٗشش ٕرسنۍ۔‬ ‫‪‬‬

‫٘‬ ‫٘‬ ‫خٗ ع‬
‫ظر‪ NCF-FS 2023‬م طٲتٗق کٲسرٗ تدایک ق صدذ ن ٕہ ِٲلح ٗن ٕژ‬ ‫‪ 2.4.1‬کول ع لی ٗ‬
‫مہ خٲ ٕ‬
‫ٗ‬

‫زیان‪1-‬‬ ‫‪2.4.1‬‬

‫‪ 2.4.1.1‬ن ییٲدی سطخ‬

‫٘‬ ‫٘‬ ‫٘‬
‫‪-LO1.1.1‬اچھر چھ تھیک یٲتھۍ ل ۪یکھان۔ آوازٕ ن ٕہ آوازٕ نٗشان ٕہ وریٲ ٗوتھ چھ ل فظ ل ۪یکھان۔‬ ‫تھر‪ٛ‬کۍ یٲتھۍ منن دار خ یال‬
‫‪CG-1‬‬
‫‪ C-1.1‬مخ یلف موصوٗعن پٮ۪۪ٹھ چھ روٲنی خان ن ٕہ ن‬
‫ٖ ٖ‬ ‫٘ ‪ٚ‬‬ ‫٘‬ ‫٘ ک ٘‬
‫ٔ‪ٔ ٛ‬‬ ‫ییکۍ ہنر ہیچھان‬
‫ٕ‬ ‫و‬ ‫ت‬ ‫ھ‬ ‫چ‬ ‫ھ‬ ‫ت‬ ‫مش ٗ ل ج ٕ ٗ‬
‫و‬ ‫ٲ‬‫وری‬ ‫مِہ‬
‫‪ٛ‬‬ ‫یاوتھ رسان۔‬
‫‪-LO1.1.2‬یانس ایذۍ پکھۍ ماحولس منز چھ مخ یلف نٗشاٮن ن ٕہ عالمژن تچھایان۔‬ ‫‪ٛ‬‬
‫ٖ‬
‫الہ یاوتھ‬ ‫ی‬ ‫خ‬ ‫ہ‬ ‫ن‬ ‫ان‬ ‫ح‬ ‫م‬‫‪،‬زیٲنۍ ٘ہ ‪ٛ‬یذ ڈھاتچ ٗہ س‬
‫ٕ ٕ‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ن‬
‫‪ -LO1.1.3‬ظمن ن ٕہ یٲٮن منز چھ ہم آواز ل فظ تچھایان۔‬ ‫ٖ‬ ‫٘‬ ‫‪ٔ ٛ‬‬ ‫رسان ۔‬
‫‪ C-1.2‬کالشس منز ن ٗس ٕمن ٗہ ٕ‬
‫موادچ چھ وِاحت رسان۔‬
‫ٲظر نییذ ن ٕہ یانییذ توزن ٕہ یا نسن ٕہ نن ٕہ اظہار ن ٕہ وِاحت رسنس‬ ‫یی‬ ‫ع ٘ نظ‬
‫‪-LO1.1.4‬طایب لم چھ من‪ ،‬د نن ن ٕہ کٹھ یات ٕ ٗھ خ ٕ‬

‫قٲیل۔‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫پبش‬
‫مِہ‪،‬لۅکچن نفربٮن ٕہنز مۅحنصر‬
‫‪ C-1.3‬زیٲنۍ کش﴿ہاون ن ٕہ یاون‪،‬لۅکٕنۍ حۅۅ ٕونۍ ج ٕ‬
‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ن‬ ‫٘‬ ‫٘‬
‫ن ٕہ خ یاالٮن ٕہنز ر یاحت رس ٕتح کوٗشش رسان۔‬ ‫‪-LO1.1.5‬چھ ٔدیینن ن ٕہ ظمن منز ن ییٲدی یٲعاما‬ ‫زایکٲری‪،‬مۅحنصر نفرنس ن ٕہ کالس م یاحن ٕہ۔‬

‫‪ٛ‬‬
‫کِہ چھ تچھایان‪ ،‬اچھرن ہنز آوازٕ سمجٗٹھ چھ یٗمو سٍنۍ سروٗع ریذن وٲلۍ ل فظ ل ۪یکھان۔‬
‫‪-LO1.1.6‬ص ٕ‬

‫ت ‪ٛ‬‬
‫‪ -LO1.2.1‬عام کٹھ یا ٗ‬
‫ہہ ہ یذۍ ل فظ چھ زایان ن ٕہ وریاوان۔‬

‫ٔ‪ٔ ٛ‬‬
‫‪ -LO1.2.2‬یانس ایذۍ پکھۍ موحوٗد خاتورن ن ٕہ خایاوارن متعلق چھ ل ۪یکھان۔‬

‫‪ٛ ٚ‬‬
‫ۅوالہ ن ‪ٛ‬سژھان۔‬
‫ٕ‬ ‫ز‬‫‪ -LO1.2.3‬پنن ٗہ ضروٗرژ یاون ٕہ ن ٕہ زایکٲری خٲِل رسن ٕہ یاتٹھ چ ٗھ پنن ٗہ ماچ ٗہ زتوٗ من‬

‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬
‫‪ -LO1.2.4‬طایب علم چھ ٔدیی ِٕہ منز مصنف ٕر یذ ٗ ن طرن ٗہ ٕہح وِاحت رسان۔‬

‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫کِہ ہ یذ ۪ٮن ایگن ہ یذۍ یاو چھ ل ۪یکھان۔‬
‫ن یا ٗوم ٗژ یا ٗدن ٕہ آم ٗژ ص ٗ‬ ‫‪ -LO1.3.1‬یان‬

‫‪ٛ‬‬
‫ذپک ۪ٮن دہن ایگن ہ یذۍ یاو چ ٗھ ل ۪یکھان۔‬
‫‪ -LO1.3.2‬ی ٕ‬

‫٘‬
‫‪ٕ -LO1.3.3‬‬
‫خاد ج ٕ‬
‫مِہ چ ٗھ ن یاوان۔‬

‫پ‬
‫‪-LO1.3.4‬طایب علم ٗچھ اکھ واصخ ن ٕہ خامع زیٲنی بشکش ن یار رسان۔‬

‫‪ٛ‬‬ ‫پ‬
‫‪ -LO1.3.5‬طایب علم ٗچھ پنن ٗہ بشکشس منز مونس ظرنفو سٍنۍکٹھ یاتھ رسان۔‬

‫٘‬ ‫ْ‬ ‫‪CG-2‬‬
‫ۅوالہ ن ‪ٛ‬سژھان۔‬
‫ٕ‬ ‫‪-LO2.1.1‬پٮٕنۍ راے چ ٗھ طٲہر رسان ن ٕہ زایکٲری خٲِل رسن ٕہ یاتٹھ چ ٗھ‬ ‫‪ C-2.1‬مخ یلف مین سمچھنہ یاتٹھ چھ مخ یلف كہم ن ٕہ حکمت عملی (ایذازٕ لگاون‪،‬‬
‫ٔ‬ ‫‪ٛ‬‬
‫٘‬ ‫٘‬ ‫وٲكف ن ٕہ یاوٲكف عیارژن ٕہنزن‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ن‬ ‫پبصٮن گونی‪،‬تصور ) الگو رسان۔‬
‫‪ٔ -LO2.1.2‬دیینن‪ /‬ظمن ہ یذ ۪ٮن رسدارن متعلق چھ نییذ یا یانییذ آسن طٲہر رسان۔‬
‫٘ ‪ٛ‬‬
‫مخ یلف صکنن﴿ ننر ن ٕہ نظم﴾ ہ یذ‬
‫٘‬ ‫٘‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬ ‫سمحان ن ٕہ چھ ضروری پٮیچ ٕہ اخز رسان۔‬ ‫مواد نٗس ٗہ چھ اہم خ یاال‬
‫‪ C-2.2‬نسن ٕہ آمن ٗہ ٕ‬
‫‪-LO2.1.3‬ہم آواز فعن ہن ٕز حو ٗر چھ ن یاوان۔‬
‫ِل رس ٕتح ِٲلحیت ی ٕٲد‬
‫ن ییٲدی كہم خٲ ٗ‬

‫‪ٛ‬‬ ‫ٖ‬
‫ل‬
‫‪-LO2.1.4‬صکلو ٔررع ٕہہ ہاون ٕہ آمژ ٔدییل چ ٗھ فعن منز ل ۪یکھان۔‬ ‫رسان۔‬
‫٘‬
‫مِہ ل ۪یکھان۔‬
‫٘‬
‫ج‬ ‫صر‬ ‫م‬ ‫ھ‬ ‫چ‬ ‫ق‬ ‫ل‬ ‫‪-LO2.1.5‬یانس ٔا ‪ٛ‬یذۍ ٔپکھۍ موحود حنزن ﴿خایاوارن‪ ،‬کل ۪ٮن‪ ،‬یاعن﴾ متع‬
‫ٕ‬ ‫جن‬

‫٘‬
‫مِہ ل ۪یکھان۔‬
‫خاد ج ٕ‬
‫‪-LO2.2.1‬رٲنی اٗظہ ٕار یاتٹھ چھ ٕ‬

‫ن‬
‫‪ - LO2.2.2‬ظمن ن ٕہ ٔدیینن چ ٗھ رٲنی تذر٘ٮن سٍنۍ حوران۔‬
‫‪ٛ‬‬
‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬
‫ذپک ۪ٮن وہن ایگن ہ یذۍ یاو چھ ل ۪یکھان۔‬
‫‪-LO2.2.3‬ی ٕ‬
‫٘‬ ‫٘‬
‫وىزل‪٘ ،‬گٲلنۍ‪ ،‬لو‪ٚ‬‬
‫٘‬
‫‪ ،‬گو‪ٚ‬ب وع ٕٲر چھ‬ ‫‪-LO2.2.4‬تذرس‪ /‬لوچسس‪ ،‬ریگس یا وزنس متعلق مینن لۅکٹ‪ ،‬تو‪ٚ‬ڈ‪،‬‬

‫ادتعمال رسان۔‬

‫‪ٛ‬‬
‫‪-LO2.2.5‬دہن می۪ون ہ یذۍ یاو چ ٗھ ل ۪یکھان۔‬

‫‪ٚ‬‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫لیک‬
‫صیخ یٲتھۍ وریاوان۔حۅش حط چ ٗھ لیکھان۔‬
‫‪CG-3‬‬
‫‪ : LO3.1.1‬آواز نہ آواز نشانہ چ ٗھ ج‬
‫ٕ ٕ ٕ ٕ‬ ‫نستیب دٮن‪ ،‬ر یاحت رس٘ن‬ ‫‪ٕ C-3.1‬ھیح حکمت عملی چھ ادتعمال رسان ٗم یال‬
‫‪ٚ‬‬
‫ٖ ٘ لیک‬
‫‪ٚ‬‬ ‫ٖ‬ ‫٘‬ ‫٘‬ ‫مِہ ھٕیح ِٲلحیت ی ٕٲد‬ ‫ٕ‬ ‫سہل ن ٕہ زد ج‬
‫ٔ‬ ‫ی‬
‫‪ : LO3.1.2‬مۅحنصر جمِہ لیکھن ٕہ یاتٹھ چ ٗھ ہم آواز ل فظ وریاوان۔ عام وریاون ٕہ ن ن ٕہ وٲلۍ ل فظ ادتعمال ر ٗستھ چ ٗھ لۅکٕنۍ لۅ ٕکنۍ‬ ‫عیوان‪/‬ر لی عیوان‪ ،‬آعاز ‪ ،‬احی یام‪ ،‬ن ٕہ ننراگساػ ن یار رس٘ن۔‬ ‫ٖ ٖ‬ ‫س‬
‫رسان ن ٕہ پ ٕنن ٗہ ٗمدح ن ٕہ تذر٘ ٕتح یاوتھ رسان۔‬
‫٘ ‪ٚ‬‬ ‫٘‬
‫جمِہ لیکھان۔‬ ‫٘‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫‪ٚ‬‬
‫مہ سٍنۍ ن ٗہ چھ یاخان ز ٗ ٔن ٗستھ سمج یٗمو‬ ‫ٗ‬
‫‪ C-3.2‬واضع ن ٕہ مرتوط ننر ی ٕار ٗچھ لیکھان تی ٗ‬
‫٘‬ ‫‪ٛ ٛ‬‬
‫‪ : LO3.1.3‬ڈران یگ ‪/‬اٗستہار پٮن ٗر وچھٹھ چ ٗھ یٗ من پٮ۪۪ٹھ تذزنہ رسان۔‬ ‫موصوع‪/‬خ یال یا مین۔‬

‫٘‬ ‫٘‬
‫‪: LO3.2.1‬نظم ن ٕہ یٲتھ چ ٗھ لن ٗہ خان نسان۔‬ ‫خاد‬
‫اِہ‪ٕ ،‬‬
‫ی ٕ‬ ‫‪ C-3.3‬م یٲ ٗذب زایکٲری ن ٕہ ق صدذ ن ط ٗر یل تھٲ ٗوتھ چھ توسنر‪ ،‬دغو‬

‫ٔ‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫نظ ٔ‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬
‫م‪،‬دییل یا کاتہہ واق ٕہہ چ ٗھ یاد ر ٗستھ اداکٲری خان نن ٕہ ب ۪ٮن فعن منز پبش رسان۔‬
‫‪: LO3.2.2‬نظ ٔ‬ ‫مہ‪ ،‬دی ی ِٕہ ن ٕہ مکال ٕ‬
‫مہ ن یاوان۔‬ ‫ٕ‬

‫ٔ‪ٔ ٛ‬‬ ‫‪٘ ٘ ٛ‬‬
‫‪ٚ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ C-3.4‬تذرنسس منز چھ م ی ٗٲذب گسامر ن ٕہ ڈھاتچ ٕہ وریاوان۔‬
‫‪ : LO3.2.3‬یانس ایذۍ پکھۍ موحوٗد حنزن ٕہ یذۍ یاو چ ٗھ لیکھان۔‬

‫٘ ‪ٚ‬‬ ‫‪: LO3.3.1‬ج٘مِہ حیم ٘‬
‫گژھیک ن ٕہ ۅوالہ نٗشان وریٲ ٗوتھ چ ٗھ لۅکٕنۍ جمِہ لیکھان۔‬

‫‪ٚ‬‬ ‫ٔ‬
‫ارکہ‪/‬یازرس خکس ر ٗستھ چ ٗھ تٹھ متعلق مۅحنصر یٲتھۍ لیکھان۔‬ ‫ی‬ ‫نت‬
‫‪ : LO3.3.2‬بٗس آیٲنی سہرس‪/‬نزد کی ی ٗ‬

‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘چ ٘‬
‫‪ : LO3.4.1‬یان ٕہ و ھمت کاتہہ واقہہ یا خٲدنہ چ ٗھ پ ین ۪ین فعن منز یاوان۔‬

‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ٔ‬ ‫‪٘ ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫‪: LO3.4.2‬کاتہہ واقہہ یا مت طر وچ ٗھٹھ چ ٗھ تٹھ متعلق پٮٕنۍ راے طٲہر ر ٗستھ گسونس منز تحث و م یاحنہ رسان ن ٕہ پنن ٗہ‬
‫‪ٛ ٘ ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫نییذ ن ٕہ یا نییذی ہ یذ چ ٗھ اٗظہار رسان۔‬

‫٘‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫٘‬ ‫٘ل‬ ‫ٖ‬ ‫٘‬ ‫ل‬
‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫‪ : LO4.1.1‬دىہذ ٗزچ ٗہ زیذگی ٕہ یذ ۪ٮن مخ یلف مشنن چ ٗھ نسان ن ٕہ لیکھان ۔ میال‬
‫‪CG-4‬‬
‫آب ٕرژھراون‪،‬ریلوے‬ ‫‪ C-4.1‬فعن ٕہ یذٗس منن نس پٮ۪۪ٹھ چھ تحث رسان‪،‬توزن ٕہ ن ٕہ نسن ٕہ سٍنۍ چھ فعن‬
‫٘‬ ‫٘‬
‫٘‬ ‫رت‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫مخ یلف عیارژو سٍنۍ چھ ﴿خکوٗلک ن ٕہ‬
‫بشبس پٮ۪۪ٹھ گژھن وع ٕٲر۔‬ ‫ٕہ یذس رحنرس منز ٘ہ ۪رنس رسان۔‬
‫ر‬ ‫ن‬ ‫رح‬ ‫اکھ‬ ‫ذ‬‫ی‬
‫لف ٘ ‪ٛ‬‬
‫ہ‬ ‫ن‬ ‫ع‬ ‫ھ﴾‬ ‫ت‬ ‫و‬ ‫ٲ‬‫وری‬ ‫ہ‬ ‫ن‬‫گس ٘یک تذر٘‬
‫ٖ‬ ‫٘‬ ‫ٖ‬ ‫٘‬ ‫ٕ‬ ‫ٗ‬ ‫ٕ‬ ‫ٗ‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬
‫‪: LO4.1.2‬مین نسنس دوران نن ٕہ وال ۪ٮن ا ۪ویذ ۪ٮن فعن ٕہ یذۍ منے چ ٗھ زایان۔‬ ‫ٔر ٗرععو چھ‬ ‫‪ C-4.2‬فعن ٕہ یذٗس منن نس پٮ۪۪ٹھ چھ تحث رسان‪،‬توزن ٕہ نسن ٕہ ن ٕہ یاق‬ ‫ٖ‬
‫ٕ‬
‫ن یار رسان۔‬
‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ف‬ ‫ل‬
‫عن ٕہ یذس رحنرس منز ہ ۪رنس رسان۔‬

‫ح‬
‫‪ٔ : LO4.1.3‬دییِہ ٔن ٗستھ چ ٗھ خ یالن‪/‬ت لیق ِٲلحنژن توچھر ٗدوان۔‬

‫‪: LO4.1.4‬کٲسرٗ زیٲنۍ ٕہن ٕز مخ یلف آوازٕ ن ٕہ ل فظ چ ٗھ تھیک یٲتھۍ نسان۔‬

‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ٔ‪ٔ ٛ‬‬
‫‪ : LO4.1.5‬یانس ایذۍ پکھۍ موحوٗد حنزن ہ یذٗس یارس منز زانن ٕہ یاتٹھ چ ٗھ نسان۔‬

‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫‪: LO4.2.1‬دنفس منز ادتعمال ریذۍ ٕمنۍ ل فظ چ ٗھ جمنن منز وریاوان۔‬
‫ٕ‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫‪ٚ‬‬
‫‪: LO4.2.2‬دویم ۪ٮن ٕہ یذۍ خ یال توٗزٗتھ چ ٗھ پین ۪ین فعن منز وریاوان۔‬

‫‪ : LO4.2.3‬؛سمٲج ن ٕہ ماحوییٲنی مشنن متعلق چ ٗھ حشاس۔‬

‫‪: LO4.2.4‬نسمژ ٔدییِہ‪ /‬ن مہ متعلق چھ ‪ٚ‬یکھان نہ ٗیم ‪ٛ‬ییذ یا یا ‪ٛ‬ییذ ٘‬
‫آریک چ ٗھ اظہار رسان۔‬ ‫ن‬ ‫ٕ ن‬ ‫ٗل‬ ‫ٗ ظ ٗ‬ ‫ٗ ٕ‬

‫‪ٚ‬‬
‫‪ : LO4.2.5‬مخ یلف عزہن‪،‬توخاکن‪،‬حنزن‪ ،‬اہم دىہن متعلق چ ٗھ لیکھان۔‬

‫٘چ‬ ‫٘‬ ‫ٖ‬ ‫٘‬ ‫‪CG-5‬‬
‫‪-LO5.1.1‬سرۍ چ ٗھ ٔنسۍ من ۪ین ‪ ،‬و ھمن ۪ین ن ٕہ توزۍمن ۪ین واقعن ن ٕہ خاٮن متعلق پٮٕنۍ راے طٲہر رسان‪.‬‬ ‫عذگی خان کیان ٕہ ایان۔‬
‫ہہ یاقٲ ٕ‬ ‫پ‬
‫ظري چھ الننرنسی ٮٹ ٕ‬
‫‪ C-5.1‬گ ٗس نسن ٕہ خٲ ٕ‬
‫ل‬ ‫٘ ٘‬
‫ح‬ ‫ر‬
‫نسنس کن چھ زی ٕاد د سن ن ٕہ نس یخ‬
‫٘‬
‫‪ٔ -LO5.1.2‬نسۍمبس دنفس متعلق چ ٗھ پٮٕنۍ خ یال یاوان‪.‬‬ ‫‪ C-5.2‬الننرنسی پٮٹھ کیان ٕہ نسنس منز چھ دلرسن طٲہر رسان۔‬
‫ٗدوان۔‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ٗ ٔ ٔ‬
‫ہہ منز ادتعمال رسان۔‬
‫‪-LO5.1.3‬توزۍمنۍ توۍ ل فظ چ ٗھ کٹھ یات ٗ‬

‫‪ٛ‬‬
‫صیخ یب و لہج ن ٕہ روٲنی خان‬
‫‪-LO5.1.4‬نظمہ نہ یٲتھ چ ٗھ لن ٗہ منز نہ اداکٲری خان پبش رسان۔ ننر نہ نظم چ ٗھ ج‬
‫ٕ‬ ‫ٕ‬ ‫ٕ ٕ‬
‫‪ٚ‬‬
‫س جٗمٹھ نسان ن ٕہ لیکھان۔‬

‫‪ٚ‬‬
‫الو چ ٗھ دو ٗیم تذرنس نسان ن ٕہ سمحان‪.‬‬
‫‪-LO5.1.5‬درس ٗک یاتو ع ٕ‬

‫‪ٚ ٘ ٛ‬‬ ‫ٗ‬ ‫م‬ ‫‪ٚ‬‬
‫مِہ لیکھان‪.‬‬ ‫س‬ ‫س‬
‫‪-LO5.2.1‬ر م ن ٕہ عٲر ر م حط چ ٗھ لیکھان ن ٕہ دٗن ٕہ آ بٗس موصوعس پ ۪ٮ۪ٹھ چ ٗھ کٮتہہ ج ٕ‬

‫‪-LO5.2.2‬ماحولس متعلق چ ٗھ حشاس ن ٕہ ن یذار‪.‬‬

‫ماد ی ٕاونۍ ن ٕہ منداد ل ٗفظ چ ٗھ سمحان ن ٕہ‬ ‫ج‬ ‫یاوی ٕق‬
‫وٲخذ ی ٕاونۍ ن ٕہ مع ی ٕاونۍ‪ ،‬نس ی ٕاونۍ ن ٕہ ٕ‬
‫‪ٗ -LO5.2.3‬کۍ شم چ ٗھ ژاران۔ ٗ‬
‫‪ٚ‬‬
‫لیکھان۔‬

‫‪ٖٚ‬‬
‫مہ ‪ ،‬دیی ِٕہ ‪ ،‬ن ‪ٛ‬س ۪ن ٕژچھ٘ نسان ن ٕہ ننین توزیاوان۔‬ ‫ن‬ ‫‪ٗ -LO5.2.4‬‬
‫کٲسر ۍیٲتھ‪ ،‬ظ ٕ‬

‫‪ٚ‬‬ ‫٘‬
‫‪-LO5.2.5‬مخ یلف عزہن‪ ،‬توخاکن‪ ،‬حنزن‪ ،‬اہم دىہن متعلق چھ٘ لیکھان۔‬

‫‪ٛ‬‬
‫مہ منز چھ٘ فرؼ رسان۔‬ ‫ن‬
‫‪-LO5.2.6‬ننر ن ٕہ ظ ٗ‬

‫‪ٚ‬‬
‫ہیچ‬ ‫‪ٚ‬‬
‫آمژ یذرنس عمل‬
‫تجونز رسن ٕہ ٕ‬ ‫ھن نس‬ ‫دبق‪/‬موصوع‬ ‫رتٹھ‬
‫٘‬ ‫ن‬
‫‪Toy based pedagogy‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫‪ٔ -LO2.1.2‬دیینن‪ /‬ظمن ہ یذ ۪ٮن رسدارن متعلق چھ نییذ یا یانییذ آسن طٲہر رسان۔‬ ‫٘ ‪ٚ‬‬
‫دبق ی منر ‪2-1‬‬ ‫گۅڈٕن ٗ ‪ٚ‬یک رتٹھ‬
‫‪ٚ‬‬
‫٘‬
‫یماسن پٮٹھ مٮن ہی ھیک ظرنق ٕہ‬
‫چ‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬ ‫ٖ‬
‫‪-LO2.1.3‬ہم آواز فعن ہن ٕز حو ٗر چھ ن یاوان۔‬
‫زوٗن ٗہ رسو خال‬
‫‪Pedagogy) (Experiential Learning‬‬ ‫ن‬
‫‪ - LO2.2.2‬ظمن ن ٕہ ٔدیینن چ ٗھ رٲنی تذر٘ٮن سٍنۍ حوران۔‬
‫‪ٚ‬‬ ‫وم آزٲدی‬
‫ت ٗ‬
‫٘‬
‫تذر٘ٮن پٮ۪۪ٹھ مٮن ہی ھیک ظرنق ٕہ‬
‫چ‬ ‫٘‬
‫مِہ ل ۪یکھان۔‬
‫خاد ج ٕ‬
‫‪-LO2.2.1‬رٲنی اٗظہ ٕار یاتٹھ چھ ٕ‬

‫)‪(Art integrated Pedagogy‬‬ ‫ۅوالہ ن ‪ٛ‬سژھان۔‬ ‫‪-LO2.1.1‬پٮٕنۍ راے چ ٗھ طٲہر رسان ن ٕہ زایکٲری خٲِل رسن ٕہ یاتٹھ چ ٗھ‬ ‫‪ٚ ٚ‬‬
‫ٕ‬ ‫دبق ی منر ‪4-3‬‬ ‫دو ٗیم رتٹھ‬
‫‪ٚ‬‬
‫ہیچ ٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬ ‫٘‬
‫فن ن ٕہ زان وریٲ ٗوتھ ھیاویک ظرنق ٕہ‬ ‫‪-LO2.1.3‬ہم آواز فعن ہن ٕز حو ٗر چھ ن یاوان۔‬ ‫‪ٛ‬‬
‫سرۍ ٗگ ی ٘ذن‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬
‫‪-LO2.1.4‬صکلو ٔررع ٕہہ ہاون ٕہ آمژ ٔدییل چ ٗھ فعن منز ل ۪یکھان۔‬
‫ٕرنۍ عاد‬
‫‪ٛ‬‬
‫۪‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ی‬ ‫٘‬
‫ذپک ۪ٮن وہن ا گن ہ یذۍ یاو چھ لیکھان۔‬
‫‪-LO2.2.3‬ی ٕ‬
‫٘‬
‫‪Sports Integrated Pedagogy‬‬ ‫مِہ ل ۪یکھان۔‬
‫٘‬ ‫‪-LO2.1.5‬یانس ٔا ‪ٛ‬یذۍ ٔپکھۍ موحود حنزن ﴿خایاوارن‪ ،‬کل ۪ٮن‪ ،‬یاعن﴾ متع‬ ‫‪ٚ ٚ‬‬
‫ٕ‬ ‫ج‬ ‫صر‬ ‫م‬
‫جن‬ ‫ھ‬ ‫چ‬ ‫ق‬ ‫ل‬ ‫دبق ی منر ‪6-5‬‬ ‫ن ‪ٚ‬ست ٗیم رتٹھ‬
‫‪ٚ‬‬
‫٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬
‫ٗگ یذنس سٍنۍ مرتوٗط ہی ھیک ظرنق ٕہ‬
‫چ‬ ‫مِہ ل ۪یکھان۔‬
‫خاد ج ٕ‬
‫‪-LO2.2.1‬رٲنی اٗظہ ٕار یاتٹھ چھ ٕ‬ ‫ہون ٗہ تچ ٗہ‬
‫‪ٛ‬‬
‫‪ٛ‬‬ ‫٘‬
‫ذپک ۪ٮن وہن ایگن ہ یذۍ یاو چھ ل ۪یکھان۔‬
‫‪-LO2.2.3‬ی ٕ‬
‫ہمذردی‬

‫ۅوالہ ن ‪ٛ‬سژھان۔‬ ‫‪-LO2.1.1‬پٮٕنۍ راے چ ٗھ طٲہر رسان ن ٕہ زایکٲری خٲِل رسن ٕہ یاتٹھ چ ٗھ‬ ‫‪ٚ‬‬
‫)‪(Art integrated Pedagogy‬‬ ‫ٕ‬ ‫دبق ی منر ‪8-7‬‬ ‫ژوٗ ٗرم رتٹھ‬
‫‪ٚ‬‬ ‫٘‬
‫ہیچ ٘‬ ‫۪‬
‫٘‬ ‫ع‬ ‫ک‬ ‫‪-LO2.1.5‬یانس ٔا ‪ٛ‬یذۍ ٔپک‬
‫فن ن ٕہ زان وریٲ ٗوتھ ھیاویک ظرنق ٕہ‬ ‫ک‬
‫مِہ لی ھان۔‬ ‫ج‬ ‫صر‬ ‫م‬ ‫ھ‬ ‫چ‬ ‫ق‬ ‫ل‬ ‫مت‬ ‫ن﴾‬‫اع‬‫ی‬ ‫ن‪،‬‬‫ٮ‬‫۪‬ ‫ل‬ ‫اوارن‪،‬‬‫ای‬‫﴿خ‬ ‫زن‬ ‫ن‬ ‫ح‬ ‫ود‬ ‫موح‬ ‫ھۍ‬
‫ٕ‬ ‫ن‬‫ج‬ ‫حنگل‬

‫ماحول‬

‫‪Toy based pedagogy‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬ ‫‪ٚ‬‬ ‫‪ٛ‬‬
‫‪-LO2.1.3‬ہم آواز فعن ہن ٕز حو ٗر چھ ن یاوان۔‬ ‫دبق ی منر ‪9-‬‬ ‫یٲن ٗژم رتٹھ‬
‫‪ٚ‬‬
‫٘‬
‫یماسن پٮٹھ مٮن ہی ھیک ظرنق ٕہ‬
‫چ‬ ‫ن‬
‫‪ - LO2.2.2‬ظمن ن ٕہ ٔدیینن چ ٗھ رٲنی تذر٘ٮن سٍنۍ حوران۔‬
‫م ۪ی ٕو‬
‫٘‬
‫‪Pedagogy) (Experiential Learning‬‬ ‫ک‬ ‫۪‬
‫مِہ لی ھان۔‬
‫٘‬
‫ج‬ ‫صر‬ ‫م‬ ‫ھ‬ ‫چ‬ ‫ق‬ ‫ل‬ ‫ع‬‫مت‬ ‫ن﴾‬‫اع‬‫ی‬ ‫ن‪،‬‬‫ٮ‬ ‫ل‬ ‫ک‬ ‫اوارن‪،‬‬‫ای‬‫﴿خ‬ ‫زن‬ ‫ن‬ ‫ح‬ ‫ود‬ ‫موح‬ ‫ھۍ‬ ‫‪-LO2.1.5‬یانس ٔا ‪ٛ‬یذۍ ٔپک‬
‫ٕ‬ ‫ن‬‫ج‬ ‫۪‬
‫‪ٚ‬‬
‫٘‬
‫تذر٘ٮن پٮ۪۪ٹھ مٮن ہی ھیک ظرنق ٕہ‬
‫چ‬ ‫‪ٛ‬‬
‫‪-LO2.2.5‬دہن می۪ون ہ یذۍ یاو چ ٗھ ل ۪یکھان۔‬

‫‪Toy based pedagogy‬‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬
‫‪-LO2.1.4‬صکلو ٔررع ٕہہ ہاون ٕہ آمژ ٔدییل چ ٗھ فعن منز ل ۪یکھان۔‬ ‫‪ٚ ٚ‬‬
‫دبق ی منر ‪11-‬‬ ‫دٮ ٗیم رتٹھ‬
‫‪ٚ‬‬
‫٘‬
‫یماسن پٮٹھ مٮن ہیچھیک ظرنق ٕہ‬ ‫٘‬
‫ک‬ ‫۪‬
‫مِہ لی ھان۔‬
‫٘‬
‫ج‬ ‫صر‬ ‫م‬ ‫ھ‬ ‫چ‬ ‫ق‬ ‫ل‬ ‫ع‬‫مت‬ ‫ن﴾‬‫اع‬‫ی‬ ‫ن‪،‬‬‫ٮ‬ ‫ل‬ ‫ک‬ ‫اوارن‪،‬‬‫ای‬‫﴿خ‬ ‫زن‬ ‫ن‬ ‫ح‬ ‫ود‬ ‫موح‬ ‫ھۍ‬ ‫‪-LO2.1.5‬یانس ٔا ‪ٛ‬یذۍ ٔپک‬ ‫٘‬
‫۪‬
‫ٕ‬ ‫ن‬‫ج‬ ‫میوٲزٗن ھھ ۪ٮن چ ۪ٮن‬
‫٘‬ ‫٘‬
‫‪Pedagogy) (Experiential Learning‬‬ ‫٘‬ ‫٘‬
‫‪-LO2.2.4‬تذرس‪ /‬لوچسس‪ ،‬ریگس یا وزنس متعلق مینن لۅکٹ‪ ،‬تو‪ٚ‬ڈ‪ ،‬وىزل‪ ،‬گٲلنۍ‪ ،‬لو‪ ، ٚ‬گو‪ٚ‬ب وع ٕٲر‬
‫‪ٚ‬‬
‫٘ پ ۪ م ہیچ ٘‬ ‫چھ ادتعمال رسان۔‬
‫تذرٮن ٮ۪ٹھ ٮن ھیک ظرنق ٕہ‬

‫‪ٛ‬‬
‫‪-LO2.2.5‬دہن می۪ون ہ یذۍ یاو چ ٗھ ل ۪یکھان۔‬

‫)‪(Art integrated Pedagogy‬‬ ‫ۅوالہ ن ‪ٛ‬سژھان۔‬ ‫‪-LO2.1.1‬پٮٕنۍ راے چ ٗھ طٲہر رسان ن ٕہ زایکٲری خٲِل رسن ٕہ یاتٹھ چ ٗھ‬ ‫ٔ ‪ٚ‬‬
‫ٕ‬ ‫دبق ی منر ‪12-11‬‬ ‫س ٗیم رتٹھ‬
‫‪ٚ‬‬
‫ہیچ ٘‬ ‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬ ‫ٔ‬
‫فن ن ٕہ زان وریٲ ٗوتھ ھیاویک ظرنق ٕہ‬ ‫‪-LO2.1.4‬صکلو ررع ٕہہ ہاون ٕہ آمژ ٔدییل چ ٗھ فعن منز ل ۪یکھان۔‬ ‫ٖ‬ ‫ٔ‬
‫گس چھ‪ ٚ‬خالن‬
‫‪Toy based pedagogy‬‬ ‫٘‬
‫‪ٚ‬‬ ‫مِہ ل ۪یکھان۔‬
‫خاد ج ٕ‬
‫‪-LO2.2.1‬رٲنی اٗظہ ٕار یاتٹھ چھ ٕ‬ ‫ٖ ‪ٚ‬‬
‫یماسن پ م ہیچ ٘‬
‫ھیک ظرنق ٕہ‬ ‫ٮٹھ ٮن‬ ‫یلو توخاؽ‬
‫‪ٛ‬‬ ‫ل‬
‫‪Pedagogy) (Experiential Learning‬‬ ‫‪-LO2.1.4‬صکلو ٔررع ٕہہ ہاون ٕہ آمژ ٔدییل چ ٗھ فعن منز ل ۪یکھان۔‬
‫‪ٚ‬‬
‫٘ پ ۪ م ہیچ ٘‬
‫ھیک ظرنق ٕہ‬ ‫تذرٮن ٮ۪ٹھ ٮن‬
‫٘‬
‫مِہ ل ۪یکھان۔‬
‫خاد ج ٕ‬
‫‪-LO2.2.1‬رٲنی اٗظہ ٕار یاتٹھ چھ ٕ‬
‫٘‬ ‫٘‬
‫وىزل‪٘ ،‬گٲلنۍ‪ ،‬لو‪ٚ‬‬
‫٘‬
‫‪ ،‬گو‪ٚ‬ب وع ٕٲر‬ ‫‪-LO2.2.4‬تذرس‪ /‬لوچسس‪ ،‬ریگس یا وزنس متعلق مینن لۅکٹ‪ ،‬تو‪ٚ‬ڈ‪،‬‬

‫چھ ادتعمال رسان۔‬

ਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪਾਠਕਰਮ ਵੇਰਵਾ ਸ਼ਰੈਣੀ : ਦੂਜੀ
ਐਸ. ਸੀ. ਈ. ਆਰ. ਟੀ. ਸਰੀਨਗਰ ਜੰ ਮੂ ਐਡ

SCERT Srinagar (J&K) Academic Calendar Cum Syllabus Session 2024-25 Subject Punjabi Class 2nd

ਕਰਮ ਸਮਾਂ ਪਾਠ/ਖਵਸ਼ਾ ਯੋਗਤਾ ਖਸਿੱ ਿਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਸੁਝਾਈ ਗਈ ਖਸਖਿਆ ਪ੍ਖਕਖਰਆ
ਸੰ ਖਿਆ
Time Content Competency Learning outcome Suggestive activities
Sr. No
੧ ਪਖਿਲਾ ਅਰਦਾਸ (ਕਖਵਤਾ)।। ਬਖਚਆਂ ਨੂੰ ਕਖਵਤਾ ਪੜਨ ਦੀ ਸਮਝ ਦਸੀ ਜਾਵੇ। P201:ਕਖਵਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਬਿੱ ਧ ਢੰ ਗ ਨਾਲ ਉਚਾਰਨਾ। P202:ਖਨਮਰਤਾ ਬਖਚਆਂ ਨੂੰ ਖਨਮਰਤਾ ਸਖਿਤ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਲਈ
ਮਿੀਨਾ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਜੀਵਨ, ਿੁਨਰ, ਰਚਨਾਤਮਕ ਖਲਿਣ ਦੀ ਪੇੇ੍ਖਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਿੜੇ ਕਰਕੇ ਕਲਾਸ ਖਵਿੱ ਚ ਇਿ
ਸਖਿਤ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਖਵਧੀ। P203:ਕਿਾਣੀ ਖਵਚਲੇ ਅੰ ਖਿ੍ਵ ਭਾਵਾਂ
ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਚੂਿੀ (ਕਿਾਣੀ)।। ਮੁਿਾਰਤ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਖਵਧੀ ਸਮਝਾਈ ਜਾਵੇ। ਬਚੇ ਨੂੰ ਕਿਾਣੀ ਖਵਚਲੇ ਪਾਤਰਾਂ
ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣਾ। P204:ਬਚਾ ਸਿੀ ਢੰ ਗ ਨਾਲ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਰੋਚਕ
ਨੂੰ ਪੜ ਕੇ ਸਟੇਜ ਤੇ ਖਿਡਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਢੰ ਗ ਨਾਲ ਖਲਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣੇ।
੨ ਦੂਜਾ ਮਿੀਨਾ ਜੰ ਮੂ ਸ਼ਖਿਰ (ਲੇ ਿ) ਪੜਨ ਦੀ ਸਮਝ, ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਖਲਿਣ P205:ਬਖਚਆਂ ਨੂੰ ਜੰ ਮੂ ਸ਼ਖਿਰ ਬਾਰੇ ਸੰ ਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਖਦਿੱ ਤੀ ਜਾਵੇ। ਬਖਚਆ ਨੂੰ ਜੰ ਮੂ ਸ਼ਖਿਰ ਬਾਰੇ ਦਖਸਆ ਜਾਵੇ, ਮੋਬਾਇਲ

ਦੀ ਮੁਿਾਰਤ ਕਖਵਤਾ ਖਵਚਲੇ ਖਿ੍ਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣਾ। ਫੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ, ਜੰ ਮੂ ਸ਼ਖਿਰ ਦੀ ਸੰ ਸਖਕਰਤੀ, ਕਲਾ
P206:ਜੰ ਮੂ ਸ਼ਖਿਰ ਦੇ ਇਖਤਿਾਸਕ ਤਿੱ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਦਖਸਆ ਜਾਵੇ।
P207:ਕਖਵਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਬਿੱ ਧ ਢੰ ਗ ਨਾਲ ਪੜਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਦਖਸਆ ਜਾਵੇ।

ਬਾਰੇ ਖਪਆਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
੩ ਤੀਜਾ ਮਿੀਨਾ ਸਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ (ਜੀਵਨੀ) ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ P208:ਸਮਾਖਜਕ ਅਤੇ ਧਾਰਖਮਕ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ। ਬਖਚਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਖਿਬ ਦੇ ਖਤੰ ਨ ਸੁਖਨਿਰੀ ਅਸੂਲਾਂ ਤੇ

ਜਾਵੇ। ਖਵਆਕਰਨ ਖਵਚ ਨਾਂਵ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ P209:ਅਖਧਆਤਮਕ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖਿ੍ੜ ਕਰਵਾਉਣਾ। P2010:ਸਿੀ ਢੰ ਗ ਤੁਰਨ ਦੀ ਜਾਚ ਦਸੀ ਜਾਵੇ, ਬਖਚਆਂ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾਈ
ਜਾਵੇ, ਲੰਗਰਾਂ ਖਵਿੱ ਚ ਜਾਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਖਵਿੱ ਧੀ
ਜਾਵੇ। ਨਾਲ ਖਲਿਣ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ।
ਕਰਵਾਈ ਤਾਂ ਜਾਵੇ।
੪ ਚੋਥਾ ਮਿੀਨਾ ਬਾਲਾਂ ਲਈ ਖਸਖਿਆ (ਕਖਵਤਾ) ਕਖਵਤਾ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਸਿੀ ਢੰ ਗ ਨਾਲ P2011:ਬਖਚਆਂ ਨੂੰ ਚੰ ਗੀ ਸਖਿਤ, ਚੰ ਗਾ ਭੋਜਨ, ਚੰ ਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਬਖਚਆਂ ਨੂੰ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰੇਖਰਆ
ਮੈਂ ਤੇ ਖਚੜੀ (ਕਖਵਤਾ) ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਖਵਆਕਰਨ ਖਵਚ ਉਲਟ ਭਾਵੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਸੀਆਂ ਜਾਣ। P2012:ਸਮਾਜ ਪਰਤੀ ਬਖਚਆਂ ਦਾ ਅਖਧਕਾਰ। ਜਾਵੇ।ਕਖਵਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਅ ਬਿੱ ਧ ਢੰ ਗ ਨਾਲ ਪਖੜਆ ਜਾਵੇ

ਬਾਰੇ ਦਖਸਆ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਬਖਚਆਂ ਨੂੰ ਕਖਵਤਾ ਜ਼ਬਾਨੀ ਯਾਦ ਕਰਵਾਈ
ਜਾਵੇ
੫ ਪੰ ਜਵਾਂ ਕਰ ਭਲਾ ਿੋ ਭਲਾ (ਕਿਾਣੀ) ਕਿਾਣੀ ਦਾ ਸਿੀ ਢੰ ਗ ਨਾਲ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। P2013:ਕਿਾਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਬੋਲ ਕੇ ਦਿੱ ਸਣਾ। P2014:ਕਿਾਣੀ ਬਖਚਆਂ ਨੂੰ ਚੰ ਗੇ ਮੰ ਦੇ ਦੀ ਜਾਚ ਦਸੀ ਜਾਵੇ। ਬਖਚਆਂ ਦੀ
ਮਿੀਨਾ ਖਵਚਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਖਕਰਦਾਰ ਖਨਭਾਉਣਾ। ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਸਖਿਤ ਵੇਿੀ ਜਾਵੇ।

੬ ਛੇਵਾਂ ਮਿੀਨਾ ਗੜੁੰ ਮ (ਕਿਾਣੀ) ਬਖਚਆਂ ਨੂੰ ਕਿਾਣੀ ਦਾ ਿੁਨਰ ਦਖਸਆ ਜਾਵੇ। ਬਖਚਆਂ P2015:ਕਿਾਣੀ ਖਵਚਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜਨਾ ਤੇ ਸਮਝਣਾ। ਬਖਚਆਂ ਨੂੰ ਕਿਾਣੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਦੀ ਖਵਿੱ ਧੀ ਦਸੀ ਜਾਵੇ
ਅਤੇ ਕਿਾਣੀ ਖਵਚਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਟੇਜ ਤੇ ਿੇਖਡਆ
ਨੂੰ ਕਖਵਤਾ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਸੀ ਜਾਵੇ। ਕਖਵਤਾ ਦੀ P2016:ਖਲਿਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਕਿਾਣੀ ਦੁਆਰਾ। P2017:ਬਖਚਆਂ ਖਵਿੱ ਚ
ਸੁੰ ਦਰ ਬਾਲ (ਕਖਵਤਾ) ਜਾਵੇ। ਬਖਚਆਂ ਨੂੰ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ
ਪਖਰਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ਸਮਾਖਜਕ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ। P2018:ਬਖਚਆਂ ਨੂੰ ਚੰ ਗੀ ਸਖਿਤ,
ਪਰੇਖਰਆ ਜਾਵੇ।
ਚੰ ਗਾ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਚੰ ਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਦਸੀਆਂ ਜਾਣ। P2019:ਅਗੇਤਰ

ਅਤੇ ਖਪਛੇਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਾਈ ਜਾਵੇ। P2020:ਨਾਂਵ ਅਤੇ ਪੜਨਾਂਵ

ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ।
੭ ਸਿੱ ਤਵਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕੋਣ (ਕਿਾਣੀ) ਬਖਚਆਂ ਨੂੰ ਵਿੱ ਧ ਤੋਂ ਵਿੱ ਧ ਕਿਾਣੀ ਪੜਨ ਦਾ ਸਿੀ P2021:ਕਿਾਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਅਤੇ ਬੋਲ ਕੇ ਦਿੱ ਸਣਾ। P2022:ਕਿਾਣੀ ਬਖਚਆਂ ਨੂੰ ਪੰ ਜ ਖਵਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦਖਸਆ ਜਾਵੇ। ਬਖਚਆਂ
ਮਿੀਨਾ ਤਰੀਕਾ ਦਖਸਆ ਜਾਵੇ। ਖਵਚਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਖਕਰਦਾਰ ਖਨਭਾਉਣਾ। ਨੂੰ ਚੰ ਗੇ ਗੁਣ ਗਰਖਿਣ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰੇਖਰਆ ਜਾਵੇ।

ਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦਾ ਢੰ ਗ ਸ਼ਰਣ
ਐਸ. ਸੀ. ਈ. ਆਰ. ਟੀ. ਸਰੀਨਗਰ ਜੰ ਮੂ ਐਡ ੈ ੀ ਦੂਜੀ (ਕੁਲ ਅੰਕ : ੫੦ )

SCERT Srinagar (J&K) Pattern Of Assessment Class : 2nd Maximum Marks:50

ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਪੜ੍ਹਨ ਕੌ ਸ਼ਲ (ਕੁਲ ਅੰ ਕ ੧੦) ਹਦਿੱ ਤੇ ਗਏ ਅਣਹਿਠੇ ਹਨਬੰ ਧ ਨੰ ਪੜ੍ ਕੇ ਪਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸਿੀ ਉੱਤਰ ਚੁਣੋ।

ਹਿਵੇਂ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਭਰੋ ਸਿੀ ਿੋੜ੍ ਹਿਲਾਉ ,ਦੋ ਅਿੱ ਖਰੀ ਅਤੇ ਹਤੰ ਨ ਅਿੱ ਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਿੋੜ੍।

ਭਾਗ ਦਿਾ ਵਾਰਤਕ ਕੁਲ ਅੰ ਕ ੧੫: ਸੰ ਬੰ ਹਧਤ ਪੁਸਤਕ ਹਵਿੱ ਚੋਂ ਹਨਬੰ ਧ ਚੋਂ ਪਰਸ਼ਨ ਹਿਵੇਂ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਭਰੋ ਿੋੜ੍ ਹਿਲਾਉ ਸਿੀ ਉੱਤਰ ਚੁਣੋ ਆਹਦ।

ਤਸਵੀਰ ਨੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਭਰੋ , ਸਿੀ ਉੱਤਰ ਹਦਓ , ਿੋੜ੍ ਹਿਲਾਉ ਆਹਦ।

ਭਾਗ ਤੀਿਾ ਹਵਆਕਰਣ ਕੁਲ ਅੰ ਕ ੧੫: ਹਵਆਕਰਣ ਹਵਿੱ ਚੋਂ ਨਾਂਵ ਦੀ ਪਹਰਭਾਸ਼ਾ,

ਇਕ ਵਚਨ ਬਿੁ ਵਚਨ , ਹਲੰਗ, ਪੁਹਲੰਗ।

ਹਦਿੱ ਤੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਲਿੱਗਾ ਿਾਤਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿੀ ਢੰ ਗ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ।

ਭਾਗ ਚੌਥਾ ਹਲਖਣ ਕੌ ਸ਼ਲ (ਕੁਲ ਅੰ ਕ: ੧੦) ਹਦਿੱ ਤੇ ਿੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਾਕਾਂ ਹਵਿੱ ਚ ਵਰਤੋ ਅਤੇ ਸਿੀ ਸ਼ਬਦ ਪਛਾਣ ਕੇ ਵਾਕ ਬਣਾਓ।

(Appendix)

Suggestive Calendar of Activities

S.No Date Event Suggested Activity
Awareness in Assembly, Guest speakers, Storytelling and Role Models,
1 January 24th, 2024 National Girl Child Day Organize classroom debates on topics related to gender equality, talent
show where girls can showcase their skills and talents in various fields
Rallies, Mock Elections, Debates, Seminar, Awareness and taking
2 January 25th, 2024 National Voters Day
National Voters pledge in Morning Assembly
Guest Lectures , Organize a science fair where students can present
3 February 28th, 2024 National Science Day their own projects, experiments, and inventions, Poster and Slogan
Competitions, quiz competitions
Invite wildlife conservationists, biologists, or representatives from
4 March 3rd, 2024 World Wildlife Day wildlife department to give talks or presentations about their work and
the importance of protecting wildlife in the Morning assembly.
5 March 8th, 2024 International Women’s Organising skits, Group discussions highlighting the role of women.
Day
6 March 22nd, 2024 International Water DayOrganising Awareness drives, Debates, Painting competitions on the
theme of conservation of Water Resources
7 April 7th, 2024 World Health Day Health & Hygiene Camps to be organised in collaboration with NRHM
& nearest Primary Health Centres, Community Awareness
programmes, Street Theatre will be some of the suggestive activities.
8 April 18th, 2024 World Heritage Day Heritage Fair, Cultural Exchange, field trip to a nearby World Heritage
site, or promoting environmental conservation, clean-up drives, tree
planting initiatives,
9 April 22nd, 2024 Earth Day Clean-up Campaign, Planting Activities, Take the learning outside by
holding classes or activities in outdoor spaces such as school gardens,
parks, or nature reserves, Earth Day Pledge
10 May 8th, 2024 Red Cross Day Inculcate the habit of Social Service among students, Awareness
regarding First-Aid in the Morning Assembly.
11 May 31st, 2024 World Anti-Tobacco Day Students to be engaged in Anti- Tobacco Awareness campaign.
12 June 5th, 2024 World Environment Day Seminars, debates in collaboration With Department of Environment.
Painting competitions, poster writing competitions, Rallies etc will be
some of the suggestive activities.
13 June 21,2024 International Yoga Day Organize a mass yoga session for all students and staff in Morning assembly.

14 June 26th, 2024 Anti-Drug Abuse Day Seminars, debates in collaboration with Drug deaddiction centers.
Drawing & Painting completion highlighting the evil caused by drug
abuse.

15 July 26, 2024 Kargil Vijay Diwas Patriotic Song, Observe a moment of silence to honour the martyrs, Show a
documentary or a short film about the Kargil War.

16 August 12th, 2024 International Youth Day Organize a day of community service activities where students
volunteer their time and skills to support local organizations, charities,
or social causes like cleaning up parks, tutoring younger students,
assisting senior citizens,
17 August 29th, 2024 National Sports Day Importance of sports in physical / mental fitness. How sports help to
inculcate team spirit. Awareness about various types of
sports & Games.
18 September 5th, 2024 Teacher’s Day Celebration of Teachers Day at various levels. Essay Writing / debate
highlighting the role of Teachers
19 September 8th, 2024 World Literacy Day Guest Authors and Storytellers, Creative Writing Projects, Book Donation
Drives
20 September21st, 2024 International Peace Day Organize a peace walk or rally where students can march together to
promote peace, social justice, and human rights. Encourage students to
express their ideas about peace through art projects such as painting,
drawing, sculpture, or collage
21 October 2nd-8th, 2024 Wildlife Week Awareness about importance of conservation of Wildlife with special
reference to our local Fauna.
22 November 14th, 2024 Children’s Day Celebrations to reiterate the importance of being a child.
23 November 26th, 2024 Constitution Day Reading of the Preamble, Debates, Essay competition, Quiz, Seminar, Poster
making, Invite local judges, lawyers, or civic leaders to speak about the
Constitution’s relevance today
24 December 3rd, 2024 International Disability Celebrating this special day for the Specially abled classmates to
Day inculcate feeling of empathy and togetherness.
25 December 22nd, 2024 National Mathematics Mathematics Poster Competition, Mathematics Quiz competition,
Day Mathematics Olympiad, organize a special assembly to celebrate
National Mathematics Day, featuring presentations, skits, or
performances related to mathematics.
 All the schools must celebrate national festivals with great enthusiasm, zeal and fervor as they remind the significance of freedom,
democracy and peace there by bringing a sense of patriotism, pride and brotherhood among the students.
 Schools may organise activities mentioned above and some other Local/National/International events/festivals as they deem fit for
holistic development of the students. Organising such events help students to learn about the world around them as they grow up in
order to become well-informed citizens. It enhances student’s knowledge about the significance of these days/events and helps to
inculcate high morals, values and character in our students, thereby nurturing their communication and interpersonal skills.

Foundational Stage: 5 years :
School Based Assessment (SBA) shall be conducted by respective HOI’s: All children are expected to have achieved subject-specific
learning outcomes/competencies & foundational reading skills as per NIPUN Bharat guidelines:

Stage/Class Duration Scheme of Examination

Grade 2nd 1 year a. Read with meaning 45-60 words per minute.
b. Read and write numbers up to 999.
c. Subtract numbers up to 99.
Assessment at Foundational Stage:
1. Assessment is vital, to track children’s progress in a continuous and comprehensive manner using multiple techniques of
assessment. Assessment during the foundational learning can be broadly categorized into two major areas, namely:
a. School Based Assessment (SBA) at the foundational stage should be stress- free and largely through qualitative observation
based on performance of the child in a multitude of experiences and activities and tools and techniques should be used as
envisaged in exemplars prescribed by NCERT/SCERT in SBA document.
b. Large-scale standardized assessment large scale assessment data at the UT, National or the International level focuses on the
„System‟ and describes the educational health of the nation, UT or district.
2. Further Assessment at Foundational Stage aims at early identification of learning gaps at each foundational stage i.e., at FYL-1,
FYL-2, FYL-3, FYL-4, & FYL-5 including children with special needs so that there can be possibilities of early intervention through
referral to specialists. Teachers are required to use different techniques asses the Children with following major objectives:
a. Identify the child’s strengths, needs, interests and preferences.
b. Potentiate child’s performance and scaffold it through interventions.
c. Collaborate to solve issues and areas of concerns.
d. Contribute to early identification of learning gaps and learning difficulties.
3. Teachers are required to identify the learning gaps and focus should be on the attainment of Learning Outcomes and competencies
as envisaged in the NIPUN/FLN Guidelines, which is broadly conceptualized as a child’s ability to read basic texts and solve basic
maths problems & all children are expected to achieve grade-wise subject-specific learning outcomes viz;

A child’s progress should be assessed based on linguistic reading and writing.
1 Reading Children should be able to read simple words, multiple words, stressed words, sentences and
paragraphs.
2 Fluently A child’s reading level is determined by testing how many words a child can read in one
Reading minute. Fluency is defined as being able to read 60 words per minute internationally.
Keeping this in mind we can apply it to our languages and determine the level of children.
For example, those who can read 20 words per minute in class 1, 25 words in class2, 30
words in class 3, can be identified as fluent readers.
3 Writing Children should be able to write words, sentences and paragraphs on their own without
mistakes. For
example,1st class children are simple words, multiple words, 2nd class children are
stressed words. As mentioned above, if you can write 4 out of 5 words without mistakes,
you should be considered proficient in writing.
The progress of the children in reading, fluent reading and writing skills should be tested once a month. The
illustration.

Child’s Progress Report Table is as under:
Student Name Reading Fluently Reading Writing
Mohan   
Sohan   
Reshma   
David   
Total 4 3 2

Description of Criteria Points for Co-Curricular activities:
CRITERIA
S.No OBJECT/ACTIVITY
POINTS

Physical Activities, Sports Yoga, etc
1 5
Participation in School Activities:
i. Recitation
ii. Art and Craft
2 iii. Role Playing 10
iv. Painting
v. Group Songs etc

Attendance
i. Attendance ( >75 upto 85%)- (1 Marks)
3 ii. Attendance (>85% upto 100%) (1 Marks) 5
iii. Parent participation (2 Marks)

TOTAL 20 Marks