HP Board 10th Class Model Test Paper 2023 Sanskrit

1

ि तीय-स ीया परी ा
आदश प म्
(स पणू -पाठ्य म-अिधकृ य)
2022-2023
क ा- दशमी
िवषयः सं कृतम्
समयः होरा यम् पूणाकाः 50

ख ड-क
अपिठत-अवबोधनम्

-1. अधोिलिखतम् अनु छे दम् अिधकृ य िनदिशत- ानाम् उ रािण दीय ताम।्
भारत य उ रे िहमालयः नामिग रः अि त। परु ा िहमिगरौ ऋषीणां आ माः आसन।् एकि मन्
आ मे एकः मुिन: अवसत।् सः आ म य कुलपितः आसीत्। त अनेके िश याः अिप आसन।् ते
मुिनम् अनमन।् ते मुनःे िव ां अपठन।् ते मुिनना सह मणाय अग छन।् ते मुनये पु पािण फलािन च
अनयन।् मुिनः नेहने ते यः िश ां अय छत्।
(1) एकपदेन उ रत – ½+½=1
(क) भारत य उ रे कः नामिग रः अि त?
(ख) िहमिगरौ के षाम् आ माः आसन?्
(2) पूणवा येन उ रत – ½+½=1
(क) िश याः मुिनना सह कु अग छन?्
(ख) मुिनः आ म य कः आसीत?्
(3) िनदशानुसारम् उ रत – ½+½=1
(क) "अपठन"् इित ि यापद य कता कः?
(ख) "िहमिगरौ" इ यि मन् पदे का िवभि ः?

-2. अधोिलिखतम् अनु छे दं पिठ वा अनु छे दाधा रत- ानाम् उ रािण दीय ताम।्
ी जवाहरलाल नेह : महापु षः आसीत।् सः देशभ ः जननायकः च आसीत।् सः बा ये
उ च िश ायै आङ्गलदेशम् अग छत्। सः भारते आग य देशसेवायां सलं नः अभवत्। सः गा धी

2

महोदयेन चािलते स या हे स मािनतः अभवत् । तदैव सः भारत य ामे- ामे अग छत्। सः सवान्
जनान् अबोधयत् येन जना: वत तायाः ा ये य नं कुव त।ु जनाः भारत य वत तायै उ ताः
अभवन् । सः सव सखु म् अ यजत्। सः बहवारं कारागारम् अग छत्।
(1) एकपदेन उ रत- ½×1=½
(क) महापु षः कः?
(2) पूणवा येन उ रत- ½×1=½
(क) जवाहरलाल-नेह : उ च िश ायै कु
अग छत्?
(3) ग ांशं पिठ वा तृतीयांशतु यं सारं िलखत। 1×1=1
(4) द ग ांश य उिचतं शीषकं िलखत। 1×1=1

ख ड-ख
रचना मक-कायम्

-3. म जषू ातः पदािन िविच य र थानािन परू िय वा व-अनज ु य कृते प ं िलखत।
½X10=5
आसी:, स मानजनकं, एव, ातः, ा म,् िपतरौ, पिठ वा, कथयािम, अ , परी ा।

परी ा भवनम्
ि य: (i)...... रमेश:,
स नेहं नम कारं (ii)…………..।
मया (iii)………..तव प ं (iv)………...। प ं (v)…….... महद् दःु खम् जातम।् परी ाकाले
वम् वर तः (vi)………….। णः सन् अिप वया (vii)……. द ा। परी ायां
(viii)……... थानमिप ा म।् एतत् तव प र म य (ix)……..फलम् । अहं विय गव अनभु वािम।
(x)……………. ित मम णामः।
भवतः अ जः,
रामः।

3

-4. अधोिलिखतेषु िवषयेषु एकं िवषयम् अिधकृ य सं कृत-भाषायां लघुिनब धं
िल य ताम।् 5×1=5
(क) दशहरा (ख) मम ि यं िम म् (ग) िहमाचल- देश:

ख ड-ग
अनु यु - याकरणम्

-5. अधोिलिखतवा येषु रे खाङ्िकतपद य सि धपदं सि धिव छे दपदं वा द -
िवक पे यः िचनतु । (के वलं यम)् 1×3=3
(क) प यािम ाम+अ ते िनझर-नदी-पयः परू म।्
(1) ाम ते (2) ामा ते (3) ामअ ते (4) ामs ते
(ख) शरीरोपचयः काि तगा ाणां सिु वभ ता।
(1) शरीर+उपचयः (2) शरीरो+उपचय: (3) शरीर+ओपचयः (4) शरीरोप+चयः
(ग) जाना यहम् त य नामधेयम।्
(1) जानाम+् यहम् (2) जाना य+अहम् (4) जानािम+यहम् (4) जानािम+अहम्
(घ) गरु वः सदा+एव पज
ू नीयाः।
(1) सदैव (2) सदेव (3) सदाव (4) सदौव

-6. अधोिलिखतवा येषु रे खाङ्िकतपदानां समासं िव हं वा द -िवक पे यः िचनतु ।
(के वलं यम)् 1x2=2
(क) रामल मणौ वनं अग छताम।्
(1) रामः च ल मणः च (2) रामौ च ल मणौ च (3) ल मणौ च रामौ च (4) रामल मणः
(ख) ाम य समीपे नदी वहित।
(1) अनु ामम् (2) उप ामम् (3) ामसमीपे (4) यथा ामम्
(ग) पीता बर: वैकु ठे वसित।
(1) पीत: अ बरः (2) पीताः अ बराः येन सः
(3) पीताः अ बराः (3) पीतािन अ बरािण य य सः

4

-7. अधोिलिखतवा येषु रे खाङ्िकतपदानां कृित- ययौ संयो य िवभ य वा उिचतम्
उ रं द -िवक पे यः िचनतु । 1x5=5
(क) संसारे अि मन् सवषां मह वं िव ते।
(1) महत+् व (2) महत+् वम् (3) महा+ वम् (4) महत+्
(ख) प र मेण छा ाः ान+मतुप् भवि त।
(1) ानवान् (2) ानव तौ
(3) ानव तः (4) ानवाना:
(ग) नमि त फिलनो वृ ाः।
(1) फल+नो (2) फल+इन् (3) फिल+नो (4) फल+इनो
(घ) सा समाज य सेिवका अि त।
(1) सेिवक+टाप् (2) सेवा+तल् (3) सेवक+तल् (4) सेवक+टाप्
(ङ) अ धम+ठक् उ सवः अि त।
(1) धािमकः (2) धािमकम्
(3) धािमकाः (4) धािमक
-8. अधोिलिखतवा येषु वा य य िनयमानगु ण ु ं समिु चतं िवक पं द -िवक पे यः
िचनतु । (के वलं यम)् 1×3=3
(क) रमा भोजनं पचित।
(1) रमा भोजनं प यते (2) रमया भोजनं प यते (3) रमया भोजनः प यते (4) रमया भोजनं पचित
(ख) तेन ामः ग यते।
(1) सः ामं गमित (2) सा ामं ग छित (3) सः ामः ग छित (4) सः ामं ग छित
(ग) वं िकं करोिष?
(1) वया िकं ि यते? (2) वया िकं करोिष? (3) वम् िकं ि यते? (4) वम् िकं करोिष?
(घ) मया पठ्यते।
(1) अहम् पठ्यते (2) अहम् पठिस (3) अहम् पाठ्यािम (4) अहम् पठािम

-9. अधोिलिखत-वा येषु िलङाधा रत-सङ् या-वाचक-पदािन द े यः िवक पे यः
िचनतु । 1×4=4
(क) त य………. क ये तः।
(1) ौ (2) े (3) ि (4) ा

5

(ख) भगवतः िशव य……….. ने ािण सि त।
(1) ीिण (2) यः (3) ित ः (4) ीन्
(ग) अ य………. पादाः सि त।
(1) च वाराः (2) चत ः (3) च वा र (4) च वारः
(घ) पा डवाः……….. आसन।्
(1) प चािन (2) प चाः (3) प च (4) प चमः

-10. यथािनिद -श दानां समुिचतं पदप रचयं द े यः िवक पे यः िचनतु ।
(के वलं यम)् 1X3 = 3
(क) रामयोः इ य य पद-प रचयम-्
(1) राम श दः, थमा िवभि ः, ि वचनम्। (2) राम श दः, ष ी िवभि ः, ि वचनम।्
(3) राम श दः, ि तीया िवभि ः, ि वचनम।् (4) राम श दः, ततृ ीया िवभि ः, ि वचनम।्
(ख) वयम् इ य य पद-प रचयम-्
(1) अ मद् श दः, थमा िवभि ः, बहवचनम्। (2) यु मद् श दः, ि तीया िवभि ः, बहवचनम्।
(3) अ मद् श दः, ि तीया िवभि ः, बहवचनम।् (4) यु मद् श दः, थमा िवभि ः, बहवचनम्।
(ग) मुिनना इ य य पद-प रचयम-्
(1) मुिन श दः, थमा िवभि ः, बहवचनम।् (2) मुिन श दः, ि तीया िवभि ः, बहवचनम।्
(3) मुिन श दः, ततृ ीया िवभि ः, एकवचनम।् (4) मुिन श दः, प चमी िवभि ः, एकवचनम।्
(घ) मालायाम् इ य य पद-प रचयम-्
(1) माला श दः, ि तीया िवभि ः, बहवचनम्। (2) माला श दः, ि तीया िवभि ः, एकवचनम।्
(3) माला श दः, प चमी िवभि ः, एकवचनम।् (4) माला श दः, स मी िवभि ः, एकवचनम।्

ख ड- घ
पिठत-अवबोधनम्

-11. पिठत-ग -प -आधा रत-अवबोधनकायम-्
(अ) अधोिलिखत-पिठतम् अनु छे दम् अिधकृ य िनदिशत- ानाम् उ रािण दीय ताम।्

6

िविच ा दैवगित:। त यामेव रा ौ ति मन् गहृ े क न चौर: गहृ ा य तरं िव :। त िनिहतामेकां
म जषू ाम् आदाय पलाियत:। चौर य पाद विनना बु ोऽितिथ: चौरशङ्कया तम वधावत।्
अगहृ णा च, परं िविच मघटत।् चौर: एव उ चै: ोिशतमु ारभत " चौरोऽयं चौरोऽयं" इित। त य
तार वरे ण बु ा: ामवािसन: वगहृ ाद् िन य त ाग छन् वराकमितिथमेव च चौरं म वाभ सयन।्
(1) एकपदेन उ रत – ½+½=1
(क) क शी दैवगितः?
(ख) कः उ चै: ोिशतमु ारभत?
(2) पूणवा येन उ रत – ½+½=1
(क) चौरः उ चै: िकं ोिशतुमारभत?
(ख) अितिथः के न बु ः?
(3) िनदशानस ु ारम् उ रत – ½+½=1
(क) "िविच ा दैवगित:" इ य िवशेषण-पदं िकम?्
(ख) "िन य" इ य कृित- ययं पथृ क् कु त।
(आ) अधोिलिखतम् प ांशम् अिधकृ य िनदिशत- ानाम् उ रािण दीय ताम।्
िपता य छित पु ाय बा ये िव ाधनं महत् ।
िपताऽ य िकं तप तेपे इ यिु त कृत ता ॥
(1) एकपदेन उ रत – ½+½=1
(क) िपता क मै य छित?
(ख) बा ये िपता पु ाय िकं य छित?
(2) पूणवा येन उ रत – ½+½=1
(क) िपता पु ाय कदा िव ाधनं य छित?
(ख) कः पु ाय िव ाधनं य छित?
(3) िनदशानुसारम् उ रत – ½+½=1
(क) "शैशवे" इित पद य अ समानाथक-पदं िकम?्
(ख) "िव ाधनं महत"् इ य िवशे यपदं िकम?्

-12. पिठत-ग -प योः िह दी-भाषायाम् अनुवादः।
(अ) अधोिलिखत-ग ांशयोः क यिचद् एक य ग ांश य िह दी-भाषायाम् अनुवादं
िवधीय ताम।् 2×1=2

7

(क) अरे ! अरे ! मां िवहाय कथम य: कोऽिप राजा भिवतुमहित अहं तु शीतले जले बहकालपय तम्
अिवचल: यानम न: ि थत : इव ि थ वा सवषां र ाया: उपायान् िच तिय यािम, योजनां िनम य च
वसभायां िविवधपदमलंकुवाणै: ज तुिभ िमिल वा र ोपायान् ि याि वतान् कारिय यािम अतः
अहमेव वनराजपद ा ये यो य: इित।
(ख) वालामख ु पवतानां िव फोटैरिप भकू पो जायत इित कथयि त भक ू पिवशेष ाः। पिृ थ याः गभ
िव मानोऽि नयदा खिनजमिृ कािशलािदस चयं वथयित तदा त सवमेव लावारसताम् उपे य
दवु ारग या धरां पवतं वा िवदाय बिहिन ामित। धमू भ मावतृ ं जायते तदा गगनम।् सेि सयश-ताप-
मा ाया अ शताङ्कतामपु गतोऽयं लावारसो यदा नदीवेगेन वहित तदा पा थ ामा नगरािण वा
तददु रे णेनैव समािवशि त।
(आ) अधोिलिखत-प ांशयोः क यिचद् एक य प ांश य िह दी-भाषायाम् अनवु ादं
िवधीय ताम।् 2×1=2
(क) आ ा य पवतकुलं तपनो णत मु ामदाविवधरु ािण च काननािन।
नानानदीनदशतािन च परू िय वा र ोऽिस य जलद! सैव तवो मा ीः।।
(ख) िव ासं एव लोके ऽि मन् च ु म तः क ितताः ।
अ येषां वदने ये तु ते च नु ामनी मते।।

-13. रे खाङ्िकतपदमाधृ य िनमाणं कु त। (के वलं चतु यम)् ½×4=2
(क) चातकः वने वसित।
(ख) मालाकारः तोयैः तरोः पिु ं करोित।
(ग) िशिवना िवना इदं दु करं काय कः कुयात्।
(घ) एता शी भयावहघटना गढवाल े े घिटता।
(ङ) क णापरो गहृ ी त मै आ यं ाय छत्।

-14. अधोिलिखत-समानाथक-पदानाम् उिचत-मेलनं कु त। ½×4= 2
(क) पयाकुलम् न ाः
(ख) िवशीणा: ोधायु ाम्
(ग) कुिपताम् स ोट्य
(घ) िवदाय याकुलम्

8

िनमाणकतारौ अशुि संशोधकौ

(1) नरे श मलोिटया
सं कृत अ यापक
राजक य-आदशआदश-क या-व र -मा यिमक-िव ालय-नादौन:,,
डाकगहृ म-् नादौन:, म डलम-् नादौन:, जनपदः - हमीरपरु :
(िहमाचल- देश:)- 177033
दरू वाणी-
वाणी-सङ्के तः - 9817707260, 8351007260
अण-ु सङ्के तः - [email protected]

(2) डॉ. नरे राणा
सं कृत अ यापक
राजक य-उ च-िव ालय-धारः
डाकगहृ म-् कोटी उतरोऊ
उतरोऊ, म डलम-् िशलाई, जनपदः - िसरमौर:
िसरमौर
(िहमाचल- देश:)- 173029
दरू वाणी
वाणी-सङ्केतः - 8894136386,
अण-ु सङ्के तः – [email protected]