NCERT Book Class 10 Sanskrit (अभ्‍यासवान् भव) Chapter 5 रचनानवाद: (वाक्‍यरचनाकौशलम)

5
रचनानुवाद: (वाक्‍यरचनाकौशलम)्
1. अधोलिखितानि वाक्‍यानि ध्‍यानेन पठन्‍तु–
एक: राजा आसीत।् स: याचके भ्‍य: धनं ददाति स्‍म। तेन सह राज्ञी अपि दानं यच्‍छति
स्‍म। तत:परं सा रथेन राजभवनं गच्‍छति। नृपस्‍य पत्रु : विद्वान् न आसीत।् स: पत्ु रं गरुु कुलं
प्रैषयत।् गरुु कुले स: आचार्यात् अध्‍ययनम् अकरोत।् प्रसन्‍न: राजा आचार्यम् अकथयत-्
“भो आचार्य! अहम् कृ तज्ञ: अस्मि।”
अधनु ा वाक्‍याधारितानि प्रश्‍नोत्तराणि ध्‍यानेन पठन्‍तु —
प्रश्‍न: उत्तरम्
(i) एक: क: आसीत?् राजा
(ii) स: कं गरुु कुलं प्रैषयत?् पत्रु म्
(iii) सा के न राजभवनं गच्‍छति स्‍म? रथेन
(iv) स: के भ्‍य: धनं ददाति स्‍म? याचके भ्‍य:
(v) स: कस्‍मात् अध्‍ययनं करोति स्‍म? आचार्यात्
(vi) कस्‍य पत्रु : विद्वान् न आसीत?् नृपस्‍य
(vii) स: कुत्र अध्‍ययनं करोति स्‍म? गरुु कुले
(viii) राजा आचार्यं कथं सम्‍बोधयति? भो आचार्य!
)) अत्र वयं पश्‍याम:– प्रथमे वाक्‍ये ‘राजा’ इति पदं कर्ता अस्ति। य: क्रियां सम्‍पादयति
स: कर्ता। कर्तरि च प्रथमा विभक्‍ति: प्रयज्‍य ु ते अत: ‘राजा’ इति पदे प्रथमा
विभक्‍ति: अस्ति।
)) द्वितीये प्रश्‍नोत्तरे ‘पत्रु म’् कर्मकारकम् अस्ति। क्रियाया: फलं यस्मिन प ् तति
तत् कर्मसज्ञं कं भवति। ‘कर्मणि द्वितीया’ सत्ू रानसु ारे ण ‘पत्रु म’् इति पदे द्वितीया
विभक्‍ति: प्रयक्‍ताु ।
)) तृतीये प्रश्‍नोत्तरे ‘रथेन’ इति पदे रथस्‍य साधनत्‍वात् करणार्थे तृतीया विभक्‍ति:
प्रयक्‍ता
ु यत: ‘साधकतमं करणम’् करणे च तृतीया विभक्‍ति: भवति।
)) चतर्थे ु प्रश्‍नोत्तरे ‘याचके भ्‍य:’ पदे चतर्ु थी विभक्‍ति: अस्ति। यस्‍मै किमपि दीयते
क्रियते वा तत् सम्‍प्रदानम् भवति। सम्‍प्रदाने च चतर्ु थी विभक्‍ति: भवति।

Workbook.indd 31 14-02-2024 17:04:47