MAHA SET 2020 Syllabus Marathi

Maharashtra State Eligibility Test for Lectureship

महारा� राज्य �ाख्यातापदासाठी राज्यस्तरीय पा�ता चाचणी (सेट) परीक्षा

Conducted by University of Pune
(AS THE STATE AGENCY)

SYLLABUS

Subject: MARATHI Code No: 01

घटक (Unit-1): भाषा, भाषा आविष्काराची रूपे आवि भाषाविज्ञान
(अ) भाषा आविष्काराची रूपे :
भाषेची ओळख, भाषषक व्यवहाराचे स्वरूप, आषवष्करणाचे प्रकार, (मौषखक व
षिषखत), भाषा आषण दृक-श्राव्य किा, भाषा आषण सादरीकरणाची किा,
साषहत्याचे माध्यम म्हणनू भाषेचे कायय, साषहत्याच्या भाषेची वैषिष्ट्ये, भाषा आषण
कथन,
(ब) व्याकरि:
िब्दाच्या जाती, षवभक्ती, प्रयोग, षियापद षवचार, समास, अिंकार, वत्तृ े इत्यादी.
(क) भाषाविज्ञान:
भाषेची उत्पत्ती व उपपत्ती, भाषाकुि सक ं ल्पना, स्वन, स्वनीम, स्वनांतर, पद, पषदम,
पदांतर, वाक्यषवचार, अथयषवचार, भाषाषवज्ञानाच्या षवषवध अभ्यास पद्धती, मराठीचे
िेखनषवषयक षनयम.
समाजभाषाषवज्ञानाचे स्वरूप व व्याप्ती, समाजभाषाषवज्ञान आषण इतर अभ्यासिाखा,
तत्रं ज्ञान व माषहती तत्रं ज्ञान, सदं ि
े नाची माध्यमे, तंत्रज्ञानाने प्रभाषवत होणारे सदं ि
े नाचे
घटक, मराठी भाषा व तंत्रज्ञान आषण नवभाषा षनषमयती. भाषा व बोिी (अषहराणी,
कोकणी, मािवणी, पावरा, मावची, तावडी, तडवी, चदं गडी, षभिाऊ, झाडी,
वऱ्हाडी, घाटी, षभल्िी, डांगी, दखनी इत्यादी), भाषा व बोिी यांचे समाजातीि
स्थान व सहसबं ंध बोिीचे स्वरूप व वैषिष्ट्ये, बोिचची षनषमयती, बोिचमधीि
पररवतयनाची प्रषिया व सीमा आषण इतर बोिचचा प्रभाव. बोिी अभ्यासाचे महत्त्व,
1|Page

बोिी संरचना षवचार, बोिी अभ्यास, समाजभाषावैज्ञाषनक दृष्टीकोन, बोिचसमोरीि
आव्हाने.

घटक (Unit-2): सस्ं कृती सक
ं ल्पना आवि िाङ्मयवनवमिती
वाङ्मयीन सस्ं कृतीचे पारंपररक घटक, मौषखक परंपरा, हस्तषिषखते, कथन, पठण, श्रवण,
सादरीकरण (तमािा, िळीत, भारुड, बोहाडा, षनरुपण, कीतयन, प्रेक्षक,क, श्रोता, कथनकार)
वाङ्मय, धमय, पथं आषण राजाश्रयाचा सहसबं ंध.
वाङ्मयीन सस्ं कृतीचे आधनु नक घटक: मषु िते, मिु क, षनयतकाषिके , वत्तृ पत्रे, पस्ु तके ,
संपादक, िेखक, प्रकािक, वाचक, समीक्षक,क, षवतरक, वाङ्मयीन संस्था, महामंडळे ,
संमेिने, परु स्कार.
नागर आषण ग्रामीण अषभरुची, िेखक व वाचक यांच्यातीि आदान प्रदान, वाङ्मयीन
सस्ं कृती सघं षय (अषभजन-बहुजन), भाषािद्ध ु ी व वाङ्मयिद्धु ीबद्दिच्या सकं ल्पना,
श्लीिअश्लीि संबंधीचे वाद, अषभव्यक्ती स्वातंत्र्य व षनबंध.
सामाषजक प्रबोधनात वाङ्मयीन संस्कृतीचे योगदान, (सत्यिोधकी जिसे, आबं ेडकरी
जिसे, मेळे इत्यादी), संयक्त ु महाराष्र चळवळीतीि आषवष्कार, वैचाररक, प्रबोधन-
उदबोधन, षनबंध वाङ्मय, प्रायोषगक नाटक व पथनाट्ये झ्तत्यादी.
मराठी वाङ्मयीन सस्ं कृतीचा नकािा, साषहत्यसमं ेिनातीि पररवतयने, वादषववाद, भषू मका,
वाङ्मयबाह्य घटकांची वाङ्मयीन संस्कृतीवरीि आिमणे, वाङ्मयीन संस्कृतीतीि िेखकाची
प्रषतमा, मराठी समाजमानस आषण ग्रथं व्यवहाराचा प्रभाव.
घटक (Unit-3): भारतीयत्िाची सक ं ल्पना ि भाषांतर मीमांसा:
भारतीय साषहत्याची संकल्पना, आंतरभाषीय भाषा-भषगनीभाव संकल्पना, भाषांतराची
संकल्पना, भाषांतर-अनवु ाद आषण रुपांतर, आतं रभारतीय साषहत्याचे मराठीतीि
भाषांतर, भाषांतरातीि समस्या, प्रभाव अभ्यासाची संकल्पना, प्रभव, प्रभाव आषण
अनक ु रण, प्रभावाची कारण मीमांसा, प्रभाव आषण सत्तासंबंध, प्रभाव आषण षनषमयतीप्रेरणा
(तत्त्व-वैचाररक प्रवाहांच्या प्रेरणा), सामाषजक, राजकीय घटीतांमधनू प्रेरणा, व्यक्तीच्या
प्रभावातनू प्रेरणा.
रचनाप्रकारांचा प्रभावानरु ोधाने अभ्यास ( सनु ीत, कादबं री, गझि, हायकू), अभंगाचा
आधषु नक कषवतेवर प्रभाव, पाश्चात्य नाट्यप्रवाहाच ं ा व िोककिांचा मराठी रंगभमू ीवरीि
प्रभाव.
घटक (Unit-4): लोकसावहत्य आवि विशेष सावहत्य प्रिाह
2|Page

िोकसाषहत्य: संकल्पना, स्वरूप व व्याप्ती.
िोकसाषहत्यातीि िोकतत्वे, िोकभाषा, धाषमयकता आषण इहवाद, िोकसाषहत्यातीि
संप्रदाय, िोकसाषहत्यातीि िोकप्रयोय य किा व संिोधन.
दषित साषहत्य: स्वरूप, प्रेरणा व तत्वज्ञान.
दषित साषहत्याचा इषतहास:
(कथा, कषवता, कादबं री, रंगभमू ी, आत्मकथने, वैचाररक साषहत्य इत्यादी)
ग्रामीण साषहत्य: स्वरूप व प्रेरणा
ग्रामीण साषहत्याचा इषतहास
(कथा, कषवता, कादबं री, रंगभमू ी, आत्मकथने, वैचाररक साषहत्य इत्यादी)
घटक (Unit-5): िाङ्मयेवतहासाचा अभ्यास
वाङ्मयेषतहासाची संकल्पना, वाङ्मयेषतहास िेखनाचे नवे दृषष्टकोन, षवषवध राजवटी आषण
वाङ्मय इषतहास िेखन, वाङ्मय इषतहास आषण इतर इषतहास िेखन पद्धती, वाङ्मय इषतहास
(आरंभ ते २०१५)
घटक (Unit-6): िाङ्मयीन चळिळीचे स्िरूप:
मराठीतीि वाङ्मयीन चळवळी, चळवळीचे समाजिास्त्र, भक्तीसाषहत्याची चळवळ,
भाषािद्ध ु ीची चळवळ, वाङ्मयिद्ध
ु ीची चळवळ, अषनयतकाषिकांची चळवळ, दषित
साषहत्याची चळवळ, ग्रामीण साषहत्याची चळवळ, आषदवासी साषहत्याची चळवळ,
स्त्रीमक्त
ु ीची चळवळ, िेतकरी चळवळ, चळवळीच्या प्रभावतीि मराठी साषहत्य,
वाङ्मयीन अषभरुची (रुची-अषभरुची), अषभरुची संपकय , अषभरुची संघषय, मिु णपवू य
अषभरुचीचे स्वरूप, आग्ं िसंपकायनतं रची अषभरुची आषण सघं षय, सामाषजक सस्ं था, सत्ता,
जाषतसंघषय आषण अषभरुची.
घटक (Unit-7): सावहत्य प्रिाह
साषहत्यप्रवाहाचे स्वरूप, व्याप्ती व मयायदा. साषहत्यप्रवाहाच्या षनषमयती प्रेरणा, आधषु नक
साषहत्य, नवसाषहत्य, महानगरीय साषहत्य, आषदवासी साषहत्य, स्त्रीवादी साषहत्य, जैन
साषहत्य, षिस्ती साषहत्य, मषु स्िम साषहत्य, जनवादी साषहत्य, माक्सयवादी साषहत्य,
षवज्ञान साषहत्य, अल्पसंख्यकांचे साषहत्य, बािसाषहत्य, कामगारांचे साषहत्य इत्यादी.
घटक (Unit-8): सावहत्यशास्त्र आवि भक्ती सप्रं दाय
(अ) काव्यिास्त्र, काव्यिक्षक,ण, प्रयोजन, प्रषतभाषवचार, िब्दिक्ती, रीषतषवचार,
ध्वषनषवचार, आनंद मीमांसा.
3|Page

(ब) महानभु ाव, नाथ, वारकरी, दत्त, रामदास, वीरिैव, सफ
ु ी संप्रदाय आषण त्यांचे
साषहत्य. पंषडती परंपरा, बखर वाङ्मय, िाषहरी वाङ्मय.

घटक (Unit-9): सावहत्यप्रकारांचा सक्ष्ू म विचार
साषहत्यप्रकाराची सक ं ल्पना, पौवायत्य व पाश्चात्य, महाकाव्य, आख्यानकाव्य, खंडकाव्य,
कषवता, दीघय कषवता, भावकषवता (अभंग, ओवी, िावणी, पोवाडा)
िघक ु था, कथा, दीघयकथा, िघक ु ादबं री, कादबं री, नाटक, एकांषकका, पथनाट्य,
ररंगणनाट्य, महानाट्य,
चररत्र, आत्मचररत्र, आत्मकथा, आत्मकथन-स्वकथन, आठवणी, रोजषनिी, प्रवासवणयन,
षनबंध आषण वैचाररक षनबंध, िषितषनबंध, व्यक्तीषचत्र.
समीक्षक,ा व समीक्षक,ा पद्धती.
घटक (Unit-10): वनिडक सावहत्यकृती
िीळाचररत्र: एकांक (िं. गो. तळ ु पळु े ), तक
ु ारामाची गाथा, एकनाथांची भारुडे, जनाबाईचे
षनवडक अभंग, मराठी गौळणी, आज्ञापत्रे, सभासद बखर, षिवाजीचा पवाडा (महात्मा
फुिे) स्मषृ तषचत्रे (िक्ष्मीबाई षटळक) बनगरवाडी ( व्यंकटेि माडगळ ू कर), आनंद ओवरी
(षद. बा. मोकािी), तहु ी यत्ता कंची (नामदेव ढसाळ) षजणं आमचु ं (बेबी कांबळे ), षगधाडे
(षवजय तेंडुिकर), िोभायात्रा (िफात खान), षभजकी वही (अरुण कोिटकर), षहदं :ू
जगण्याची समध्ृ द अडगळ (भािचंि नेमाडे), कोण नाही कोन्चा, वरणभात िोन्चा (जयंत
पवार), पायी चािणार (प्रफुल्ि षििेदार), आयदान (उषमयिा पवार), वळीव (िक ं र
पाटीि), माणसू (मनोहर तल्हार), जेव्हा मी जात चोरिी होती (बाबरु ाव बागि ु ), कोण
म्हणतयं टक्का षदिा (सजं य पवार)

******

4|Page