CBSE Class 10 Sample Paper 2026 Solution for Sanskrit Communicative

CBSE BOARD

SAMPLE
PAPER
2026
SOLUTIONS

DOWNLOAD

सं $ृ तम् (स*ेषणा/कम्, कोड-सङ् 6ा - 119)
आदश%-'(नप+म्
क:ा - दशमी (2025-26)
अव@धः - होराEयम् अGयोजना उKरसGे ताLच पूणाPGाः - 80

अवधात&म् -

1. अ"योजनायां *द,ािन उ,रा0ण िनदशा34कािन स78। *द,ािन उ,रा0ण अित;र<ािप स>भा3नुसारम् अCािन

उ,रा0ण भिवतुम् अह378।
2. आ8;रकिवकGा4के षु *Jनेषु यKिप LMटतया िनदO शः द,ः अ7Q यत् के वलं *JनSयम् अथवा *JनUयम्

इWािदकम् उ,रं दातXं तथािप यिद छाUः अित;रZत-*Jनानाम् उ,रा0ण 0लखित तिह3 छाUिहताय िनण3यः
क,3Xः। यथा 0चUवण3ने प^वाZयानां लेखनम् अभी`ं परं छाUः यिद सaतवाZयािन 0लखित तिह3 तU के वलं *थम-
प^वाZयानां न अिपतु यािन वाZयािन उ,मािन स78 तेषां मूcा"नं करणीयम्। (अयं िनयमः नवeां कfायाम्
अिप पालनीयः।)
3. गKांशे iोके नाjांशे वा पृMटाः *lाः अवबोधा4काः स78। अतः िवKा0थ3नः एतेषु *द,शpानां qाने

समभाव-पया3यवा0च-शpानां *योगं कतुr शZनुव78। तदथ3म् अ"ाः दे याः। यिद िवKा0थ3नः उ,रलेखन-समये
समु0चतानां िवभZतीनां वचनानां च *योगं न कु व378 तिह3 अंशतः अ"ाः कत3नीयाः न तु पूणा3"ाः।
4. Uुिटपूण3वत3Cै Xाकरणा4क-*योगाय च अनुपाततः अ"ाः कत3नीयाः न तु सtूणा3"ाः।

5. आं 0शक-uMट् या समु0चतेvः उ,रे vः अिप अ"ाः दे याः।

6. रचना4क-कायO वाZयरचना *मुखा न तु वाZयसौ>य3-तxम्। अतः आं 0शकवाZयशुyये अिप अ"ाः दे याः।

‘क’ भागः
अपिठतावबोधनम् (10 अGाः)
1. गKांशः
अ. एकपदे न उ,रत - (के वलं *JनSयम्) 2×1=2
(i) जनानाम्
(ii) कत3Xपालनम्
(iii) कत3Xम्
आ. पूण3वाZयेन उ,रत - (के वलं *JनSयम्) 2×2=4
(i) यदा वयं प;र}मपूव3कं }yापूव3कं च ~कत3Xािन पालयामः तदा दे श• उ€नितः
भिवतुम् अह3ित।

1

(ii) कत3Xानां पालनं मनु…• X7Zतगतिहताय दे शिहताय च परमाव†कं भवित।
(iii) अK‡े जनाः अGेन एव *यासेन काय30सिyम् इˆ78।
इ. अ• अनुˆेद• कृ ते उपयुZतं शीष3कं सं ‰ृ तेन 0लखत। 1
कत3Xपालनम् अथवा अCत् िकमिप उ0चतं शीष3कम्।
छाU• उ,रं uMट् वा छाUिहताय समु0चतं मूcा"नं करणीयम्।
ई. यथािनदO शम् उ,रत - 3×1=3
(i) (घ) अ7Q
(ii) (क) *यत8े
(iii) (ख) अGेन
भागः ‘ख’
रचना/कं कायPम्
2. पUलेखनम् 10×½=5
भवWाः नाम शवा3णी। भवWाः सखी *••वला सं ‰ृ तं पिठतुं भवWाः परामशr वा•ित। तां
*ेरियतुं 0ल0खतं पUं म•जूषायां *द,पदानां सहायतया पूरिय‡ा पUम् उ,रपु7Qकायां
0लखतु -
डी-401, जनकपुरी
(i) नविद”ीतः
िदना"ः ---------------

ि*य (ii) *••वले !
स–नेहं नमQे।
अU कु शलं तUाQु। आशासे ‡म् अिप कु श0लनी •ात्। भवWाः पUं *ाaतम्। भवती
सं ‰ृ तभाषां पिठतुम् इˆित (iii) इित पिठ‡ा मम *स€नतायाः सीमा ना7Q। एषा भाषा
सवा30धका (iv) वै˜ािनक™ अ7Q। सं ‰ृ तम् अšाकं दे श• *ितMठा वत3ते। वेदाः, उपिनषदः,
रामायणं , महाभारतं , पुराणािन, महाकाXािन, कथासािहWम् इWािदकं सवr (v) वा›यम्
अW8ं माग3दश3कं, ˜ानवध3कं *ेरणा*दं च अ7Q। यथा पुœेvः सुग•ः पृथक् कतुr न शZयते
तथैव भारतीयसं ‰ृ तेः सं ‰ृ तभाषां पृथक् (vi) कतुr न शZयते। सं ‰ृ तेन सžाषणम् अšाकं
Ÿदयेषु (vii) गौरवं वध3यित, हीनभावनां च नाशयित। अतः ‡म् अव†ं (viii) सं ‰ृ तं पठ,
पिठ‡ा च अ•ाः भाषायाः (ix) *चारं कु ¡। एवं वयं भारतमातुः सेवां कृ ‡ा धCाः भवामः।
सवOvः अ¢जेvः मम *णामाः अनुजेvः च आशीवा3दाः।
भवWाः सखी,
(x) शवा3णी
2

3. अ 0चUवण3नम् 5×1=5
अU छाUेvः सं 0f¥वाZयरचना अपे0fता वत3ते। के वलं वाZयशुिyः ¦MटXा। अ•
*Jन• *मुखम् उ§े †ं वाZयरचना अ7Q। वा¨ं दीघ3म् अ7Q अथवा लघु इित
महxपूणr ना7Q। *ितवाZयम् अध3ः अ"ः भाव• कृ ते अध3ः अ"ः च XाकरणuMट् या
शुyतािनिम,ं िनधा3;रतः अ7Q। म•जूषायां *द,ाः शpाः सहायताथr स78। छाUः तेषां
वाZयेषु *योगं कु या3देव इित अिनवायr ना7Q। छाUः ~मेधया अिप वाZयािन िनमा3तुं
श©ोित। म•जूषायां *द,ानां शpानां िवभिªं प;रवत3नं कृ ‡ा अिप वाZयिनमा3णं कतुr
शZयते।
आ अनुˆेदलेखनम्
अयं िवकGः सवOvः अ7Q। छाUाः म•जूषायां *द,ानां शpानां िवभिªं प;रवत3नं कृ ‡ा
अिप वाZयिनमा3णं कतुr शZनुव78। अतः अ"ाः दे याः। अ• मूcा"नाय अCे िनयमाः
0चUवण3न• अनुगुणं पालनीयाः।

4. अ सं वादपूित3 ः 5×1=5
छाUाः - (i) आचाय3! *णमामः।
आचाय3ः - ~7Q, यश7~नः भवत।
आ¡षः - मया }ुतं यत् Jवः आरv सK‰मा«मेन (ऑनलाइन) कfा भिव…ित, िकमथ3म्?
आचाय3ः - (ii) भव8ं कः असूचयत्?
मोिहतः - अšाकं कfा«ािपका चचा3यां सामाC®पेण अकथयत् यत् कदा0चत् Jवः आरvः
गृहात् एव कfा ~ीकरणीया भवेत् इित।
आचाय3ः - भवतां कfा«ािपका सeक् सू0चतवती। ¯ः वायुगुणव,ा-सूचका"ः महतीं वृिyं
*ाaनोत् तšात् सव3कारः जनानां ~ा°रfणाय सK‰मा«मेन गृहात् एव पिठतुं
कायr कतुr च िनदO शम् अयˆत्।
नXा - (iii) महोदय! गृहे मनः न रमते, अUैव वयं पठने आन>म् अनुभवामः
आचाय3ः - सWं कथयित, वयं 0शfकाः अिप साfात् कfायाम् आगW पाठियतुम् इˆामः।
भूिमका - (iv) पुनः कदा िवKालये एव कfा भिव…ित?
आचाय3ः - इदानीं तु ईJवरः एव जानीयात्। यदा *दूषण• िनवारणाय *कृ तेः च सं रfणाय
वयं जाग®काः भिव…ामः तदा एव अ¢े एताuशी िवकटा 7qितः नैव आगिम…ित।
छाUाः - वयं *णं कु म3ः यत् वयं पया3वरण-रfणाय िनर8रं *यासरताः भिव…ामः।
आचाय3ः - (v) सWं , तदै व इयं वसु•रा सुर0fता भिव…ित।
3

10×½=5
आ कथापूित3 ः
एकः मृि,का-घटः आसीत्। (i) घट• उप;र 7qतः शरावः यः घट• मुखम् आˆादयित सः
एकदा घटम् अपृˆत् - िमU घट! मम (ii) मन0स एकः *Jनः अ7Q। इदानीं (iii) घम3कालः
अ7Q। यत् िकमिप पाUं यदा भवतः समीपम् आगˆित तदा भवान् त±ाUं (iv) शीतलेन जलेन
प;रपूरयित। तािन सवा30ण पाUा0ण जलं ~ीकृ W तृaतािन भव78। भव8म् एकािकनं िवहाय दूरं
गˆ78। (v) तािन ~ाथ3परायणािन स78, तथािप भवान् तेvः शीतलं जलं *दाय तेषु
(vi) अनु¢हं करोित। अहं सव3दा भवता सह एव ितMठािम कदािप भव8ं (vii) WZ²वा कु Uािप
न गˆािम पर8ु भवान् म¯ं कदािप िब>ुिमतम् अिप जलं न यˆित, िकमथ3म्? तदा 7šतं
कु व3न् घटः (viii) म>~रे ण अवदत् - एत• कारणं भवतः *कृ ितः अ7Q। तािन सवा30ण
पाUा0ण 0शरः अवनe जलं याच8े अह•च तेषाम् इˆां पूरयािम परं भवान् तु सव3दा मम
(ix) 0शर0स एव ितMठित तिह3 कथम् अहं भवते जलं दKाम्? भवान् अिप 0शरः अवनe
(x) जलाथr याचनां करोतु अहं भव8म् अिप िनराशं न क;र…ािम।

भागः ‘ग’
अनु\यु]त^ाकरणम्
5. अ स7•ः स7•ˆे दJच 4×1=4
(i) तप उ<ते।
(ii) गाUेषु + अिप
(iii) प•चम
(iv) स´ः + तेषु

आ स7•ः स7•ˆे दJच
(i) के 0चद् दµाः
(ii) यु0ध7Mठरः + च
(iii) वायो;रव
(iv) अ¡णाचले + अ7šन्।

6. समQपदं िव¢हः च 4×1=4
(i) (घ) िनवासाय यो·ा
(ii) (ग) दtती
4

(iii) (ख) –नेहेन सिहतम्
(iv) (क) अस8ुMटः

7. *Wयाः 4×1=4
(i) (क) दानवीरताम्
(ii) (ग) म>भा· + टाप्
(iii) (ख) uश् + अनीयर्
(iv) (घ) भग + मतुप्

8. अ वा<म् 3×1=3
मािहका - भूिमके ! (i) ‡ं िकं 0लख0स?
भूिमका - मािहके ! मया iोकाः 0लº8े।
मािहका - ‡ं कान् (ii) iोकान् 0लख0स ?
भूिमका - मया नीितiोकाः 0लº8े। ‡या अधुना िकं (iii) ि»यते ?
मािहका - अहं सं ‰ृ तकथां पठािम।
आ (i) िपता पुUाय »™डनकं (दा) ददाित / यˆित।
(ii) शता½ा गीतािन (गीत) }ूय8े।
(iii) अ«ापके न /अ«ापकाvाम्/ अ«ापकै ः (अ«ापक) छाUाः पाठ् य8े।

9. समयः 3×1=3
(i) साध3-प•चवादने
(ii) सपाद-Sादशवादनपय38म्
(iii) पादोन-सaतवादने

10. अXयपदािन 4×1=4
(i) यथा
(ii) च
(iii) इित
(iv) तु

11. अशुिyसं शोधनम् 3×1=3
(i) (ग) *वह78
(ii) (ख) *िति¿तम्
5

(iii) (क) ‡म्

भागः ‘घ’
पिठतावबोधनम्
12. अधो0ल0खतं गKांशं पिठ‡ा *द,*Jनानाम् उ,रा0ण सं ‰ृ तेन 0लखत - 5
I. एकपदे न उ,रत - (के वलं *JनSयम्) 2×½=1
(i) कम3पुरनगरे / कम3पुरना7Áन नगरे
(ii) दुMटबुिyना
(iii) उ§Âः
II. पूण3वाZयेन उ,रत - (के वलं *JनSयम्) 2×1=2
(i) उ§Âः बालकः अकथयत् - अिय भो ! यKेवं तिह3 कथं भव8ौ सुपथं प;रWÃ
अनेन कु पथेन ग8ुं *वृ,ौ ? अिप इदं }ेय‰रम् ?
(ii) अथ Äज8ौ तौ मागO »™डतः बालकान् uMट् वा अवदताम् - यिद क7Jचत् गतO
पतेत् तिह3 स िवकला´ो भू‡ा 0चरं Åेशम् अनुभवेत्।
(iii) *ˆ€नभा·ः बाcे वय0स िवKापरा›ुखः स के न0चत् दुMटबुिyनाÁना चौरेण सह
चौय3कम30ण िनरतः स•जातः।
III. (अ) िनदO शानुसारम् उ,रत -
2×1=2
(i) बालकः
(ii) अनुभवेत्
(आ) िनदO शानुसारम् उ,रत -
(i) प;रWÃ
(ii) मागO

13. पKे पिठ‡ा *द,*Jनानाम् उ,रा0ण सं ‰ृ तेन 0लखत -
I. एकपदे न उ,रत - (के वलं *JनSयम्) 5
(i) अव»ता 2×½=1
(ii) आचारः
(iii) सदाचारम्
II. पूण3वाZयेन उ,रत - (के वलं *JनSयम्) 2×1=2
(i) आचारः *थमो धम3ः इWेतद् िवदुषां वचः।
(ii) यथा 0च,े अव»ता तथा यिद वा0च भवेद् तदे व सम‡ं भवित।
(iii) सदाचारं *ाणेvोऽिप िवशेषतः रfेत्।
III. (अ) िनदO शानुसारम् उ,रत - 2×1=2

6

(i) आÇः
(ii) अव»ता
(आ) िनदO शानुसारम् उ,रत -
(i) *थमः
(ii) वा0च

14. अधो0ल0खतं नाjांशं पिठ‡ा *द,*Jनानाम् उ,रा0ण सं ‰ृ तेन 0लखत -
I. एकपदे न उ,रत - (के वलं *JनSयम्) 5
(i) काकः 2×½=1
(ii) कृ Èः
(iii) नेपÉे
II. पूण3वाZयेन उ,रत - (के वलं *JनSयम्)
(i) राजहंसः राजहंसीं पृˆित - अये! िक€नु खलु सरQीरे िवहरित मिय के नािप कक3 शैः 2×1=2
'का का' शpै ः वातावरणम् आकु लीि»यते? इित
(ii) काकः स»ोधं वदित -आः िकम् उZतवती भवती? यिद अहं कृ Èवण3ः तिह3}ी राम•
वण3ः क™uश: ? }ीवासुदेव• वण3ः क™uश: ? मुµे अहं तु अतीव कत3Xपरायणः।
*भाते 'का का' Ìिनना सुaतान् *बोधयािम कम3सु च िविनयोजयािम इित।
(iii) राजहंसी भता3रम् उ,रित - भत3ः! काकात् अCः को भिवतुमह3ित ? अ• वण3ः अिप
कृ Èः, कम3 अिप कृ Èम्। मे«म् अमे«ं सव3मेव भfयित। कण3कटु शpै ः …इित।
III. (अ) िनदO शानुसारम् उ,रत - 2×1=2
(i) मे«म्
(ii) कु Zकु टः
(आ) िनदO शानुसारम् उ,रत -
(i) वण3ः
(ii) करोित

15. *Jनिनमा3णं कु ¡त - 5×1=5
(i) क™uशं वा¨ं वाङ् मयं तपः उ<ते?
(ii) कामः एव के षां शUुः?
(iii) गगनात् सहÏशः काः भूमौ पत78?
(iv) अ¡णाचल*दे शे अनेके के माC8े?
(v) कु U / कासु िवचरन् राजा अ0च8यत्?
7

16.अ अÐयपूित3 ः 4×½=2
अÐयः - शु}ूषा (i) }वणम् च एव, ¢हणम् तथा (ii) धारणम्, ऊह-अपोह-अथ3िव˜ानम्,
(iii) तx˜ानम् च (iv) धीगुणाः (स78)।
आ भावाथ3पूित3 ः
भावाथ3ः - हे महाबाहो! अU सं शयः ना7Q यत् एतत् (i) मनः अतीव च•चलम् अ7Q। इदं
(ii) बÇकMटे न िनय7€Uतं भवित पर8ु यिद वयं पुनः पुनः (iii) अvासं कु म3ः,
िवरZताः च भवामः तदा िनJचयेन एतत् वशीकतुr (iv) शZनुमः।

17. *स´ानुकूलम् उ0चताथ3चयनम् 4×1=4
(i) (ग) उÒमqलम्
(ii) (घ) qिगतः
(iii) (ख) चतुथाrशम्
(iv) (क) 0ख€नाः

18. पिठतकथा-पूित3 ः - 8×½=4
क7šं7•चत् नगरे चÓः (i) नामकः एकः भूपितः अवसत्। त• पुUाः वानर»™डारताः
*ितिदनं वानरसमूहं (ii) िविवधैः भोÃपदाथÔः स8ुMटं कु व378 š। तUैव राजगृहे
बालवाहनयो·ं मेषयूथमिप (iii) आसीत्। तU एकः मेषः 0जÕायाः लोलुपतावशात् अहिन3शं
महानसं *िव† तU यद् वQु प†ित तदे व (iv) खादित š ततः पाचकाः य0Ö7•चत् काMठं
मृि,कापाUं कां•पाUं ता×पाUं वा प†78 š, तेन एव शीØं ताडय78 š। मेष• सूपकाराणां
च (v) कलहं uMट् वा बुिyमान् वानरयूथपितः अ0च8यत्- “एतेषां कलहो (vi) वानराणां िहताय
ना7Q।” एवं 0च8िय‡ा सः सवा3न् वानरान् आÛय एका8े अवदत्- (vii) भोः बा•वाः!
*ितिदनं मेषेण सह सूपकाराणाम् अयं कलहः नूनम् अšाकं िवनाश• कारणं भिव…ित अतः
वयत् एतत् (viii) राजभवनं WZ²वा वनं गˆामः। त• इमं परामश3म् अ}yे यं म‡ा
रसना~ादलुÜाः वानराः ग8ुं 0सyाः न अभवन्।

-------------0000--------------

8

Study Materials
Notes

Model Papers Class 6 Notes

Sample Papers Class 7 Notes
Half Yearly Sample Papers Class 8 Notes

Class 9 Notes
Important Resources
Class 10 Notes
Periodic Table
Class 11 Notes
Writing Skills / Formats

Maps of India / World Class 12 Notes

Books and Solutions

NCERT Books
NCERT Book Solutions
HC Verma Chapter Wise Solutions
RD Sharma Solutions
CGBSE Solutions