CBSE Class 10 Sample Paper 2023 Solutions for Sanskrit

आदर्शप्रश्नपत्रम् 2022-23
कक्षा - दर्मी
सं स्कृ तम् (कोड सं ख्या - 122)
समयः होरात्रयम् अङ्कयोजना उत्तरसङ्केताश्च सम्पूर्ाशङ्काः 80

अवधातव्यम् -

1. अङ्कयोजनायां प्रदत्तानन उत्तराणर् ननदर्ाशत्मकानन सन्ति। प्रदत्तानन उत्तराणर् अनतररच्यानप सन्दर्ाशनस
ु ारम्
अन्यानन उत्तराणर् र्नवतुम् अहशन्ति।
2. आिररकनवकल्पात्मके षु प्रश्नेषु यद्यनप स्पष्टतया ननदेर्ः दत्तः अन्ति यत् के वलं प्रश्नद्वयम् अथवा प्रश्नत्रयम्

इत्यानदकम् उत्तरं दातव्यं तथानप यनद छात्रः अनतररक्त-प्रश्नानाम् उत्तराणर् णलखनत तनहश छात्रनहताय ननर्शयः
कत्तशव्यः । यथा णित्रवर्शने पञ्चवाक्यानां लेखनम् अर्ीष्टं परं छात्रः यनद सप्तवाक्यानन णलखनत तनहश तत्र के वलं
प्रथम-पञ्चवाक्यानां न अनपतु यानन वाक्यानन उत्तमानन सन्ति तेषां मूल्याङ्कनं करर्ीयम्।
3. अनुच्छेदे श्लोके नाट्ांर्े वा पृष्टाः प्रश्नाः अवबोधात्मकाः सन्ति। अतः नवद्याणथशनः एतेषु प्रदत्तर्ब्दानां स्थाने

समर्ाव-पयाशयवाचि-र्ब्दानां प्रयोगं कतुुं र्क्नुवन्ति। तदथशम् अङ्काः देयाः । यनद नवद्याणथशनः उत्तरलेखन-
समये समुणितानां नवर्क्तीनां विनानां ि प्रयोगं न कु वशन्ति तनहश अंर्तः अङ्काः कतशनीयाः न तु सम्पूर्ाशङ्काः ।
4. त्रुनिपूर्शवतशन्यै व्याकरर्ात्मक-प्रयोगाय ि अनुपाततः अङ्काः कतशनीयाः न तु सम्पूर्ाशङ्काः ।

5. आं णर्क-दृष्ट्या समुणितेभ्यः उत्तरेभ्यः अनप अङ्काः देयाः ।

6. रिनात्मक-काये वाक्यरिना प्रमुखा न तु वाक्यसौन्दयश-तत्त्वम्। अतः आं णर्कवाक्यर्ुद्धये अनप अङ्काः देयाः ।

खण्डः ‘क’ अपठितावबोधनम्
1. गद्यांर्ः
अ एकपदेन उत्तरत – (के वलं प्रश्नद्वयम्) 1×2=2
(i) र्रतः
(ii) णसंहर्ावकै ः
(iii) र्कु िला
आ पूर्शवाक्येन णलखत - (के वलं प्रश्नद्वयम्) 2×2=4
(i) र्रतः णसंहर्ावकम् अवदत् - ‘जृम्भस्व च िंह! दन्तान् ते गणठिष्याठम इनत।

1

(ii) च िंहशावकः अठप जानाठत स्म ित् भरतः अठप मिा दृशः चशशः अस्ति, मिा
ह ि क्रीडठत अतः ः भरताि नाक्रध्यत् न ि आक्राम्यत्।
(iii) भरतः तापस्यौ कथिठत स्म - नाहिं च िंहात् ठबभेठम इनत।
इ अस्य अनुच्छेदस्य कृ ते उपयुक्तं र्ीषशकं सं स्कृ तेन णलखत – 1
वीरः र्रतः , र्रतेन र्ारतम् , र्रतस्य ननर्शयता/वीरता।
छात्रस्य उत्तरं दृष्ट्वा छात्रनहताय समुणितः ननर्शयः करर्ीयः ।
ई यथाननदेर्म् उत्तरत (के वलं प्रश्नत्रयम्) 1×3=3
(i) (ख) आसीत्
(ii) (घ) णर्र्ुः
(iii) (ग) राजानः
(iv) (क) अहम्

खण्डः ‘ख’ रिनात्मकिं काियम्
2. पत्रलेखनम् ½×10=5

जयपुरतः
नदनाङ्कः 07/07/2022
नप्रयनमत्र मुकेर्!
सस्नेहं (i) नमः ।
अत्र कु र्लं तत्रािु। र्वान् इदं (ii) ज्ञात्वा अत्यणधकः प्रसन्नः र्नवष्यनत यत् मम
(iii) र्नगन्याः नदव्यायाः नववाहः नवजयनगरननवाणस-श्रीवेदप्रकार्स्य पुत्रेर् (iv) राके र्ेन
सह नदसम्बर-मासस्य एकादर्नतथौ ननणश्चतः जातः । (v) वरयात्रा सायं सप्तवादने
आगनमष्यनत। अन्तिन् मङ्गलावसरे र्वान् सपररवारः सादरं ननमणितः । र्वता स्वपररवारेर्
सह नववाहतः (vi) नत्रनदनानन पूवशमेव अत्र आगत्य व्यवस्थायां (vii) सहाय्यम् अनप
करर्ीयम्। र्वतः उपन्तस्थनतः (viii) मम उत्साहं नवश्वासं ि वणधशष्यनत। इतोऽनप र्वतः
जयपुरदर्शनस्य इच्छाणसनद्धः अनप (ix) र्नवष्यनत। गृहे नपतृभ्यां मम प्रर्ामाः ।
र्वतः (x) अणर्न्नहृदयः
राजेन्द्रः

2

3. णित्रवर्शनम् 1×5=5
अत्र छात्रेभ्यः सं णक्षप्तवाक्यरिना अपेणक्षता वतशते। के वलं वाक्यर्ुनद्धः द्रष्टव्या। अस्य
प्रश्नस्य प्रमुखम् उद्दे श्यं वाक्यरिना अन्ति। वाक्यं दीघशम् अन्ति अथवा लघु इनत महत्त्वपूर्ुं
नान्ति। प्रनतवाक्यम् अधशः अङ्कः र्ावस्य कृ ते अधशः अङ्कः ि व्याकरर्दृष्ट्या र्ुद्धतानननमत्तं
ननधाशररतः अन्ति। मञ्जूषायां प्रदत्ताः र्ब्दाः सहायताथुं सन्ति। छात्रः तेषां वाक्येषु प्रयोगं
कु याशदेव इनत अननवायुं नान्ति। छात्रः स्वमेधया अनप वाक्यानन ननमाशतुं र्क्नोनत। मञ्जूषायां
प्रदत्तानां र्ब्दानां नवर्नक्तं पररवतशनं कृ त्वा अनप वाक्यननमाशर्ं कतुुं र्क्यते।
अथवा
अनुच्छेदलेखनम्
अयं नवकल्पः सवेभ्यः अन्ति। छात्राः मञ्जूषायां प्रदत्तानां र्ब्दानां नवर्नक्तं पररवतशनं
कृ त्वा अनप वाक्यननमाशर्ं कतुुं र्क्नुवन्ति। अतः अङ्काः देयाः । अस्य मूल्याङ्कनाय
अन्ये ननयमाः णित्रवर्शनस्य अनुगुर्ं पालनीयाः ।

4. अनुवादः (के वलं वाक्यपञ्चकम्) 1×5=5
(i) सः / ा सं स्कृ तपुिकम् अपित्/पनितवान्/पनितवती।
(ii) मम गृहस्य मीपे ठवद्यालिः अस्ति।
(iii) व न्तः वेष ऋतष श्रेष्‍िः अस्ति।
(iv) भो बालाः /बालकाः ! िूििं तत्र मा गच्छत।
(v) छात्राः कक्षािािं भोजनिं न कररष्यस्तन्त।
(vi) चशवाजी शस्त‍त
‍ मान् राजा/नृपः आ ीत्।
(vii) भारतीिा िं स्कृ ठतः ठवश्वे प्रच द्धा अस्ति।

खण्डः ‘ग’ अनुप्रयुक्तव्याकरर्म्
5. सन्तधः सन्तधच्छे दश्च (के वलं प्रश्नितुष्टयम्) 1×4=4
(i) सरस्त्वनय
(ii) िक्ः +नामनी
(iii) उद्वहनत
(iv) स्यात्+न
(v) नामधेयो र्वतोः

3

6. समासः नवग्रहः ि (के वलं प्रश्नितुष्टयम्) 1×4=4
(i) (ग) कु िुम्बस्य वृतािः
(ii) (क) समानर्ीलव्यसनेषु
(iii) (ख) मलस्य अर्ावः
(iv) (घ) व्याघ्रः ि णित्रकः ि
(v) (ग) वृषर्ौ

7. प्रत्यिाः (के वलं प्रश्नितुष्टयम्) 1×4=4
(i) (ख) कु नपत+िाप्
(ii) (घ) बुनद्धमती
(iii) (क) समत्वम्
(iv) (ग) दैननकम्
(v) (ख) एकरूप+तल्

8. वाच्यम् (के वलं प्रश्नत्रयम्) 1×3=3
(i) (ग) गच्छच
(ii) (क) मिा
(iii) (घ) ठक्रिते
(iv) (ख) पिकाठन

9. समयः (के वलं प्रश्नितुष्टयम्) 1×4=4
(i) सपाद-ितुवाशदने
(ii) पञ्िवादने
(iii) पादोन-सप्तवादने
(iv) साधश-सप्तवादने
(v) नद्ववादने

10 अव्ययपदानन (के वलं प्रश्नत्रयम्) 1×3=3
(i) वृथा
(ii) तठहय

4

(iii) ि
(iv) कतः

11 अशद्ध िं शोधनम् (के वलं प्रश्नत्रयम्) 1×3=3
(i) (ख) तव
(ii) (ग) गठमष्यस्तन्त
(iii) (क) धूताय
(iv) (घ) सा

खण्डः ‘घ’ पठितावबोधनम्
12. गद्यांशिं पनित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराणर् सं स्कृ तेन णलखत –
3
अ. एकपदेन उत्तरत। (के वलं प्रश्नद्वयम्)
½×2=1
(क) वृषर्:/ दुबशलवृषर्ः
(ख) सवशधेनूनाम्
(ग) वृषर्म्/ दुबशलवृषर्म्
1×2=2
आ. पूर्शवाक्येन उत्तरत। (के वलं प्रश्नद्वयम्)
(क) स्वपत्रस्य (वृषर्स्य) दैन्यिं दृष्ट्वा रचभः रोठदठत स्म।
(ख) क्रुद्धः कृ षीवलः /कृ षक: पठततिं वृषभम् उत्थापठितिं प्राितत।
(ग) राचधपः सुरणर्म् अपृच्छत्।
इ. ठनदे शान ारम् उत्तरत। (के वलिं प्रश्नद्विम्) 1×2=2
(क) अश्रूचण
(ख) क्रुद्धः
(ग) जवेन

13. पद्यांर्ः
अ. एकपदे न उत्तरत - (के वलं प्रश्नद्वयम्) 3
(क) बोणधताः ½×2=1
(ख) उदीररतः /उदीररतोऽथशः
(ग) बुद्धयः

5

आ. पूर्शवाक्येन उत्तरत - (के वलं प्रश्नद्वयम्)
(क) पस्तितः जनः अन‍‍तमठप ऊहठत। 1×2=2
(ख) मतिः परेठितज्ञानफलाः भवस्तन्त।
(ग) हयाः नागाः ि बोणधताः र्ारं वहन्ति। / हयाः नागाश्च बोणधताः र्ारं वहन्ति।
इ. ठनदे शान ारम् उत्तरत। (के वलिं प्रश्नद्विम्) 1×2=2
(क) वहन्ति
(ख) नागाः
(ग) जनः

14. अधोणलणखतं नाट्ांर्ं पनित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराणर् सं स्कृ तेन णलखत -
3
अ. एकपदे न उत्तरत। (के वलं प्रश्नद्वयम्)
½×2=1
(क) बकः
(ख) वनराजपदाि
(ग) वानरार्ाम्
आ. पूर्शवाक्येन उत्तरत। (के वलं प्रश्नद्वयम्)
1×2=2
(क) च िंह: गजिं वृक्ात् वृक्िं प्रठत धावन्तिं दृष्ट्वा ह ठत।
(ख) वन्यजन्तूनािं रक्ािै वानराः आत्मानिं क्मा: मन्यन्ते।
(ग) बकः स्व भािािं ठवठवधपदमलङ्कुवायणैः जन्तचभश्च ठमचलत्वा रक्ोपािान्
ठक्रिाचितान् कारठिष्यठत।
इ. ठनदे शान ारम् उत्तरत। (के वलिं प्रश्नद्विम्) 1×2=2
(क) नवहाय
(ख) अतुदन्
(ग) जले
15. प्रश्नननमाशर्ं कु रुत - (के वलं प्रश्नितुष्टयम्) 1×4=4
(क) ठकिं दा वक्रिं भ्रमठत?
(ख) ा किा भिाद् ठवम‍‍ता?
(ग) कः सवाष्पम् अवलोकयनत?
(घ) करुणापरो गृही कस्मै आश्रििं प्रािच्छत्?
(ङ् ) कासां माला रमर्ीया?

6

16 अन्वयः - 1×4=4
रे रे नमत्र िातक ! (i) सावधानमनसा क्षर्ं श्रूयताम्। गगने नह बहवः (ii) अम्भोदाः
सन्ति। सवे अनप एतादृर्ाः न (सन्ति)। के णिद् वृन्तष्िणर्ः (iii) वसुधाम् आद्रश यन्ति, के णिद्
वृथा गजशन्ति, (त्वम्) यं यं पश्यणस तस्य तस्य पुरतः दीनं (iv) विः मा ब्रूनह।
अथवा
र्ावाथे ररक्तस्थानपूनतशः 1×4=4
अस्य भावः अस्ति ित् अस्तस्मन् िं ारे (i) बठद्धमन्तः एव (ii) नेत्रवन्तः मन्यन्ते ितोठह
ते ज्ञानवन्तः भवस्तन्त ज्ञानिं ि मनष्यस्य वािठवकिं (iii) िक्ः अस्ति। अन्येषािं जनानािं
(iv) मखे ये नेत्रे र्वतः ते त िक्नायमनी भवतः । ज्ञानिं ठवना ते अन्ध इव भवस्तन्त।

17. कथा-क्रमानुसार-लेखनम् – ½×8=4
(क) कश्चन ठनधयनः जनः ठवत्तमपाचजयतवान्।
(ख) पिनकाले छात्रावा े ठनव न् तस्य पत्रः रुग्णः अभवत्।
(ग) : पत्रिं द्रष्िं ब िानिं ठवहाि पदाठतरेव प्रािलत्।
(घ) मागे रात्रौ करुणापरो गृही तस्मै आश्रििं प्रािच्छत्।
(ङ) तस्तस्मन् गृहे रात्रौ कश्चन िौरः गृहाभ्यन्तरिं प्रठवष्ः ।
(ि) िौरस्य पदध्वठनना अठतचथः प्रबद्धः अभवत् तमिधावत् ि।
(छ) न्यािाधीशेन पनः तौ घटनािाः ठवषिे वक्तम् आठदष्ौ।
(ज) न्यािाधीशः तम् अठतचथिं म्मानिं मक्तवान्।

18. प्र िानकू लम् उचिताथशियनम् (के वलिं प्रश्नत्रिम्) 1×3=3
(i) (क) पत्‍नी
(ii) (ग) वद
(iii) (ख) मागे
(iv) (घ) त्यजनत

-------------0000--------------

7