PSEB 6th Class Syllabus 2024 Science

Punjab Board

SYLLABUS
2023-2024

Ùq/D h S/t ]

Vaa ftfrnkB

f;b/p;

1a G'i B d/ sZs (Components
( of Food)) L-
L-

tZy tZy gqeko d/ G'iB gdkoEK ftZu eh j[zdk W<, tZy tZy g'Ùe sZs ;kv/ Ùoho bJh eh
eod/ jB<, ;zs[fbs nkjko, so[ZNh o'r.

2a t;s{ n K d/ ;w{ j pDkT[ D k (Sorting
( Materials into Groups)) L-
L-

;kv/ nkb/ d[nkb/ dhnK t;s{nK, gdkoEK d/ r[D.

3a gdkoEK dk fBy/ V B (Separation
( of Substance)) L-
L-

fBy/VB dhnK ftXhnK, fBy/VB dhnK ftXhnK ftnkfynk fit/A Threshing (Eo?;fJzr),
fB;gktB (Winnowing), ;w[zdoh gkDh s'A b{D dh gqkgsh.

4a g" f dnK ˘ ikD' (Getting
( to Know Plants)) L-
L-

p{Nh, MkVhn ns/ o[Zy, MkVhnK ns/ doysK, sD/, gZs/, c[Zb, c[Zb d/ GkrK dk toBD.

5a ;oho ftZu rsh (Body
( Movements)) L-
L-

wB[Zyh Ùoho ns/ fJ; dh joes, wB[Zyh y'gVh, wB[Zyh fgz˜o, izs{nK dh ukb.

6a ;iht ns/ T[ B Q K dk u' frodk (The
( )L-
)L-
living organisms and their Surroundings)L

;iht ns/ T[BQK dk u'frodk, ;zihtK bJh y'i, nktk; ns/ nB[e{bD, ;ihtK d/ bZSD
tZy-tZy fe;wK dhnK wZSbhnK, tZy-tZy nktk;K dh :ksok, ;ihtK ftZu wb fBek;
(T[s;oib), wko{Eb ftZu T[ZrD tkb/ g"d/, e[M ibhJ/ nktk;, ;kv/ nk;Fgk; d/ e[M iht,
eh ;ko/ ;iht gqiBD eod/ jB<, eh ;ko/ iht rsh eod/ jB<

7a rsh ns/ d{ o hnK dk wkgD (Motion
( and Measurement of Distances)) L-
L-

nktkikJh dh ejkDh, s[;] fezBh d{oh sfj ehsh, e[M wkgD, wkgD dhnK wkDe, bzpkJh
bJh mhe wkg, fe;h toe-o/yk dh bzpkJh wkgDk, ;kv/ uko/ gk;/ rshÙhb t;s{nK, rsh
dhnK fe;wK.

8a gq e kÙFgfoSktK ns/ gfotosB (Light,
( Shadows and Reflections)) L-
L-

gkodoÙh, ngkodoÙh ns/ nbg gkodoÙh t;s{nK, gfoSktK n;b ftZu eh jzdk W<,
;{Jh S/ e?wok, dogD ns/ gfotosB.

9a fpibh ns/ ;oeN (Electricity
( and Circuits)) L-
L-

fpibJh ;?Zb, fpibh ;?Zb Bkb i[fVnk j'fJnk pbp, fpibJh ;oeN, fpibh-;ftZu,
fpibh-ukbe ns/ fpibh-o'Xe.

10a u[ z p eK okj] wB' o z i B (Fun
( with Magnets)) L-
L-

u[pze fe; soQK y'iK frnk, u[pzeh ns/ nu[pzeh gdkoE, u[pze d/ Xo[t, fdÙk frnks
eoBh, nkgDk u[pze y[d pDkT[, u[pzeK ftZu nkeoÙB ns/ ngeoÙB.

11a ;kv/ uko/ gk;/ jtk (Air
( Around us)) L-
L-

eh jtk ;kv/ nkb/ d[nkb/ wi"d W, jtk fe; s'A pDh W, gkDh ns/ fwZNh ftZu ofjD tkb/
ihtK ns/ g"fdnK ˘ nke;hiB fe; soQK fwbdh W<, tk:{ wzvb ftZu nke;hiB fe;
soqK g[Bo ;Ekfgs j[zdh W.

;kfJz; gq:'r h gkm eq w

SA – 1 (ਿਵਿਗਆਨ ਿਵਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਿਕਿਰਆਵ ਦੀ ਸ ੂਚੀ)

ਿਕਿਰਆ 1: ਿਨਸ਼ਾਸ਼ਤੇ, ਪੋਟੀਨ ਅ ਤੇ ਚਰਬੀ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨਾ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਆਇਓਡੀਨ ਦਾ ਘੋਲ, ਆਲੂ ਦਾ ਟੁੱ ਕੜਾ, ਡਰਾਪਰ, ਕਾਪਰ ਸ ਲਫੇਟ, ਕਾਸ ਿਟਕ ਸ ੋਡਾ,

ਦੋ ਪਰਖਨਲੀਆਂ, ਦੁੱ ਧ, ਚਾਵਲ, ਕਾਗਜ਼ ਦਾ ਟੁੱ ਕੜਾ, ਤੇਲ ਜ  ਿਘਓ, ਅ ਲਕੋਹਲ।

ਿਕਿਰਆ 2: ਬੂਟ,
ੇ ਝਾੜੀ ਅ ਤੇ ਰੁੱ ਖ ਨੂੰ ਜ ਾਨਣਾ।

ਲੌ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਵੱ ਖ ਵੱ ਖ ਪੋਿਦਆਂ ਦੇ ਤਣੇ ਅ ਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ।

ਿਕਿਰਆ 3 : ਪੋਿਦਆਂ ਿਵੱ ਚ ਸੰ ਵਿਹਨ ਿਕਿਰਆ ਦਾ ਅ ਿਧਐਨ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਇੱ ਕ ਕੱ ਚ ਦਾ ਿਗਲਾਸ , ਪਾਣੀ, ਲਾਲ ਿਸ ਆਹੀ, ਬੂਟੀ ਅ ਤੇ ਬਲੇ ਡ ।

ਿਕਿਰਆ 4 : ਪੱ ਤੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਸ ਮਝਣਾ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਪੱ ਤਾ, ਕਾਗਜ ਦਾ ਟੁੱ ਕੜਾ ਅ ਤੇ ਪੈਨਿਸ ਲ।

ਿਕਿਰਆ 5 : ਵਾਸ਼ਪ ਉਤਸ ਰਜ ਨ ਨੂੰ ਸ ਮਝਣਾ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਪੌਦਾ, ਪੌਲੀਥੀਨ ਦੇ ਦੋ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਿਲਫਾਫੇ ਅ ਤੇ ਧਾਗਾ।

ਿਕਿਰਆ 6 : ਪੱ ਤੇ ਿਵੱ ਚ ਸ ਟਾਰਚ ਦੀ ਮੌਜ ੂਦਗੀ ਪਤਾ ਕਰਨਾ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਪੱ ਤਾ, ਸ ਿਪਿਰਟ ਲੈ ਪ, ਬੀਕਰ, ਪਰਖਨਲੀ, ਬਰਨਰ, ਪਾਣੀ, ਪਲੇ ਟ ਅ ਤੇ

ਆਇਉਡੀਨ।

ਿਕਿਰਆ 7 : ਬੀਜ  ਦਾ ਪੁੰ ਗਰਣ ਅ ਤੇ ਪੌਿਦਆਂ ਦੀਆਂ ਜ ੜ? ਦੀਆਂ ਿਕਸ ਮ ਨੂੰ ਸ ਮਝਣਾ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਮੱ ਕੀ ਅ ਤੇ ਛੋਿਲਆਂ ਦੇ ਬੀਜ , ਰੂੰ , ਕਟੋਰੀ ਅ ਤੇ ਪਾਣੀ।

ਿਕਿਰਆ 8: ਵਕਰ ਰੇਖਾ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਮਾਪਣਾ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਚਾਕ-ਬੋਰਡ, ਧਾਗਾ, ਮੀਟਰ ਪੈਮਾਨਾ।

ਿਕਿਰਆ 9 : ਿਬਜ ਲਈ ਬਲਬ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਾਰੇ ਸ ਮਝਣਾ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਟਾਰਚ ਦਾ ਬਲਬ ( ਧਾਤੂ ਦੀ ਟੋਪੀ ਅ ਤੇ ਿਡਸ ਕ ਵਾਲਾ ਬਲਬ)।

ਿਕਿਰਆ 10 : ਿਬਜ ਲੀ ਸ ੈDਲ ਨਾਲ ਬੱ ਲਬ ਨੂੰ ਜ ੋੜਨਾ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਿਬਜ ਲੀ ਸ ੈDਲ, ਜ ੋੜਕ ਤਾਰ, ਬੱ ਲਬ।

ਿਕਿਰਆ 11 : ਟਾਰਚ ਿਤਆਰ ਕਰਨਾ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਬਲਬ, ਜ ੋੜਕ ਤਾਰ, ਰਬੜ ਬEਡ, ਟੇਪ।

ਿਕਿਰਆ 12 : ਿਬਜ ਲੀ ਸ ਿਵੱ ਚ ਬਣਾਉਣਾ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਦੋ ਡਰਾਇੰ ਗ ਿਪੰ ਨ, ਇੱ ਕ ਬਕਸ ੂਆ, ਗੱ ਤੇ ਦਾ ਟੁਕੜਾ, ਲੱਕੜ ਦਾ ਬੋਰਡ, ਿਬਜ ਲੀ ਬਲਬ,

ਿਬਜ ਲੀ ਸ Dੈ ਲ, ਜ ੋੜਕ ਤਾਰ, ਰਬੜ ਬEਡ ਜ  ਟੇਪ।

ਿਕਿਰਆ 13: ਚਾਲਕ ਅ ਤੇ ਰੋਧਕ ਦੀ ਜ ਚ ਕਰਨਾ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਿਬਜ ਲਈ ਸ ੈDਲ, ਬਲਬ, ਜ ੋੜਕ ਤਾਰ, ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ ਪਕਾਰ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਿਜ ਵF ਿਸੱ ਕੇ,

ਕਾਰਕ, ਰਬੜ, ਕੱ ਚ, ਚਾਬੀਆਂ, ਿਪੰ ਨ, ਪਲਾਸ ਿਟਕ ਦਾ ਸ ਕੇਲ, ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਗੁਟਕਾ, ਐਲੂਮੀਿਨਅ ਮ

ਦੀ ਪੱ ਤੀ, ਮੋਮਬੱ ਤੀ, ਿਸ ਲਾਈ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਸ ੂਈ, ਕਾਗਜ਼ ਅ ਤੇ ਪEਨਿਸ ਲ ਦਾ ਿਸੱ ਕਾ।

ਿਕਿਰਆ 14 : ਚੁੰ ਬਕ ਦਾ ਪਭਾਵ ਕਾਰਣ ਹਵਾ ਿਵੱ ਚ ਲਟਿਕਆ ਪੇਪਰ ਕਿਲਪ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਕਾਗਜ਼ ਜ  ਪਲਾਸ ਿਟਕ ਦਾ ਿਗਲਾਸ , ਧਾਗਾ, ਛੱ ੜ ਚੁੰ ਬਕ, ਸ ਟEਡ, ਪੇਪਰ ਕਿਲਪ,

ਕਾਗਜ਼।

ਿਕਿਰਆ 15 : ਰੇਤ ਜ  ਿਮੱ ਟੀ ਿਵੱ ਚ ਚੁੰ ਬਕ ਨੂੰ ਰਗੜ ਕੇ ਲੋ ਹੇ ਦੇ ਬੁਰਾਦੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਅ ਤੇ

ਚੰ ਬਕੀ ਧਰੁਵ ਦੀ ਜ ਾਣਕਾਰੀ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਲੋ ਹੇ ਦਾ ਬੁਰਾਦਾ, ਛੜ ਚੁੰ ਬਕ, ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ ਸ ਥਾਨ ਦੀ ਿਮੱ ਟੀ।

ਿਕਿਰਆ 16 : ਸ ੁਤੰਤਰਤਾ ਪੂਰਵਕ ਲਟਕਦਾ ਚੁੰ ਬਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱ ਕ ਹੀ ਿਦਸ਼ਾ ਿਵੱ ਚ ਠਿਹਰਦਾ ਹੈ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਇੱ ਕ ਛੜ ਚੁੰ ਬਕ, ਧਾਗਾ, ਸ ਟEਡ।

ਿਕਿਰਆ 17 : ਸ ੂਈ ਨੂੰ ਚੁੰ ਬਕ ਬਣਾਕੇ ਕੰ ਪਾਸ ਿਤਆਰ ਕਰਨਾ

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਲੋ ਹੇ ਦੀ ਸ ੂਈ, ਲੋ ਹੇ ਦਾ ਆਇਤਾਕਾਰ ਟੁਕੜਾ, ਬਲੇ ਡ, ਛੜ ਚੁੰ ਬਕ।

SA – 2 (ਿਵਿਗਆਨ ਿਵਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਿਕਿਰਆਵ ਦੀ ਸ ੂਚੀ)

ਿਕਿਰਆ 1: ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ (Slouble) ਅ ਤੇ ਅ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ (Unsoluble) ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਅ ਿਧਐਨ

ਕਰਨਾ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਬੀਕਰ, ਚਮਚ, ਪਾਣੀ, ਨਮਕ, ਰੇਤ, ਚੀਨੀ, ਚਾਕ ਪਾਊਡਰ, ਲੱਕੜ ਦਾ

ਬੁਰਾਦਾ, ਿਸ ਰਕਾ, ਿਨੰਬੂ ਦਾ ਰਸ , ਸ ਰJਹ ਦਾ ਤੇਲ, ਨਾਰੀਅ ਲ ਤੇਲ, ਿਮੱ ਟੀ ਦਾ ਤੇਲ।

ਿਕਿਰਆ 2: ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ (Transparent), ਅ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ (Opaque) ਅ ਤੇ ਅ ਲਪ- ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ

(Translucent) ਵਸ ਤੂਆਂ ਦਾ ਅ ਿਧਐਨ ਕਰਨਾ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਕਾਗ਼ਜ਼ ਦੀ ਇੱ ਕ ਸ਼ੀਟ, ਬਲਬ, ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਤੇਲ ਜ  ਮੱ ਖਣ, ਕੱ ਚ ਦਾ ਬਰਤਨ ਅ ਤੇ ਟਾਰਚ।

ਿਕਿਰਆ 3: ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਵਾਸ਼ਪਨ ਅ ਤੇ ਿਫਲਟਰਨ (Filtration) ਿਵਧੀ ਰਾਹ) ਵੱ ਖ ਕਰਨਾ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਿਫਲਟਰ ਪੇਪਰ, ਕੀਫ਼, ਬੀਕਰ, ਗੰ ਧਲਾ ਪਾਣੀ, ਵਾਚ ਗਲਾਸ , ਪਾਣੀ, ਬੀਕਰ,

ਨਮਕ, ਰੇਤ, ਿਤਕੌ ਣ ਸ ਟEਡ, ਜ ਾਲੀ।

ਿਕਿਰਆ 4: ਵਾਸ਼ਪਣ (Vapourisation) ਅ ਤੇ ਸੰ ਘਣਨ (Condensation) ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਸ ਿਪਰਟ ਲE ਪ, ਧਾਤ ਦੀ ਪਲੇ ਟ, ਕੇਤਲੀ, ਬਰਫ, ਪਾਣੀ, ਿਚਮਟਾ।

ਿਕਿਰਆ 5: ਅ ਸੰ ਿਤਪਤ ਅ ਤੇ ਸੰ ਿਤਪਤ ਘੋਲ਼ ਦਾ ਅ ਿਧਐਨ ਕਰਨਾ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਗਲਾਸ , ਨਮਕ, ਪਾਣੀ।

ਿਕਿਰਆ 6: ਗFਦ-ਗੁੱ ਤੀ ਜ ੋੜ (Ball-Socket Joint)।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਦੋ ਪਲਾਸ ਿਟਕ ਦੀਆਂ ਅ ਲੱਗ-ਅੱ ਲਗ ਅ ਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗFਦ, ਪੈਨਿਸ ਲ, ਕਟਰ।

ਿਕਿਰਆ 7: ਕਬਜ਼ੇਦਾਰ ਜ ੋੜ (Hinge Joint)।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਦੋ ਅ ਲੱਗ-ਅ ਲੱਗ ਅ ਕਾਰ ਦੇ ਗੱ ਤੇ ਜ  ਪਲਾਸ ਿਟਕ ਦੇ ਪਾਇਪ, ਪEਨਿਸ ਲ।

ਿਕਿਰਆ 8: ਪਕਾਸ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ ਰਲ ਰੇਖਾ ਿਵੱ ਚ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅ ਤੇ ਪਛਾਵF ਦਾ ਬਣਨਾ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਪਾਈਪ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ (ਇੱ ਕ ਿਸੱ ਧਾ ਤੇ ਇੱ ਕ ਮੁਿੜਆ ਹੋੲਆ) , ਮੋਮਬੱ ਤੀ, ਮਾਿਚਸ ,

ਟਾਰਚ, ਪਰਦਾ।

ਿਕਿਰਆ 9: ਸ ੂਈ ਛੇਕ ਕੈਮਰੇ (Pin Hole Camera) ਰਾਹ) ਪਤੀਿਬੰ ਬ ਬਣਾਉਣਾ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਗੱ ਤਾ ਜ  ਮੋਟਾ ਚਾਰਟ, ਕਾਲਾ ਪੇਪਰ, ਬਟਰ ਪੇਪਰ।

ਿਕਿਰਆ 10: ਸ ਮਤਲ ਦਰਪਣ ਤJ ਪਕਾਸ਼ ਦਾ ਪਰਾਵਰਤਨ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਵੱ ਡੀ ਥਰਮੋਕਲ
ੋ ਦੀ ਸ਼ੀਟ, ਕੰ ਘੀ, ਸ ਮਤਲ ਦਰਪਣ, ਕਾਗ਼ਜ਼ ਦੀ ਰੰ ਗੀਨ ਸ਼ੀਟ, ਟਾਰਚ।

ਿਕਿਰਆ 11: ਿਫਰਕੀ ਬਣਾਉਣਾ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ : ਕਾਗ਼ਜ਼ ਦੇ ਟੁਕੜੇ, ਗੂੰ ਦ, ਡੰ ਡੀ, ਵਾਯੂ ਸ ਚ
ੂ ਕ।

ਿਕਿਰਆ 12: ਹਵਾ ਸ ਾਡੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸ ੇ ਹਰ ਜ ਗ?ਾ ਮੌਜ ਦ
ੂ ਹੈ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਬਾਲਟੀ, ਖਾਲੀ ਬੋਤਲ, ਪਾਣੀ।

ਿਕਿਰਆ 13: ਹਵਾ ਿਵੱ ਚ ਆਕਸ ੀਜ ਨ ਹੈ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਦੋ ਬਰਾਬਰ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਮੋਮਬੱ ਤੀਆਂ, ਦੋ ਘੱ ਟ ਡੂੰ ਘੇ ਬਰਤਨ, ਵੱ ਖ ਵੱ ਖ ਅ ਕਾਰ ਦੇ ਦੋ

ਿਗਲਾਸ , ਪਾਣੀ, ਮਾਿਚਸ ।

ਿਕਿਰਆ 14: ਪਾਣੀ ਿਵੱ ਚ ਹਵਾ ਮੋਜ ੂਦ ਹੁੰ ਦੀ ਹੈ।

ਲੋ ੜ)ਦਾ ਸ ਮਾਨ: ਬਰਤਨ, ਿਤਪਾਹੀ ਸ ਟEਡ, ਬਰਨਰ।

B'N L-
L- ;w{j ;kfJz; nfXnkgeK B{z jdkfJs ehsh iKdh j? fe ftfdnkoEhnK bJh nbZr
nbZr s'A e'J h th

gq?eNheb B'N p[Ze nkfd Bk brkJh ikt/ ns/ gq?eNheb$fefonktK B{z gkmFeq w d/ Bkb Bkb

eotkJhnK ikD ns/ ftfdnkoEhnK d[ nkok fJjBK fefonktK B{z ;XkoB B'N p[Ze ftZu jh fby

fbnk ikt/.