Page 1
झारखण्ड शैििक अनस ु न्धान एवं प्रिशिण पररषद्, रााँची।
वािषिक परीिा 2023-24
आदशिप्रश्नपत्रम्
संस्कृतम् (ऐिछछकम्)
(बहुिवकल्पीयााः प्रश्नााः)
किा – एकादशी िवषय: - संस्कृतम्
समय: - 60 िनमेषा: पूणाांकााः – 40
सामान्यिनदेशा: -
अिस्मन् प्रश्नपत्रे चत्वाररं शत् (40) प्रश्नााः। (इस प्रश्न-पत्र में 40 प्रश्न हैं।)
सवे प्रश्नााः अिनवायाि:। (सभी प्रश्न अिनवायि हैं।)
प्रत्येकप्रश्नाथां एकोsङ्को िनधािररताः। (प्रत्येक प्रश्न के ििए एक अंक िनधािररत है।)
प्रत्येकप्रश्नस्य चत्वारो िवकल्पााः| उिचतिवकल्पं िचनुत| (प्रत्येक प्रश्न के चार िवकल्प िदए गए हैं|
उिचत िवकल्प का चयन करें |)
अनुिचतोत्तराथां कोsिप नकारात्मकाङ्को नािस्त | (गित उत्तर के ििए कोई नकारात्मक अंक नहीं
है|)
अपिितांशावबोधनम्
िनदेश :अधोिििखतं गद्ांशं पिित्वा प्रदत्तान् प्रश्नान् िवकल्पेभ्य: उत्तरं िचनुत-
अस्माकं जीवने अनेके जनााः सहचाररणाः भविति यथा िमत्रािण, बातधवााः आदयाः। परं िवपििकाले एव
एिेषां मलू यांकनम् भविि। आचायेण चाणक्येन उक्तम्-याः जनाः रोगसमये भविाः पार्श्वे ििष्ठिि स एव यथाथथ ाः
सहचराः भविि । यदा जीवने कोऽिप भयंकरं कष्टं प्राप्नोिि, ििस्मन् समये च याः जनाः साहाय्यं करोिि साः िनश्चयेन
सत्याः सखा भविि । एिादृशैाः जनैाः सह कदािप िमत्रिा न त्यजनीया । यथाथथ िमत्रािण िु सदैव सम्माननीयााः ।
प्रश्नााः
1.िमत्राणां मलू यांकनम् कदा भविि?
(क) सम्पििकाले
(ख) ददाििकाले
(ग) िवपििकाले
(घ) उतनििकाले
2.के सम्माननीयााः भविति?
(क) अिमत्रािण
(ख) कुिमत्रािण
(ग) सौिमत्रािण
झारखण्ड शैििक अनुसंधान एवं प्रिशिण पररषद् , रााँची [मॉडल प्रश्न पत्र ] (2023-24) Page 1 of 10
Page 2
(घ) यथाथथ िमत्रािण
3.यथाथथ िमत्रैाः सह का न त्यजनीया ?
(क) शत्रुिा
(ख) िमत्रिा
(ग) ररपुिा
(घ) ईर्षयाथ
4. ‘कष्टम्’ इिि िवशेर्षयस्य िवशेषणपदं िकम् अत्र प्रयुक्तम्?
(क) भयंकरम्
(ख) सत्य:
(ग) कदािप
(घ) िनश्चयम्
5. ‘एिेषां’ पदे का िवभिक्ताः?
(क) चिुथी
(ख) पंचमी
(ग) षष्ठी
(घ) सप्तमी
पिितावबोधनम्
िनदेश:-अधोिििखतं पद्ं पिित्वा प्रदत्तान् प्रश्नान् िवकल्पेभ्य: उत्तरं िचनुत-
तत्रास्तीश:, कििनां भूिमं
यत्र िह कषिित िाङ्गििक:।
यत्र च जनपदरथ्यकताि
प्रस्तरखण्डान् दारयते।।
6. उपयथ क्त
ु पद्ांश: कस्माि् ग्रंथाि् संकिलि:?
(क) मच्ृ छकििकाि्
(ख) गीिाञ्जलया:
(ग) रामायणाि्
(घ) जािकमालाया:
7.लाङ्गिलक:िकं करोिि ?
(क) सीव्यिि
(ख) कषथ िि
(ग) िशियिि
(घ) उपिदशिि
झारखण्ड शैििक अनुसंधान एवं प्रिशिण पररषद् , रााँची [मॉडल प्रश्न पत्र ] (2023-24) Page 2 of 10
Page 3
8. प्रस्िरखण्डान् क: दारयिे ?
(क) रथ्यकिाथ
(ख) शौिचक:
(ग) स्वणथ कार:
(घ) िशिक:
9. ‘कषिित’ इत्यिस्मन् पदे क: लकार: प्रयुक्त:?
(क) लिृ ् लकार:
(ख) लि्लकार:
(ग) लोि्लकार:
(घ) लङ्गलकार:
10.’कििनां भूिमं’ अनयो: पदयो: िवशेषणपदं िकम् ?
(क) कठ्
(ख) भिू मं
(ग) किठनां
(घ) भू
िनदेश:-अधोिििखतं नाट्यांशं पिित्वा प्रदत्तान् प्रश्नान् िवकल्पेभ्य: उत्तरं िचनुत-
रदिनका-- (सिनवेदं िनाःश्वस्य) जात! कुतोऽस्माकं सुवणिव्यवहाराः ? तातस्य पुनरिप ऋद््या
सुवणिशकिटकया क्रीिडष्यिस । (स्वगतम्) तद्ावद् िवनोदयाम्येनम्। आयािया: वसन्तसेनायााः
समीपमुपसिपिष्यािम। (उपसत्ृ य) आये! प्रणमािम ।
वसन्तसेना --रदिनके! स्वागतं ते । कस्य पुनरयं दारकाः ? अनिङ्कृत- शरीरोऽिप चन्रमुखम् आनन्दयित
मम रृदयम्।
रदिनका-- एष खिु आयिचारुदत्तस्य पुत्रो रोहसेनो नाम ।
वसन्तसेना - -(बाहू प्रसायि) एिह मे पुत्रक ! आििङ्ग ।
(इत्यङ्के उपवेश्य)
अनुकृतमनेन िपतुाः रूपम्।
11. उपयथ क्त
ु नाि्यांश: कस्माि् ग्रंथाि् संकिलि: ?
(क) अिभज्ञानशाकुतिलाि्
(ख) मच्ृ छकििकाि्
झारखण्ड शैििक अनुसंधान एवं प्रिशिण पररषद् , रााँची [मॉडल प्रश्न पत्र ] (2023-24) Page 3 of 10
Page 4
(ग) उिररामचररिाि्
(घ) रूपरुद्रीयाि्
12. रोहसेन: कस्य पुत्र: आसीि्?
(क) वसतिसेनाया:
(ख) रदिनकाया:
(ग) चारूदिस्य
(घ) शकारस्य
13.”एिह मे पुत्रक ! आििङ्ग ।“ इिि कस्य कथनम्?
(क) चारूदिस्य
(ख) वसतिसेनाया:
(ग) रदिनकाया:
(घ) मदिनकाया:
14.’क्रीिडष्यिस’ पदे क: लकार: प्रयुक्त: ?
(क) लि्
(ख) लिृ ्
(ग) लोि्
(घ) लङ्ग
15. ‘अनिङ्कृत- शरीर:’ अनयो: पदयो: िवशेर्षयपदं िकम्?
(क) अनल
(ख) शरीर:
(ग) अनलङ्कृि
(घ) लङ्कृि
िनदेश:-अधोिििखतं गद्ं पिित्वा प्रदत्तान् प्रश्नान् िवकल्पेभ्य: उत्तरं िचनुत-
िस्नग्धमश्नीयात,् िस्नग्धं िह भुज्यमानं स्वदते, ििप्रं जरां गछछित, वातमनुिोमयित, शरीरमुपिचनोित,
दृढीकरोतीिन्रयािण, बिािभविृ िमुपजनयित, वणिप्रसादं चािभिनवितियित; तस्मात् िस्नग्धमश्नीयात।्
मात्रावदश्नीयात,् मात्राविि भुक्तं वातिपत्तकफानपीडयदायुरेव िववधियित केविं सुखं िवपछयते, न
चोष्माणमुपहिन्त, अव्यथं च पररपाकमेित, तस्मान्मात्रावदश्नीयात् ।
16. कीदृशं भोजनम् इितद्रयािण दृढीकरोिि ?
झारखण्ड शैििक अनुसंधान एवं प्रिशिण पररषद् , रााँची [मॉडल प्रश्न पत्र ] (2023-24) Page 4 of 10
Page 5
(क) मात्रावद्
(ख) उर्षणम्
(ग) शीिलम्
(घ) िस्नग्धम्
17. मात्रावद् कथम् अश्नीयाि् ?
(क) आयुिववधथ नाय
(ख) बलं िववधथ नाय
(ग) वणं िववधथ नाय
(घ) रोगं िववधथ नाय
18. ‘िस्माि्’ पदे का िवभिक्ताः?
(क) िििीया
(ख) ििृ ीया
(ग) चिुथी
(घ) पंचमी
19. ‘चोष्माणम्’ अस्य सितधिवच्छे दं िकम् ?
(क) चो+ ऊर्षमाणम्
(ख) चोर्षमा+ णम्
(ग) च + उर्षमाणम्
(घ) च + ऊर्षमाणम्
20. अव्ययं िचनुि –
(क) च
(ख) वणथ प्रसादं
(ग) भुक्तं
(घ) अव्यथं
खण्ड-ग
(व्याकरणकायिम्)
21. सप्ताहे सप्त िदनािन -----।
(क) भविि
झारखण्ड शैििक अनुसंधान एवं प्रिशिण पररषद् , रााँची [मॉडल प्रश्न पत्र ] (2023-24) Page 5 of 10
Page 6
(ख) भवि:
(ग) भविति
(घ) भविु
22. एकदा अहम् एकं व्याघ्रं -------।
(क) अपश्यम्
(ख) अपश्याव
(ग) अपश्याम
(घ) अपश्य:
23. ‘सेव’् धािो: लिृ ् लकारे प्रथमपुरुषबहु वचने रूपं िचनुि-
(क) सेिवर्षयिे
(ख) सेिवर्षयेिे
(ग) सेिवर्षयतिे
(घ) सेिवर्षयसे
24. ‘िपि’ृ शब्दस्य चिुथी एकवचने रूपं भविि-
(क) िपत्रा
(ख) िपत्रे
(ग) िपिु:
(घ) िपिरम्
25. स: मह्यं --------- आनयिि।
(क) पुर्षपा:
(ख) पुर्षपौ
(ग) पुर्षपािण
(घ) पुर्षप:
26. ------अिभि: वि
ृ ा: सिति।
(क) िवद्ालयस्य
(ख) िवद्ालयम्
(ग) िवद्ालय:
झारखण्ड शैििक अनुसंधान एवं प्रिशिण पररषद् , रााँची [मॉडल प्रश्न पत्र ] (2023-24) Page 6 of 10
Page 7
(घ) िवद्ालयाि्
27. िभिुक:------- काण: ।
(क) नेत्रेण
(ख) नेत्राि्
(ग) नेत्रस्य
(घ) नेत्रम्
28. स्विस्ि ---------।
(क) िव
(ख) त्वाम्
(ग) िुभ्यम्
(घ) िस्य
29.’ ह्’ वणथ स्य उच्चारणस्थानं िकम् ?
(क) िालु:
(ख) दतिा:
(ग) ओष्ठौ
(घ) कण्ठ:
30. एिेषु वणेषु दतत्यवणथ : क: ?
(क) व्
(ख) प्
(ग) ध्
(घ) ख्
31. ‚क्+ष्+अ+ि्+र्+इ+य्+अ:‛ इत्यस्य वणथ संयोजनं कृत्वा िलखि-
(क) ित्रीय:
(ख) िित्रया
(ग) िेत्रीय
(घ) िित्रय:
32.मया पुस्िकं --------।
झारखण्ड शैििक अनुसंधान एवं प्रिशिण पररषद् , रााँची [मॉडल प्रश्न पत्र ] (2023-24) Page 7 of 10
Page 8
(क) पठिि
(ख) पठ्यिे
(ग) पठािम
(घ) पठ्यतिे
33. -------- िकं पठ्यिे ?
(क) त्वम्
(ख) त्वाम्
(ग) त्वया
(घ) िुभ्यम्
34. ‘भग्नावशेष:’ इत्यस्य सितधिवच्छे दं िचनुि-
(क) भग्ना + वशेष:
(ख) भग्न+ अवशेष:
(ग) भग्नाव + शेष:
(घ) भग्नौ + शेष:
35. ‘क:+ िचि् ‘ अस्य सितधपदं िचनुि-
(क) किश्चि्
(ख) कस्यिचि्
(ग) क:िचि्
(घ) किस्मंिश्चि्
36. ‘गीताञ्जिि:’ इत्यस्य रचनाकार: क:?
(क) अरिवतदघोष:
(ख) आयथ शरू :
(ग) शद्रू क:
(घ) रवीतद्रनाथिैगोर:
37.शद्रू कस्य रचनां िचनुि-
(क) मच्ृ छकििकम्
(ख) जािकमाला
झारखण्ड शैििक अनुसंधान एवं प्रिशिण पररषद् , रााँची [मॉडल प्रश्न पत्र ] (2023-24) Page 8 of 10
Page 9
(ग) भवानी भारिी
(घ) रसिवमानम्
38. ‘बाणोिछछष्टं जगत्सवां’इिि कस्य िवषये प्रिसद्ध:?
(क) माघस्य
(ख) बाणभट्टस्य
(ग) अिम्बकादिस्य
(घ) श्रीहषथ स्य
39. किवषु ------- श्रेष्ठ:।
(क) कािलदास:
(ख) कािलदासे
(ग) कािलदासेन
(घ) कािलदासस्य
40.’रूपरुरीयम्’ कस्य रचना ?
(क) अिभराजराजेतद्रिमश्रस्य
(ख) कािलदासस्य
(ग) भारवे:
(घ) माघस्य
झारखण्ड शैििक अनुसंधान एवं प्रिशिण पररषद् , रााँची [मॉडल प्रश्न पत्र ] (2023-24) Page 9 of 10
Page 10
झारखण्ड शैििक अनुसन्धान एवं प्रिशिण पररषद्, रााँची।
वािषिक परीिा 2023-24
आदशिप्रश्नपत्रम्
संस्कृतम् (ऐिछछकम्)
(बहुिवकल्पीयााः प्रश्नााः)
किा – एकादशी िवषय: - संस्कृतम्
उत्तरािण
1. (ग) िवपित्तकािे 21. (ग) भविन्त
2. (घ) यथाथििमत्रािण 22. (क) अपश्यम्
3. (ख) िमत्रता 23. .(ग) सेिवष्यन्ते
4. (क) भयंकरम् 24. (ख) िपत्रे
5. (ग) षष्ठी 25. (ग) पुष्पािण
6. (ख) गीताञ्जल्या: 26. (ख) िवद्ाियम्
7. (ख) कषिित े
27. (क) नेत्रण
8. (क) रथ्यकताि 28. (ग) तुभ्यम्
9. (ख) िट्िकार: 29. (घ) कण्ि:
10. (ग) कििनां 30. (ग) ध्
11. (ख) मछृ छकिटकात् 31. (घ) िित्रय:
12. (ग) चारूदत्तस्य 32. (ख) पि्यते
13. (ख) वसन्तसेनाया: 33. (ग) त्वया
14. (ख) िटृ ् 34. (ख) भग्न+ अवशेष:
15. (ख) शरीर: 35. (क) किित्
16. (घ) िस्नग्धम् 36. (घ) रवीन्रनाथटैगोर:
17. (क) आयुिववधिनाय 37. (क) मछृ छकिटकम्
18. (घ) पंचमी 38. (ख) बाणभट्टस्य
19. (ग) च + उष्माणम् 39. (क) काििदास:
20. (क) च 40. (क) अिभराजराजेन्रिमश्रस्य
झारखण्ड शैििक अनुसंधान एवं प्रिशिण पररषद् , रााँची [मॉडल प्रश्न पत्र ] (2023-24) Page 10 of 10