Page 1
झारखंड बोर्ड
मॉडल पेपर
Class 12
Page 2
झारखण्ड शैक्षिक अनुसंधान एवं प्रशशिण पररषद् रााँची, झारखण्ड
वार्षिक परीिा 2022-23
मॉडल प्रश्न पत्र (वस्तुननष्ठ)
किा – द्वादश / र्वषय – संस्कृत / समय- 1.30 घंटा /
पूणाांक- 40
सामान्य-ननदे शााः :-
• अस्स्मन ् प्रश्नपत्रे 40 वस्तुननष्ठप्रश्ना: सस्न्त।
• सवे प्रश्ना: समानाङ्का:।
• सवे प्रश्ना: अननवायाि:।
• प्रदत्तेषु र्वकल्पेषु उचचतम ् उत्तरं चचनुत।
*****************************
निर्दे श :- अधोलिखितं अपठितगद्यंशं पठित्वय प्रर्दत्तयि ् प्रश्ियि ् ववकल्पेभ््: उत्तरं चििुत-
सवेषु धिेषु ववद्यधिम ् एव उत्तमं धिं मन््ते ।ववद््य एव जियाः जयिन्न्त ्त ् ककं कततव््म ् अन्तत ककं ि
अकततव््म ्। अि्य एव ज्ञय्ते ्त ् ककम ् उचितम ् अन्तत ककं ि अिचु ितम ्। ववद्यधिेि एव व्ं जयिीमाः ्त ् काः
सन्मयगताः अन्तत क: ि कुमयगत :।ववद््य एव मिुष््ाः संसयरे सम्मयिं प्रयप्िोनत। ववद्यहीिाः जिाः पशुतुल््ाः एव
भवनत। कततव््यकततव्््ो:, धमयतधमत्ो:, हयनिियभ्ो: उचितयिुचित्ोश्ि मध््े साः अन्तरं ि जयियनत। ववद््य एव
मयिवजीविमूल््ं ज्ञय्ते, जियियं सुिर्दाःु ि्ोाः भयगं ववद््य एव गह्
ृ ्ते ।ववद्यहीित् जित् जीविे कर्दयवप सुिं,
सोहयर्द्रं, प्रसन्ितय सहभयचगतयाः ि ि भवन्न्त। अताः’ ववद्य ववहीिाः पशुाः’ इनत कथन्त्वय ववद्य्याः गुणगयिं
शयतरै:कृतम ्। ववद्यधिय् वयरं वयरं िमाः।
1.ककं धिम ् उत्तमं मन््ते ?
(क) र्वद्याधनम ्
(ख) पशुधनम ्
(ग) सविधनम ्
(घ) साधुधनम ्
2.कया मनष्ु य: सम्मानं प्राप्नोनत ?
(क) र्वद्यया
(ख) अनया
(ग) कन्या
Page 3
(घ) लतया
3.’वयम ्’ इनत कतप
िृ दस्य क्रियापदं क्रकम ् ?
(क)जानास्न्त
(ख) जानीम:
(ग) जानाम:
(घ) ज्ञास्याम:
4.गद्यांशे अव्ययपदं क्रकम ् ?
(क) जानीम:
(ख) एव
(ग)अस्स्त
(घ) क:
निर्दे श :- अधोलिखितं पद्म ् पठित्वय प्रर्दत्तयि ् प्रश्ियि ् ववकल्पेभ््: उत्तरं चििुत-
तमध्वरे ववश्वन्जनत क्षितीशं
नि:शेषववश्रयखणतकोषजयतम ् ।
उपयत्तववद्ो गुरुर्दक्षिणयथी
कौत्स: प्रपेर्दे वरतन्तुलशष््:।।
5.र्वश्वस्जत ् यज्ञं क: अकरोत ् ?
(क) कुबेर:
(ख) इन्र:
(ग) वरुण:
(घ) रघ:ु
6.कौत्स: कस्य शशष्य: आसीत ् ?
(क)र्वश्वाशमत्रस्य
(ख)रोणाचायिस्य
(ग)वरतन्तो:
Page 4
(घ) परशुरामस्य
7.रघु: कम ् अध्वरम ् अनुनतष्ठनत स्म ?
(क) अश्वमेध:
(ख) र्वश्वस्जत ्
(ग) पुत्रेस्ष्ट:
(घ) न कोऽर्प
8.‘दक्षिणार्थी’ अस्य सस्न्धर्वच्छे दं चचनत
ु -
(क) द+क्षिणार्थी
(ख) दक्षि+ णार्थी
(ग) दक्षिणा + अर्थी
(घ) दक्षिणा+ र्थी
निर्दे श :- अधोलिखितं गद्यंशम ् पठित्वय प्रर्दत्तयि ् प्रश्ियि ् ववकल्पेभ््: उत्तरं चििुत-
र्दीिबन्धु: श्रीिय्यर: प्रनतमयसं प्रथमठर्दवसे तववेतित् अधयतचधकं भयगं केरिं प्रेष्नत तम कन्श्ित ्
सम्पकत:।कयनिचिि ् मि्यिमभयषय्य: संवयर्दपरयखण अनतररच्् कर्दयवप तत् ियम्िय ककमवप परमयगतलमनत
कोऽवप कर्दयवप ि जयियनत।
9.दीनबन्धु: श्रीनायार: स्ववेतनस्य अधािचधकं भागं कुत्र प्रेषयनत स्म ?
a. उडीसाप्रदे शे
b. मध्यप्रदे शे
c. उत्तरप्रदे शे
d. केरलप्रदे शे
10.पत्रस्य भाषा का आसीत ् ?
(क) तशमलभाषा
(ख) मलयालमभाषा
(ग) कन्नडभाषा
(घ) तेलगुभाषा
11.’प्रनत’योगे का र्वभस्तत: भवनत ?
(क) द्र्वतीया
Page 5
(ख) तत
ृ ीया
(ग) चतुर्थी
(घ) पंचमी
12.‘रात्रौ' अस्य र्वलोमपदम ् अत्र क्रकं प्रयुततम ्?
(क) ददवसे
(ख) मासं
(ग) वेतनं
(घ) अनतररच्य
निर्दे श :- अधोलिखितं पद्म ् पठित्वय प्रर्दत्तयि ् प्रश्ियि ् ववकल्पेभ््: उत्तरं चिित
ु -
कमतण््ेवयचधकयरतते मय फिेषु कर्दयिि।
मय कमतफिहे तभ
ु म
ूत यत ते सङ्गोऽत्तवकमतखण।।
13.गीतायां श्रीकृष्ण: कस्मै उपदे शं यच्छनत ?
(क) युचधस्ष्ठराय
(ख) भीमाय
(ग) अजन
ुि ाय
(घ) नकुलाय
14. कमिण्येवाचधकारस्ते मा ………..कदाचन।
उचचतं पदं चचत्वा ररततस्र्थानं पूरयत।
(क) पुष्पेषु
(ख) फलेषु
(ग) पत्रेषु
(घ) वि
ृ ेषु
15. उपयत
ुि तश्लोक: केन कचर्थत: ?
(क) अजन
ुि ेन
(ख) भीमेन
(ग) कृष्णेन
(घ) नकुलेन
16. फिेषु पदे का र्वभस्तत: प्रयुतता ?
(क) पंचमी
Page 6
(ख) षष्ठी
(ग) सप्तमी
(घ) तत
ृ ीया
निर्दे श :- प्रर्दत्तेषु ववकल्पेषु उचितम ् उत्तरं चििुत।
17.अस्म्बकादत्तव्यासस्य रचनां चचनत
ु –
(क) मेघदत
ू म्
(ख) शशशुपालवधम ्
(ङ) उत्तररामचररतम ्
(ग) शशवराजर्वजयम ्
18.‘शसंहासनद्वात्त्रंशशका' इनत ग्रंर्थात ् क: पाठ: संकशलत:
(क) र्विमस्यौदायिम ्
(ख) बालकौतुकम ्
(ग) क्रकन्तो: कुदटलता
(घ) सूस्तत-सुधा
19. संस्कृतभाषाया: सवािचधकप्रनतभाशाली गद्यकार: क: ?
(क) बाणभट्ट:
(ख) काशलदास:
(ग) अस्म्बकादत्तव्यास:
(घ) चन्रशेखरदासवमाि
20. ‘स्मत
ृ :’ शब्दस्य र्वपरीतार्थिकपदं चचनुत-
(क) अस्मत
ृ :
(ख) र्वस्मत
ृ :
(ग) अमत
ृ :
(घ) मत
ृ :
21. ‘सवािण्येव' अस्य सस्न्धर्वच्छे दं चचनुत –
(क) सवािणण+एव
(ख) सवाि+ण्येव
Page 7
(ग) सवािण+एव
(घ) सवािण्ये+ व
22. स+उत्साहम ्= ?
(क) सुत्साहम ्
(ख) सात्साहम ्
(ग) सोत्साहम ्
(घ) स्वात्साहम ्
23. पुन: + अत्र = ?
(क) पन
ु त्र
(ख) पुनरत्र
(ग) पन
ु ोरत्र
(घ) पुन:अत्र
24. ‘कोऽर्प' अस्य सस्न्धर्वच्छे दं क्रकम ् ?
(क) को+ अर्प
(ख) का + अर्प
(ग) क:+ अर्प
(घ) को +ऽर्प
25. ‘दातव्यम ् ‘ इत्यस्य प्रकृनतप्रत्ययर्वभाग: कुरुत –
(क) दा+ तव्यत ्
(ख) दा+ तत्वा
(ग) दा+ तुमुन ्
(घ) दा+ तत
26. दृश ्+ अनीयर् =?
(क) दशिनीयम ्
(ख) दृशनीय
(ग) दृशनीयर्
(घ) दृशानीयर्
27. महत ्+त्व = ?
(क) महत्त
(ख) महत्त्व
(ग) महत्ता
(घ) महान ्
28. गरु
ु ता ‘ पदे क: प्रत्यय: प्रयत
ु त: ?
(क) तल ्
(ख) त्व
Page 8
(ग) तत्वा
(घ) तत
29. ‘व्याघ्रभयम ्' अस्य सामाशसकर्वग्रहं कुरुत-
(क) व्याघ्रस्य भयम ्
(ख) व्याघ्रेण भयम ्
(ग) व्याघ्रात ् भयम ्
(घ) व्याघ्रे भयम ्
30. “अह: च ननशा च “ अस्य समस्तपदं चचनत
ु -
(क) अहननिशम ्
(ख) अहा ननशम ्
(ग) अह: ननशा
(घ) ननशा अह:
31. “ददक् अम्बरम ् यस्य स:”अस्य समस्तपदं चचनत
ु -
(क) ददगाम्बरान ्
(ख) ददगम्बर:
(ग) ददगम्बरस्य
(घ) ददगम्बराणाम ्
32. ‘र्पतरौ' अस्य सामाशसकर्वग्रहं चचनुत-
(क) र्पता र्पता
(ख) माता माता
(ग) माता च र्पता च
(घ) मातरौ च र्पतरौ च
33. कमिणाम ् अनारम्भात ् पुरुष: नैष्कम्यां न अश्नुते।अत्र रे खाङ्क्रकतपदे का र्वभस्तत:?
(क) षष्ठी
(ख) सप्तमी
(ग) पंचमी
(घ) चतुर्थी
34. ‘नम: ‘ योगे का र्वभस्तत: भवनत ?
(क) तत
ृ ीया
(ख) चतुर्थी
(ग) पंचमी
(घ) षष्ठी
35. चधक् र्वद्याहीनम ् । अत्र रे खाङ्क्रकतपदे का र्वभस्तत:?
(क) द्र्वतीया
Page 9
(ख) तत
ृ ीया
(ग) चतुर्थी
(घ) पंचमी
36. मम माता मनय स्स्नह्यनत ।अत्र स्स्नह् योगे का र्वभस्तत:?
(क) चतुर्थी
(ख) पंचमी
(ग) षष्ठी
(घ) सप्तमी
37. कनत वेदा:?
(क) त्रय:
(ख) चत्वार:
(ग) पंच
(घ) षड्
38. “बाणोस्च्छष्टं जगत्सविम ् “ इनत उस्तत: कस्य र्वषये प्रशसद्धा ?
(क) काशलदासस्य
(ख) माघस्य
(ग) बाणभट्टस्य
(घ) भारवे:
39. गद्यपद्यशमचश्रतं काव्यं कथ्यते –
(क) चम्पूकाव्यम ्
(ख) नाटकम ्
(ग) प्रकरणम ्
(घ) पद्यम ्
40. य: नाटकस्य सूत्रं धारयनत, स: क: भवनत?
(क) र्वषकम्भक:
(ख) नायक:
(ग) जवननका
(घ) सूत्रधार:
****************************
Page 10
झारखण्ड शैक्षिक अनस
ु ंधान एवं प्रशशिण पररषद् रााँची, झारखण्ड
वार्षिक परीिा 2022-23
मॉडल प्रश्न पत्र (र्वषयननष्ठ)
झारखण्ड शैक्षिक अनस
ु ंधान एवं प्रशशिण पररषद् रााँची, झारखण्ड
किा – द्वादश / र्वषय – संस्कृत /
समय- 1.30 घंटा / पूणाांक- 40
सामान्य-ननदे शााः :-
1. सवेषां प्रश्नानाम ् उत्तराणण संस्कृते एव कत्तिव्याणण-
2. सवेषां प्रश्नानाम ् संख्या 19 अस्स्त ।
3. प्रश्न-संख्या 1 ताः 7 पयिन्तम ् अनत- लघूत्तरीयााः प्रश्नााः सस्न्त। अस्य
कृते 2-2 अंकौ ननधािररतौ स्त:। केचन पंच प्रश्नान ् उत्तरत।
4. प्रश्न-संख्या 8ताः 14 पयिन्तम ् लघूत्तरीया: प्रश्ना: सस्न्त।।अस्य कृते
3-3 अंका: ननधािररता: ।केचन पंचैव प्रश्ना: समाधेया:।
5. प्रश्न-संख्या 15ताः 19 पयिन्तं दीघूत्त
ि रीयााः प्रश्नााः सस्न्त । अस्य कृते
5-5 अंकााः ननधािररतााः ।केचन त्रयैव प्रश्नान ् उत्तरत।
Page 11
खण्ड -क
अपठठतावबोधनम ्
ननदे श: - अस्स्मन ् खण्डे सवे प्रश्ना: समानाङका:।केचन ् पंचैव प्रश्ना: समाधेया:। 2*5=10
अधोलिखितम ् अनुच्छे दं पठित्वा प्रदत्तान ् प्रश्नान ् ननदे शानुसारम ् उत्तरत –
भारतदे श: आप्राचीनकािादपप पवद्याप्रधान:। पवद्याप्रदातार: गुरव: पूज्यतमा:। “
गुरुर्ब्रह्मा गुरुपवरष्णुगरु
ुर दे वो महे श्वर:। गुरु: साक्षात ् परं र्ब्ह्म, तस्मै श्री गुरवे नमः” इत्येव
अस्माकं मि
ू मंत्र:। गरु
ु णा पवना कापप पवद्या पण
ू रतां न प्राप्नोनत। य: गरु
ु म ् आठियते
,शुश्रूषते, गुरूपदे शान ् आचरनत, तस्मै पवद्या स्वयं स्पह्
ृ यनत, गुरु: अपप तादृशं लशष्यं
वात्सल्येन पश्यनत, सवार: पवद्या: लशक्षयनत च।
प्रश्ना:
1. पूणव
ि ाक्येन उत्तरत- 2
(क) क: ििु साक्षात ् परं र्ब्ह्म?
(ि) गुरु: कीदृशं लशष्यं वात्सल्येन पश्यनत?
2. यथाननदे शम ् उत्तरत- 2
(क) ‘प्राप्नोनत' इनत क्रियापदस्य कतप
र ृ दं क्रकम ् ?
(ि) ‘पवद्याप्रदातार: ‘ इनत पवशेषणस्य पवशेष्यं क्रकम ्?
(ग) ‘आधुननककािात ्' इनत पदस्य क्रकं पविोमपदम ् अत्र प्रयुक्तम ्?
(घ) ‘सेवां करोनत’ इनत अर्थे क्रकं पयारयपदम ् अत्र प्रयुक्तम ्?
पठठतावबोधनम ्
अधोशलणखतम ् गद्यांशं, पद्यं नाटयांशं च पठठत्वा प्रदत्तान ् प्रश्नान ् ननदे शानुसारं
संस्कृतेन उत्तरत-
गद्यांश:
तस्मै राज्ञे व्ययार्थं रत्नचतुष्टयं दास्यालम। द्पवतीयरत्नेन भोजनाठदकम ्
अमत
ृ तल्
ु यम ् उत्पद्यते। एतेषां महात््यम ् – एकं रत्नं यद्वस्तु स्मयरते तद्ददानत।
। तत
ृ ीयरत्नात ् चतुरङ्गबिं भवनत । चतुर्थारद् रत्नाननठदव्याभरणानन जायन्ते।
तदे तानन रत्नानन गह
ृ ीत्वा राज्ञो हस्ते प्रयच्छे नत।
Page 12
3. पूणव
ि ाक्येन उत्तरत- 2
(क) द्पवतीयरत्नेन क्रकम ् उत्पद्यते?
(ि) चतुर्थारद् कानन जायन्ते ?
4. यथाननदे शम ् उत्तरत- 2
(क) ‘ददानत’ अस्य कतप
र ृ दं क्रकम ्?
(ि) ‘राज्ञे’ अस्य मि
ू शब्दं लिित।
(ग) ‘पवषम ्’ अस्य पविोमपदम ् अत्र क्रकम ्?
(घ) ‘एतेषां महात््यम ्’ अत्र ‘एतेषाम ्’ इनतपदं केभ्य: प्रयक्
ु तम ्?
पद्यम ्
सहसा पवदधीत न क्रियामपववेक: परमापदां पदम ् ।
वण
ृ ुते ठह पवमश्ृ यकाररणं,गुणिुब्धा: स्वयमेव स्पद: ।।
5. पूणव
ि ाक्येन उत्तरत- 2
(क) सहसा क्रकं न पवद्धीत ?
(ि) अपववेक: कासां पदं वतरते ?
नाटयांश:-
बटव:- पश्यतु कुमारस्तावदाश्चयरम ् ।
लव: - दृष्टमवगतं च । नूनमाश्वमेधधकोऽयमश्व:।
बटव: - कर्थं ज्ञायते ?
लव: - ननु मूिार: । पठितमेव ठह युष्मालभरपप तत्काण्डम ् ।क्रकं न पश्यर्थ ? प्रत्येकं
शतसंख्या: कवधचनो दण्ण्डनो ननषङ्धगणश्च रक्षक्षतार:। यठद च पवप्रत्ययस्तत्पच्
ृ छत ।
6. पूणव
ि ाक्येन उत्तरत- 2
(क) कीदृश: अश्व: तत्र आसीत ् ?
(ि) अश्वस्य रक्षार्थं कनत रक्षक्षतार: आसन ् ?
7. यथाननदे शम ् उत्तरत- 2
(क) ‘पश्यर्थ’ इनत क्रियापदस्य कतप
र ृ दं क्रकम ् ?
(ि) ‘प्रत्यय:’ इनत पदस्य क्रकं पविोमपदम ् अत्र प्रयुक्तम ् ?
Page 13
(ग) ‘ ननषङ्धगण:’ अस्य पवशेष्यपदम ् अत्र क्रकम ् ?
(घ) ‘पश्यर्थ’ इनत पदस्य मूिधातु: लिित।
खण्ड -ि
ननदे श: -खण्डेऽस्स्मन ् सवे प्रश्ना: समानाङका:। केचन ् पंचैव प्रश्ना: समाधेया:।
3*5=15
8. अधोशलणखतश्लोकस्य अन्वयं पण
ू ां कुरुत- 3
ईशावास्यशमदं सवां यस्त्कंच जगत्यां जगत ् ।
तेन त्यक्तेन भञ्
ु जीथा मा कस्यस्स्वद् धनम ् ।।
अन्वय:
जगत्यां यत ् क्रकम ् च …………..इदं सवरम ्……….…….. तेन त्यक्तेन भुञ्जीर्था:,
कस्यण्स्वद् धनं मा ……………।
9. रे िाङ्क्रकतपदानन आधत्ृ य प्रश्नननमारणं कुरुत- 3
(क) योग: कमरसु कौशिम ् ।
(ि) पधृ र्थव्या: सप्त भेदा:।
(ग) कमरखण एव अधधकार: ते।
10. श्िोकांशमेिनं कुरुत- 3
अ ब
ददानतप्रनतगह
ृ णानत अन्धेन तमसाऽऽवत्त
ृ ा:
असूयार नाम ते िोका मा फिेषु कदाचन।
कमरण्येवाधधकारस्ते गुह्यमाख्यानत पच्
ृ छनत।
11. कोष्िकेषु प्रदत्तपदे षु उधचतं पवभण्क्तं प्रयज्
ु य ररक्तस्र्थानानन पूरयत –
3
(क) सीता ---------- सह वनं गच्छनत।(राम)
(ि) ------------- अलभत: वक्ष
ृ ा: सण्न्त।(ग्राम)
(ग) --------------- बठह: मण्न्दरं शोभते।(नगर)
12. वाक्यननमारणं कुरुत – 3
Page 14
(क) पवद्यािय:
(ि) वयम ्
(ग) सरोवरम ्
13. अशुद्धधशोधनं कुरुत – 3
(क) चत्वारर बालिका: पिण्न्त।
(ि) यय
ू म ् क्रकं कुवरण्न्त ।
(ग) छात्रौ पुस्तकम ् पिनत।
14. सण्न्धपवच्छे दं कुरुत – 3
(क) स्वागतम ्
(ि) यशोदा
(ग) जगन्नार्थ:
खण्ड -ग
ननदे श: - खण्डेऽस्स्मन ् पञ्च प्रश्ना: प्रदत्ता: । केचन त्रयैव उत्तरत। 5*3=15
15.चचत्रं दृष्टवा मञ्जष
ू ासहायतया पंच वाक्यानन शलखत- 5
मञ्जूषा-
Page 15
तण
ृ ानन, वि
ृ :, आकाशे, उदे नत, सय
ू :ि , खगा:, हररत:, गह
ृ ाणण, पविता:, िेत्रम ्
16.पवद्याियशुल्कक्षमापनार्थं स्वप्राचायं प्रनत एकम ् आवेदनपत्रं लिित। 5
17.मञ्जष
ू ात: उधचतसङ्केतान ् गह
ृ ीत्वा अधोलिखितां कर्थां परू नयत्वा पन
ु : लिित।
5
स्वालमनो रामकृष्णपरमहं सस्य …….1….. एको योगी तं प्रनत ईष्यारि:ु अभवत ्। एकदा स: स्वालमनम ्
अध: कतम
ुर ् तत्पाश्वे गत्वा …….2…… क्रकमण्स्त कोऽपप चमत्कारो भवत्पाश्वे ? रामकृष्ण: अवदत ्-
“अहं तु ……3..….. प्राणी।“ योगी कधर्थतवान ्- “भवान ् जिोपरर …….4…….. शक्नोनत क्रकम ्? जिे
चिन ् मारुनत: अपप …….5…….अिङ्घयत ्।अत: भवान ् ……6…….जिोपरर चि।“ रामकृष्ण: प्रत्यवदत ्-
“ नाहम ् एतत ् कतुं क्षम:।परमेश्वर: एतद् नाठदशनत तत्कर्थं …….7….. इमं श्रमं कररष्यालम।“ योगी
उच्चस्वरे ण प्रत्यर्ब्वीत ्- “ अष्टादशवषारखण तप: तप्त्वा चमत्कारलममं िब्धवान ् अहम ्।“ योधगन:
…….8…… श्रुत्वा स्वामी प्रत्युत्तरत ्, “भवान ् अष्टादशवषारखण जीवनं वर्थ
ृ ा अकरोत ्, अहं तु नापवकेन
…….9…….गंगाया: पारं गच्छालम।क्रकं भवत: अष्टादशवषारणाम ् उपाजरनं नापवकस्य पणद्वयान ्
अधधकम ् अण्स्त?” स्वालमनो वचांलस श्रुत्वा योगी …….10……. सञ्जात:।
चलितम
ु ्, समि
ु म ्,
अर्ब्वीत ्,पणद्वयेन,ननरुत्तर:,पररवनतरतुम ्,ग
वोण्क्तम ्,गङ्गाया:, सामान्य:,ख्यात्या ।
18.नाट्यसाठहत्यस्य वैलशष्ट्यं प्रनतपादयत। 5
19. अधोलिखितरचनानां िेिकानां नामानन लिित।(केविं पंचानाम ्) 5
(क) रघुवंशम ्
(ि) पाषाणीकन्या
(ग) समुिसंगम:
(घ) लशशप
ु ािवधम ्
(ङ) उत्तररामचररतम ्