PSEB 6th to 7th Class Syllabus 2025 Agriculture

Punjab Board

SYLLABUS
2024-2025

ਸਿਲੇ ਬਿ- ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਿੈਸ਼ਨ 2024-25
ਸ਼ਰਣ
ੇ ੀ : ਛੇਵੀਂ

ਸਲਖਤੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ
1. ਪੰ ਜਾਬ ਸਵਿੱ ਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ - ਇਿੱ ਕ੍ ਝਾਤ : ਅਰਥ-ਸਵਵਿਥਾ ਸਵਿੱ ਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ, ਪੰ ਜਾਬ
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸਵਿੱ ਚ ਯੋਗਦਾਨ, ਪੰ ਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀ ਸਵਿੱ ਚ ਖੜੋਤ ਆਉਣ ਦੇ
ਕ੍ਾਰਨ, ਕ੍ੁਦਰਤੀ ਿੋਸਮਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ।
2. ਭੂਮੀ : ਭੂਮੀ, ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਪਰਭਾਸਵਤ ਕ੍ਰਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਾਰਕ੍, ਕ੍ਣਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਭੂਮੀ ਦੀਆਂ ਸਕ੍ਿਮਾਂ, ਭਾਰਤ
ਸਵਿੱ ਚ ਪਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮਿੱ ਟੀ ਦੀਆਂ ਸਕ੍ਿਮਾਂ, ਭੂਮੀ ਦੀਆਂ ਸਕ੍ਿਮਾਂ ਅਨੁਿਾਰ ਪੰ ਜਾਬ ਦੀ ਵੰ ਡ, ਭੂਮੀ
ਨਾਲ ਿਬੰ ਧਤ ਿਮਿੱ ਸਿਆਵਾਂ ।
3. ਫ਼ਿਲਾਂ ਦੀ ਵੰ ਡ : ਫ਼ਿਲਾਂ ਦੀ ਵੰ ਡ : ਰੁਿੱ ਤ, ਬਨਿਪਤੀ ਸਵਸਗਆਨ, ਆਰਸਥਕ੍, ਜੀਵਨ-ਕ੍ਾਲ, ਜਲਵਾਯੂ,
ਸਿੰ ਚਾਈ ਅਤੇ ਸਕ੍ਿੇ ਖਾਿ ਮੰ ਤਵ ਦੇ ਆਧਾਰ ਦੇ ਭੂਮੀ ਦੀ ਵੰ ਡ ।
4. ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੇਤੀ ਸਵਿੱ ਚ ਮਹਿੱ ਤਵ : ਸਿੰ ਚਾਈ ਦੀ ਲੋ ੜ, ਸਿੰ ਚਾਈ ਦੇ ਿਾਧਨ, ਸਿੰ ਚਾਈ ਦੇ ਤਰੀਕ੍ੇ : ਿਤਸਹ
ਸਿੰ ਚਾਈ, ਿਬ-ਿਤਸਹ ਸਿੰ ਚਾਈ, ਫੁਹਾਰਾ ਸਿੰ ਚਾਈ, ਤੁਪਕ੍ਾ ਸਿੰ ਚਾਈ ।
5. ਖਾਦਾਂ : ਪੌਸਦਆਂ ਲਈ ਖੁਰਾਕ੍ੀ ਤਿੱ ਤਾਂ ਦੀ ਲੋ ੜ, ਖਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸਕ੍ਿਮਾਂ : ਕ੍ੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਰਿਾਇਣਕ੍
ਖਾਦਾਂ । ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਿੱ ਧ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨੁਕ੍ਿਾਨ ।
6. ਖੇਤੀ ਿੰ ਦ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ : ਖੇਤੀ ਸਵਿੱ ਚ ਿੰ ਦਾਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦਾ ਮਹਿੱ ਤਵ । ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਵਿੱ ਚ ਵਿੱ ਖ-ਵਿੱ ਖ
ਮੰ ਤਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਧੁਸਨਕ੍ ਿੰ ਦ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕ੍ਾਰੀ ।
7. ਪੰ ਜਾਬ ਦੇ ਮੁਿੱ ਖ ਫਲ : ਮਨੁਿੱਖੀ ਭੋਜਨ ਸਵਿੱ ਚ ਫ਼ਲਾਂ ਦਾ ਮਹਿੱ ਤਵ, ਪੰ ਜਾਬ ਸਵਿੱ ਚ ਫ਼ਲਾਂ ਅਧੀਨ ਰਕ੍ਬਾ,
ਸਨੰਬੂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਫ਼ਲ, ਅਮਰੂਦ, ਅੰ ਬ, ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ, ਬੇਰ, ਲੀਚੀ ਅਤੇ ਆੜੂ ਆਸਦ ਬਾਰੇ ਿੰ ਖੇਪ
ਜਾਣਕ੍ਾਰੀ।
8. ਪੰ ਜਾਬ ਦੀ ਮੁਿੱ ਖ ਿਬਜ਼ੀਆਂ : ਮਨੁਿੱਖੀ ਭੋਜਨ ਸਵਿੱ ਚ ਿਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਮਹਿੱ ਤਵ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਿਰਦੀ ਰੁਿੱ ਤ
ਦੀਆਂ ਿਬਜ਼ੀਆਂ । ਆਲੂ, ਸਮਰਚ, ਟਮਾਟਰ, ਕ੍ਿੱ ਦੂ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਿਬਜ਼ੀਆਂ, ਸਭੰ ਡੀ, ਬੈਂਗਣ, ਗੋਭੀ,
ਮਟਰ, ਸਪਆਜ਼, ਜੜਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੱ ਤੇਦਾਰ ਿਬਜ਼ੀਆਂ ਬਾਰੇ ਿੰ ਖੇਪ ਜਾਣਕ੍ਾਰੀ ।
9. ਪੰ ਜਾਬ ਦੇ ਫੁਿੱ ਲ ਅਤੇ ਿਜਾਵਟੀ ਬੂਟੇ : ਮਨੁਿੱਖੀ ਜੀਵਨ ਸਵਿੱ ਚ ਫੁਿੱ ਲਾਂ ਅਤੇ ਿਜਾਵਟੀ ਬੂਸਟਆਂ ਦਾ ਮਹਿੱ ਤਵ,
ਫੁਿੱ ਲਾਂ, ਿਜਾਵਟੀ ਰੁਿੱ ਖਾਂ, ਵੇਲਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਬਾਰੇ ਿੰ ਖੇਪ ਜਾਣਕ੍ਾਰੀ ।
10. ਖੇਤੀ ਿਹਾਇਕ੍ ਧੰ ਦੇ : ਖੇਤੀ ਿਹਾਇਕ੍ ਧੰ ਸਦਆਂ ਦੀ ਲੋ ੜ, ਖੇਤੀ ਿਹਾਇਕ੍ ਧੰ ਦੇ - ਖੁੰ ਬਾਂ ਉਗਾਉਣਾ, ਮਧੂ
ਮਿੱ ਖੀ ਪਾਲਣ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਿਬਜ਼ੀਆਂ ਉਗਾਉਣਾ, ਖੇਤੀ ਵਿਤਾਂ ਦੀ ਪਰੋਿੈਸਿੰ ਗ, ਖੇਤੀ ਿੇਵਾ ਕ੍ੇਂਦਰ, ਖੇਤੀ
ਿਲਾਹਕ੍ਾਰ ਕ੍ੇਂਦਰ ਆਸਦ ।

ਪਰਯਗ ੋ ੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ
1. ਸਵਸਦਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭੂਮੀ ਦੀਆਂ ਵਿੱ ਖ-ਵਿੱ ਖ ਸਕ੍ਿਮਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕ੍ਾਰੀ ਦੇਣਾ ।
2. ਹਾੜੀ ਅਤੇ ਿਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫਿਲਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਕ੍ਾਸ਼ਤ ਿਬੰ ਧੀ ਜਾਣਕ੍ਾਰੀ ਦੇਣਾ ।
3. ਸਿੰ ਚਾਈ ਦੇ ਵਿੱ ਖ-ਵਿੱ ਖ ਤਰੀਸਕ੍ਆਂ ਬਾਰੇ ਦਿੱ ਿਣਾ ।
4. ਕ੍ੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਰਿਾਇਣਕ੍ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਰਤੋਂ ਿਬੰ ਧੀ ਜਾਣਕ੍ਾਰੀ ਦੇਣਾ ।
5. ਨਵੀਨਤਮ ਖੇਤੀ ਿੰ ਦ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦਾ ਚਾਰਟ ਆਸਦ ਸਤਆਰ ਕ੍ਰ ਕ੍ੇ ਜਾਣਕ੍ਾਰੀ ਦੇਣਾ ।
6. ਬਾਗ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕ੍ਰ ਕ੍ੇ ਫ਼ਲਾਂ ਦੀ ਕ੍ਾਸ਼ਤ ਿਬੰ ਧੀ ਜਾਣਕ੍ਾਰੀ ਪਰਾਪਤ ਕ੍ਰਨਾ ।
7. ਿਕ੍ੂਲ ਜਾਂ ਘਰ ਸਵਿੱ ਚ ਪੌਸ਼ਸਟਕ੍ ਿਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਬਗੀਚੀ ਸਤਆਰ ਕ੍ਰਨਾ ।
8. ਿਕ੍ੂਲ ਸਵਿੱ ਚ ਫੁਿੱ ਲ, ਿਜਾਵਟੀ ਪੌਦੇ, ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਵੇਲਾਂ ਆਸਦ ਉਗਾਉਣਾ ।
9. ਵਿੱ ਖ-ਵਿੱ ਖ ਿਹਾਇਕ੍ ਧੰ ਦੇ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸਕ੍ਿਾਨਾਂ ਦੇ ਫਾਰਮਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕ੍ਰਨਾ ।

ਸਿਲੇ ਬਿ- ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਿੈਸ਼ਨ 2024-25
ਸ਼ਰਣ
ੇ ੀ : ਿਿੱ ਤਵੀਂ

ਸਲਖਤੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ
1. ਹਰਾ ਇਨਕ੍ਲਾਬ : ਹਰਾ ਇਨਕ੍ਲਾਬ ਕ੍ੀ ਹੈ ? ਹਰਾ ਇਨਕ੍ਲਾਬ ਆਉਣ ਦੇ ਕ੍ਾਰਨ : ਿੁਧਰੀਆਂ ਸਕ੍ਿਮਾ
ਦੇ ਬੀਜ, ਸਿੰ ਚਾਈ ਿਹੂਲਤਾਂ, ਰਿਾਇਣਕ੍ ਖਾਦਾਂ, ਸਮਹਨਤਕ੍ਸ਼ ਸਕ੍ਿਾਨ, ਿੁਚਿੱਜਾ ਮੰ ਡੀਕ੍ਰਨ, ਖੋਜ ਅਤੇ
ਸਿਖਲਾਈ ਿਹੂਲਤਾਂ ਆਸਦ।
2. ਖੇਤੀ ਲਈ ਸਮਿੱ ਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਰਖ : ਸਮਿੱ ਟੀ ਦੀ ਪਰਖ : ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਲੋ ੜ ਿਬੰ ਧੀ ਸਮਿੱ ਟੀ ਦੀ ਪਰਖ
ਲਈ ਨਮੂਨਾ ਲੈ ਣ ਦਾ ਤਰੀਕ੍ਾ, ਕ੍ਿੱ ਲਰੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਸਵਿੱ ਚੋਂ ਸਮਿੱ ਟੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਲੈ ਣ ਦਾ ਤਰੀਕ੍ਾ, ਬਾਗ
ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਸਮਿੱ ਟੀ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਨਮੂਨਾ ਲੈ ਣ ਦਾ ਤਰੀਕ੍ਾ । ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਰਖ : ਸਟਊਬਵੈੈੱਲ ਦੇ
ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਨਮੂਨਾ ਲੈ ਣ ਦਾ ਤਰੀਕ੍ਾ । ਸਮਿੱ ਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪਰਖ ਪਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ । ਸਮਿੱ ਟੀ ਅਤੇ
ਪਾਣੀ ਪਰਖ ਸਰਪੋਰਟ ।
3. ਫ਼ਿਲਾਂ ਲਈ ਲੋ ੜੀਂਦੇ ਖੁਰਾਕ੍ੀ ਤਿੱ ਤ : ਫ਼ਿਲਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖੁਰਾਕ੍ੀ ਤਿੱ ਤ, ਖੁਰਾਕ੍ੀ ਤਿੱ ਤਾਂ ਦਾ ਮਹਿੱ ਤਵ, ਮੁਿੱ ਖ
ਤਿੱ ਤ ਅਤੇ ਿੂਖ਼ਮ ਤਿੱ ਤ । ਵਿੱ ਖ-ਵਿੱ ਖ ਫ਼ਿਲਾਂ ਸਵਿੱ ਚ ਨਾਈਟਰੋਜਨ, ਫਾਿਫੋਰਿ, ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ, ਗੰ ਧਕ੍, ਸਜ਼ੰ ਕ੍,
ਲੋ ਹਾ, ਮੈਗਨੀਜ਼ ਆਸਦ ਖੁਰਾਕ੍ੀ ਤਿੱ ਤਾਂ ਦੇ ਮੁਿੱ ਖ ਕ੍ੰ ਮ, ਘਾਟ ਦੀਆਂ ਸਨਸ਼ਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੂਰਤੀ ।
4. ਖੇਤੀ ਸਵਿੱ ਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਿੁਚਿੱਜੀ ਵਰਤੋਂ : ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋ ੜ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਿੱ ਧਰ ਸਡਿੱ ਗਣ ਦੇ ਕ੍ਾਰਨ,
ਸਿੰ ਚਾਈ ਦੇ ਤਰੀਕ੍ੇ : ਖੁਿੱ ਲਹੀ ਸਿੰ ਚਾਈ, ਤੁਪਕ੍ਾ ਸਿੰ ਚਾਈ, ਫੁਆਰਾ ਸਿੰ ਚਾਈ, ਵਿੱ ਟਾਂ/ਖੇਲਾਂ ਬਣਾ ਕ੍ੇ ਸਿੰ ਚਾਈ,
ਬੈੈੱਡ ਬਣਾ ਕ੍ੇ ਸਿੰ ਚਾਈ ਆਸਦ । ਸਿੰ ਚਾਈ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਿੱ ਚਤ । ਪਾਣੀ ਦੀ ਿੰ ਭਾਲ ਦੇ ਤਰੀਕ੍ੇ : ਫ਼ਿਲੀ
ਸਵਸਭੰ ਨਤਾ, ਆਧੁਸਨਕ੍ ਖੇਤੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਝੋਨੇ ਸਵਿੱ ਚ ਟੈਂਸ਼ੀਉਮੀਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਮਲਸਚੰ ਗ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ
ਨੂੰ ਿੰ ਭਾਲਣਾ, ਪਿੱ ਕ੍ੀਆਂ ਨਸਹਰਾਂ ਅਤੇ ਖਾਲ ਬਣਾਉਣਾ ਆਸਦ ।
5. ਨਦੀਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕ੍ਥਾਮ : ਨਦੀਨ ਦੀ ਪਸਰਭਾਸ਼ਾ, ਨਦੀਨਾਂ ਦੇ ਨੁਕ੍ਿਾਨ, ਨਦੀਨਾਂ ਦੀਆਂ
ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ : ਘਾਹ ਵਾਲੇ ਨਦੀਨ, ਚੌੜੀ ਪਿੱ ਤੀ ਵਾਲੇ ਨਦੀਨ। ਹਾੜੀ ਅਤੇ ਿਾਉਣੀ ਦੇ ਨਦੀਨ । ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ
ਰੋਕ੍ਥਾਮ ਦੇ ਤਰੀਕ੍ੇ : ਗੋਡੀ, ਕ੍ਾਸ਼ਤਕ੍ਾਰੀ ਢੰ ਗ, ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕ੍ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਸਦ । ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ
ਿਾਵਧਾਨੀਆਂ ।
6. ਫ਼ਿਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ੀੜੇ ਅਤੇ ਬੀਮਾਰੀਆਂ : ਫ਼ਿਲਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕ੍ਿਾਨ ਪਹੁੰ ਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕ੍ੀੜੇ : ਰਿ ਚੂਿਣ ਵਾਲੇ
ਕ੍ੀੜੇ, ਫ਼ਲ ਅਤੇ ਤਣਾ ਛੇਦਕ੍ ਕ੍ੀੜੇ, ਪਿੱ ਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਕ੍ੀੜੇ, ਜੜਹਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕ੍ਿਾਨ ਪਹੁੰ ਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕ੍ੀੜੇ ।
ਫ਼ਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ : ਉੱਲੀ, ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਅਤੇ ਸਵਸ਼ਾਣੂਆਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ।
ਪੌਸਦਆਂ ਸਵਿੱ ਚ ਕ੍ੀਸੜਆਂ ਅਤੇ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਿਰਵ-ਪਿੱ ਖੀ ਰੋਕ੍ਥਾਮ । ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਸਹਰਾਂ ਦੀ ਗਲਤ
ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਚਾਓ ।
7. ਪੋਸ਼ਸਟਕ੍ ਘਰੇਲੂ ਬਗੀਚੀ : ਘਰੇਲੂ ਬਗੀਚੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ : ਿੰ ਤੁਸਲਤ ਖੁਰਾਕ੍, ਜ਼ਸਹਰ-ਮੁਕ੍ਤ ਭੋਜਨ,
ਸਵਹਲੇ ਿਮੇਂ ਦੀ ਿੁਚਿੱਜੀ ਵਰਤੋਂ, ਪਸਰਵਾਰਕ੍ ਖਰਚੇ ਸਵਿੱ ਚ ਕ੍ਮੀ ਆਸਦ । ਬਗੀਚੀ ਸਤਆਰ ਕ੍ਰਦੇ ਿਮੇਂ
ਸਧਆਨ ਰਿੱ ਖਣ ਯੋਗ ਗਿੱ ਲਾਂ : ਥਾਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਿਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਸਵਉਂਤਬੰ ਦੀ, ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਨਦੀਨਾਂ ;
ਕ੍ੀਸੜਆਂ ਅਤੇ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਰੋਕ੍ਥਾਮ, ਿਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤੁੜਾਈ ਆਸਦ। ਜੜਹੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਉਗਾਉਣਾ ।
ਘਰੇਲੂ ਬਗੀਚੀ ਦਾ ਮਾਡਲ ਸਤਆਰ ਕ੍ਰਨਾ ।
8. ਿਜਾਵਟੀ ਬੂਟੇ : ਿਜਾਵਟੀ ਬੂਸਟਆਂ ਦੀ ਮਹਿੱ ਤਤਾ । ਿਜਾਵਟੀ ਰੁਿੱ ਖ, ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਵੇਲਾਂ ਦਾ ਅਸਧਐਨ
ਕ੍ਰਨਾ । ਗਰਮੀ, ਬਰਿਾਤ ਅਤੇ ਿਰਦੀ ਦੇ ਫੁਿੱ ਲਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕ੍ਾਰੀ ।
9. ਅਨਾਜ ਦੀ ਿੰ ਭਾਲ : ਅਨਾਜ ਦੀ ਿੰ ਭਾਲ ਦੀ ਲੋ ੜ, ਹਾਨੀਕ੍ਾਰਕ੍ ਕ੍ੀੜੇ, ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਕ੍ੀਸੜਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ
ਦੇ ਤਰੀਕ੍ੇ । ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ੍ ਪਿੱ ਧਰ ’ਤੇ ਅਨਾਜ ਿਟੋਰ ਕ੍ਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕ੍ੇ । ਗੁਦਾਮ ਸਵਿੱ ਚ ਰਿੱ ਖੇ
ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਕ੍ੀਸੜਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ। ਗੁਦਾਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕ੍ਰਜ਼ਾ ਿਹੂਲਤਾਂ ।

10. ਕ੍ੁਦਰਤੀ ਿੋਸਮਆਂ ਦੀ ਿਾਂਭ-ਿੰ ਭਾਲ : ਕ੍ੁਦਰਤੀ ਿੋਸਮਆਂ ਦੀ ਿਾਂਭ-ਿੰ ਭਾਲ ਦੀ ਲੋ ੜ, ਨਸਵਆਉਣਯੋਗ ਅਤੇ
ਨਾ-ਨਸਵਆਉਣਯੋਗ ਕ੍ੁਦਰਤੀ ਿੋਮੇ । ਹਵਾ ਦੀ ਿੰ ਭਾਲ, ਘਰਾਂ ; ਕ੍ਾਰਖਾਸਨਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਸਵਿੱ ਚ ਪਾਣੀ ਦੀ
ਿੰ ਭਾਲ, ਸਮਿੱ ਟੀ ਦੀ ਿੰ ਭਾਲ ।
11. ਬਾਇਓ ਗੈਿ : ਬਾਇਓ ਗੈਿ ਕ੍ੀ ਹੈ ? ਬਾਇਓ ਗੈਿ ਦੀ ਿੰ ਰਚਨਾ, ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਵਧੀ, ਲਾਭ, ਬਾਇਓ
ਗੈਿ ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਸਡਜ਼ਾਈਨ, ਢੁਿੱ ਕ੍ਵੇਂ ਅਕ੍ਾਰ ਅਤੇ ਥਾਂ ਦੀ ਚੋਣ । ਪਸਹਲੀ ਵਾਰ ਬਾਇਓ ਗੈਿ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ
ਚਾਲੂ ਕ੍ਰਨਾ । ਬਾਇਓ ਗੈਿ ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਕ੍ੰ ਮਕ੍ਾਜ ਿਮੇਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਿਾਵਧਾਨੀਆਂ ।

ਪਰਯਗ
ੋ ੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ

1. ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਲੋ ੜ ਿਬੰ ਧੀ ਸਮਿੱ ਟੀ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਨਮੂਨਾ ਇਕ੍ਿੱ ਤਰ ਕ੍ਰਨਾ ।
2. ਕ੍ਿੱ ਲਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸਵਿੱ ਚੋਂ ਸਮਿੱ ਟੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਇਕ੍ਿੱ ਤਰ ਕ੍ਰਨਾ ।
3. ਬਾਗ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਸਮਿੱ ਟੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਇਕ੍ਿੱ ਤਰ ਕ੍ਰਨਾ ।
4. ਸਟਊਬਵੈੈੱਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਨਮੂਨਾ ਇਿੱ ਕ੍ਿੱ ਤਰ ਕ੍ਰਨਾ ।
5. ਸਮਿੱ ਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪਰਖ ਪਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕ੍ਰਨਾ ।
6. ਪੌਸਦਆਂ ਸਵਿੱ ਚ ਵਿੱ ਖ-ਵਿੱ ਖ ਖੁਰਾਕ੍ੀ ਤਿੱ ਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਿਬੰ ਧੀ ਨਮੂਨੇ ਇਕ੍ਿੱ ਠੇ ਕ੍ਰ ਕ੍ੇ ਫਾਈਲ ਸਤਆਰ ਕ੍ਰਨਾ।
7. ਵਿੱ ਖ-ਵਿੱ ਖ ਸਿੰ ਜਾਈ ਦੇ ਤਰੀਸਕ੍ਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕ੍ਾਰੀ ਦੇਣਾ । ਸਵਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਤੁਪਕ੍ਾ ਸਿੰ ਚਾਈ ਅਤੇ ਫੁਆਰਾ
ਸਿੰ ਚਾਈ ਵਾਲੇ ਖੇਤਾਂ ਸਵਿੱ ਚ ਜਾ ਕ੍ੇ ਜਾਣਕ੍ਾਰੀ ਪਰਾਪਤ ਕ੍ਰਨਾ ।
8. ਹਾੜੀ ਅਤੇ ਿਾਉਣੀ ਦੇ ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਕ੍ਰਨਾ ।
9. ਪੌਸਦਆਂ ਦੇ ਰੋਗਗਰਿਤ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਇਕ੍ਿੱ ਠੇ ਕ੍ਰ ਕ੍ੇ ਪਸਹਚਾਣ ਕ੍ਰਨਾ ।
10. ਿਕ੍ੂਲ ਜਾਂ ਘਰ ਸਵਿੱ ਚ ਪੌਸ਼ਸਟਕ੍ ਿਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਬਗੀਚੀ ਸਤਆਰ ਕ੍ਰਨਾ ।
11. ਿਕ੍ੂਲ, ਘਰ ਅਤੇ ਿਾਂਝੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਿਜਾਵਟੀ ਰੁਿੱ ਖ, ਝਾੜੀਆਂ, ਵੇਲਾਂ ਅਤੇ ਮੌਿਮੀ ਫੁਿੱ ਲ ਉਗਾਉਣਾ ।
12. ਅਨਾਜ ਭੰ ਡਾਰ ਵਾਲੇ ਗੁਦਾਮਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕ੍ਰ ਕ੍ੇ ਅਨਾਜ ਿੰ ਭਾਲਣ ਅਤੇ ਕ੍ੀਸੜਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੇ
ਤਰੀਸਕ੍ਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕ੍ਾਰੀ ਪਰਾਪਤ ਕ੍ਰਨਾ ।
13. ਸਕ੍ਿੇ ਬਾਇਓ ਗੈਿ ਪਲਾਂਟ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕ੍ਰ ਬਾਇਓ ਗੈਿ ਸਤਆਰ ਕ੍ਰਨ ਦੀ ਸਵਧੀ, ਲਾਭ ਅਤੇ ਅਤੇ
ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਿਾਵਧਾਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕ੍ਾਰੀ ਪਰਾਪਤ ਕ੍ਰਨਾ ।

Study Materials
Notes

Model Papers Class 6 Notes

Sample Papers Class 7 Notes
Half Yearly Sample Papers Class 8 Notes

Class 9 Notes
Important Resources
Class 10 Notes
Periodic Table
Class 11 Notes
Writing Skills / Formats

Maps of India / World Class 12 Notes

Books and Solutions

NCERT Books
NCERT Book Solutions
HC Verma Chapter Wise Solutions
RD Sharma Solutions
CGBSE Solutions