CBSE Class 10 Question Paper 2024 Solution Gujarati

SECONDARY SCHOOL EXAMINATION 2024
STD : X MARKING SCHEME- GUJARATI CODE: 010
Strictly Confidential
(For Internal and Restricted use only)
(PAPER CODE 09, SET- 4 )

General Instructions: -

1. You are aware that evaluation is the most important process in the actual and correct
assessment of the candidates. A small mistake in evaluation may lead to serious
problems which may affect the future of the candidates, education system and teaching
profession. To avoid mistakes, it is requested that before starting evaluation, you must
read and understand the spot evaluation guidelines carefully.

2. "Evaluation policy is a confidential policy as it is related to the confidentiality of the
examinations conducted, Evaluation done and several other aspects. Its' leakage to
public in any manner could lead to derailment of the examination system and affect the
life and future of millions of candidates. Sharing this policy/document to anyone,
publishing in any magazine and printing in News Paper/Website etc may invite action
under various rules of the Board and IPC."

3. Evaluation is to be done as per instructions provided in the Marking Scheme. It should
not be done according to one's own interpretation or any other consideration. Marking
Scheme should be strictly adhered to and religiously followed. However, while
evaluating, answers which are based on latest information or knowledge and/or are
innovative, they may be assessed for their correctness otherwise and due marks be
awarded to them. In class-X, while evaluating two competency-based questions, please
try to understand given answer and even if reply is not from marking scheme but correct
competency is enumerated by the candidate, due marks should be awarded.

4. The Marking scheme carries only suggested value points for the answers. These are
in the nature of Guidelines only and do not constitute the complete answer. The students
can have their own expression and if the expression is correct, the due marks should be
awarded accordingly.

5. The Head-Examiner must go through the first five answer books evaluated by each
evaluator on the first day, to ensure that evaluation has been carried out as per the
instructions given in the Marking Scheme. If there is any variation, the same should be
Page | 1

zero after deliberation and discussion. The remaining answer books meant for evaluation
shall be given only after ensuring that there is no significant variation in the marking of
individual evaluators.

6. Evaluators will mark (✔) wherever answer is correct. For wrong answer CROSS 'X’be

marked. Evaluators will not put right (✔) while evaluating which gives an impression that
answer is correct and no marks are awarded. This is most common mistake which
evaluators are committing.

7. If a question has parts, please award marks on the right-hand side for each part. Marks
awarded for different parts of the question should then be totalled up and written in the
left-hand margin and encircled. This may be followed strictly.

8. If a question does not have any parts, marks must be awarded in the left-hand margin
and encircled. This may also be followed strictly.

9. If a student has attempted an extra question, answer of the question deserving more
marks should be retained and the other answer scored out with a note "Extra Question".

10. No marks to be deducted for the cumulative effect of an error. It should be penalized
only once.

11. A full scale of marks ________ (example 0 to 80/70/60/50/40/30 marks as given in
Question Paper) has to be used. Please do not hesitate to award full marks if the answer
deserves it.

12. Every examiner has to necessarily do evaluation work for full working hours i.e. 8
hours every day and evaluate 20 answer books per day in main subjects and 25 answer
books per day in other subjects (Details are given in Spot Guidelines). This is in view of
the reduced syllabus and number of questions in question paper.

13. Ensure that you do not make the following common types of errors committed by the
Examiner in the past:-
• Leaving answer or part thereof unassisted in an answer book.
• Giving more marks for an answer than assigned to it.
• Wrong totalling of marks awarded on an answer.

Page | 2

• Wrong transfer of marks from the inside pages of the answer book to the title page.
• Wrong question wise totalling on the title page.
• Wrong totalling of marks of the two columns on the title page.
• Wrong grand total.
• Marks in words and figures not tallying/not same.
• Wrong transfer of marks from the answer book to online award list.
• Answers marked as correct, but marks not awarded. (Ensure that the right tick
mark is correctly and clearly indicated. It should merely be a line. Same is with the
X for incorrect answer.)
• Half or a part of answer marked correct and the rest as wrong, but no marks
awarded.

14. While evaluating the answer books if the answer is found to be totally incorrect, it
should be marked as cross (X) and awarded zero (0) Marks.

15. Any un assessed portion, non-carrying over of marks to the title page, or totalling
error detected by the candidate shall damage the prestige of all the personnel engaged
in the evaluation work as also of the Board. Hence, in order to uphold the prestige of all
concerned, it is again reiterated that the instructions be followed meticulously and
judiciously.

16. The Examiners should acquaint themselves with the guidelines given in the
"Guidelines for spot Evaluation" before starting the actual evaluation.

17. Every Examiner shall also ensure that all the answers are evaluated, marks carried
over to the title page, correctly totalled and written in figures and words.

18. The candidates are entitled to obtain photocopy of the Answer Book on request on
payment of the prescribed processing fee. All Examiners/Additional Head
Examiners/Head Examiners are once again reminded that they must ensure that
evaluation is carried out strictly as per value points for each answer as given in the
Marking Scheme.

Page | 3

માધ્યમમક સ્કલ
ૂ પરીક્ષા 2023-24
ુ યોજના : ગજ
ગણ ુ રાતી (010)
સામાન્ય મનર્દે શ: મ ૂલ્યાંકન કરતી વખતે નીચેની સ ૂચનયઓને ધ્્યનમયાં રયખવી.
તમે જાણો છો કે ઉમેદવયરોનય વયસ્તવવક અને સયચય મ ૂલ્યાંકનમયાં મ ૂલ્યાંકન એ સૌથી મહત્વપ ૂણણ પ્રક્રિ્ય છે .
મ ૂલ્યાંકનમયાં એક નયની ભ ૂલ ગાંભીર સમસ્્યઓ તરફ દોરી શકે છે જે ઉમેદવયરોનય ભયવવ, વશક્ષણપ્રણયલી અને
વશક્ષણ વ્્વસય્ને અસર કરી શકે છે . ભ ૂલો ટયળવય મયટે એવી વવનાંતી કરવયમયાં આવે છે કે મ ૂલ્યાંકન શરૂ કરતયાં
પહેલયાં તમયરે સ્થળ મ ૂલ્યાંકન મયગણદવશિકય કયળજીપ ૂવણક વયાંચવી અને સમજવી જોઈએ.મ ૂલ્યાંકન એ આપણય બધય
મયટે 10-12 ક્રદવસની કય્ણવયહી છે . તેથી તમયરે આ પ્રક્રિ્યમયાં તમયરય શ્રેષ્ઠ પ્ર્યસો કરવય જરૂરી છે .
વવશેષ સ ૂચનય: મયનની્ સવોચ્ચ ન્્ય્યલ્નય આદે શ અનુસયર, ઉમેદવયરોને વન્ત પ્રોસેવસિંગ ફીની ચ ૂકવણી
અને તેમની વવનાંતી પર જવયબ પુસ્સ્તકયની ફોટોકોપી મેળવવયની પરવયનગી આપવયમયાં આવશે. તેથી બધય
પરીક્ષકો/અવતક્રરક્ત મુખ્્ પરીક્ષકો /મુખ્્ પરીક્ષકોએ ખયતરી કરવી જોઈએ કે મયક્રકિંગ સ્કીમમયાં આપેલ દરે ક
જવયબ મુજબ મ ૂલ્યાંકન ચુસ્તપણે કરવયમયાં આવે છે .
ુ યોજના પ્રમાણે ઉત્તરવહીન ુંુ મ ૂલયાુંકન કરવ.ુંુ
*પરીક્ષકે મનમિત કરે લી ગણ

1. પરીક્ષકો સયથે પ્રથમ ક્રદવસે વ્્સ્ક્તગત અને સયમ ૂક્રહક રીતે ગુણ્ોજનયની ચચયણ- વવચયરણય ક્યણ પછી જ
મ ૂલ્યાંકન કય્ણ શરૂ કરવુ.ાં

2. ગુણ્ોજનયનો મુખ્્ ઉદ્દે શ મ ૂલ્યાંકનને વધયરે મયાં વધયરે ન્્ય્ આપવયનો છે . ગુણ્ોજનયમયાં આપવયમયાં આવેલય
ઉત્તરનય મુદ્દયઓને અંવતમ ગણવય નહીં. આ મયત્ર મયગણદવશિકય છે અને તે સાંપ ૂણણ જવયબની ખયતરી કરતય નથી. તે
બધય મુદ્દયઓ મયત્ર મયગણદશણક અને વનદે શરૂપ છે . વવદ્યયથીઓની પોતયની અભભવ્્સ્ક્ત હોઈ શકે છે અને જો
અભભવ્્સ્ક્ત સયચી હો્ તો તે મુજબ ગુણ આપવયમયાં આવશે.

3. મ ૂલ્યાંકન કય્ણ મયત્ર વ્્સ્ક્તગત મતયનુસયર નહીં, પરાં ત ુ ગુણ્ોજનયનય વનદે શ પ્રમયણે જ કરવુ.ાં

4. દરે ક પેટયપ્રશ્નનય ગુણ હયાંવસ્યમયાં લખવય. મુખ્્ પ્રશ્ન જ્યાંથી શરૂ થતો હો્ તે પયનય ઉપર પેટય પ્રશ્નનય ગુણનો
સરવયળો કરીને લખવો.

5. જો મુખ્્ પ્રશ્નનય કોઈ પેટયપ્રશ્ન ન હો્ તો એ પ્રશ્નનય ગુણ હયાંવસ્યમયાં તથય ઉપર લખવય.

6. જો પરીક્ષયથીએ કોઈ એક પ્રશ્નનો ઉત્તર બે જગ્્યએ લખ્્ો હો્ અને એક પણ ઉત્તરને કયપ્્ો ન હો્ તો જે
ઉત્તર વધયરે સયચો હો્ એનય ગુણ આપવય અને બીજાને ધ્્યનમયાં લેવો નહીં.

Page | 4

7. પ્રશ્નોનય ઉત્તરો જો મુદ્દયસર લખવયનય હો્ તો અને પરીક્ષયથી જરૂર કરતયાં વધયરે મુદ્દય લખ્્ય હો્ તો જરૂરી
ગુણ આપીને ભબનજરૂરી મુદ્દયને ધ્્યનમયાં ન લેવય.

8. એક જ પ્રકયરની જોડણી ભ ૂલનો ગુણ એક જ વખત કયપવો.

9. શબ્દ મ્યણદય કરતય વધયરે લખયણનય ગુણ કયપવય નહીં.

10. વૈકલ્લપક પ્રશ્નો તેમજ અન્્ પ્રશ્નોમયાં જ્યાં પસાંદગી આપવયમયાં આવી છે ત્્યાં બધયાં જ પ્રશ્નોનય જવયબ
તપયસવય.(મયત્ર શરૂઆતનય જ પ્રશ્નોને ધ્્યનમયાં ન રયખવય)

11. સયમયન્્ રીતે એવુ ાં જોવય મળે છે કે પરીક્ષક સહયનુભ ૂવતથી 3૦ % ગુણ મેળવનયર વવદ્યયથીને ૩૩% ગુણ
આપીને ઉત્તીણણ કરે છે . અથવય તો ક્યયરે ક એક ગુણ મયત્ર એ આધયર પર કયપવયમયાં આવે છે કે પ ૂરય ગુણ ન
આપી શકય્. અહીં એ પણ ધ્્યન રયખવુ ાં જોઈએ કે મ ૂલ્યાંકનમયાં પ ૂરે પ ૂરય 0 થી 80 ગુણ ઇચ્છની્ છે અથયણત
પરીક્ષયથીએ જો બધય જ જરૂરી મુદ્દયઓ સયથે ઉત્તરો લખ્્ય હો્ તો પ ૂરે પ ૂરય 8૦ ગુણ આપી શકય્.

12. તમયમ મુખ્્ પરીક્ષકો/ અવતક્રરક્ત મુખ્્ પરીક્ષકો/પરીક્ષકોને સ ૂચનય આપવયમયાં આવે છે કે ઉત્તરવહીમયાં
મ ૂલ્યાંકન કરતી વખતે જો કોઈ ઉત્તર પ ૂણણત: ખોટો હો્ તો તે ઉત્તર પર ખોટયની (X) વનશયની કરીને (0) ગુણ
આપવય જોઈએ.

Page | 5

ુ રાતી
ગજ
ધોરણ:10 (010)
સમય : 3 કલાક ુ : 80
કુ લ ગણ
Time : 3 Hrs. M.M. : 80
ક્રમ ઉત્તરના મદ્દુ ા ુ મવભાજન
ગણ
PART-A
પ્રશ્નો/ Advance Reading
પેટા પ્રશ્નો

પ્રશ્ન.1 નીચેનો ગદ્યખુંડ વાુંચી તેની નીચે આપેલા પ્રશ્નોનો યોગ્ય મવકલપ શોધીને 5x1=5
જવાબ લખો.
I આજે દુવન્ય કોની પયછળ પયગલ છે ?
ઉત્તર- (B) વવજ્ઞયન
II. બધય આજનય સમ્ને શેનો જમયનો મયને છે ?
ઉત્તર- (A) ઔદ્યોભગકીકરણ
III. ્ાંત્રીકરણનય જમયનયને કેવી રીતે આવકયરવયનો છે ?
ઉત્તર- (C) બુદ્ધિપ ૂવણક
IV. ્ાંત્ર અને વવજ્ઞયનનુ ાં સર્જન કોણે કર્ુ?ું
ઉત્તર- (D) મયનવે
V. આપણે ્ાંત્રને કેવ ુાં બનયવવયનુ ાં છે ?
ુ મનુ ાં પયલન કરે તેવ ુાં (C) કહ્ુાં કરે તેવ ુાં (બાંને જવયબ સયચય
ઉત્તર- (A) હક
આપવય)
પ્રશ્ન 2 નીચેનો ગદ્યખુંડ વાુંચી તેની નીચે આપેલા પ્રશ્નોના જવાબ લખો. 5x1=5
I. સતત ફક્રર્યદ એટલે……
ઉત્તર- જે વવદ્યયથી જીવનકળય જાણતો ન હો્ તે હાંમેશય આ નથી, તે નથી,
આવુાં નથી, તેવ ુાં નથી આવી ફક્રર્યદ ક્યણ જ કરવી એટલે સતત ફક્રર્યદ.
II. વવદ્યયથીએ જીવન કળય હસ્તગત કરી છે એમ ક્યયરે કહેવય્?
ઉત્તર- વવદ્યયથીએ જીવનકળય હસ્તગત કરી ત્્યરે કહેવય્ કે, જ્યરે તેની પયસે
જેટલય સયધનો અને સગવડ હો્ તેમયાંથી તે આપોઆપ નવય સયધનોની
સ ૃષ્ષ્ટ ઊભી કરી શકતો હો્.
III. ભયવવ સગવડનો લયભ કોને મળે છે ?
ઉત્તર- પોતયને મળે લય સાંસયધનો અને સગવડનો સમજણપ ૂવણક ઉપ્ોગ
કરનયરને ભયવવ સગવડનો લયભ મળે છે .
IV. જગલમયાં
ાં થી માંગલ કરવયની કળય એટલે શુ?ાં

Page | 6

ઉત્તર- જેની સયમે ગમે તેવી પક્રરસ્સ્થવત કે ગમે તેટલય ઓછય સયધનો હો્,
તેમ છતયાં પણ તેમયાં તે સયરી સગવડ ઊભી કરી શકે , નવુ ાં સર્જન કરી શકે
એવી કળય એટલે જગલમયાં
ાં થી માંગલ કરવયની કળય.
V. સયરી રીતે જીવન જીવવુ ાં એટલે…
ઉત્તર- સયરી રીતે જીવન જીવવુ ાં એટલે જીવન જીવવયની કળય હસ્તગત
કરવી, વયરે વયરે ફક્રર્યદ ન કરવી ,પોતયનય સાંસયધનોનુ ાં વનમયણણ કરવુ,ાં ઓછી
સગવડમયાં પણ વધયરે સયરુાં જીવન જીવવુ,ાં સ્વપુરુષયથણથી પોતયની સ ૃષ્ષ્ટ
ઊભી કરવી.
(આ ગદ્યખાંડનય જવયબ મયટે વવદ્યયથીઓનય દ્રષ્ષ્ટકોણને પણ ધ્્યનમયાં લેવય)
સાહહત્ય (literature)
પ્રશ્ન 3 નીચે આપેલા પ્રશ્નોના જવાબ માટે યોગ્ય મવકલપ પસુંર્દ કરીને લખો: 4X1=4
(કોઈપણ ચાર)
I. ‘જીવન અંજભલ થયજો’ કયવ્્મયાં કવવ ચરણોને ક્યયાં લઈ જવય કહે છે ?
ઉત્તર – (C) ભ ૂધર તરફ
II. ‘તે બેસે અહીં’ કયવ્્નય કવવનુ ાં નયમ જણયવો.
ઉત્તર – (C) સ્નેહી પરમયર
III. પ્રથમ હયઇકુમયાં તળયવ કેવી રીતે જાગ્ર્ુ?ાં
ઉત્તર – (A) પાંખીની ચયાંચથી
IV. વ્હયલો ક્યયાં નયચે છે ?
ઉત્તર- (D) કુાંજગલીમયાં
V. કરસનદયસ મયણેકનુ ાં કર્ુ ાં કયવ્્ તમયરય પયઠયિમમયાં છે ?
ઉત્તર- (D) જીવન અંજભલ થયજો
VI. મોરલીનો નયદ ક્યયાં ગયજે છે ?
ઉત્તર- (B) આકયશમયાં
પ્રશ્ન4 નીચે આપેલા પ્રશ્નોના ટૂુંકમાું જવાબ આપો: (કોઈપણ ચાર) 4x1=4
2 marks to all + check other answers for 2 marks
I. ‘ક્રટક્રફન’ કૃવતમયાં ગય્ મયટે ક્ો શબ્દ વપરય્ો છે ?
ઉત્તર- ક્રટક્રફન કૃવતમયાં ગય્ મયટે ‘ગોરવી’ શબ્દ વપરય્ો છે .
II. દીપક કોને પત્ર લખવય કહે છે ?
ઉત્તર - દીપક ગયાંધીજીને પત્ર લખવય કહે છે .
III. પ્રયણનો વમત્ર એટલે કોણ?
ઉત્તર- પ્રયણનો વમત્ર એટલે શીમળયનુ ાં વ ૃક્ષ.
IV. ચુનીલયલ મક્રડ્યની કઈ કૃવત પયઠયિમમયાં છે ?
ઉત્તર – (out of syllabus)

Page | 7

V. ગવરી કોની દીકરી હતી?
ઉત્તર - (out of syllabus)
VI. જેઠીબયઈ ક્ય બાંદરે થી પોર્ણ ુ ગલ જવય ઉપડયય?
ઉત્તર- જેઠીબયઈ દીવ બાંદરે થી પોર્ણ ુ ગલ જવય ઉપડયય.
(વ્યાકરણ)
(Applied Grammar)
પ્રશ્ન 5 સ ૂચના પ્રમાણે નીચેના પ્રશ્નોના યોગ્ય મવકલપ શોધીને જવાબ લખો: 4x1=4
(કોઈપણ ચાર)
I. ચેન ન પડવુ ાં - રૂક્રિપ્ર્ોગનો અથણ લખો.
ઉત્તર – ( C) ગમવુાં નહીં
II. ધ ૂળમયાં મળી જવુ-ાં રૂક્રિપ્ર્ોગનો અથણ લખો.
ઉત્તર – (A) નયશ થવો
III. આંસુ લ ૂછવુાં -રૂક્રિપ્ર્ોગનો અથણ લખો.
ઉત્તર – (A )દુુઃખ દૂ ર કરવયાં
IV. હૃદ્મયાં ઘય થવો- રૂક્રિપ્ર્ોગનો અથણ લખો.
ઉત્તર- (A )દુુઃખની તીવ્ર અનુભ ૂવત થવી
V. પય્યનય પથ્થર થવુ-ાં રૂક્રિપ્ર્ોગનો અથણ લખો.
ઉત્તર- (B) શરૂઆતનય કયમમયાં વવશેષ ્ોગદયન આપવુ ાં
પ્રશ્ન 6 નીચે આપેલા શબ્ર્દ સમ ૂહ માટે એક શબ્ર્દ લખો. (કોઈપણ ચાર) 4x1=4

I. જાણવયની ઈચ્છય
ઉત્તર –(C) જજજ્ઞયસય
II. સહન ન થઈ શકે તેવ ુાં
ઉત્તર- (A) અસહ્ય
IIII. પીળય રાં ગનુ ાં વસ્ત્ર
ઉત્તર- (D) પીતયાંબર
IV. બેઠય ઘયટની નયની લોટી
ઉત્તર- (C ) ટબ ૂડી
V. પગે કરવયમયાં આવતી કાંકુની અચયણ
ઉત્તર- ( C ) વપ્ળ
પ્રશ્ન 7 નીચે આપેલા પ્રશ્નોના જવાબ લખો: (કોઈપણ ચાર) 4x1=4

I. ‘શુષ્ક’નો સમયનયથી શબ્દ લખો.
ઉત્તર –( D) સ ૂકુાં

Page | 8

II. ‘સમીપ’નો સમયનયથી શબ્દ લખો.
ઉત્તર- (C) નજીક
III. ‘ધરય’નો સમયનયથી શબ્દ લખો.
ઉત્તર- (A )ધરતી
IV. નીચેનયમયાંથી કર્ુાં જોડકુાં વવરોધી શબ્દની રીતે ્ોગ્્ છે ?
ઉત્તર- (C) રયત X ક્રદવસ
V. નીચેનયમયાંથી કર્ુાં જોડકુાં વવરોધી શબ્દની રીતે ્ોગ્્ છે ?
ઉત્તર- (D) વીર X કય્ર
પ્રશ્ન 8 સ ૂચના પ્રમાણે જવાબ લખો.(કોઈપણ ચાર) 4x1=4
I. કર્ુાં વયક્ય ભયષયકી્ રીતે સયચુ ાં છે ?
ઉત્તર –(C) મયરો ભયઈબાંધ આવવયનો છે .
II. કર્ુાં વયક્ય ભયષયકી્ રીતે સયચુાં છે ?
ઉત્તર- (D) જેઠીબયઈએ એક અદભુત કય્ણ કરી બતયવ્ર્ુ.ાં
III. અનુગ ઓળખો: તમયરયથી આ કય્ણ થઈ શકે એમ નથી.
ઉત્તર- (A) થી
IV. અનુગ ઓળખો : પય્લ કોક્રકલયને બોલયવતી હતી.
ઉત્તર –(B) ને
V. નયમ્ોગી ઓળખો: મનોજે કમયલને કબયટની આજુબયજુ પેન શોધવયનુ ાં કહ્ુ.ાં
ઉત્તર- (D) આજુબયજુ

Part – B
(સાહહત્ય)
(Literature)
પ્રશ્ન 9 નીચેન ુંુ કાવ્ય વાુંચી, તેની નીચે આપેલા પ્રશ્નોના જવાબ લખો. 5x1=5
(કોઈપણ પાુંચ)
I. કોનય દશણનથી દુુઃખ દૂ ર થય્?
ઉત્તર- શ્રીકૃષ્ણ /પ્રભુ / વહયલયનય દશણનથી દુુઃખ દૂ ર થય્ છે .
II. કૃષ્ણનય કયને શુાં શોભે છે ?
ઉત્તર- કૃષ્ણનય કયને કુાંડળ શોભે છે .
III. કૃષ્ણનય પટકય અને પીતયાંબરનો રાં ગ કેવો છે ?
ઉત્તર- કૃષ્ણનય પટકય અને પીતયાંબરનો રાં ગ પીળો છે .

Page | 9

IV. ાંૃ યવનમયાં વહયલો શુ ાં મયાંગે છે ?
વદ
ાંૃ
ઉત્તર- વદયવનમયાં વહયલો દયણ દવધનયાં મયાંગે છે .
V. આ કયવ્્મયાં કૃષ્ણ મયટે વપરય્ેલય શબ્દો ક્ય છે ?
ઉત્તર- આ કયવ્્મયાં કૃષ્ણ મયટે વપરય્ેલય શબ્દો - શ્રીકૃષ્ણ,પ્રભુ ,વહયલો,
ભગક્રરધર છે .
VI. આ પદમયાં કોનય પ્રત્્ેની ભસ્ક્ત વ્્કત થઈ છે ?
ઉત્તર- આ પદમયાં ભગક્રરધર કે શ્રીકૃષ્ણ પ્રત્્ેની ભસ્ક્ત વ્્ક્ત થઈ છે .
પ્રશ્ન 10 નીચે આપેલા પ્રશ્નોના બે ત્રણ વાક્યોમાું જવાબ લખો. (કોઈપણ બે) 2X2=4
મવષયવસ્ત ુ : 1.5
જોડણી,ભાષાશદ્ધુ િ : 0.5
I. પાંખી વપિંજરયમયાં શય મયટે પ ૂરયઈ ગર્ુ?ાં
ઉત્તર- વપિંજરયનુ ાં બયરણુાં ખોલીને પાંખીને કહેવયમયાં આવ્ર્ુ,ાં હવે તુાં મુક્ત છે . પાંખીએ
બહયર નીકળીને મયણસ સયમે જોર્ુ ાં અને પયછાં વપિંજરયમયાં ભરયઈ ગર્ુ.ાં અહીં
પાંખીની વેદનય વ્્ક્ત થઈ છે .પાંખી(અન્્ જીવસ ૃષ્ષ્ટ)ને મયનવજાત પર વવશ્વયસ
નથી. મયણસ દાંભ કરીને, સદયચયરીની બનયવટ કરીને અન્્ને ભોળવીને તેનો
લયભ લે છે , કપટ કરે છે , છે તરે છે .
II. ‘જીવમયાં જીવ આવ્્ો’ કૃવતમયાં પ્રકૃવતમયાં થ્ેલય ફેરફયરોનુ ાં વણણન કરો.
ઉત્તર-ઉનયળયનય આકરય તયપથી સમગ્ર જીવસ ૃષ્ષ્ટ વ્્વથત છે . ધ ૂળની ડમરીઓ
થય્ છે . પક્ષીઓ મયળયમયાં વ્્વથત થઈ હયાંફે છે , પણો કરમયઈ ગ્યાં છે . રયફડયમયાં
કીડીઓ ખદબદે છે . સોનેરી રાં ગે તડકો જડયઈ ગ્ો છે , વગડો, સીમ, મયણસો
વગેરે પરે શયન છે . ઝરમર ઝરમર વષયણનય આગમનથી સ ૃષ્ષ્ટનુ ાં ભચત્ર બદલયઈ
જા્ છે . પશુપખ
ાં ીઓ, વનસ્પવત, મયણસોમયાં નવચેતન આવે છે . સૌ રયહત
અનુભવે છે . સ ૃષ્ષ્ટનુ ાં સૌંદ્ણ ખીલી ઊઠે છે . આમ, બે ફોરયાં વરસયદનયાં ઝ્યું ને
વયતયવરણ બદલયઈ ગર્ુ.ાં તેથી ‘જીવમયાં જીવ' શીષણક ્થયથણ છે .

III. કવવ મ ૃત્ર્ુને શય મયટે પડકયરે છે ?
ઉત્તર- કવવ મ ૃત્ર્ુને પડકયરે છે , કયરણ કે કવવ ખુમયરીથી જીવનમયાં આવતય
પડકયરોને ઝીલવય મયગે છે , જીવનને વધયરે સયરુાં બનયવવય મયટે મુશ્કેલીઓનો
સયમનો છે લલય શ્વયસ સુધી કરવય મયગે છે .

IV. મયણસની પયત્રતય વવશે ‘તે બેસે અહીં’ કયવ્્ને આધયરે ચચયણ કરો.
ઉત્તર- સભયપયત્રતયની ્ોગ્્તય એટલે મયનભર્ુું સ્થયન. જે સાંવેદનશીલ છે .
એટલે કે બીજાનય દુ:ખે દુ:ખી થય્ છે અને એનુ ાં દુ:ખ દૂ ર કરે છે તે જે પ્રગવતનય
વશખરે પહોંચીને પણ નમ્ર રહે છે . અભભમયન કરતો નથી તે. જે કીક્રડ્યરુાં પ ૂરે ,
જે ગુપ્તદયન કરે છે તે. જે આત્મવનરીક્ષણ કરે છે અને પ્રયમયભણક છે .

Page | 10

પ્રશ્ન 11 નીચે આપેલા પ્રશ્નોના સમવસ્તાર જવાબ લખો: (કોઈપણ એક) 1X3=3
મવષયવસ્ત ુ : 2.5
જોડણી,ભાષાશદ્ધુ િ : 0.5

I. ‘જીવન અંજભલ થયજો’ કયવ્્નો ભયવયથણ વ્્ક્ત કરો.
ઉત્તર- કવવતય- જીવન અંજભલ થયજો
કવવ- કરસનદયસ મયણેક
સયક્રહત્્ પ્રકયર- પ્રયથણનય કયવ્્
‘જીવન અંજભલ થયજો’ એ એક પ્રયથણનયકયવ્્ છે . કયવ્્મયાં પોતયનુ ાં જીવન બીજાને
સમવપિત કરી દે વયની ક્રદવ્્ ભયવનયનુ ાં વણણન થર્ુ ાં છે . કવવ જીવનભર ભ ૂખ્્યાં ,
તરસ્્ય અને દીનદુ:ખી લોકોને મદદરૂપ થવય ઈચ્છે છે . દુ:ખી લોકોનય આંસુ ાં
લ ૂછતય થયકવુાં નક્રહ એ દ્વયરય કવવએ બીજા મયટે જીવવુ ાં એ જ સયથણક જીવન છે
એમ કહ્ુાં છે .સત્્ને મયગે ચયલનયરનય જીવનમયાં ફૂલ બનીને પથરયઈ જવુ ાં ,
વવકટ પક્રરસ્સ્થવતમયાં પણ શ્રિયનો દીપક પ્રજ્વભલત રયખવો એમયાં વન:સ્વયથણ અને
શ્રદ્વયવયન જીવનની ઝયાંખી થય્ છે . અન્્ મયટે જીવન સમપણણ કરવયની ભયવનય
‘જીવન અંજભલ થયજો’ પાંસ્ક્ત દ્વયરય પ્રગટ થય્ છે ,એ રીતે કયવ્્નુ ાં શીષણક ્થયથણ
છે .
II. દીવયનખયનયનુ ાં વણણન તમયરય શબ્દોમયાં કરો.
ઉત્તર- કવવતય – દીવયનખયનયમયાં
કવવ્ત્રી – પન્નય ધીરજલયલ નય્ક
સયક્રહત્્ પ્રકયર – અછયાંદસ
આ નયનકડય કયવ્્મયાં નયરી સાંવેદન અને એકલતયનુ ાં વણણન છે .આજે સાંબધ
ાં ો
વચ્ચેન ુ ાં અંતર વધતુાં ગર્ુાં છે . આજનો મયણસ ભૌવતક સુખ સગવડોની પયછળ
ઘેલો થ્ો છે તેથી સાંબધ
ાં ોમયાં વતરયડ પડવય લયગી છે . પક્રરણયમે વૈભવશયળી
સુખની વચ્ચે મયણસ એકલતય અનુભવે છે .કવવ્ત્રી પોતયની એકલતય દૂ ર
કરવય મયટે ,સમ્ પસયર કરવય મયટે દીવયનખયનયને વ્્વસ્સ્થત કરે
છે .દીવયનખયનયને શણગયરે છે .દીવયનખયનયની વસ્ત ુઓને ઘડીક અહીં તો ઘડીક
ત્્યાં ગોઠવે છે .નયવ્કય દીવયનખયનયને વ્્વસ્સ્થત કરવય મયટે વસ્ત ુઓની
ગોઠવણીમયાં ફેરફયર કરે છે .દરે ક વસ્ત ુ ક્યયાં સયરી લયગશે એ વવચયરી વવચયરીને
તેની ગોઠવણી કરે છે . તે સૉફય અને લેમ્પનુ ાં સ્થયન બદલે છે .બયરીનય પડદયાં
બદલી કયિે છે અને જૂનય ગયલીચયની જગ્્યએ wall to wall કયરપેટ નખયવી દે
છે . સુશોભનથી દીવયનખયનુ ાં પ્રસન્ન થય્ છે , શોભી ઊઠે છે .
III. કવવ મ ૃત્ર્ુ સયથે શય મયટે સાંઘષણ કરવય મયાંગે છે ?
ઉત્તર- કયવ્્ : લઘુકયવ્્ો
કવવ : શેખયદમ આબુવયલય
સયક્રહત્્ પ્રકયર : મુક્તક

Page | 11

કવવ શેખયદમ આબુવયલય કહે છે કે વ્્સ્ક્ત જ્યરે ર્ુવયવસ્થયમયાં હો્ ત્્યરે
પોતયની ખુમયરીથી જીવનનય સાંઘષોને પયર કરતો જા્ છે . તે મ ૃત્ર્ુ સયમે પણ
ક્રહિંમતથી બયથ ભીડે છે .જીવનમયાં આવતય પડકયરોને બયગમયાં ફેરવવયની એટલે
કે જીવનને શ્રેષ્ઠ બનયવવય મયટે મ ૃત્ર્ુને પણ પડકયરે છે .ગમે તેવી કઠણ
પક્રરસ્સ્થવતમયાં પણ હયરવય મયગતય નથી.
પ્રશ્ન 12 નીચેનો ગદ્યખુંડ વાુંચી આપેલા પ્રશ્નોના યોગ્ય જવાબ લખો: (કોઈપણ છ) 6X1=6
I. વરરયજાનો પહેરવેશ કેવો હતો?
ઉત્તર - વરરયજાએ જક્રર્ન જામો પહે્ો હતો એનય હયથમયાં તલવયર હતી
અને તેન ુ ાં વમ્યન રાં ગીન હતુ.ાં
II. જાનમયાં મહયલતો સમ ૂહ લયલભડક શય મયટે લયગતો હતો?
ઉત્તર- જાનૈ્યઓને વેવયઈવયળયઓ તરફથી કાંકુનય થયપય મયરવયમયાં આવેલય
તેથી તે આખો સમ ૂહ લયલ ભડક લયગતો હતો.
III. જાનમયાં જોડેલય બળદ સયવ જુદય શય મયટે લયગતય?
ઉત્તર - જાનમયાં આવેલય બળદ હીરભરતનયાં ઝૂલ અને વશિંગડીઓ વડે
શણગયરે લય હોવયથી સયવ જુદય લયગતય હતય.
IV. શુાં સયાંભળી કયમિય વેપયરી દુકયનનય ઉંબરે આવી ઊભય?
ઉત્તર- રમઝુની શરણયઈને સયાંભળી કયમિય વેપયરી દુકયનનય ઉંબરે આવીને
ઊભય રહ્યય.
V. રમઝુની શરણયઈનો જાદુ કેવો હતો?
ઉત્તર- રમઝુની શરણયઈનય જાદુએ આખી બજારને જગયડી દીધી હતી.બધય
તે સ ૂરમયાં માંત્રમુગ્ધ થઈ ગ્ય હતય.
આ વસવય્ વવદ્યયથીઓએ મૌભલકતયથી લખેલ જવયબને મયન્્ રયખવો.
VI. રમઝુએ વગયડેલય ‘અડયણય’ રયગની લોકો પર શી અસર થઈ?
ઉત્તર- જ્યરે રમઝુએ અડયણો રયગ ઉપયડયો ત્્યરે તેન ુ ાં બાંધયરણ ભયગ્્ે જ
કોઈ લોકો સમજતયાં,છતયાં એમયાં રહેલય આનાંદ, ઉછરાં ગ, તોફયન, મસ્તી સૌ
મયણી રહ્યય હતય.
VII. રમઝુએ શેનય વડે અદ્દભુત સ ૃષ્ષ્ટ ખડી કરી?
ઉત્તર- રમઝુએ પોતયની શરણયઈ /શરણયઈનય સ ૂર / 'અડયણય' રયગ વડે
અદ્દભુત સ ૃષ્ષ્ટ ખડી કરી.
પ્રશ્ન 13 નીચે આપેલય પ્રશ્નોનય બે ત્રણ વયક્યોમયાં જવયબ લખો: (કોઈપણ ત્રણ) 3X2=6
વવષ્વસ્તુ : 1.5
જોડણી,ભયષયશુદ્ધિ : 0.5
6 marks to all

* મવદ્યાર્થીઓએ જવાબ લખ્યા હોય કે ન લખ્યા હોય કે ખોટા લખ્યા હોય
પરું ત ુ તેમને OS + 6 લખીને ગ્રેસ ગણ
ુ આપવા.

Page | 12

I. શ્્યમ બેનેગલે ડોક્ટર કુક્રર્નને શુ ાં સ ૂચન કર્ુ?ું
ઉત્તર- (out of syllabus )

II. વત્રભુવનદયસનય વમત્રોએ શુાં નક્કી કર્ુ?ું
ઉત્તર- ( out of syllabus )
III. ભદ્રાંભદ્રનુ ાં વતણન ક્યયરે ક્યયરે હયસ્્ જન્મયવે છે ?
ઉત્તર- (out of syllabus )
IV. પયવણતીબયનુ ાં ઘર કેવ ુાં હતુ?ાં
ઉત્તર -પયરવતી બયનુ ાં ઘર ઉગમણય બયરણયવયળાં હતુ.ાં ધ ૂભળર્ુાં હત.ુાં મોર્ુાં ફભળર્ુ ાં
હતુ.ાં ડયબય હયથ તરફ હતુ.ાં ગયરમયટીનુ ાં ચણતર, જમણય હયથ તરફની ભીંત
પડી ગઈ હતી અને ઓસરીમયાંથી ગયરનય પોડયાં ઉખડતય હતય.
V. દીપક કેવી રીતે ઘવય્ો?
ઉત્તર- દીપક દે શપ્રેમનય રાં ગે રાં ગય્ેલો બયળક છે .રયષ્રધ્વજ ચડયવવય
અગયશી પર ચડયો હતો પણ એનય વપતય જોઈ જશે એ બીકે ઉતયવળ કરવય
ગ્ો અને અગયશી પરથી નીચે પડી ગ્ો અને ગાંભીર રીતે ઘવય્ો.
VI. દયદમયાં મળે લી રકમ રમઝુ કન્્યને શય મયટે આપે છે ?
ઉત્તર- (out of syllabus)
પ્રશ્ન 14 નીચે આપેલા પ્રશ્નોના સમવસ્તાર જવાબ લખો. (કોઈપણ બે) 2X3=6
વવષ્વસ્તુ : 2.5
જોડણી,ભયષયશુદ્ધિ : 0.5

મવદ્યાર્થીઓએ જવાબ લખ્યા હોય કે ન લખ્યા હોય કે ખોટા લખ્યા હોય
પરું ત ુ તેમને OS + 6 લખીને ગ્રેસ ગણ
ુ આપવા. પ્રશ્નોના જવાબ તપાસવા
ખરા પરું ત ુ જોડણી ર્દોષ કે મવષય વસ્તન
ુ ા ગણ
ુ કાપવા નહીં.
6 marks to all

I. રમઝુ મીરનુ ાં દીકરી પ્રત્્ેન ુ ાં વયત્સલ્ વણણવો.
ઉત્તર – (out of syllabus)
II. ડોક્ટર કુક્રર્ન વત્રભુવનદયસનય ક્ય ગુણોથી પ્રભયવવત થ્ય?
ઉત્તર – (out of syllabus)
III. ‘ ઝબક જ્ોત’ કૃવતને આધયરે મયત ૃહૃદ્ની વેદનય વણણવો.
ઉત્તર- પયઠ - ઝબક જ્ોત
લેખક - કૃષ્ણલયલ શ્રીધરયણી
સયક્રહત્્ પ્રકયર – એકયાંકી

આ એકયાંકીમયાં લેખકે એક મયતયની પોતયનય પુત્ર પ્રત્્ેની વેદનયનુ ાં કરુણ રીતે
વણણન કર્ુું છે . દીપક આઠ વષણનો છે , તે સ્વતાંત્રતયનય રાં ગે રાં ગય્ેલો છે . પોતયનય

Page | 13

જ ઘરની અગયસી પર રયષ્રધ્વજ ફરકયવતય પડી જા્ છે અને ગાંભીર રીતે
ઘવય્ છે .તેન ુ ાં શરીર તયવથી ધગધગે છે .મેનયબેન તેની પયસે બેઠય છે .તેમની
આંખોમયાં આંસુ છે . તે દીપકને શયાંત થઈ જવય કહે છે . તે દીપકનય મયથય પર
વ્હયલથી હયથ ફેરવે છે . તે દીપકનય દરે ક પ્રશ્નનો હળવયશથી જવયબ આપે છે .
જ્યરે ડોક્ટર મેનયબેનને ઈશ્વર પર શ્રિય રયખવયનુ ાં કહે છે ત્્યરે તે ડોક્ટરને
પ ૂછે છે કે, "તમયરે દીકરો છે ?" આ પ્રશ્નમયાં મયત ૃહૃદ્ની વેદનય દે ખય્ છે . જ્યરે
દીપક નવનય ટકોરે ઝબકીને જાગી જા્ છે અને ગયાંધીજીને જેલમયાં કયગળ
લખવયનુ ાં ચ ૂકતી નહીં એમ કહી તે સદય્ને મયટે આંખો મીંચી દે છે , ત્્યરે
મેનયબેનનો અવયજ ફયટી જા્ છે તે દીપકનય શરીર પર િગલો થઇ જા્ છે .

IV. જેઠીબયઈનુ ાં શબ્દ ભચત્ર આલેખો.
ઉત્તર – પયઠ - જેઠીબયઈ
લેખક – દુલેરય્ કયરયણી
સયક્રહત્્ પ્રકયર – લોકકથય

જેઠીબયઈ એક વીરયાંગનય હતયાં.કચ્છ-મયાંડવીનયાં એક અભણ જેઠીબયઈ પોર્ણ ુ ગલ
સરકયરનય જુલમી કય્દય વવરુધ્ધ લડે છે . જેઠીબયઈનય કયરખયનયમયાં કયમ કરતયાં
કયનજીનય દીકરયને વનરયધયર બનતો અટકયવવય તે સ ૂઝથી સમ્સ ૂચકતય વયપરે
છે . તે કયનજીનય મ ૃત્ર્ુની વયત પર પડદો પયડી દે છે અને રયતોરયત તેનય પુત્ર
પમયનય લગ્ન બીજા કયમદયરની દીકરી સયથે કરયવી દે છે .બીજે ક્રદવસે પોર્ણ ુ ગલ
સરકયરનય પયદરીઓ સયમે જેઠીબયઈ ભયરે ક્રહિંમત દયખવે છે .તે પોર્ણ ુ ગલ
ઓક્રફસરોને લડત આપે છે , એમનય સમ્મયાં ચયલતી જોહક
ુ મી તથય ધમણવટયળ
પ્રવ ૃવત્તઓની બધી હકીકત જેઠીબયઈ પોર્ણ ુ ગલ ભયષયમયાં લખયવી, તેને એક
ઓિણી પર છપયવી પોર્ણ ુ ગલ જવય મયટે નીકળે છે .તે ત્્યાંની રયણી ડૉન લર્ ૂઝયને
મળી હયથોહયથ ઓિણી ભેટ ધરે છે . રયણી આ જુલમની વયતો જાણી તરત જ
કય્દો રદ કરવયનુ ાં ફરમયન કરે છે અને જેઠીબયઈનયાં મયનમયાં તેમનય ઘર પયસે
અઠવયક્રડ્યમયાં એકવયર બેન્ડ વગયડવયનો હુકમ કરવયમયાં આવ્્ો.તે જીવ્્ય ત્્યાં
સુધી આ હુકમનુ ાં પયલન થર્ુ.ાં જેઠીબયઈનય ઘર પયસેથી પસયર થતય દરે ક
પોર્ણ ુ ગીઝ ઑક્રફસરો જેઠીબયઈનય મયનમયાં પોતયની હેટ ઉતયરી નયખતય. આમ,
જેઠીબયઈ અભણ હોવય છતયાં લોકોનય ક્રદલમયાં અમર બની ગ્યાં.

Page | 14

(પ્રભાવક લેખન કૌશલય)
(Effective writing Skill)

પ્રશ્ન 15 નીચે આપેલા મવષય પર કોઈ એક મવષય પર આશરે 120 શબ્ર્દોમાું 1X5=5
અનચ્ુ છે ર્દ લખો.
પ્રસ્તયવનય 01
વવષ્વસ્તુ 02
ભયષયશુદ્ધિ અને વયક્યરચનય 01
ઉપસાંહયર 01
નીચેનય મુદ્દય ધ્્યનમયાં રયખીને અનુચ્છે દ લખવો.
• વવષ્ની પસાંદગી.
• શરૂઆત આકષણક,સ્વયભયવવક અને સચોટ.
• વવષ્યતાંર ન થય્ તેની કયળજી રયખવી.
• જોડણી શુદ્ધિ અને ભયષયશૈલીનુ ાં ધ્્યન રયખવુ.ાં

પ્રશ્ન 16 નીચે આપેલા મદ્દુ ાને આધારે બોધ અને શીષષક સાર્થે વાતાષ લખો. 1X6=6
વાતાષલેખન :
• શીષણક 01
• ભયષયશૈલી અને ભયષયશુદ્ધિ 01
• વવષ્વસ્તુન ુ ાં રસપ્રદ વણણન 03
• બોધ 01
નીચેનય મુદ્દયઓને ધ્્યનમયાં રયખીને વયતયણ લેખન કરવુ.ાં
• વયતયણ આપેલ મુદ્દયઓને અનુરૂપ હોવી જોઈએ.
• વયતયણ મોટેભયગે ભ ૂતકયળમયાં લખવી.
• ભયષય સરળ અને પ્રવયહી.
• રસપ્રદ લખયણ જરૂરી.
• મુખ્્ પયત્ર પ્રસાંગ કે ઉદ્દે શ પરથી ્ોગ્્ શીષણક અને બોધ આપવો.
• શીષણક –‘વસિંહ અને સસલુ’ાં , ‘સસલયની ર્ુસ્ક્ત’ અથવય અન્્ વયતયણને
અનુરૂપ શીષણક આપવુ.ાં
• બોધ- પોતયની બુદ્ધિથી ગમે તેવી મોટી મુશ્કેલીનો પણ સયમનો કરી
શકય્. અથવય વયતયણને ્ોગ્્ હો્ એવો કોઈ પણ બોધ સ્વીકય્ણ.

Page | 15

પ્રશ્ન 17 નીચે આપેલા મવષય પર પત્ર અર્થવા સચચત્ર જાહેરાત લખો. 1X5=5
(I) તમારી ગે રહાજરીમાું તમારા ઘરે ચોરી ર્થઈ છે , એની ફહરયાર્દ કરતો પત્ર
યોગ્ય અમધકારીને લખો.
સરનયમુાં અને તયરીખ 01
સાંબોધન અને અભભવયદન 01
વવષ્વસ્તુ અને ભયષયશુદ્ધિ 02
સમયપન અને ભલભખતાંગ 01

નીચેનય મુદ્દયઓને ધ્્યનમયાં રયખીને પત્ર લેખન કરવુ.ાં
• પત્રનુ ાં સરનયમુ ાં સાંબોધન અને ભલભખતાંગ એક જ બયજુ એટલે કે ડયબી
બયજુએ (International Method)થી લખવુાં .
• પત્ર લેખનમયાં સ્વયભયવવકતય જરૂરી છે .
• પત્રની ભયષય સરળ અને શુિ હોવી જોઈએ.
• વવષ્નુ ાં મયક્રહતીપ્રદ વણણન આવશ્્ક.
• કય્યણલ્ને લગતય પત્રમયાં તેમજ વ્્વસયવ્ક કે સરકયરી પત્રોમયાં
વવવેકપ ૂણણ ભયષય, સ્પષ્ટ મુદ્દય અને સાંભક્ષપ્ત લખયણ જરૂરી.
ખાસ નોંધ - પોતયની આગવી ઓળખ થય્ એવુ ાં નયમ કે સરનયમુ ાં લખવુ ાં
નહીં.
અર્થવા
(II) જાહેરાત લેખન: ‘બાળમજૂરી અટકાવો’મવષય પર એક સચચત્ર જાહેરાત
તૈયાર કરો.
નીચેનય મુદ્દયઓને ધ્્યનમયાં રયખીને આકષણક અને અસરકયરક જાહેરયત
બનયવવી.
• ભચત્રયત્મક રજૂઆત 1.5
• સ ૂત્રયત્મક રજૂઆત 01
• સમગ્ર પ્રસ્ત ુવતકરણ 2.5

●●●●●

Page | 16