NCERT Book Class 9 Sanskrit (Sharada) Chapter 2 सुखस्य मूलं धर्मः धर्मस्य मूलम् अर्थः

द्वितीय: पाठ:
सुखस्य मूलं धर्मः
धर्मस्य मूलम् अर्थः

भारतीयधर्मशास्‍त्रेषु अनेकाः सक्ू ‍तयः विद्यन्ते, याः मानवजीवनस्य
यथार्थतत्त्वं प्रतिपादयन्ति । तेष्वेकं प्रसिद्धं सत्रू रूपं वाक्यं
कौटिल्यस्य अर्थशास्‍त्रे अस्ति —
“ सख ु स्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः ।”
अस्य आशयः अस्ति यत् वास्तविकसख ु स्य आधारः धर्मः,
धर्मपालनस्य च आधारः अर्थः । अर्थः इत्युक्‍ते धनं, यत्
सर्वविधस्य आजीविकाव्यवहारस्य प्रमख ु ं साधनम् ।
जीवने धर्मः, अर्थः, सख ु म् इत्येतेषां त्रयाणां
परस्परसम्बन्धः अविच्छिन्नः अस्ति । यः जनः
न्यायपर्वू कम् अर्थोपार्जनं करोति, सः धर्मपालनं
कर्तुं समर्थः भवति, धर्मपालनेन च दीर्घकालिकं
सखु ं लभते ।

सामान्यजीवने अन्,नं वस्‍त्रम,् आवासः, शिक्षा,
स्वास्थ्यसेवा चेत्यादीनां मल ू भतू ानाम्
आवश्यकतानां परू ्तये धनम् आवश्यकम् ।
पर्याप्‍तधनस्य अभावात् स्वकर्तव्यपालनं
कठिनं भवति । स्वास्थ्यं, शिक्षा, सेवा, दानम्
चेत्यादीनि कार्याणि बाधितानि भवन्ति ।
दैनन्दिनजीवनं च असन्लि तु तं भवति । अतः
धर्मशास्‍त्रे चतुर्वर्गेषु धर्मार्थकाममोक्षेषु अर्थः

Chapter 2.indd 9 3/31/2026 4:20:43 PM