NCERT Book Class 9 Sanskrit (Sharada) Chapter 9 कृतं प्रतिकृतं भूयादेष धर्मः सनातनः

नवमः पाठः
कृतं प्रतिकृतं भूयादेष
धर्मः सनातनः

रामायणं महाभारतं चेति द्वौ प्रसिद्धौ इतिहास-ग्रन्थौ । महाभारतम् अवलम्ब्य बहवो
ग्रन्थाः विरचिताः । तेषु महामहोपाध्यायेन श्रीरङ्गनाथशर्मणा विरचितम् एकचक्रम् इति
लघरू ु पकम् अन्यतमम् । महाभारते प्रतिपादितः बकासरु वधः अस्य कथावस्तु । अयं
पाठ्य-भागः एकचक्रम् इति रूपकस्य तृतीय-चतर्था ु ङ्काभ्याम् उद्धृतः ।
अङ्कद्वयस्य पूर्वकथाप्रसङ्गः
पाण्डवाः एकचक्रनगरे कस्यचित् ब्राह्मणस्य गृहे निवसन्ति । गृहस्वामिनः गृहे
रोदनध्वनिं श्तरु ्वा तत्र गता पाण्डवानां माता कुन्ती रोदनकारणं पृच्छति । ततः शोकाकुलेन
परिवारे ण सा ज्ञापिता यत् एकचक्रनगरवासिनां नातिदरू स्थितेन बकनाम्ना असरु े ण सह
सन्धिनियमानसु ारं प्रतिदिनं कश्‍चित् नगरवासी स्वेच्छया असरु स्य भक्ष्यं भवेत,् तद्दिने
पर्यायेण तस्यैव ब्राह्मणपरिवारस्य बलिदानस्य वारः आसीत् इति । तेषां दःस्थि ु तिं ज्ञात्वा
स्वपत्रेु षु एकं बकासरु स्य समीपं प्रेषयामीति कुन्ती प्रतिज्ञां कृ तवती ।
इमं विषयं ज्ञात्वा ब्राह्मणेन कृ तस्य उपकारस्य प्रत्युपकारकालः सन्निहितः इति
भावयन् भीमः मृष्‍टान्न-भाण्डसहितः बकासरु स्य समीपं गन्तुम् उद्कयु ्‍तः भवति ।

(ततः प्रविशति कुन्ती भीमसेनेन सह)
कुन्ती पत्रु ! किञ्चित् प्रतिश्रुतं मया प्रतिवेशिने ब्राह्मणाय ।
भीमः सम्यगनष्‍ठितु म् । आतिथेयः किल तत्र भवान् उपकर्ता वसति प्रदानेन ।
कुन्ती आकर्णय, अस्य एकचक्रस्य परु स्यादरू वर्तिनि पर्वते वसति बकनामा
दैत्यः ।
भीमः श्रुतं तस्य दरु ात्मनो वृत्तम् । पर्यायक्रमेण तस्मै बलिमाहरन्ति पौराः ।

Chapter 9.indd 112 4/3/2026 1:41:55 PM