HBSE Class 12 Sample Paper 2026 Sanskrit

आदर्श प्रश्नपत्रम् (2025-26)
विषय : संस्कृतम्
कक्षा - द्वादर्ी कोड न. - 526
रोल नं ०
समयः - होरात्रयम् ] [ पूर्ाा ङ्ाः - 80
 कृपया जााँ च कर लें कक इस प्रश्न-पत्र में मुकित पृ ष्ठ 8 तथा प्रश्न 14 हैं ।
 प्रश्न-पत्र में दाकहने हाथ की ओर कदए गये कोड नम्बर तथा सेट को छात्र उत्तर पुस्तिका के मुख्य
पृष्ठ पर कलखें।
 कृपया प्रश्न का उत्तर कलखना शुरू करने से पहले, प्रश्न का क्रमाङ् अवश्य कलखें।
 उत्तर-पुस्तिका के बीच में खाली पन्ना / पन्नें न छोडें ।
 उत्तर-पुस्तिका के अकतररक्त कोई अन्य शीट नहीं कमलेगी। अतः आवश्यकतानुसार ही कलखें
और कलखा उत्तर न काटें ।
 परीक्षाथी अपना रोल नं ० प्रश्न-पत्र पर अवश्य कलखें। रोल नं ० के अकतररक्त प्रश्न-पत्र पर अन्य
कुछ भी न कलखें और वैकस्तिक प्रश्नों के उत्तरों पर ककसी प्रकार का कनशान न लगाएाँ ।
 कृपया प्रश्नों के उत्तर दे नें से पूवा यह सुकनकित कर लें कक प्रश्न-पत्र पूर्ा व सही है , परीक्षा के
उपरान्त इस सम्बन्ध में कोई भी दािा स्वीकार नही ं वकया जायेगा।

 सामान्यवनदे र्ााः :–

I. प्रत्येकं खण्डम् अकिकृत्य उत्तराकर् एकस्तिन् स्थाने क्रमेर् लेखनीयाकन ।
II. प्रश्नसंख्या प्रश्नपत्रानुसारम् अवश्यमेव लेखनीया।
III. श्रेष्ठाङ्ान् प्राप्तये सुस्पष्टः लेखः लेखनीयः ।

 अस्मिन् प्रश्नपत्रे पञ्च खण्ााः सस्मन्त :–

खण्डः 'क' अपकित-अवबोिनम् - 10 अङ्ाः
खण्डः 'ख' रचनात्मक-कायाम् - 17 अङ्ाः
खण्डः 'ग' पकित-अवबोिनम् - 30 अङ्ाः
खण्डः 'घ' अनुप्रयुक्त-व्याकरर्म् - 06 अङ्ाः
खण्डः 'ङ' पािािाररताः बहुकवकिीयाः प्रश्नाः - 17 अङ्ाः

खण्ाः ‘क’
अपवित-अिबोधनम्
1. अिोकलस्तखतं गद्ां शं पकित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराकर् यथाकनदे शं संस्कृतेन कलखत - 10
गङ्गा सवाा सां नदीनां श्रेष्ठा अस्ति। सा लोकत्रयस्य कल्यार्काररर्ी अस्ति। सा
भौकतकसुखदृष्टया आध्यास्तत्मक सुखदृष्टया च कल्यार्प्रदा । यः गङ्गां पूर्ारूपेर् समकपातो भवकत,
तस्य जीवनं िन्यं भवकत। इह संसारे यः जनः राज्ञा भगीरथेन आनीतां भगवतीं गङ्गां सदा वन्दते , स
एव शोभनः चतुरि कथ्यते । यः जनः आदरपूवाकं जह्नुतनयां मनसा ध्यायकत, स एव सम्यक्
तपस्वी भवकत। यः गङ्गायाः नामाकन गुर्ान् च सदा िरकत । स एव श्रेष्ठः पुरुषः कथ्यते । यस्य
जनस्य दे वनदीं प्रकत सेवाभावना अस्ति, यथाथारूपेर् स एव कमायोगी अस्ति, स एव सवेषां स्वामी
भवकत।

(अ) एकपदे न उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×1=2

(क) सवाा सां नदीनां श्रेष्ठा नदी का अस्ति ?
(ख) इह संसारे गङ्गा कः आनीतवान् ?
(ग) यः जनः आदरपूवाकं जह्नुतनयां ध्यायकत सः कः भवकत ?

(ब) पूर्ावाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×2=4

(क) कस्य जीवनं िन्यं भवकत ?
(ख) कः श्रेष्ठः पुरुषः कथ्यते ?

(ग) कः सवेषां स्वामी भवकत ?

(स) अस्य अनुच्छेदस्य कृते उपयुक्तं शीषाकं संस्कृतेन कलखत । 1
(द) यथाकनदे शम् उत्तरत- ( केवलं प्रश्नत्रयम् ) 3×1=3

(i) 'चतुरः ' इत्यस्य शब्दस्य कवलोमपदं ककम् ?
(क) बुस्तिमान् (ख) मूखाः
(ग) प्रवीर्ः (घ) पस्तण्डतः

(ii) 'राज्ञा' इत्यस्तिन् शब्दे का कवभस्तक्तः ?
(क) चतुथी (ख) पञ्चमी
(ग) तृतीया (घ) सप्तमी

(iii) 'पुरुषः ' इत्यस्य कवशेषर्पदं ककम् ?
(क) सदा (ख) कमायोगी
(ग) जनः (घ) श्रेष्ठः

(iv) 'गङ्गा सवाा सां नदीनां श्रेष्ठा अस्ति।' इत्यस्तिन् वाक्ये ‘अस्ति’ कक्रयापदस्य कताा कः ?
(क) गङ्गा (ख) सवाा साम्
(ग) नदीनाम् (घ) श्रेष्ठा

खण्ाः ‘ख’
रचनात्मक-कायश म्

2. कवषयमेकमकिकृत्य पञ्चवाक्याकन संस्कृतभाषया कलखत - 5
(क) समयस्य सदु पयोगः

(ख) परोपकारः

(ग) संस्कृतभाषायाः महत्त्वम्
(घ) अनुशासनम्

(छ्न्द-अलङ्कार-पररचयाः )
3. अिोकलस्तखतानां प्रश्नानाम् उत्तराकर् संस्कृतभाषया कलखत- (केवलं प्रश्नत्रयम्) 2×3=6
(क) कशखररर्ीछ्न्न्दसः लक्षर्ं ककम्?

(ख) माकलनीछ्न्न्दसः उदाहरर्ं ककम्?

(ग) उपेन्द्रवज्राछ्न्न्दकस ककत वर्ाा ः भवस्ति?
(घ) स्यात् ............... यकद तौ जगौ गः । (लक्षर्स्य ररक्तस्थानपूकतिं कुरुत)

4. अिोकलस्तखतानां प्रश्नानाम् उत्तराकर् संस्कृतभाषया कलखत - (केवलं प्रश्नत्रयम्) 2×3=6
(क) रुपकस्य अलङ्ारस्य लक्षर्ं ककम्?

(ख) उत्प्रेक्षा-अलङ्ारस्य उदाहरर्ं ककम्?

(ग) उपमा-अलङ्ारस्य लक्षर्ं ककम्?
(घ) स्तिष्टैः पदै रनेकाथाा कभिाने ...................... इष्यते। (लक्षर्स्य ररक्तस्थानपूकतिं कुरुत)

खण्ाः ‘ग’
पवित-अिबोधनम्

5. अिोकलस्तखतपद्ां शस्य कहन्दीभाषया सप्रसङ्गसरलाथिं कलखत - 4×1=4
यद्दाचरकत श्रेष्ठित्तदे वेतरो जनः ।
स यत्प्रमार्ं कुरुते लोकिदनुवताते।।

अथिा

सहसा कवदिीत न कक्रयामकववेकः परमापदां पदम्।
वृर्ते कह कवमृश्यकाररर्ं गुर्लुब्ाः स्वयमेव सम्पदः ।।

6. अिोकलस्तखतगद्ां शस्य कहन्दीभाषया सप्रसङ्गसरलाथिं कलखत - 4×1=4

भगवान् यीशुिव मङ्गलं कवतनोतु। मम पूवातनं पत्रं त्वया प्राप्तं स्यात्। तव समीपे इदं मम
शेषपत्रम्। यतोकह मम जीवनप्रदीपो कनवाा कपतो भकवतुकमच्छकत। प्रायिवागमनसमये अहं न
स्थास्याकम।

अथिा

इदमेव च पुनः पुनरकभिीयसे – कवद्वां समकप, सचेतसमकप, महासत्त्वमकप, अकभजातमकप,
िीरमकप, प्रयत्नविमकप पुरुषं दु कवानीता खलीकरोकत लक्ष्मीररत्येतावदकभिायोपशशाम।

7. अिोकलस्तखतासु सूस्तक्तषु मात्रद्वयोः सूक्त्ोः भावाथिं कहन्दीभाषया कलखत - 2×2=4

(क) सु लभसौख्यकमदानीं बालत्वं भवकत।
(ख) तटाकोदरसंस्थानां परीवाह इवाम्भसाम्।

(ग) प्रोद्दीप्ते भवने च कूपखननं प्रत्युद्मः कीदृशः ।

(घ) कुवा न्नेवेह कमाा कर् कजजीकवषेच्छतं समाः ।
अथिा

अिोकलस्तखतिोकस्य अन्वयं मञ्जूषातः उकचतपदाकन कचत्वा पूरयत - 4×1=4

इत्यर्घ्ापात्रानुकमतव्ययस्य
रघोरुदारामकप गां कनशम्य।

स्वाथोपपकत्तं प्रकत दु बालाश-
िकमत्यवोचद्वरतिुकशष्यः ।।

अन्वयाः :-
1) ............... अनुकमतव्ययस्य रघोः इकत 2) ....................... गाम् अकप कनशम्य 3) ...................

स्वाथोपपकत्तं प्रकत 4) ...................... तम् इकत अवोचत्।

मञ्जूषा

उदाराम्, वरतिुकशष्यः , दु बालाशः , अर्घ्ापात्रेर्

8. अिोकलस्तखतं िोकं पकित्वा प्रश्नानाम् उत्तराकर् िोकात् कचत्वा संस्कृतभाषया पूर्ावाक्येन कलखत -
(केवलं प्रश्नत्रयम्) 3×1=3

पापाकन्नवारयकत योजयते कहताय गुह्यं कनगूहकत गुर्ान् प्रकटीकरोकत।

आपद्गतं च न जहाकत ददाकत काले सस्तित्रलक्षर्कमदं प्रवदस्ति सिः ।।

प्रश्नााः -
(क) सस्तित्रं किात् कनवारयकत?

(ख) कः गुर्ान् प्रकटीकरोकत?

(ग) "सस्तित्रलक्षर्कमदं प्रवदस्ति सिः ।" अस्तिन् वाक्ये ‘प्रवदस्ति’ कक्रयापदस्य कताा कः ?
(घ) अत्र 'पुण्यात् ' पदस्य कवपयायः ककं पदमस्ति?

9. अिोकलस्तखतं गद्ाशं पकित्वा प्रश्नानां उत्तराकर् गद्ां शात् कचत्वा संस्कृतभाषया पूर्ावाक्येन कलखत -
(केवलं प्रश्नत्रयम्) 3×1=3

मासोऽयमाषाढः , अस्ति च सायं समयः , अिं कजगकमषुभागवान् भास्करः कसन्दू रिव-
स्नातानाकमव वरुर्-कदगवलस्तम्बनामरुर्-वाररवाहानामभ्यिरं प्रकवष्टः ।

(क) अयं गद्ां शः किात् पािात् सङ्कलतः ?

(ख) सायं समये भगवान् भास्करः कुत्र कजगकमषुः भवकत?
(ग) 'अभ्यिरम्' इत्यस्तिन् पदे कः सस्तिच्छे दः ?

(घ) 'प्रकवष्टः ' इत्यस्तिन् पदे कः प्रत्ययः ?

10. कोष्ठकाद् उपयुक्तशब्दं कचत्वा रे खाकङ्तपदाकन आिृत्य प्रश्नकनमाा र्ं कुरुत - (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्)

4×1=4

(क) श्रीनायारः स्विभाषी आसीत्। (कीदृशः / कीदृशी)

(ख) रामभिस्य एव दारकः अिाकं लोचने शीतलयकत। (कस्तिन् / के)
(ग) चातकः अकप कनगाकलत-अम्बुगभिं शरद् घनं न याचते । (ककम् / कम्)

(घ) मनसोऽकप वेगवान् परमात्मा अस्ति। (कः / का)

(ङ) सस्तित्रं पापात् कनवारयकत। (कस्य / किात् )

(संस्कृत-सावहत्य-पररचयाः )

11. अिोकलस्तखतानां प्रश्नानाम् उत्तराकर् संस्कृतभाषया एकपदे न कलखत - (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्) 4×1=4
(क) 'बालकौतु कम्' अयं पािः उत्तररामचररतस्य किात् अङ्ात् सङ्कलतः ?

(ख) शुकनासोपदे शः पािोऽयं किात् ग्रन्थाद् उद् िृतः ?

(ग) श्रीमद्भगवद्गीता महाभारतस्य कस्तिन् पवाकर् कवद्ते ?
(घ) 'कवक्रमस्यौदायाम्' अयं पािः किात् ग्रन्थाद् उद् िृतः ?

(ङ) 'दीनबिुः श्रीनायारः ' अयं पािः किात् कथासंग्रहात् सङ्कलतः ?

12. अिोकलस्तखतानां प्रश्नानाम् उत्तराकर् संस्कृतभाषया एकपदे न कलखत - (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्) 4×1=4

(क) कादम्बरीं कवहाय बार्भट्टस्य अन्यत् गद्काव्यं ककम् ?

(ख) नीकतशतकस्य रचकयता कः ?
(ग) उत्तररामचररतस्य रचकयता कः ?

(घ) अस्तम्बकादत्तव्यासस्य प्रकसिा रचना का?

(ङ) 'पाषार्ीकन्या' इत्यस्य कथासंग्रहस्य मूललेखकः कः ?

खण्ाः – ‘घ’
अनुप्रयुक्त-व्याकरणम्

13. (क) यर््-सिेः अथवा वृस्तिसिेः पररभाषां कहन्दीभाषया उदाहरर्ञ्च संस्कृतभाषया कलखत।

1×2=2

(ख) कमािारयसमासस्य अथवा बहुव्रीकहसमासस्य पररभाषां कहन्दीभाषया उदाहरर्ञ्च
संस्कृतभाषया कलखत। 1×2=2

(घ) सम्प्रदानकारकस्य अथवा करर्कारकस्य पररभाषां कहन्दीभाषया उदाहरर्ञ्च
संस्कृतभाषया कलखत। 1×2=2

खण्ाः – ‘ङ’
पािाधाररतााः बहुविकल्पीयााः प्रश्नााः
14. अिोकनकदा ष्टेषु प्रश्नेषु प्रदत्तवैकस्तिकचतुभ्याः उत्तरे भ्यः एकं शुिम् उत्तरं कचत्वा कलखत - 17×1=17

1) 'जहातीह' इत्यस्य शब्दस्य कः सस्तिच्छे दः ?
क) जहाकत + ईह ख) जहाकत + इह

ग) जहाती + इह घ) जहाकत + ह

2) 'तस्यैव' इत्यस्तिन् शब्दे कः सस्तिः ?
क) गुर्सस्तिः ख) व्यञ्जनसस्तिः

ग) कवसगासस्तिः घ) वृस्तिसस्तिः

3) 'सः + अकप' इत्यस्य सस्तियु क्तं पदं ककम् ?
क) सोकप ख) सोऽकप

ग) साकप घ) सोऽपी

4) 'कुवाा र्ः ' इत्यस्तिन् शब्दे कः प्रत्ययः ?
क) अर् ख) शानच्

ग) क्त्वा घ) मयट्

5) 'जवीयः ' इत्यस्तिन् शब्दे कः प्रत्ययः ?
क) ईयसुन् ख) ल्यप्

ग) शतृ घ) यत्

6) 'पटु + तल्' एतेषु संयोगे ककं रूपं भवकत ?
क) पटू ता ख) पटु ता

ग) पटु तल् घ) पटु तः

7) 'दीघाग्रीवः ' इत्यस्तिन् शब्दे कः समासः ?

क) बहुव्रीकहः ख) तत्परुषः
ग) अव्ययीभावः घ) कमािारयः

8) 'अस्खकलतम्' इत्यस्य शब्दस्य कः कवग्रहः ?

क) न स्खकलतम् ख) अन स्खकलतम्
ग) न अस्खकलतम् घ) स्खकलतम न

9) 'जीवनस्य प्रदीपः ' अत्र समिपदम् ककम् ?

क) जीवनं प्रदीपः ख) जीवन प्रदीपः
ग) जीवनप्रदीपः घ) जीवनस्य प्रदीपः

10) 'कदवसेषु' इत्यस्तिन् शब्दे का कवभस्तक्तः ?

क) चतुथी ख) पञ्चमी
ग) षष्ठी घ) सप्तमी

11) 'अपसपात' इत्यस्तिन् शब्दे कः लकारः ?

क) लट् लकारः ख) लृट् लकारः
ग) लोट् लकारः घ) लङ् लकारः

12) 'नीरजम्' इत्यस्य शब्दस्य पयाा यपदं ककम् ?

क) साम्प्रतम् ख) आम्रम्
ग) कमलम् घ) भूषर्म्

13) 'कवपक्षे ' इत्यस्य शब्दस्य कवलोमपदं ककम् ?

क) कविृतम् ख) सवाकारे
ग) पक्षे घ) जीवने

14) 'जवीयः ' इत्यस्य शब्दस्य कवलोमपदं ककम् ?

क) अिज्ञः ख) कशकथलः
ग) श्रेष्ठः घ) बुस्तिहीनः

15) 'समकतक्रामत्सु' इत्यस्य शब्दस्य कवशेष्यपदं ककम् ?

क) कहतवाकदनः ख) फलेषु
ग) लतासु घ) कदवसेषु
16) 'व्यवहारः ' इत्यस्य शब्दस्य कवशेषर्पदं ककम् ?

क) अनाथः ख) रूक्षः

ग) अश्रुिारा घ) कशशवः
17) 'गहनं तमः ' इत्यस्य शब्दस्य ककं कवशेष्यपदं पािे प्रयु क्तम् ?

क) यौवनप्रभवम् ख) फलेषु

ग) दोषजातम् घ) कदवसेषु