HBSE Class 10 Sample Paper 2025 Sanskrit

Board Of School Education Haryana

मॉडल पेपर
2025

अभ्यासप्रश्नपत्रम् (मार्च-2024-25)
विषय : संस्कृतम्
कक्षा : दशमी कोड न. 049

SET : A
रोल नं ०
समयः - 3 होर ः ] [ पूर् ा ङ् ः : 80
 कृपय ज ाँ च कर लें कक इस प्रश्न-पत्र में मुकित पृ ष्ठ 10 तथ प्रश्न 16 हैं ।
 प्रश्न-पत्र में द कहने ह थ की ओर कदए गये कोड नम्बर तथ सेट को छ त्र उत्तर पुस्तिक के मुख्य
पृष्ठ पर कलखें।
 कृपय प्रश्न क उत्तर कलखन शुरू करने से पहले, प्रश्न क क्रम ङ् अवश्य कलखें।
 उत्तर-पुस्तिक के बीच में ख ली पन्न / पन्नें न छोडें ।
 उत्तर-पुस्तिक के अकतररक्त कोई अन्य शीट नहीं कमलेगी। अतः आवश्यकत नुस र ही कलखें और
कलख उत्तर न क टें ।
 परीक्ष थी अपन रोल नं ० प्रश्न-पत्र पर अवश्य कलखें। रोल नं ० के अकतररक्त प्रश्न-पत्र पर अन्य कुछ
भी न कलखें और वैकस्तिक प्रश्नों के उत्तरों पर ककसी प्रक र क कनश न न लग एाँ ।
 कृपय प्रश्नों के उत्तर दे नें से पूवा यह सुकनकित कर लें कक प्रश्न-पत्र पूर्ा व सही है , परीक्षा के
उपरान्त इस सम्बन्ध में कोई भी दािा स्वीकार नही ं वकया जायेगा।

 सामान्यवनदे शााः :-

(i) प्रत्येकं खण्डम् अकिकृत्य उत्तर कर् एकस्तिन् स्थ ने क्रमेर् लेखनीय कन ।
(ii) प्रश्नसं ख्य प्रश्नपत्र नुस रम् अवश्यमेव लेखनीय ।
(iii) श्रे ष्ठ ङ् न् प्र प्तये सुस्पष्टः लेखः लेखनीयः ।

 अस्मिन् प्रश्नपत्रे पञ्च खण्ााः सस्मन्त –

खण्डः 'क' अपकित-अवबोिनम् - 10 अङ् ः
खण्डः 'ख' रचन त्मक-क याम् - 08 अङ् ः
खण्डः 'ग' पकित-अवबोिनम् - 24 अङ् ः
खण्डः 'घ' अनुप्रयुक्त-व्य करर्म् - 21 अङ् ः
खण्डः 'ङ' प ि ि ररत ः बहुकवकिीय ः प्रश्न ः - 17 अङ् ः

खण्ाः ‘क’
अपवित-अिबोधनम्

1. अिोकलस्तखतं गद् ं शं पकित्व प्रदत्तप्रश्न न म् उत्तर कर् यथ कनदे शं संस्कृतेन कलखत - 10

एकः क कः मुखे रोकटक खण्डं गृहीत्व वृक्षे उपकवष्टः आसीत्। एकः जम्बुकः क कं दृष्ट्व
अवदत्- भो कमत्र! खगेषु भव न् मिुरग यकः । कृपय ग यतु इकत। क कः कककिद् कवच या
रोकटक खण्डं प दयोः अिः स्थ पकयत्व अवदत् -“रे न हं पूवावत् मूखाः ।” लस्तितः जम्बुकः ततः
पल कयतः ।
(अ) एकपदे न उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×1=2

(i) क कः कुत्र उपकवष्टः आसीत् ?
(ii) कः लस्तितः अभवत् ?
(iii) “रे न हं पूवावत् मूखाः ” इकत कः कथयकत?

(ब) पूर्ाव क्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×2=4

(i) जम्बुकः क कं दृष्ट्व ककम् अवदत् ?
(ii) क कः मुखे ककं गृहीत्व वृक्षे उपकवष्टः आसीत् ?
(iii) कः ततः पल कयतः ?

(स) अस्य अनुच्छेदस्य कृते उपयुक्तं शीषाकं संस्कृतेन कलखत। 1

(द) यथ कनदे शम् उत्तरत- ( केवलं प्रश्नत्रयम् ) 3×1=3

(i) ‘अिः ’ इत्यस्य पदस्य ककं कवलोमपदं गद् ं शे प्रयुक्तम्?
(क) आन्तररकः (ख) ब ह्य
(ग) उपरर (घ) कवच या

(ii) ‘गृहीत्व ’ अत्र कः प्रत्ययः ?
(क) तु मुन् (ख) शतृ
(ग) क्त्व (घ) श नच्

(iii) ‘मिुरः ग यकः ’ अत्र कवशेषर्पदं ककम् ?
(क) ग यकः (ख) मिुरः
(ग) मिुर (घ) मिुरग यकः

(iv) ‘अवदत्’ इत्यस्तिन् पदे कः लक रः ?
(क) लट् लक रः (ख) लोट् लक रः
(ग) लङ्लक रः (घ) लृट्लक रः

खण्ाः ‘ख’
रर्नात्मक-कायच म्

1. (क) कवद् लये प्रवेश थं कनवेदनपत्रं मञ्जूष य ं प्रदत्तैः शब्ै ः पूरयन्तु – 4

सेव य म्
प्रि न च याः महोदयः ,
र . व. म . कवद् लयः ,
कखग
श्रीमन्तः ,

सकवनयं (i) …………… इदं यद् अहम् अस्तिन् वषे कभव नीनगरस्य
र जकीयकवद् लयतः नवमी कक्ष य ं प्रथमश्रेण् ं सफलत ं (ii) …………. अस्ति। मम कपतुः
स्थ न न्तरर्ं ज तम्। अहं (iii) …………………. यद् भवतः कवद् लयः हररय र् प्र न्ते अकत
(iv) ……………….. कवद् लयः अस्ति। अहम् अत्र पकितु म् इच्छ कम। आश से भव न् मम
प्र थान ं स्वीकृत्य म मनुग्रहीष्यकत।
भवदीयः
कदनेशः

मञ्जूषा

ज न कम, प्र प्तव न् , प्रकतकष्ठतः , कनवेदनम्

2. (ख) कनकदा ष्टकचत्रं दृष्ट्व मञ्जू ष य ं प्रदत्तशब्ै ः उकचतररक्तस्थ न कन पूरकयत्व कलखत - 4

(i) इदं वष ा ………..…… दृश्यम् अस्ति।

(ii) गगनं ……………... शोभते।

(iii) ब कलक कशरसी …………... ि रयतः ।
(iv) द्वौ ब लकौ जले …….….... त रयतः ।

मञ्जूषा

मेघ च्छन्नं, ऋतोः , आतपत्रं , कगादनौक ं

खण्ाः ‘ग’
पवित-अिबोधनम्

3. कनम्नकलस्तखतं गद् शं पकित्व कहन्दीभ षय सप्रसङ्गसरल थं कलखत - 4×1=4

यद्कप दै वः प्रकोपो भूकम्पो न म, तस्योपशमनस्य न कोऽकप स्तस्थरोप यो दृश्यते । प्रकृतेः
समक्षमद् कप कवज्ञ नगकवातो म नवः व मनकि एव तथ कप भूकम्परहस्यज्ञ ः कथयस्तन्त यत्
बहुभूकमकभवनकनम ा र्ं न करर्ीयम्।

अथिा

अस्ति दे उल ख्यो ग्र मः । तत्र र जकसंहः न म र जपुत्रः वसकत ि। एकद केन कप
आवश्यकक येर् तस्य भ य ा बुस्तिमती पु त्रद्वयोपे त कपतु गृाहं प्रकत चकलत । म गे गहनक नने स एकं
व्य घ्रं ददशा।

4. अिोकलस्तखतश्लोकस्य कहन्दीभ षय सप्रसङ्गसरल थं कलखत - 4×1=4
आलस्यं कह मनुष्य र् ं शरीरस्थो मह न् ररपुः ।

न स्ति उद्मसमो बन्ुः कृत्व यं न वसीदकत॥
अथिा

व युमण्डलं भृशं दू कषतं न कह कनमालं जलम्।
कुस्तितविुकमकश्रतं भक्ष्यं समलं िर तलम्।।
करर्ीयं बकहरन्तजागकत तु बहु शुस्तिकरर्म्।
शुकच पय ा वरर्म्।।

5. अिोकलस्तखत सु सूस्तक्तषु म त्रद्वयोः सूक्त्ोः भ व थं कहन्दीभ षय कलखत - 2×2=4

(क) कवद्व ं स एव लोकेऽस्तिन् चक्षुष्मन्तः प्रकीकतात ः ।

(ख) न कुय ा दकहतं कमा परे भ्यः कद कप च।
(ग) अत्य दरः शङ्नीयः ।

(घ) आच रः प्रथमो िमाः ।

अथिा
अिोकलस्तखतश्लोकस्य अन्वयं मञ्जूष तः उकचतपद कन कचत्व पूरयत - 4×1=4

सेकवतव्यो मह वृक्षः , फलच्छ य समस्तन्वतः ।

यकद दै व त् फलं न स्ति छ य केन कनव याते॥

अन्वयाः :-

फलच्छ य समस्तन्वतः (1) ……… सेकवतव्यः (2) ………….. यकद (3) ..…….. न स्ति (4) ……… केन
कनव याते।
मञ्जूषा

फलं , मह वृक्षः , छ य , दै व त्

6. अिः प्रदत्तं गद् शं पकित्व प्रश्न न म् उत्तर कर् संस्कृतेन पूर्ाव क्येन कलखत - 3×1=3

(केवलं प्रश्नत्रयम्)

एकः कसंहः सुखेन कवश्र म्यते । तदै व एकः व नरः आगत्य तस्य पुच्छं िुनोकत। क्रुिः कसंहः तं
प्रहतुाकमच्छकत परं व नरिु कूकदा त्व वृक्षम रूढः । तदै व अन्यि द् वृक्ष द् अपरः व नरः कसंहस्य
कर्ाम कृष्य पुनः वृक्षस्योपरर आरोहकत।

प्रश्नााः :-
(क) कसंहस्य पुच्छं कः िुनोकत ?

(ख) वृक्षं कः आरूढः ?

(ग) अपरः व नरः कसंहस्य ककम् आकृष्य आरोहकत ?
(घ) ‘वृक्षस्योपरर’ अस्य सस्तन्कवच्छे दः कः ?

7. कनम्नकलस्तखतश्लोकं पकित्व प्रदत्तप्रश्न न म् उत्तर कर् संस्कृतेन पूर्ाव क्येन कलखत - 2×1=2

(केवलं प्रश्नद्वयम्)
सेकवतव्यो मह वृक्षः फलच्छ य समस्तन्वतः ।

यकद दै व त् फलं न स्ति छ य केन कनव याते ।।

प्रश्नााः :-
(क) कीदृशः वृक्षः सेकवतव्यः ?

(ख) दै व त् ककम् न स्ति ?
(ग) ‘न स्ति’ अत्र कः सस्तन्च्छे दः ?

8. रे ख कङ्तपद कन आिृत्य कोष्ठक त् कचत्व प्रश्नकनम ा र्ं कुरुत - (केवलं प्रश्नत्रयम्) 3×1=3

(क) पु त्रं िष्ट्टुं सः प्रस्तस्थतः । (कम् / क म्)
(ख) चौरस्य प दध्वकनन अकतकथः प्रबुिः । (कद / कस्य)

(ग) न्य य िीशः बंककमचन्द्रः आसीत्। (कः / कम्)

(घ) सः भ रवेदनय क्रन्दकत ि। (कम् / कय )

9. प्रश्नपत्रे कलस्तखतश्लोक न् कवह य 'शेमुषी भाग-2' पुिक द् एकं कण्ठस्थं श्लोकं संस्कृतभ षय कलखत।

1x4=4

खण्ाः – ‘घ’
अनुप्रयुक्त-व्याकरणम्

10. (क) स्वरसन्ेः अथव व्यञ्जनसन्ेः पररभ ष ं कहन्दीभ षय उद हरर्ि संस्कृतभ षय कलखत।
1×2=2

(ख) द्वन्द्द्वसम सस्य अथव अव्ययीभ वसम सस्य पररभ ष ं कहन्दीभ षय उद हरर्ि

संस्कृतभ षय कलखत। 1×2=2
(ग) सम्प्रद नक रकस्य अथव अप द नक रकस्य पररभ ष ं कहन्दीभ षय उद हरर्ि संस्कृतभ षय

कलखत। 1×2=2

11. यथ कनकदा ष्ट कन शब्रूप कर् कलखत - (केवलं प्रश्नचतु ष्टयम्) 4×1=4

(i) ’ब लक’ शब्स्य चतुथी-एकवचने।

(ii) ’र म’ शब्स्य पिमी-कद्ववचने।
(iii) ‘दे व’ शब्स्य सप्तमी-बहुवचने।

(iv) ’नदी’ शब्स्य प्रथम -बहुवचने।

(v) ‘लत ’ शब्स्य कद्वतीय -एकवचने ।
(vi) ‘ककम्’ (पु.) शब्स्य षष्ठी-बहुवचने।

12. यथ कनकदा ष्ट कन ि तुरूप कर् कलखत - (केवलं प्रश्नचतु ष्टयम्) 4×1=4
(i) ’अस् ’ ि तोः लट् लक रस्य, प्र.पु. कद्ववचने।

(ii) ‘हन् ’ ि तोः लृट्लक रस्य, उ.पु . एकवचने।

(iii) ’गम्’ (गच्छ् ) ि तोः लट् लक रस्य, म.पु . बहुवचने ।
(iv) ‘पि् ’ ि तोः कवकिकलङ्लक रस्य, म.पु . एकवचने।

(v) ‘दृश् ’ (पश्य् ) ि तोः लट् लक रस्य, उ.पु . एकवचने।

(vi) ’प ’ (कपब्) ि तोः लृट्लक रस्य, प्र. पु . एकवचने।

13. प्रदत्तोपपदकवभस्तक्तव क्येषु उकचतकवभस्तक्तं कोष्ठक त् कचत्व कलखत। (केवलं प्रश्नत्रयम्) 3×1=3

(i) कपत ……………. कुप्यकत। (पुत्रम् / पु त्र य)
(ii) म त ……....….. सह गच्छकत। (पुत्र त् / पुत्रेर्)

(iii) …………… कवन न जीवनम् । (जलस्य / जलम् )

(iv) सः …......…… क र्ः । (नेत्र भ्य म् / नेत्रेर्)
(v) ……….. पररतः वृक्ष ः सस्तन्त। (ग्र म त् / ग्र मम् )

14. अिोकलस्तखत न म् अव्ययपद न ं सह यतय ररक्तस्थ न कन पूरयत। (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×1=2
(i) पय ा वरर्स्य संरक्षरर्म् ………..…. प्रकृतेः आर िन । (एव / च))

(ii) ……………. सत्यं वद। (सद / कद )

(iii) …….…. अनृतं न वदे त्। (कद कप / सद )

15. कनम्नकक्रय पदे भ्यः उपसग ा न् पृथक् कृत्व कलखत। (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×1=2

(i) आगत्य (ii) उपेत्य (iii) अनु गृहीतः

खण्ाः – ‘ङ’
पािाधाररतााः बहुविकल्पीयााः प्रश्नााः
16. अिोकनकदा ष्टेषु प्रश्नेषु प्रदत्तवैकस्तिकचतुभ्याः उत्तरे भ्यः एकं शुिम् उत्तरं कचत्व कलखत - 17×1=17
(क) ‘पद कतः + एव’ अत्र ककं सस्तन्युक्तपदम्?

(i) पद कतएव (ii) पद तेररव

(iii) पद कतरे व (iv) पद तररव
(ख) ‘प्रकृकतरे व’ इत्यस्तिन् पदे कः सस्तन्कवच्छे दः ?

(i) प्र कृकत + एव (ii) प्रकृकतः +एव

(iii) प्रकृकत+रे व (iv) प्र+कृकत
(ग) ‘मह र ष्टरे’ इत्यस्य पदस्य कवग्रहपदं ककम्?

(i) महत् च तत् र ष्टरं तस्तिन् (ii) मह न् र ष्टरः

(iii) मह न र ष्टर (iv) मह न च सः र ष्टरम्
(घ) ‘पिवटी’ इत्यस्तिन् पदे कः सम सः ?

(i) द्वन्द्द्वः (ii) अव्ययीभ वः

(iii) तत्पुरुषः (iv) कद्वगुः
(ङ) ‘स थाकम्’ इत्यस्य पदस्य कवलोमशब्ः कः ?

(i) कनिानम् (ii) कनबालः

(iii) कनलािः (iv) कनरथाकम्

(च) ‘कृतज्ञत ’ इत्यस्य पदस्य कवलोमपदं ककम् ?

(i) कृपर्त (ii) क तरत

(iii) कृतघ्नत (iv) कृपर्

(छ) ‘तनुः ’ इत्यस्य पदस्य पय ा यपदं ककम् ?
(i) मनः (ii) वनम्

(iii) िनम् (iv) शरीरम्

(ज) 'सकवत ' इत्यस्य पदस्य पय ा यपदं ककम् ?

(i) भ स्करः (ii) प वकः
(iii) शकश (iv) चन्द्रः

(झ) ‘त्यज् + क्त्व ’ इत्यस्य संयोगे ककं रूपम् ?

(i) त्यकजत्व (ii) त्यज्य
(iii) त्यक्त्व (iv) त्य ज्य

(ञ) ‘िैयाव न् ’ इत्यस्तिन् पदे कः प्रत्ययः ?

(i) मतु प् (ii) क्त
(iii) क्त्व (iv) तुमुन्

(ट) ‘नवकतः ’ इत्यस्तिन् पदे क संख्य ?

(i) 19 (ii) 29
(iii) 90 (iv) 99

(ि) '27' इत्यस्य पदस्य ककं संख्य व चीपदम्?

(i) पि शत् (ii) सप्तदशः
(iii) सप्तकवंशकतः (iv) सप्त दश

(ड) ‘महत् कवद् िनम्’ अत्र ककं कवशेष्यपदम् ?

(i) महत् (ii) कवद् िनम्
(iii) कवद् (iv) िनम्

(ढ) ‘सववः उप यैः ’ अत्र ककं कवशेषर्पदम् ?
(i) सवव (ii) सववः
(iii) उप यैः (iv) सवाउप यैः

(र्) घकटक ं दृष्ट्व समयेन ररक्तस्थ नं संस्कृतपदे न पूरयत -

र मः प्र तः ………… व दने उकत्तष्ठकत।

(i) पि (ii) सप दपि

(iii) सप्त (iv) स िापि

(त) मयं कः प्र तः ………… भ्रमर् य गच्छकत।

(i) चतुव ा दने (ii) सप दचतुव ा दने

(iii) स िाचतुव ा दने (iv) प दोनचतुव ा दने

(थ) ‘चतुकवंशकतः ’ इत्यस्तिन् पदे क संख्य ?

(i) 14 (ii) 24
(iii) 44 (iv) 54

Sample Papers

CBSE Sample Papers
ICSE / ISC Board Sample Papers
AP Board Sample Papers
Assam Board Sample Papers
Bihar Board Sample Papers
Chhattisgarh Board Sample Papers
Goa Board Sample Papers
Gujarat Board Sample Papers
Haryana Board Sample Papers
HP Board Sample Papers
J&K State Board Sample Papers
Jharkhand Board Sample Papers
Karnataka Board Sample Papers
Kerala Board Sample Papers

Sample Papers

MP Board Sample Papers
Maharashtra Board Sample Papers
Manipur Board Sample Papers
Mizoram Board Sample Papers
Orissa Board Sample Papers
Punjab Board Sample Papers
Rajasthan Board Sample Papers
Tamil Nadu Board Sample Papers
Telangana State Board Sample Papers
Tripura Board Sample Papers
UP Board Sample Papers
Uttarakhand Board Sample Papers
West Bengal Board Sample Papers