PSEB 3rd Class Syllabus 2024 EVS
Get here PSEB 3rd Class Syllabus 2024 for EVS. This is latest 3rd Class EVS Syllabus. Download Class 3rd PSEB Syllabus 2023-24 below.
More Detail
Latest News
Finished viewing? Save it for later —
Download PSEB 3rd Class Syllabus 2024 EVS (PDF · 7 pages)Downloaded 9 times
About PSEB 3rd Class Syllabus 2024 EVS
PSEB 3rd Class Syllabus 2024 EVS is available here for free download. Published by Punjab Board for Class 3, this syllabus can be viewed online or downloaded as a PDF (7 pages). Candidates preparing for Class 3 can use PSEB 3rd Class Syllabus 2024 EVS to understand the exam pattern, the type of questions asked, and the overall difficulty level.
Frequently Asked Questions
How can I download PSEB 3rd Class Syllabus 2024 EVS?
Open this page and click the Download button to save PSEB 3rd Class Syllabus 2024 EVS as a PDF. It is completely free on AglaSem Docs.
Is PSEB 3rd Class Syllabus 2024 EVS free to download?
Yes. PSEB 3rd Class Syllabus 2024 EVS can be viewed online and downloaded as a PDF free of cost on AglaSem Docs.
How many pages does PSEB 3rd Class Syllabus 2024 EVS have?
PSEB 3rd Class Syllabus 2024 EVS contains 7 pages, which you can read online or download together as a single PDF.
Where can I find more Class 3 study material?
You can find more Class 3 question papers, sample papers, syllabus, and answer keys on AglaSem Docs.
PSEB 3rd Class Syllabus 2024 EVS – Text
Read the full text of this syllabus below — useful to quickly search, copy and reference the content online without downloading the PDF.
📄 View text version (7 pages)
Page 1
Punjab Board
SYLLABUS
2023-2024
SYLLABUS
2023-2024
Page 2
ਵਾਤਾਵਰਨ ਸ ਿੱ ਸਿਆ
ਪਾਠਕ੍ਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਪਸਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ
❖ ਆਲ਼ੇ -ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੀਆਂ ਆਮ ਵਸਤਾਂ, ਪੌਦਦਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ।
❖ ਸਬੂੰ ਧਤ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਦਵਦ ੂੰ ਨ ਵਰਤਾਦਰਆਂ ਨੂੰ ਵਾਚਣ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ, ਵਰਗੀਕਰਨ,
ਦਬਆਨਣ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਪਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਰੱ ਖਦਾ ਹੈ ।
❖ ਉਹ ਦਸਹਤਮੂੰ ਦ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ੋਜਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੁਰੱਦਖਅਤ ਸਟੋਰੇਜ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਦਨਯਮਾਂ ਦੀ
ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਕੜਾ ਸਹੀ ਢੂੰ ਗ ਨਾਲ਼ ਕੜੇਦਾਨ ਦਵੱ ਚ ਸੁੱ ਟਦਾ ਹੈ ।
❖ ਸਵੈ ਅਤੇ ਆਲ਼ੇ -ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੀ ਰੱ ਦਖਆ ਲਈ ਚੂੰ ਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਦਵਕਦਸਤ ਕਰ ਦਰਹਾ ਹੈ ।
❖ ਉਹ ਡਰਾਇੂੰ ਗ, ਪੇਂਦਟੂੰ ਗ, ਨਾਚ-ਗਾਣੇ, ਬਾਗਬਾਨੀ, ਰੁੱ ਖ ਲਗਾਉਣ ਵਰਗੀਆਂ ਦਕਦਰਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ
ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਪਰੇਮ ਦਾ ਪਰਗਟਾਓ ਕਰਦਾ ਹੈ।
❖ ਸਾਰੇ ਪਰਾਣੀ ਜਗਤ ਨਾਲ਼ ਵਾਸਤਾ ਰੱ ਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖ ਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
❖ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੂੰ ਾਲ ਲਈ ਲੋ ੜੀਂਦਾ ਵਤੀਰਾ ਰੱ ਖਦਾ ਹੈ ।
❖ ਉਹ ਪਰਾਦਕਰਤੀ ਲਈ ਦਪਆਰ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ, ਪੌਦਦਆਂ ਅਤੇ ਪਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖ ਾਲ
ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਰੱ ਦਖਆ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਨੂੰ ਗਰਦਹਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਵਸ਼੍ਾ-ਵ ਤੂ : ਪਸਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ
❖ ਪਦਹਲੀ ਅਤੇ ਦਜੀ ਸ਼ਰਣ
ੇ ੀਆਂ ਦਵੱ ਚ ਅਦਧਆਪਕ ਦੁਆਰਾ ਬੱ ਚੇ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਆਲ਼ੇ -ਦੁਆਲ਼ੇ ਦਵੱ ਚੋਂ ਹੀ ਪਾਠਕਰਮ
ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਰਣ
ੇ ੀਆਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਮ, ਾਸ਼ਾ, ਗਦਣਤ ਅਤੇ ਆਰਟ ਅਤੇ ਹੈਲਦੀ
ਂ ਪਰੋਡਕਦਟਵ ਦਲਦਵੂੰ ਗ ਰਾਂਹੀ ਹੀ ਪੜਹਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ।
ਐਡ
(ੳ) ਬਿੱ ਚੇ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ
❖ ਬੱ ਚੇ ਦਾ ਕਰੀਬੀ ਵਾਤਾਵਰਨ (ਪਦਰਵਾਰ ਅਤੇ ਘਰ, ਸਕਲ ਅਤੇ ਦੋਸਤ, ਜਾਨਵਰ, ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਵਸਤਾਂ)
❖ ਸਥਾਨਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਵਚਲੇ ਆਮ ਜਾਨਵਰ, ਪੂੰ ਛੀ ਅਤੇ ਪੌਦੇ ।
❖ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ੌਦਤਕ ਲੱਛਣ ਦਜਵੇਂ ਬਨਸਪਤੀ, ਜੀਵ-ਜੂੰ ਤ, ੌ-ਦਦਰਸ਼ ।
(ਅ) ਵਾਤਾਵਰਨ ਤੇ ਬਿੱ ਚੇ ਦੀਆਂ ਲੋ ੜਾਂ
❖ ੋਜਨ, ਪਾਣੀ, ਦਰਹਾਇਸ਼, ਖੇਡਣ ਅਤੇ ਮੌਜ ਮਸਤੀ ਦੀ ਲੋ ੜ ।
❖ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ, ਦਤੱ ਖੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਅੱ ਗ ਤੋਂ ਬਚਾਓ ।
(ੲ) ਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ੰ ਭਾਲ
❖ ਦਨਿੱਜੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਚੂੰ ਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ।
❖ ਦਨਿੱਜੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਰੱ ਖਣਾ ।
❖ ਆਲ਼ੇ -ਦੁਆਲ਼ੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱ ਖਣਾ (ਘਰ, ਖੇਡ ਦਾ ਮੈਦਾਨ, ਕਲਾਸ ਅਤੇ ਸਕਲ)
1
ਪਾਠਕ੍ਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਪਸਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ
❖ ਆਲ਼ੇ -ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੀਆਂ ਆਮ ਵਸਤਾਂ, ਪੌਦਦਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ।
❖ ਸਬੂੰ ਧਤ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਦਵਦ ੂੰ ਨ ਵਰਤਾਦਰਆਂ ਨੂੰ ਵਾਚਣ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ, ਵਰਗੀਕਰਨ,
ਦਬਆਨਣ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਪਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਰੱ ਖਦਾ ਹੈ ।
❖ ਉਹ ਦਸਹਤਮੂੰ ਦ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ੋਜਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੁਰੱਦਖਅਤ ਸਟੋਰੇਜ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਦਨਯਮਾਂ ਦੀ
ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਕੜਾ ਸਹੀ ਢੂੰ ਗ ਨਾਲ਼ ਕੜੇਦਾਨ ਦਵੱ ਚ ਸੁੱ ਟਦਾ ਹੈ ।
❖ ਸਵੈ ਅਤੇ ਆਲ਼ੇ -ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੀ ਰੱ ਦਖਆ ਲਈ ਚੂੰ ਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਦਵਕਦਸਤ ਕਰ ਦਰਹਾ ਹੈ ।
❖ ਉਹ ਡਰਾਇੂੰ ਗ, ਪੇਂਦਟੂੰ ਗ, ਨਾਚ-ਗਾਣੇ, ਬਾਗਬਾਨੀ, ਰੁੱ ਖ ਲਗਾਉਣ ਵਰਗੀਆਂ ਦਕਦਰਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ
ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਪਰੇਮ ਦਾ ਪਰਗਟਾਓ ਕਰਦਾ ਹੈ।
❖ ਸਾਰੇ ਪਰਾਣੀ ਜਗਤ ਨਾਲ਼ ਵਾਸਤਾ ਰੱ ਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖ ਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
❖ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੂੰ ਾਲ ਲਈ ਲੋ ੜੀਂਦਾ ਵਤੀਰਾ ਰੱ ਖਦਾ ਹੈ ।
❖ ਉਹ ਪਰਾਦਕਰਤੀ ਲਈ ਦਪਆਰ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ, ਪੌਦਦਆਂ ਅਤੇ ਪਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖ ਾਲ
ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਰੱ ਦਖਆ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਨੂੰ ਗਰਦਹਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਵਸ਼੍ਾ-ਵ ਤੂ : ਪਸਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ
❖ ਪਦਹਲੀ ਅਤੇ ਦਜੀ ਸ਼ਰਣ
ੇ ੀਆਂ ਦਵੱ ਚ ਅਦਧਆਪਕ ਦੁਆਰਾ ਬੱ ਚੇ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਆਲ਼ੇ -ਦੁਆਲ਼ੇ ਦਵੱ ਚੋਂ ਹੀ ਪਾਠਕਰਮ
ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਰਣ
ੇ ੀਆਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਮ, ਾਸ਼ਾ, ਗਦਣਤ ਅਤੇ ਆਰਟ ਅਤੇ ਹੈਲਦੀ
ਂ ਪਰੋਡਕਦਟਵ ਦਲਦਵੂੰ ਗ ਰਾਂਹੀ ਹੀ ਪੜਹਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ।
ਐਡ
(ੳ) ਬਿੱ ਚੇ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ
❖ ਬੱ ਚੇ ਦਾ ਕਰੀਬੀ ਵਾਤਾਵਰਨ (ਪਦਰਵਾਰ ਅਤੇ ਘਰ, ਸਕਲ ਅਤੇ ਦੋਸਤ, ਜਾਨਵਰ, ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਵਸਤਾਂ)
❖ ਸਥਾਨਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਵਚਲੇ ਆਮ ਜਾਨਵਰ, ਪੂੰ ਛੀ ਅਤੇ ਪੌਦੇ ।
❖ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ੌਦਤਕ ਲੱਛਣ ਦਜਵੇਂ ਬਨਸਪਤੀ, ਜੀਵ-ਜੂੰ ਤ, ੌ-ਦਦਰਸ਼ ।
(ਅ) ਵਾਤਾਵਰਨ ਤੇ ਬਿੱ ਚੇ ਦੀਆਂ ਲੋ ੜਾਂ
❖ ੋਜਨ, ਪਾਣੀ, ਦਰਹਾਇਸ਼, ਖੇਡਣ ਅਤੇ ਮੌਜ ਮਸਤੀ ਦੀ ਲੋ ੜ ।
❖ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ, ਦਤੱ ਖੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਅੱ ਗ ਤੋਂ ਬਚਾਓ ।
(ੲ) ਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ੰ ਭਾਲ
❖ ਦਨਿੱਜੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਚੂੰ ਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ।
❖ ਦਨਿੱਜੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਰੱ ਖਣਾ ।
❖ ਆਲ਼ੇ -ਦੁਆਲ਼ੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱ ਖਣਾ (ਘਰ, ਖੇਡ ਦਾ ਮੈਦਾਨ, ਕਲਾਸ ਅਤੇ ਸਕਲ)
1
Page 3
ਉਦਾਿਰਣ ਸਕ੍ਸਰਆਵਾਂ:
❖ ਪਰਾਦਕਰਤੀ ਦੀ ਸੁੂੰ ਦਰਤਾ, ਸਮਤਾ, ਇਕਸੁਰਤਾ ਅਤੇ ਵੂੰ ਨਸੁਵਨਤਾ ਨੂੰ ਦਨਹਾਰਨ ਦੇ ਅਵਸਰ ਪਰਦਾਨ
ਕਰਨਾ ।
❖ ਬੱ ਦਚਆਂ ਨੂੰ ਪੋਦਦਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਵਸਤਾਂ, ਦਦਰਸ਼ਾਂ, ਪਰਸਦਥਤੀਆਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ, ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ਼
ਦੇਖਣ ਲਈ ਪਰੇਦਰਤ ਕਰਨਾ ।
❖ ਪਰਾਦਕਰਤੀ ਨੂੰ ਦਨਹਾਰਨਾ ।
❖ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਜ਼ੂੰ ਦਗੀ ਦਵੱ ਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਬਆਨ ਕਰਨੀਆਂ ।
❖ ਚਾਰਟਾਂ, ਤਸਵੀਰਾਂ, ਪਜ਼ਲ ਅਤੇ ਕੱ ਟ-ਆਉਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਤ
ੋ ਸਾਦਹਤ ਕਰਨਾ ।
❖ ਪੋਦਦਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸੂੰ ਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦਹਣਾ ।
❖ ਕਲੇ ਅ ਮਾਡਦਲੂੰਗ, ਪੇਪਰ ਕਦਟੂੰ ਗ ਅਤੇ ਫੋਲਦਡੂੰ ਗ ਵਰਗੀਆਂ ਦਕਦਰਆਵਾਂ ਦਵੱ ਚ ਾਗ ਲੈ ਣ ਲਈ ਪਰੇਰਨਾ ।
❖ ਬੱ ਦਚਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੂੰ ਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਲ਼ੇ -ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਰੱ ਖਣ ਦਵੱ ਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ।
❖ ਡਰਾਮੇ ਆਯੋਦਜਤ ਕਰਾਉਣੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਵੱ ਚ ਦਮਕਾ ਦਨ ਾਉਣੀ ਅਤੇ ਸਾਂਗ ਕਰਵਾਉਣੇ ।
❖ ਬੱ ਦਚਆਂ ਦਵੱ ਚ ਸਹੀ ਦਸਹਤਮੂੰ ਦ ਆਦਤਾਂ ਦਵਕਦਸਤ ਕਰਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ
ਦਦਰੜਾਉਣਾ ।
❖ ਸਾਧਾਰਨ ਬਦਹਸ ਰਾਹੀਂ ਬੱ ਦਚਆਂ ਨਾਲ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ।
❖ ਪਰਾਦਕਰਤੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਕਰਵਾਉਣੀਆਂ ।
❖ ਕਦਵਤਾ-ਗਾਣ ਅਤੇ ਗੀਤ ਗਾਇਨ ਆਯੋਦਜਤ ਕਰਵਾਉਣਾ ।
❖ ਪਾਰਕਾਂ, ਫੁੱ ਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ਾਂ, ਖੇਤਾਂ, ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਵਾਉਣੀ ।
2
❖ ਪਰਾਦਕਰਤੀ ਦੀ ਸੁੂੰ ਦਰਤਾ, ਸਮਤਾ, ਇਕਸੁਰਤਾ ਅਤੇ ਵੂੰ ਨਸੁਵਨਤਾ ਨੂੰ ਦਨਹਾਰਨ ਦੇ ਅਵਸਰ ਪਰਦਾਨ
ਕਰਨਾ ।
❖ ਬੱ ਦਚਆਂ ਨੂੰ ਪੋਦਦਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਵਸਤਾਂ, ਦਦਰਸ਼ਾਂ, ਪਰਸਦਥਤੀਆਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ, ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ਼
ਦੇਖਣ ਲਈ ਪਰੇਦਰਤ ਕਰਨਾ ।
❖ ਪਰਾਦਕਰਤੀ ਨੂੰ ਦਨਹਾਰਨਾ ।
❖ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਜ਼ੂੰ ਦਗੀ ਦਵੱ ਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਬਆਨ ਕਰਨੀਆਂ ।
❖ ਚਾਰਟਾਂ, ਤਸਵੀਰਾਂ, ਪਜ਼ਲ ਅਤੇ ਕੱ ਟ-ਆਉਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਤ
ੋ ਸਾਦਹਤ ਕਰਨਾ ।
❖ ਪੋਦਦਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸੂੰ ਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦਹਣਾ ।
❖ ਕਲੇ ਅ ਮਾਡਦਲੂੰਗ, ਪੇਪਰ ਕਦਟੂੰ ਗ ਅਤੇ ਫੋਲਦਡੂੰ ਗ ਵਰਗੀਆਂ ਦਕਦਰਆਵਾਂ ਦਵੱ ਚ ਾਗ ਲੈ ਣ ਲਈ ਪਰੇਰਨਾ ।
❖ ਬੱ ਦਚਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੂੰ ਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਲ਼ੇ -ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਰੱ ਖਣ ਦਵੱ ਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ।
❖ ਡਰਾਮੇ ਆਯੋਦਜਤ ਕਰਾਉਣੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਵੱ ਚ ਦਮਕਾ ਦਨ ਾਉਣੀ ਅਤੇ ਸਾਂਗ ਕਰਵਾਉਣੇ ।
❖ ਬੱ ਦਚਆਂ ਦਵੱ ਚ ਸਹੀ ਦਸਹਤਮੂੰ ਦ ਆਦਤਾਂ ਦਵਕਦਸਤ ਕਰਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ
ਦਦਰੜਾਉਣਾ ।
❖ ਸਾਧਾਰਨ ਬਦਹਸ ਰਾਹੀਂ ਬੱ ਦਚਆਂ ਨਾਲ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ।
❖ ਪਰਾਦਕਰਤੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਕਰਵਾਉਣੀਆਂ ।
❖ ਕਦਵਤਾ-ਗਾਣ ਅਤੇ ਗੀਤ ਗਾਇਨ ਆਯੋਦਜਤ ਕਰਵਾਉਣਾ ।
❖ ਪਾਰਕਾਂ, ਫੁੱ ਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ਾਂ, ਖੇਤਾਂ, ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਵਾਉਣੀ ।
2
Page 4
ਪਾਠਕ੍ਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤੀਜੀ
ਅਸਿਆਇ -1 ਪਸਰਵਾਰ ਅਤੇ ਸਰਸ਼੍ਤੇ:- ਪਦਰਵਾਰ ਦਾ ਸੂੰ ਕਲਪ, ਪਦਰਵਾਰ ਦੀਆਂ ਦਕਸਮਾਂ, ਪਦਰਵਾਰ ਇੱ ਕ ਸਦਹਯੋਗੀ ਢਾਂਚੇ
ਵਜੋਂ, ਦਰਸ਼ਦਤਆਂ ਦੀ ਸਮਝ, ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਖਾਕਾ (ਦਤੂੰ ਨ ਪੀੜਹੀਆਂ ਤੱ ਕ)। ਪਦਰਵਾਦਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਪਰ ਾਵ-ਸਰੀਰਕ
ਲੱਛਣ, ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ, ਆਦਤਾਂ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਦਨਪੁੂੰ ਨਤਾਵਾਂ। ਦਸੱ ਦਖਆ ਦੇ ਅਦਧਕਾਰ ਪਰਤੀ ਸੂੰ ਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ।
ਅਸਿਆਇ -2 ਦਾਦਾ ਜੀ ਜਦੋਂ ਜਵਾਨ ਨ:- ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਦਵਸ਼ੇਸ਼ ਲੋ ੜਾਂ ਵਾਲੇ ਦਵਅਕਤੀਆਂ (ਅੂੰ ਗਹੀਣਾ) ਬਾਰੇ
ਸੂੰ ਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਦੀਆਂ ਦਗਆਨ ਇੂੰ ਦਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱ ਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ । ਸੂੰ ਕੇਤਕ ਾਸ਼ਾ
ਅਤੇ ਬਰੇਲ ਦਲੱਪੀ ਬਾਰੇ ਮੁੱ ਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ।
ਅਸਿਆਇ -3 ਾਡੇ ਸਿਯੋਗੀ ਸਕ੍ਿੱ ਤਕ੍ਾਰ:- ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ ਦਕੱ ਤੇ, ਕੂੰ ਮ/ ਦਵਚਲਾ ਸਮਾਂ, ਉਮਰ, ਦਲੂੰਗ ਅਤੇ ਆਰਦਥਕ ਸਦਥਤੀ
ਅਨੁਸਾਰ ਘਰ ਦੇ ਅੂੰ ਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਕੂੰ ਮ-ਕਾਜ, ਬੱ ਦਚਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਜ਼ਦਰੀ । ਘਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕੂੰ ਮ-ਕਾਜ
ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੱ ਦਚਆਂ ਪਰਤੀ ਸੂੰ ਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ।
ਅਸਿਆਇ -4 ਆਓ ਿੇਡੀਏ:- ਦਵਹਲ, ਅੱ ਜ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਦਮਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਪਰੂੰ ਪਰਾਗਤ ਖੇਡਾਂ, ਘਰ ਦੇ ਅੂੰ ਦਰ
ਤੇ ਬਾਹਰ ਖੇਡੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ।
ਅਸਿਆਇ -5 ਪੌਦੇ ਾਡੇ ਸਮਿੱ ਤਰ:- ਬੱ ਦਚਆਂ ਦੀ ਪੌਦਦਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ । ਪੌਦਦਆਂ ਦਵੱ ਚ ਦਵਦ ੂੰ ਨਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉੱਗਣ-
ਸਥਾਨ, ਆਕਾਰ, ਸ਼ਕਲ, ਰੂੰ ਗ ਅਤੇ ਸੁਗੂੰਧ ਆਦਦ, ਪੌਦਦਆਂ ਉੱਪਰ ਸਾਡੀ ਦਨਰ ਰਤਾ । ਨਵੇਂ ਪੌਦਦਆਂ ਬਾਰੇ
ਜਾਣਕਾਰੀ । ਪੌਦਦਆਂ ਦੀ ਮਹੱ ਤਤਾ ।
ਅਸਿਆਇ -6 ਰੰ ਗ-ਬਰੰ ਗੇ ਪਿੱ ਤੇ:- ਪੱ ਦਤਆਂ ਦਵੱ ਚ ਦਵਦ ੂੰ ਨਤਾ-ਆਕਾਰ, ਸ਼ਕਲ, ਰੂੰ ਗ, ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਸੁਗੂੰਧ, ਰੁੱ ਤ ਅਨੁਸਾਰ
ਪੱ ਦਤਆਂ ਦਾ ਝੜਨਾ, ਪੱ ਦਤਆਂ ਤੋਂ ਖਾਦ ।
ਅਸਿਆਇ -7 ਜੰ ਤੂ ਇਿੱਕ੍ ਜਾਣ ਪਸਿਚਾਣ:- ਜੂੰ ਤਆਂ ਬਾਰੇ ਦਵਦਦਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਮਝ । ਤੁਹਾਡੇ ਆਲ਼ੇ -ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੇ ਜੂੰ ਤਆਂ
ਦਵੱ ਚ ਦਵਦ ੂੰ ਨਤਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਪੇਖੀ ਆਕਾਰ, ਉਹ ਕੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦਕੱ ਥੇ ਰਦਹੂੰ ਦੇ ਹਨ । ਰੀਂਗਣ ਵਾਲੇ ਤੇ
ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਜੂੰ ਤਆਂ ਅਤੇ ਕੀਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ । ਕੀਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਡੂੰ ਗ ਮਾਰਨਾ।
ਅਸਿਆਇ -8 ਪੰ ਛੀਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ:- ਪੂੰ ਛੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦਵਦਦਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਦਦਰਸ਼ਟੀਕੋਣ । ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਦਹਣ-ਸਥਾਨ, ਕੀ
ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਖੂੰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਰਗੇ ਆਮ ਲੱਛਣ । ਪੂੰ ਛੀਆਂ ਨੂੰ ੋਜਣ ਦੇਣਾ।
ਅਸਿਆਇ -9 ਭੋਜਨ ਪਕ੍ਾਈਏ ਅਤੇ ਿਾਈਏ:- ਕੱ ਚਾ ਤੇ ਦਰੂੰ ਦਨਹ ਆ (ਉਬਾਦਲਆ, ਦਨਆ,
ੁੂੰ ਬੇਕਰੀ ਦਾ ਅਤੇ ਤਦਲਆ) ੋਜਨ
। ਦੁੱ ਧ ਦਾ ਮਹੱ ਤਵ। ੋਜਨ ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ ਤਰਹਾਂ ਦੇ ਬਾਲਣ, ੋਜਣ ਪਕਾਉਣ ਲਈ
ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਚੁੱ ਦਲਹਆਂ ਤੇ ਬਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪਦਹਚਾਣ । ੋਜਨ ਦਵੱ ਚ ਸੱ ਦ ਆਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਦ ੂੰ ਨਤਾ, ੋਜਨ ਦੇ
ਜ਼ਰਰੀ ਕੂੰ ਮ ਤੇ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱ ਤ ।
3
ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤੀਜੀ
ਅਸਿਆਇ -1 ਪਸਰਵਾਰ ਅਤੇ ਸਰਸ਼੍ਤੇ:- ਪਦਰਵਾਰ ਦਾ ਸੂੰ ਕਲਪ, ਪਦਰਵਾਰ ਦੀਆਂ ਦਕਸਮਾਂ, ਪਦਰਵਾਰ ਇੱ ਕ ਸਦਹਯੋਗੀ ਢਾਂਚੇ
ਵਜੋਂ, ਦਰਸ਼ਦਤਆਂ ਦੀ ਸਮਝ, ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਖਾਕਾ (ਦਤੂੰ ਨ ਪੀੜਹੀਆਂ ਤੱ ਕ)। ਪਦਰਵਾਦਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਪਰ ਾਵ-ਸਰੀਰਕ
ਲੱਛਣ, ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ, ਆਦਤਾਂ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਦਨਪੁੂੰ ਨਤਾਵਾਂ। ਦਸੱ ਦਖਆ ਦੇ ਅਦਧਕਾਰ ਪਰਤੀ ਸੂੰ ਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ।
ਅਸਿਆਇ -2 ਦਾਦਾ ਜੀ ਜਦੋਂ ਜਵਾਨ ਨ:- ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਦਵਸ਼ੇਸ਼ ਲੋ ੜਾਂ ਵਾਲੇ ਦਵਅਕਤੀਆਂ (ਅੂੰ ਗਹੀਣਾ) ਬਾਰੇ
ਸੂੰ ਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਦੀਆਂ ਦਗਆਨ ਇੂੰ ਦਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱ ਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ । ਸੂੰ ਕੇਤਕ ਾਸ਼ਾ
ਅਤੇ ਬਰੇਲ ਦਲੱਪੀ ਬਾਰੇ ਮੁੱ ਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ।
ਅਸਿਆਇ -3 ਾਡੇ ਸਿਯੋਗੀ ਸਕ੍ਿੱ ਤਕ੍ਾਰ:- ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ ਦਕੱ ਤੇ, ਕੂੰ ਮ/ ਦਵਚਲਾ ਸਮਾਂ, ਉਮਰ, ਦਲੂੰਗ ਅਤੇ ਆਰਦਥਕ ਸਦਥਤੀ
ਅਨੁਸਾਰ ਘਰ ਦੇ ਅੂੰ ਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਕੂੰ ਮ-ਕਾਜ, ਬੱ ਦਚਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਜ਼ਦਰੀ । ਘਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕੂੰ ਮ-ਕਾਜ
ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੱ ਦਚਆਂ ਪਰਤੀ ਸੂੰ ਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ।
ਅਸਿਆਇ -4 ਆਓ ਿੇਡੀਏ:- ਦਵਹਲ, ਅੱ ਜ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਦਮਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਪਰੂੰ ਪਰਾਗਤ ਖੇਡਾਂ, ਘਰ ਦੇ ਅੂੰ ਦਰ
ਤੇ ਬਾਹਰ ਖੇਡੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ।
ਅਸਿਆਇ -5 ਪੌਦੇ ਾਡੇ ਸਮਿੱ ਤਰ:- ਬੱ ਦਚਆਂ ਦੀ ਪੌਦਦਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ । ਪੌਦਦਆਂ ਦਵੱ ਚ ਦਵਦ ੂੰ ਨਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉੱਗਣ-
ਸਥਾਨ, ਆਕਾਰ, ਸ਼ਕਲ, ਰੂੰ ਗ ਅਤੇ ਸੁਗੂੰਧ ਆਦਦ, ਪੌਦਦਆਂ ਉੱਪਰ ਸਾਡੀ ਦਨਰ ਰਤਾ । ਨਵੇਂ ਪੌਦਦਆਂ ਬਾਰੇ
ਜਾਣਕਾਰੀ । ਪੌਦਦਆਂ ਦੀ ਮਹੱ ਤਤਾ ।
ਅਸਿਆਇ -6 ਰੰ ਗ-ਬਰੰ ਗੇ ਪਿੱ ਤੇ:- ਪੱ ਦਤਆਂ ਦਵੱ ਚ ਦਵਦ ੂੰ ਨਤਾ-ਆਕਾਰ, ਸ਼ਕਲ, ਰੂੰ ਗ, ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਸੁਗੂੰਧ, ਰੁੱ ਤ ਅਨੁਸਾਰ
ਪੱ ਦਤਆਂ ਦਾ ਝੜਨਾ, ਪੱ ਦਤਆਂ ਤੋਂ ਖਾਦ ।
ਅਸਿਆਇ -7 ਜੰ ਤੂ ਇਿੱਕ੍ ਜਾਣ ਪਸਿਚਾਣ:- ਜੂੰ ਤਆਂ ਬਾਰੇ ਦਵਦਦਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਮਝ । ਤੁਹਾਡੇ ਆਲ਼ੇ -ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੇ ਜੂੰ ਤਆਂ
ਦਵੱ ਚ ਦਵਦ ੂੰ ਨਤਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਪੇਖੀ ਆਕਾਰ, ਉਹ ਕੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦਕੱ ਥੇ ਰਦਹੂੰ ਦੇ ਹਨ । ਰੀਂਗਣ ਵਾਲੇ ਤੇ
ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਜੂੰ ਤਆਂ ਅਤੇ ਕੀਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ । ਕੀਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਡੂੰ ਗ ਮਾਰਨਾ।
ਅਸਿਆਇ -8 ਪੰ ਛੀਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ:- ਪੂੰ ਛੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦਵਦਦਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਦਦਰਸ਼ਟੀਕੋਣ । ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਦਹਣ-ਸਥਾਨ, ਕੀ
ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਖੂੰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਰਗੇ ਆਮ ਲੱਛਣ । ਪੂੰ ਛੀਆਂ ਨੂੰ ੋਜਣ ਦੇਣਾ।
ਅਸਿਆਇ -9 ਭੋਜਨ ਪਕ੍ਾਈਏ ਅਤੇ ਿਾਈਏ:- ਕੱ ਚਾ ਤੇ ਦਰੂੰ ਦਨਹ ਆ (ਉਬਾਦਲਆ, ਦਨਆ,
ੁੂੰ ਬੇਕਰੀ ਦਾ ਅਤੇ ਤਦਲਆ) ੋਜਨ
। ਦੁੱ ਧ ਦਾ ਮਹੱ ਤਵ। ੋਜਨ ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ ਤਰਹਾਂ ਦੇ ਬਾਲਣ, ੋਜਣ ਪਕਾਉਣ ਲਈ
ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਚੁੱ ਦਲਹਆਂ ਤੇ ਬਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪਦਹਚਾਣ । ੋਜਨ ਦਵੱ ਚ ਸੱ ਦ ਆਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਦ ੂੰ ਨਤਾ, ੋਜਨ ਦੇ
ਜ਼ਰਰੀ ਕੂੰ ਮ ਤੇ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱ ਤ ।
3
Page 5
ਅਸਿਆਇ -10 ਪਸਰਵਾਰ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ:- ਦਲੂੰਗ, ਉਮਰ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ੋਜਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ । ੋਜਨ ਵਜੋਂ
ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪੌਦਦਆਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱ ਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ । ਜੂੰ ਤਆਂ ਤੋਂ ੋਜਨ, ਪਾਲਤ ਤੇ ਜੂੰ ਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ੋਜਨ
। ਪਾਲਤ ਜੂੰ ਤਆਂ ਦੀ ਦੇਖ ਾਲ ।
ਅਸਿਆਇ -11 ਾਡਾ ਆਵਾ :- ਸਾਡਾ ਘਰ / ਦਨਵਾਸ- ਸਥਾਨ । ਘਰ ਦਾ ਅਰਥ ਦਨਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਦੀ ਲੋ ੜ, ਘਰਾਂ ਦੀ
ਸਜਾਵਟ, ਕੜੇ-ਕਰਕਟ ਦਾ ਦਨਪਟਾਰਾ । ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦਕਸਮਾਂ । ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪਦਾਰਥ
।
ਅਸਿਆਇ -12 ਾਡਾ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ:- ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਦਾ ਅਰਥ/ਨਕਸ਼ਾ ਬਣਾ ਕੇ ਦਰੀ ਤੇ ਦਦਸ਼ਾ ਦਾ ਅੂੰ ਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣਾ ।
ਅਸਿਆਇ -13 ਪਾਣੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਿਾਰ:- ਪਾਣੀ ਦਾ ਮਹੱ ਤਵ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋ ੜ ਅਤੇ ਮਹੱ ਤਤਾ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ
ਕਾਰਜ, ਮਨੁੱਖ ਜੀਵ-ਜੂੰ ਤਆਂ ਅਤੇ ਪੌਦਦਆ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋ ੜ ।
ਅਸਿਆਇ -14 ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੋਤ:- ਧਰਤੀ ਹੇਠ ਪਾਣੀ, ਸਤਰੂੰ ਗੀ ਪੀਂਘ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੂੰ ਜਮ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ।
ਅਸਿਆਇ -15 ਰੀ ਅਸਮਰੰ ਤ ਰ ਾਸਿਬ ਦਾ ਟੂਰ:- ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਲੋ ੜ । ਆਪਣੇ ਦਨਵਾਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂ ਦਰ ਜਾਣਾ। ਵੱ ਖ-
ਵੱ ਖ ਸਾਧਨ ਜੋ ਥੋੜਹੀ ਅਤੇ ਅਦਧਕ ਦਰੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਨਵੀਤਮ ਸਾਧਨ, ਰੇਲਵੇ
ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਪਰ ਕੂੰ ਮ ਕਰਦੇ ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ ਕਰਮਚਾਰੀ ।
ਅਸਿਆਇ -16 ਪੰ ਿੁੜੀ ਦੇ ੰ ਦੇਸ਼੍:- ਦਚੱ ਠੀ-ਸੂੰ ਚਾਰ ਦੇ ਇੱ ਕ ਮਾਦਧਅਮ ਦੇ ਰਪ ਦਵੱ ਚ । ਡਾਕ-ਘਰ ਦਵਚਲੇ ਕੂੰ ਮ ਤੇ ਸਬੂੰ ਧਤ
ਕਰਮਚਾਰੀ । ਸੂੰ ਜਾਰ ਦੇ ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ ਸਾਧਨ ।
ਅਸਿਆਇ -17 ਫੁਿੱ ਲਾਂ ਵਾਲੀ ਫ਼ਰਾਕ੍:- ਦ ੂੰ ਨ-ਦ ੂੰ ਨ ਦਕਸਮ ਦੇ ਕੱ ਪੜੇ । ਕੱ ਪੜੇ ਉਦਯੋਗ ਦਵੱ ਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰੂੰ ਗ ਅਤੇ ਨਮੁਨੇ ।
ਰੂੰ ਗਾਂ ਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਠੱਦਪਆਂ ਨਾਲ ਛਪਾਈ ।
ਅਸਿਆਇ -18 ਸਮਿੱ ਟੀ ਦੇ ਸਿਡੌਣੇ:- ਦਮੱ ਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਬਣਾਉਣੇ, ਦਮੱ ਟੀ ਗੁੂੰ ਨਹ ਣਾ, ਆਕਾਰ ਦੇਣਾ, ਸੁਕਾਉਣਾ ਅਤੇ ਰੂੰ ਗ ਕਰਨਾ।
ਦਮੱ ਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ । ਚੀਕਣੀ ਦਮੱ ਟੀ ਤੋਂ ਬਰਤਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਅਨੁ ਵ ।
ਅਸਿਆਇ -19 ਸਡਜ਼ੀਟਲ ਉਪਕ੍ਰਨ:- ਦਬਜਲਈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ-ਰੇਡੀਓ, ਟੈਲੀਦਵਜ਼ਨ, ਫਦਰੱ ਜ, ਪਰੈਿੱਸ ਕੈਮਰਾ, ਮੋਬਾਇਲ ਫ਼ੋਨ,
ਕੱ ਪੜੇ ਧੋਣ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ, ਕੂੰ ਦਪਊਟਰ ।
4
ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪੌਦਦਆਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱ ਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ । ਜੂੰ ਤਆਂ ਤੋਂ ੋਜਨ, ਪਾਲਤ ਤੇ ਜੂੰ ਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ੋਜਨ
। ਪਾਲਤ ਜੂੰ ਤਆਂ ਦੀ ਦੇਖ ਾਲ ।
ਅਸਿਆਇ -11 ਾਡਾ ਆਵਾ :- ਸਾਡਾ ਘਰ / ਦਨਵਾਸ- ਸਥਾਨ । ਘਰ ਦਾ ਅਰਥ ਦਨਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਦੀ ਲੋ ੜ, ਘਰਾਂ ਦੀ
ਸਜਾਵਟ, ਕੜੇ-ਕਰਕਟ ਦਾ ਦਨਪਟਾਰਾ । ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦਕਸਮਾਂ । ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪਦਾਰਥ
।
ਅਸਿਆਇ -12 ਾਡਾ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ:- ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਦਾ ਅਰਥ/ਨਕਸ਼ਾ ਬਣਾ ਕੇ ਦਰੀ ਤੇ ਦਦਸ਼ਾ ਦਾ ਅੂੰ ਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣਾ ।
ਅਸਿਆਇ -13 ਪਾਣੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਿਾਰ:- ਪਾਣੀ ਦਾ ਮਹੱ ਤਵ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋ ੜ ਅਤੇ ਮਹੱ ਤਤਾ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ
ਕਾਰਜ, ਮਨੁੱਖ ਜੀਵ-ਜੂੰ ਤਆਂ ਅਤੇ ਪੌਦਦਆ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋ ੜ ।
ਅਸਿਆਇ -14 ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੋਤ:- ਧਰਤੀ ਹੇਠ ਪਾਣੀ, ਸਤਰੂੰ ਗੀ ਪੀਂਘ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੂੰ ਜਮ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ।
ਅਸਿਆਇ -15 ਰੀ ਅਸਮਰੰ ਤ ਰ ਾਸਿਬ ਦਾ ਟੂਰ:- ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਲੋ ੜ । ਆਪਣੇ ਦਨਵਾਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂ ਦਰ ਜਾਣਾ। ਵੱ ਖ-
ਵੱ ਖ ਸਾਧਨ ਜੋ ਥੋੜਹੀ ਅਤੇ ਅਦਧਕ ਦਰੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਨਵੀਤਮ ਸਾਧਨ, ਰੇਲਵੇ
ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਪਰ ਕੂੰ ਮ ਕਰਦੇ ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ ਕਰਮਚਾਰੀ ।
ਅਸਿਆਇ -16 ਪੰ ਿੁੜੀ ਦੇ ੰ ਦੇਸ਼੍:- ਦਚੱ ਠੀ-ਸੂੰ ਚਾਰ ਦੇ ਇੱ ਕ ਮਾਦਧਅਮ ਦੇ ਰਪ ਦਵੱ ਚ । ਡਾਕ-ਘਰ ਦਵਚਲੇ ਕੂੰ ਮ ਤੇ ਸਬੂੰ ਧਤ
ਕਰਮਚਾਰੀ । ਸੂੰ ਜਾਰ ਦੇ ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ ਸਾਧਨ ।
ਅਸਿਆਇ -17 ਫੁਿੱ ਲਾਂ ਵਾਲੀ ਫ਼ਰਾਕ੍:- ਦ ੂੰ ਨ-ਦ ੂੰ ਨ ਦਕਸਮ ਦੇ ਕੱ ਪੜੇ । ਕੱ ਪੜੇ ਉਦਯੋਗ ਦਵੱ ਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰੂੰ ਗ ਅਤੇ ਨਮੁਨੇ ।
ਰੂੰ ਗਾਂ ਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਠੱਦਪਆਂ ਨਾਲ ਛਪਾਈ ।
ਅਸਿਆਇ -18 ਸਮਿੱ ਟੀ ਦੇ ਸਿਡੌਣੇ:- ਦਮੱ ਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਬਣਾਉਣੇ, ਦਮੱ ਟੀ ਗੁੂੰ ਨਹ ਣਾ, ਆਕਾਰ ਦੇਣਾ, ਸੁਕਾਉਣਾ ਅਤੇ ਰੂੰ ਗ ਕਰਨਾ।
ਦਮੱ ਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ । ਚੀਕਣੀ ਦਮੱ ਟੀ ਤੋਂ ਬਰਤਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਅਨੁ ਵ ।
ਅਸਿਆਇ -19 ਸਡਜ਼ੀਟਲ ਉਪਕ੍ਰਨ:- ਦਬਜਲਈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ-ਰੇਡੀਓ, ਟੈਲੀਦਵਜ਼ਨ, ਫਦਰੱ ਜ, ਪਰੈਿੱਸ ਕੈਮਰਾ, ਮੋਬਾਇਲ ਫ਼ੋਨ,
ਕੱ ਪੜੇ ਧੋਣ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ, ਕੂੰ ਦਪਊਟਰ ।
4
Page 6
ਪਾਠਕ੍ਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਚੌਥੀ
ਅਸਿਆਇ -1 ਬੇਟੀ ਆਈ ਿੁਸ਼੍ੀ ਸਲਆਈ:- ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ / ਪਦਰਵਾਰਕ ਢਾਂਚਾ Family Tree) ਪਦਰਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ
ਇਕੱ ਠੇ ਰਦਹਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਵੱ ਚ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬਦਲਾਵ, ਮਾਂ ਬੱ ਚੇ ਦਾ-ਦਰਸ਼ਤਾ, ਖਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਦਬਨਾਂ ਪਾਲਣ
ਪੋਸ਼ਣ-ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਪੇ ਅਤ ਗੋਧ ਲੈ ਣਾ, ਪਦਰਵਾਰਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਚੂੰ ਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਜਾਤਪਾਤ ਅਤੇ
ਧਰਮ-: ਦਲੂੰਗ ਅਤੇ ਕਮਾਉਣ ਸਮਰੱ ਥਾ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈ ਣ ‘ਤੇ ਅਸਰ|
ਅਸਿਆਇ -2 ਪਾਰਕ੍ ਦੀ ੈਰ:- ਛਹਣ ਦੀ ਸੂੰ ਵੇਦਨਾ (ਸਪਰਸ਼ ਬੋਧ): ਦਪਆਰ ਅਤੇ ਥੱ ਪੜ ਪਰਤੀ ਾਵਨਾਤਮਕ ਪਰਤੀਕਰਮ
: ਸੁੂੰ ਘਣ ਦੀ ਸੂੰ ਵੇਦਨਾ ਖੁਸ਼ਬ / ਬਦਬ: ਛਹ ਕੇ ਜਾਂ ਸੁੂੰ ਘ ਕੇ ਪਦਾਰਥਾ / ਦਵਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪਦਹਚਾਣ ਕਰਨਾ
: ਜੂੰ ਤਆਂ ਦਾ ਛੋਹ ਪਰਤੀ ਪਰਤੀ ਕਰਮ : ਛੋਹ ਚੂੰ ਗੀ ਜਾਂ ਬੁਰੀ ਲੱਗਣੀ ।
ਅਸਿਆਇ -3 ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਿੇਡਾਂ:- ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਪਤੂੰ ਗ ਉਡਾਉਣ ਮਨੋਰੂੰ ਜਨ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਜੋਂ । ਖੇਡਣ ਲਈ ਲੋ ੜੀਂਦੀਆਂ ਵਸਤਆਂ,
ਕੋਣ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਦਨਯਮ: ਖੇਡ ਦੌਰਾਨ ਲੜਾਈ-ਝਗੜਾ ਅਤੇ ਦਮਲਵਰਤਨ, ਰਲ਼-ਦਮਲ਼ ਕੇ
ਖੇਡਣ ਉੱਤੇ ਦਲੂੰਗ ‘ਤੇ ਆਧਾਦਰਤ ਪਾਬੂੰ ਦੀ (ਦਵਤਕਰਾ)।
ਅਸਿਆਇ -4 ਵਿੱ ਿ-ਵਿੱ ਿ ਸਕ੍ਿੱ ਤਾਕ੍ਾਰ:- ਦ ੂੰ ਨ ਦ ੂੰ ਨ ਕੂੰ ਮ (ਪੇਸ਼ੇ) ਧੂੰ ਦੇ : ਸੂੰ ਬੂੰ ਧਤ ਔਜ਼ਾਰ (ਸੂੰ ਦ) : ਕਾਦਮਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੂੰ ਮ
ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦਕਵੇਂ ਦਸੱ ਖੀ: ਦਲੂੰਗ ਅਤੇ ਕੂੰ ਮ-ਧੂੰ ਧੇ ।
ਅਸਿਆਇ -5 ਜੰ ਤੂਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ:- ਜੂੰ ਤਆਂ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਲੱਛਣ: ਪੂੰ ਛੀਆਂ, ਥਣਧਾਰੀਆਂ, ਰੀਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੂੰ ਤਆਂ ਅਤੇ ਕੀਟਾਂ
ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਬੱ ਦਚਆਂ ਦੀ ਦੇਖ ਾਲ ।
ਅਸਿਆਇ -6 ਜੰ ਤੂ ਅਤੇ ਝੁੰ ਡ:- ਜੂੰ ਤਆਂ ਦਾ ਝੁੂੰ ਡ ਦਵੱ ਚ ਦਵਵਹਾਰ: ਜੂੰ ਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮੇਲ-ਜੋਲ: ਮਧ ਮੱ ਖੀਆਂ / ਦਤਤਲੀਆਂ
ਦੁਆਰਾ ਫੁੱ ਲਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਦਹਦ ।
ਅਸਿਆਇ -7 ਪੌਸਦਆਂ ਦੀਆਂ ਜੜਹਾਂ:- ਜੜਹਾਂ ਪਾਣੀ ਸੋਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਣਯੋਗ ਜੜਹਾਂ: ਕਾਲ ਪੈਣ ਸਮੇਂ ਜੜਹਾਂ ੋਜਨ ਵਜੋਂ :
ਹਵਾਈ ਜੜਹਾਂ ।
ਅਸਿਆਇ -8 ਰੰ ਗ-ਬਰੰ ਗੇ ਫੁਿੱ ਲ:- ਫੁੱ ਲਦਾਰ ਪੌਦੇ, ਫੁੱ ਲਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਆਦਕਰਤੀ ,ਰੂੰ ਗ ਅਤੇ ਸੁਗੂੰਧੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਦਰਤ ਫੁੱ ਲਾਂ ਦੀਆਂ
ਦਕਸਮਾਂ , ਕਲੀ ਅਤੇ ਫੁੱ ਲ ਦਵੱ ਚ ਅੂੰ ਤਰ ,ਖਾਣਯੋਗ ਫੁੱ ਲ ,ਫੁੱ ਲਾਂ ਦੇ ਉਪਯੋਗ , ਫੁੱ ਲਾਂ ਦੇ ਨਮਨੇ , ਫੁੱ ਲਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ
।
ਅਸਿਆਇ -9 ਰੁਿੱ ਿ ਦੇਣ ਿ:ਜੂੰ
ੁਿੱ ਗਲੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲ ਪੌਦੇ ,ਫਲ ਅਤੇ ਰੁੱ ਖ ,ਰੁੱ ਖਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ,ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਸਾਂ -ਸੂੰ ਾਲ।
ਅਸਿਆਇ -10 ਿੇਤ ਤੋਂ ਘਰ ਤਿੱ ਕ੍:- ਦਕਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ,ਅਨਾਜ , ਦਾਲਾਂ ,ਤੇਲਾਂ
ਵਾਲੇ ਬੀਜ ,ਮਸਾਲੇ ਆਦਦ ,ਖੇਤਾਂ ਦਵੱ ਚ ਉਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ਲ, ਉਪਰੋਕਤ ਸ ਕੁੱ ਝ ਨੂੰ ਖੇਤ ਤੋਂ ਮੂੰ ਡੀ
ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱ ਕ ਅਤੇ ਅੂੰ ਤ ਦਵੱ ਚ ਘਰਾਂ ਤੱ ਕ ਪਹੁੂੰ ਚਾਉਣਾ,ਸੁੂੰ ਘ ਕੇ ਅਤੇ ਖਾ ਕੇ ਮਸਾਦਲਆਂ ਦੀ ਪਦਹਚਾਨਣ ।
5
ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਚੌਥੀ
ਅਸਿਆਇ -1 ਬੇਟੀ ਆਈ ਿੁਸ਼੍ੀ ਸਲਆਈ:- ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ / ਪਦਰਵਾਰਕ ਢਾਂਚਾ Family Tree) ਪਦਰਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ
ਇਕੱ ਠੇ ਰਦਹਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਵੱ ਚ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬਦਲਾਵ, ਮਾਂ ਬੱ ਚੇ ਦਾ-ਦਰਸ਼ਤਾ, ਖਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਦਬਨਾਂ ਪਾਲਣ
ਪੋਸ਼ਣ-ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਪੇ ਅਤ ਗੋਧ ਲੈ ਣਾ, ਪਦਰਵਾਰਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਚੂੰ ਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਜਾਤਪਾਤ ਅਤੇ
ਧਰਮ-: ਦਲੂੰਗ ਅਤੇ ਕਮਾਉਣ ਸਮਰੱ ਥਾ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈ ਣ ‘ਤੇ ਅਸਰ|
ਅਸਿਆਇ -2 ਪਾਰਕ੍ ਦੀ ੈਰ:- ਛਹਣ ਦੀ ਸੂੰ ਵੇਦਨਾ (ਸਪਰਸ਼ ਬੋਧ): ਦਪਆਰ ਅਤੇ ਥੱ ਪੜ ਪਰਤੀ ਾਵਨਾਤਮਕ ਪਰਤੀਕਰਮ
: ਸੁੂੰ ਘਣ ਦੀ ਸੂੰ ਵੇਦਨਾ ਖੁਸ਼ਬ / ਬਦਬ: ਛਹ ਕੇ ਜਾਂ ਸੁੂੰ ਘ ਕੇ ਪਦਾਰਥਾ / ਦਵਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪਦਹਚਾਣ ਕਰਨਾ
: ਜੂੰ ਤਆਂ ਦਾ ਛੋਹ ਪਰਤੀ ਪਰਤੀ ਕਰਮ : ਛੋਹ ਚੂੰ ਗੀ ਜਾਂ ਬੁਰੀ ਲੱਗਣੀ ।
ਅਸਿਆਇ -3 ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਿੇਡਾਂ:- ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਪਤੂੰ ਗ ਉਡਾਉਣ ਮਨੋਰੂੰ ਜਨ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਜੋਂ । ਖੇਡਣ ਲਈ ਲੋ ੜੀਂਦੀਆਂ ਵਸਤਆਂ,
ਕੋਣ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਦਨਯਮ: ਖੇਡ ਦੌਰਾਨ ਲੜਾਈ-ਝਗੜਾ ਅਤੇ ਦਮਲਵਰਤਨ, ਰਲ਼-ਦਮਲ਼ ਕੇ
ਖੇਡਣ ਉੱਤੇ ਦਲੂੰਗ ‘ਤੇ ਆਧਾਦਰਤ ਪਾਬੂੰ ਦੀ (ਦਵਤਕਰਾ)।
ਅਸਿਆਇ -4 ਵਿੱ ਿ-ਵਿੱ ਿ ਸਕ੍ਿੱ ਤਾਕ੍ਾਰ:- ਦ ੂੰ ਨ ਦ ੂੰ ਨ ਕੂੰ ਮ (ਪੇਸ਼ੇ) ਧੂੰ ਦੇ : ਸੂੰ ਬੂੰ ਧਤ ਔਜ਼ਾਰ (ਸੂੰ ਦ) : ਕਾਦਮਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੂੰ ਮ
ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦਕਵੇਂ ਦਸੱ ਖੀ: ਦਲੂੰਗ ਅਤੇ ਕੂੰ ਮ-ਧੂੰ ਧੇ ।
ਅਸਿਆਇ -5 ਜੰ ਤੂਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ:- ਜੂੰ ਤਆਂ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਲੱਛਣ: ਪੂੰ ਛੀਆਂ, ਥਣਧਾਰੀਆਂ, ਰੀਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੂੰ ਤਆਂ ਅਤੇ ਕੀਟਾਂ
ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਬੱ ਦਚਆਂ ਦੀ ਦੇਖ ਾਲ ।
ਅਸਿਆਇ -6 ਜੰ ਤੂ ਅਤੇ ਝੁੰ ਡ:- ਜੂੰ ਤਆਂ ਦਾ ਝੁੂੰ ਡ ਦਵੱ ਚ ਦਵਵਹਾਰ: ਜੂੰ ਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮੇਲ-ਜੋਲ: ਮਧ ਮੱ ਖੀਆਂ / ਦਤਤਲੀਆਂ
ਦੁਆਰਾ ਫੁੱ ਲਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਦਹਦ ।
ਅਸਿਆਇ -7 ਪੌਸਦਆਂ ਦੀਆਂ ਜੜਹਾਂ:- ਜੜਹਾਂ ਪਾਣੀ ਸੋਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਣਯੋਗ ਜੜਹਾਂ: ਕਾਲ ਪੈਣ ਸਮੇਂ ਜੜਹਾਂ ੋਜਨ ਵਜੋਂ :
ਹਵਾਈ ਜੜਹਾਂ ।
ਅਸਿਆਇ -8 ਰੰ ਗ-ਬਰੰ ਗੇ ਫੁਿੱ ਲ:- ਫੁੱ ਲਦਾਰ ਪੌਦੇ, ਫੁੱ ਲਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਆਦਕਰਤੀ ,ਰੂੰ ਗ ਅਤੇ ਸੁਗੂੰਧੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਦਰਤ ਫੁੱ ਲਾਂ ਦੀਆਂ
ਦਕਸਮਾਂ , ਕਲੀ ਅਤੇ ਫੁੱ ਲ ਦਵੱ ਚ ਅੂੰ ਤਰ ,ਖਾਣਯੋਗ ਫੁੱ ਲ ,ਫੁੱ ਲਾਂ ਦੇ ਉਪਯੋਗ , ਫੁੱ ਲਾਂ ਦੇ ਨਮਨੇ , ਫੁੱ ਲਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ
।
ਅਸਿਆਇ -9 ਰੁਿੱ ਿ ਦੇਣ ਿ:ਜੂੰ
ੁਿੱ ਗਲੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲ ਪੌਦੇ ,ਫਲ ਅਤੇ ਰੁੱ ਖ ,ਰੁੱ ਖਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ,ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਸਾਂ -ਸੂੰ ਾਲ।
ਅਸਿਆਇ -10 ਿੇਤ ਤੋਂ ਘਰ ਤਿੱ ਕ੍:- ਦਕਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ,ਅਨਾਜ , ਦਾਲਾਂ ,ਤੇਲਾਂ
ਵਾਲੇ ਬੀਜ ,ਮਸਾਲੇ ਆਦਦ ,ਖੇਤਾਂ ਦਵੱ ਚ ਉਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ਲ, ਉਪਰੋਕਤ ਸ ਕੁੱ ਝ ਨੂੰ ਖੇਤ ਤੋਂ ਮੂੰ ਡੀ
ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱ ਕ ਅਤੇ ਅੂੰ ਤ ਦਵੱ ਚ ਘਰਾਂ ਤੱ ਕ ਪਹੁੂੰ ਚਾਉਣਾ,ਸੁੂੰ ਘ ਕੇ ਅਤੇ ਖਾ ਕੇ ਮਸਾਦਲਆਂ ਦੀ ਪਦਹਚਾਨਣ ।
5
Page 7
ਅਸਿਆਇ -11 ਚੰ ਗਾ ਿਾਈਏ ਸ ਿਤ ਬਣਾਈਏ:- ੋਜਨ ਦੀ ਲੋ ੜ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱ ਤ, ਸੂੰ ਤੁਦਲਤ ੋਜਨ, ਸਮਦਹਕ
ੋਜਨ ਲੂੰਗਰ ,ਹੋਸਟਲ ਮੈਸ ,ਦਮਡ-ਡੇ-ਮੀਲ ਦਤਉਹਾਰਾਂ ਸਮੇਂ ੋਜਨ ਦਵੱ ਚ ਦਵਦ ੂੰ ਨਤਾ, ੋਜਨ ਦੇ ਪੋਸ਼ਕ
ਤੱ ਤ,ਪੇਂਟਰੀ ਕਾਰ ।
ਅਸਿਆਇ -12 ਚੁੰ ਝ ਅਤੇ ਦੰ ਦ:- ਦੂੰ ਦਾਂ ਦੀਆਂ ਦਕਸਮਾਂ, ਦੂੰ ਦਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਦੂੰ ਦਾਂ ਦੇ ਾਗ, ਜੀ -ਚੱ ਖਣਾ ਅਤੇ ਬੋਲਣਾ, ਦ ੂੰ ਨ-
ਦ ੂੰ ਨ ਜੂੰ ਤਆਂ ਦੇ ਦੂੰ ਦ , ਪੂੰ ਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੁੂੰ ਝਾਂ, ਪੂੰ ਦਜਆਂ ਅਤੇ ਦੂੰ ਦਾਂ ਦਾ ੋਜਨ ਨਾਲ਼ ਸੂੰ ਬੂੰ ਧ ।
ਅਸਿਆਇ -13 ਮਨੁਿੱਿੀ ਆਵਾ :- ਦਪੂੰ ਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਦਹਰਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ, ਆਦਦ ਮਾਨਵ, ਪੁਰਾਣਾ ਸਮਾਂ, ਦਪੂੰ ਡ, ਸ਼ਦਹਰ ਦਵਚਲੇ
ਮਹੱ ਤਵਪਰਨ ਸਥਾਨ, ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦਵੱ ਚ ਲੋ ੜੀਂਦਾ ਸਮਾਨ, ਘਰਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੂੰ ਦੀ, ਬਹੁਮੂੰਜ਼ਲੀ ਘਰ ਅਤੇ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੋ ੜ ਝੁੱ ਗੀ-ਝੋਂਪੜੀ ਬਸਤੀਆਂ, ਸਹਲਤਾਂ ਦਵਹਣੇ ਲੋ ਕ ।
ਅਸਿਆਇ -14 ਜੀਵ ਜੰ ਤੂਆਂ ਦਾ ਆਵਾ ਪਾਲਤੂ ਜੀਵ/ ਜੰ ਗਲੀ ਜੀਵ ਅਤੇ ਉਨਹਾਂ ਦਾ ਆਵਾ :- ਉਨਹ ਾਂ ਦਾ ਆਵਾਸ, ਜਲੀ
ਜੂੰ ਤਆਂ ਦਾ ਆਵਾਸ, ਪੂੰ ਛੀਆਂ ਦੇ ਆਵਾਸ, ਆਵਾਸ ਦਾ ਸੁਰੱਦਖਅਣ ।
ਅਸਿਆਇ -15 ਆਵਾ ਵਿੱ ਛਤਾ ਘਰਾਂ ਦਾ ਸਵਅਰਥ:- ਕੜਾ ਕਰਕਟ ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਵਖਰੇਵਾਂ, ਕੜੇ-ਕਰਕਟ ਦਾ
ਪਰਬੂੰਧਨ ਅਤੇ ਦਨਪਟਾਰਾ, ਪੁਨਰ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਚੱ ਕਰਨ ।
ਅਸਿਆਇ -16 ਪਾਣੀ ਦਾ ੰ ਜਮ:- ਖੇਤੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋ ੜ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱ ਚਤ ਦੇ ਢੂੰ ਗ ।
ਅਸਿਆਇ -17 ਪਾਣੀ ਪਰਦੂਸ਼੍ਣ (ਪਾਣੀ ਦਾ ਗੰ ਦਾ ਿੋਣਾ):- ਕਾਰਨ, ਜਲ ਸੋਧਣ ਪਲਾਂਟ, ਦਦਸ਼ਤ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਹੋਣ
ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਪਰਦਸ਼ਣ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਪਾਅ, ਕਾਲੀ ਵੇਂਈ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ।
ਅਸਿਆਇ -18 ਪਾਣੀ ਦੀ ੰ ਭਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੋਰੇਜ:- ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੂੰ ਾਲ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ, ਡੈਮ ਵਰਖਾ ਦੇ ਪਾਣੀ
ਦਾ ਸੂੰ ਗਰਦਹਣ) ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਸੂੰ ਬੂੰ ਧੀ ਚੂੰ ਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ।
ਅਸਿਆਇ -19 ਛੁਿੱ ਕ੍-ਛੁਿੱ ਕ੍ ਰੇਲ:- ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਅਨੁ ਵ, ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਰੇਲਵੇ ਦਟਕਟਾਂ, ਰੇਲਵੇ ਸਮਾਂ ਸਾਰਣੀ, ਰੇਲਵੇ
ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ੋਜਨ, ਪਦਹਰਾਵੇ, ਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱ ਦ ਆਚਾਰ ਦੀ ਦਵਦ ੂੰ ਨਤਾ, ਧਰਾਤਲ ਦੇ ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ ਪਰਕਾਰ-
:ਰਸਤੇ ਦੇ ਦਦਰਸ਼ਾਂ ਦਵੱ ਚ ਦ ੂੰ ਨਤਾ: ਯਾਤਰਾ ਲਈ ੁਗਤਾਨ ।
ਅਸਿਆਇ -20 ਜਾਣੋ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰੰ ੀ:- ਕਰੂੰ ਸੀ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਨੋਟਾਂ ਅਤੇ ਦਸੱ ਦਕਆਂ ਉੱਪਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਚੂੰ ਨਹ ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ
ਾਸ਼ਾਵਾਂ ।
ਅਸਿਆਇ -21 ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲ਼ ਇਮਾਰਤਾਂ:- ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਸਮੱ ਗਰੀ, ਇੂੰ ਟਾਂ ਸੀਦਮੂੰ ਟ ਆਦਦ । ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ
ਤਰਹਾਂ ਦੇ ਕੱ ਚੇ/ ਪੱ ਕੇ ਪੁਲ਼ ।
ਅਸਿਆਇ -22 ਕ੍ੰ ਸਪਊਟਰ ਇਿੱਕ੍ ਅਨੋਿੀ ਮਸ਼੍ੀਨ:- ਰਫ਼ਤਾਰ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ, ਬਹੁਗੁਣਤਾ, ਆਟੋਮੈਦਟਕ, ਕੂੰ ਮ: ਕੂੰ ਦਪਊਟਰ ਦੀ
ਵਰਤੋਂ (ਦਕੱ ਥੇ ਤੇ ਦਕਵੇਂ)।
6
ੋਜਨ ਲੂੰਗਰ ,ਹੋਸਟਲ ਮੈਸ ,ਦਮਡ-ਡੇ-ਮੀਲ ਦਤਉਹਾਰਾਂ ਸਮੇਂ ੋਜਨ ਦਵੱ ਚ ਦਵਦ ੂੰ ਨਤਾ, ੋਜਨ ਦੇ ਪੋਸ਼ਕ
ਤੱ ਤ,ਪੇਂਟਰੀ ਕਾਰ ।
ਅਸਿਆਇ -12 ਚੁੰ ਝ ਅਤੇ ਦੰ ਦ:- ਦੂੰ ਦਾਂ ਦੀਆਂ ਦਕਸਮਾਂ, ਦੂੰ ਦਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਦੂੰ ਦਾਂ ਦੇ ਾਗ, ਜੀ -ਚੱ ਖਣਾ ਅਤੇ ਬੋਲਣਾ, ਦ ੂੰ ਨ-
ਦ ੂੰ ਨ ਜੂੰ ਤਆਂ ਦੇ ਦੂੰ ਦ , ਪੂੰ ਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੁੂੰ ਝਾਂ, ਪੂੰ ਦਜਆਂ ਅਤੇ ਦੂੰ ਦਾਂ ਦਾ ੋਜਨ ਨਾਲ਼ ਸੂੰ ਬੂੰ ਧ ।
ਅਸਿਆਇ -13 ਮਨੁਿੱਿੀ ਆਵਾ :- ਦਪੂੰ ਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਦਹਰਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ, ਆਦਦ ਮਾਨਵ, ਪੁਰਾਣਾ ਸਮਾਂ, ਦਪੂੰ ਡ, ਸ਼ਦਹਰ ਦਵਚਲੇ
ਮਹੱ ਤਵਪਰਨ ਸਥਾਨ, ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦਵੱ ਚ ਲੋ ੜੀਂਦਾ ਸਮਾਨ, ਘਰਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੂੰ ਦੀ, ਬਹੁਮੂੰਜ਼ਲੀ ਘਰ ਅਤੇ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੋ ੜ ਝੁੱ ਗੀ-ਝੋਂਪੜੀ ਬਸਤੀਆਂ, ਸਹਲਤਾਂ ਦਵਹਣੇ ਲੋ ਕ ।
ਅਸਿਆਇ -14 ਜੀਵ ਜੰ ਤੂਆਂ ਦਾ ਆਵਾ ਪਾਲਤੂ ਜੀਵ/ ਜੰ ਗਲੀ ਜੀਵ ਅਤੇ ਉਨਹਾਂ ਦਾ ਆਵਾ :- ਉਨਹ ਾਂ ਦਾ ਆਵਾਸ, ਜਲੀ
ਜੂੰ ਤਆਂ ਦਾ ਆਵਾਸ, ਪੂੰ ਛੀਆਂ ਦੇ ਆਵਾਸ, ਆਵਾਸ ਦਾ ਸੁਰੱਦਖਅਣ ।
ਅਸਿਆਇ -15 ਆਵਾ ਵਿੱ ਛਤਾ ਘਰਾਂ ਦਾ ਸਵਅਰਥ:- ਕੜਾ ਕਰਕਟ ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਵਖਰੇਵਾਂ, ਕੜੇ-ਕਰਕਟ ਦਾ
ਪਰਬੂੰਧਨ ਅਤੇ ਦਨਪਟਾਰਾ, ਪੁਨਰ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਚੱ ਕਰਨ ।
ਅਸਿਆਇ -16 ਪਾਣੀ ਦਾ ੰ ਜਮ:- ਖੇਤੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋ ੜ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱ ਚਤ ਦੇ ਢੂੰ ਗ ।
ਅਸਿਆਇ -17 ਪਾਣੀ ਪਰਦੂਸ਼੍ਣ (ਪਾਣੀ ਦਾ ਗੰ ਦਾ ਿੋਣਾ):- ਕਾਰਨ, ਜਲ ਸੋਧਣ ਪਲਾਂਟ, ਦਦਸ਼ਤ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਹੋਣ
ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਪਰਦਸ਼ਣ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਪਾਅ, ਕਾਲੀ ਵੇਂਈ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ।
ਅਸਿਆਇ -18 ਪਾਣੀ ਦੀ ੰ ਭਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੋਰੇਜ:- ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੂੰ ਾਲ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ, ਡੈਮ ਵਰਖਾ ਦੇ ਪਾਣੀ
ਦਾ ਸੂੰ ਗਰਦਹਣ) ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਸੂੰ ਬੂੰ ਧੀ ਚੂੰ ਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ।
ਅਸਿਆਇ -19 ਛੁਿੱ ਕ੍-ਛੁਿੱ ਕ੍ ਰੇਲ:- ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਅਨੁ ਵ, ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਰੇਲਵੇ ਦਟਕਟਾਂ, ਰੇਲਵੇ ਸਮਾਂ ਸਾਰਣੀ, ਰੇਲਵੇ
ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ੋਜਨ, ਪਦਹਰਾਵੇ, ਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱ ਦ ਆਚਾਰ ਦੀ ਦਵਦ ੂੰ ਨਤਾ, ਧਰਾਤਲ ਦੇ ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ ਪਰਕਾਰ-
:ਰਸਤੇ ਦੇ ਦਦਰਸ਼ਾਂ ਦਵੱ ਚ ਦ ੂੰ ਨਤਾ: ਯਾਤਰਾ ਲਈ ੁਗਤਾਨ ।
ਅਸਿਆਇ -20 ਜਾਣੋ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰੰ ੀ:- ਕਰੂੰ ਸੀ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਨੋਟਾਂ ਅਤੇ ਦਸੱ ਦਕਆਂ ਉੱਪਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਚੂੰ ਨਹ ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ
ਾਸ਼ਾਵਾਂ ।
ਅਸਿਆਇ -21 ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲ਼ ਇਮਾਰਤਾਂ:- ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਸਮੱ ਗਰੀ, ਇੂੰ ਟਾਂ ਸੀਦਮੂੰ ਟ ਆਦਦ । ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ
ਤਰਹਾਂ ਦੇ ਕੱ ਚੇ/ ਪੱ ਕੇ ਪੁਲ਼ ।
ਅਸਿਆਇ -22 ਕ੍ੰ ਸਪਊਟਰ ਇਿੱਕ੍ ਅਨੋਿੀ ਮਸ਼੍ੀਨ:- ਰਫ਼ਤਾਰ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ, ਬਹੁਗੁਣਤਾ, ਆਟੋਮੈਦਟਕ, ਕੂੰ ਮ: ਕੂੰ ਦਪਊਟਰ ਦੀ
ਵਰਤੋਂ (ਦਕੱ ਥੇ ਤੇ ਦਕਵੇਂ)।
6
Document Details
| Board / Org | Punjab Board |
| Exam | Class 3 |
| Type | Syllabus |
| Pages | 7 |
| Updated | 30 Apr 2026 |