Page 1
मॉडल टे स्ट पेपर 2022-23
विषय संस्कृत
कक्षा दसि ं
समय: 3 घण्टे कुल अंक (ललखित 75+5 सन्
ु दर ललिाई) = 80
आन्तररक मल
ू यांकन= 20
प्रश्नपत्र में कुल 14 प्रश्न होंगे।
प्रश्न पत्र में दो भाग (क तथा ि) होंगे।
अतत लघत्त
ू र प्रश्न ( िस्ततु नष्ठ प्रश्न) प्रश्न-पत्र के भाग क में कुल एक-
एक अंक के 30 प्रश्न होंगे। •
सभ प्रश्न हल करने अतनिायय होंगे।
भाग क
अतत लघत्त
ू र प्रश्न (िस्ततु नष्ठ प्रश्न)
इस भाग में लमलान से संबंधित अथिा हााँ/नहीं अथिा सही / गलत
अथिा बहुिैकल्लपक उत्तरों िाले, ककस भ प्रकार के प्रश्न पूछे जा
सकते हैं ।
प्रश्न 1. सल्न्ि आिाररत िस्ततु नष्ठ प्रश्न 5x1=5
तनम्नललखित में से ककन्हीं पााँच प्रश्नों के उत्तर ललिें
1.नम:+ते= नमस्ते यह संधि रूप सही है ?
Page 2
1.हााँ 2. नही
2.पुनश्च का संधि विच्छे द पुन:+च सही है ?
1.हााँ 2. नही
3.अत एि इसमें विसगय संधि का प्रयोग है ।
1.हााँ 2. नही
4. कृष्णस्सपय: का संधि विच्छे द कृष्ण + सपय है ।
1.हााँ 2. नही
5. बाल:+अयम ्=बालोऽयम ् यहां उत्ि विधि का प्रयोग है ।
1.हााँ 2. नही
6. अजन
ुय :+उिाच=अजन
ुय उिाच यह प्रयोग सही है ?
1.हााँ 2. नही
7.रामो हसतत = राम: + हसतत यह प्रयोग सही है ?
1.हााँ 2. नही
प्रश्न 2.उपसगय आिाररत िस्तुतनष्ठ प्रश्न 5x1=5
तनम्नललखित में से ककन्हीं पााँच प्रश्नों के उत्तर ललिें। 5x1=5
प्रभितत = प्र + भू
1. सही 2. गलत
Page 3
प्रततगच्छतत = प्रतत + गम ्
1. सही 2. गलत
उपविशतत = उप + विश ्
1. सही 2. गलत
विकसतत= वि + कस ्
1. सही 2. गलत
उपिसतत = उप + िस ्
1. सही 2. गलत
अपिदतत = अप + िद्
1. सही 2. गलत
अितरतत = अि + त ृ
1. सही 2. गलत
प्रश्न 3. प्रत्यय आिाररत िस्ततु नष्ठ प्रश्न 5x1=5
तनम्नललखित में से ककन्हीं पााँच प्रश्नों के उत्तर ललिें-5x1=5
1. प त्िा में क्तत्िा प्रत्यय है?
1. सही 2. गलत
2.गन्तम
ु ् में तम
ु न
ु ् प्रत्यय है ?
Page 4
2. सही 2. गलत
3.िादन य में अन यर् प्रत्यय है ?
1. सही 2. गलत
4.प्रष्टव्य में तव्यत ् प्रत्यय है ?
1. सही 2. गलत
5.भूत में क्तत प्रत्यय है?
1. सही 2. गलत
6. कथन य में तम
ु न
ु ् प्रत्यय है ?
1. सही 2. गलत
7.द्रष्टव्य में क्तत प्रत्यय है ?
1. सही 2. गलत
अथिा
प्रश्न 3.अव्यय आिाररत प्रश्न 5x1=5
तनम्नललखित में से ककन्हीं पााँच अव्ययों का िाक्तयों में प्रयोग करें ।
यथा
अिन
ु ा
एकदा
Page 5
कथम ्
अद्य
प्रातः
प्रश्न 4.शब्द रूप आिाररत िस्ततु नष्ठ प्रश्न 5x1=5
तनम्नललखित में से ककन्हीं पांच प्रश्नों के उत्तर ललिें-
1.भानु: भानू भानि: यह प्रयुक्तत विभल्क्तत रूप है ?
1.प्रथमा 2.द्वित या 3.सप्तम 4.सम्बोिन
2.हे मते! हे मत ! हे मतय:! यह प्रयक्त
ु त विभल्क्तत रूप है ?
1.संबोिन 2.तत
ृ या 3.षष्ठी 4.चतथ
ु ी
3.िाररणा िाररभ्याम ् िाररलभ: यह प्रयुक्तत विभल्क्तत रूप है ?
1.प्रथमा 2.द्वित या 3.सप्तम 4.तत
ृ या
4.महान ् महान्तौ महान्त: यह प्रयक्त
ु त विभल्क्तत रूप है ?
1.प्रथमा 2.तत
ृ या 3.षष्ठी 4.पञ्चम
5.शलशन ् शब्द का अथय है?
1.ज्ञान 2.चंद्रमा 3.नदी 4.जल
6. कयो: केषाम ् यह प्रयक्त
ु त विभल्क्तत रूप है ?
1.द्वित या 2.तत
ृ या 3.षष्ठी 4.प्रथमा
Page 6
7. इदम ् शब्द का अथय है ?
1.यह 2.िह 3.क्तया 4.महान
प्रश्न 5.तनम्नललखित िातु रूप में से ककन्हीं पााँच िातु रूप के सही उत्तर
ललिें।5x1=5
1.तद
ु तत तद
ु त: तद
ु ल्न्त में कौन सा लकार है ?
1.लट्लकार 2.लोट्लकार 3.लट्
ृ लकार 4.लङ्लकार
2.अदीव्यम ् अदीव्याि अदीव्याम में कौन सा लकार है ?
1.लट्लकार 2.लोट्लकार 3.लट्
ृ लकार 4.लङ्लकार
3.चोरतयष्यलस चोरतयष्यथ: चोरतयष्यथ में कौन सा लकार है ?
1.लट्लकार 2.लोट्लकार 3.लट्
ृ लकार 4.लङ्लकार
4.पच्
ृ छतु पच्
ृ छताम ् पच्
ृ छन्तु में कौन सा लकार है ?
1.लोट्लकार 2.लट्लकार 3.लट्
ृ लकार 4.लङ्लकार
5.भक्षयेत ् भक्षयेताम ् भक्षयेय:ु में कौन सा लकार है ?
1.लट्लकार 2.लोट्लकार 3.लट्
ृ लकार 4.विधिललङ्लकार
6.अनश्यम ् अनश्याि अनश्याम में कौन सा लकार है ?
1.लङ्लकार 2.लोट्लकार 3.लट्
ृ लकार 4.लट्लकार
7.कथ ् िातु का अथय है?
1.कहना 2.चमकना 3.स्पशय करना 4.चुराना
Page 7
प्रश्न 6. शब्दाथय ताललका में से ककन्हीं पााँच शब्दों का उनके सही अथय के
साथ लमलान करें -5x1=5
शब्द अथय
सम
ु न: मस्
ु कुराते हुए
लमहहर: कोतिाली
कोट-पाललका त व्र बुद्धि िाला
पुरातन: फूल
मेिाि प्राच न
प्रहसन ् छोटी आयु िाला
अलपायु: सैलान
पययटका: सूयय
भाग -ि
प्रश्न7. तनम्नललखित में से ककस दो गद्यांशों का हहंदी पंजाब अथिा अंग्रेज
में अनुिाद करें -5×2=10
प्रातः सूयःय पूिे हदल्विभागे उदे तत, सायं च पल्श्चमे अस्तमेतत, इतत प्रततहदनं
पश्यामः । तत ् ककं सय
ू ःय पि
ू ायत ् पल्श्चमं प्रतत गच्छतत ? न हह, तत ् तथा न। सय
ू :य
स्िस्थाने ल्स्थतः तनजे अक्ष-बबन्दौ भ्रमतत, अस्माकं पधृ थि तं पररतः पररभ्रमतत
। यदा ियं रे ल-याने उपविष्टा: गच्छामः, तदा चलम ् अवप यानं तनश्चलं
Page 8
प्रततभातत, बहहःस्थाः च तनश्चला: अवप िक्ष
ृ ाः चलाः प्रततभाल्न्त। परन्तु िस्तत
ु :
यानम ् एि िाितत न िक्ष
ृ ाः । तथा एि अस्माकं पधृ थि एि पररभ्रमतत न तु सूयःय ।
अथिा
संस्कृत भाषा प्राच ने भारते लोक भाषा राज-भाषा च आस त ्। अस्यां भाषायां
भारतस्य प्राच नतमं साहहत्यं ललखितम ् अल्स्त। भारतस्य इदं प्राच नतमं
साहहत्यं विश्ि साहहत्यस्य प्राच नतमं रूपम ् उपस्थापयतत । अस्य साहहत्यस्य
प्राच नतम: ग्रन्थ: ऋविेदः अल्स्त। ऋविेद: यजुिेदः सामिेद: अथियिेदः इतत
चत्िारः िेदाः अथ च एकादश उपतनषदः, रामायणं महाभारतं भगिद्ग ता,
अष्टादश परु ाणातन षड् दशयनातन, अन्यातन अनेकातन शास्त्राखण ग्रन्थ- रत्नातन
च अस्य साहहत्यस्य गौरिं ििययल्न्त। िालम ककः व्यास: काललदासः अश्िघोष:
भारविः, माघः, श्र हषयः अन्ये च बहिः कियः इदं साहहत्यं समद्
ृ िं कुियल्न्त ।
भासः, भिभतू तः विशािदत्तः राजशेिरः अन्ये च बहिः नाटककाराः अस्य
साहहत्यस्य सौन्दयं ििययल्न्त। सब
ु न्िु-बाण-दल्ण्ड प्रमि
ु ाः गद्यकाराः अवप
अस्य शोभां पुष्यल्न्त ।
अथिा
अथ असौ श्रेल्ष्ठ-सत
ु ः स्नानोपकरणम ् आदाय प्रसन्नमना: तेन
अभ्यागतेन सह अगच्छत ्। सः िखणक् ज णयिनः नद्यां स्नात्िा तं लशशंु
नदी-सम पे कल्स्मंल्श्चत ् तनजयने गह
ृ े प्रिेश्य द्िारं च वपिाय आगच्छत ्।
प्रश्न8. तनम्नललखित में से ककन्हीं दो पद्यांशों का प्रसंग सहहत अथय हहंदी या
पंजाब या अंग्रेज में ललिें। प्रसंग का एक अंक तनिायररत है । 5×2=10
Page 9
काव्यशास्त्रविनोदे न कालो गच्छतत ि मताम ्।
व्यसनेन च मूिायणां तनद्रया कलहे न िा॥
उदयतत लमहहरो विदललत-ततलमरो
भि
ु नं कथम ् अलभरामम ्।
प्रचरतत चतरु ो मिक
ु र-तनकरो
गुञ्जतत कथम ् अविरामम ्॥
यदा यदा हह िमयस्य वलातनभयितत भारत।
अभ्यत्ु थानमिमयस्य तदात्मानं सज
ृ ाम्यहम ्।।
प्रश्न9. तनम्नललखित में से ककन्हीं त न प्रश्नों के हहंदी में उत्तर ललिें।
2×3= 6
क) िन की ककतन गततयााँ होत है ?
ि) क्तया गाड में चलते समय बाहर हदिाई दे ने िाले पेड िास्ति
में चलते हैं?
ग) सूयय ककस हदशा से तनकलता है ?
घ) महाराजा रणज त लसंह के माता वपता का नाम ललिो।
ङ) विज्ञान ने हमें यातायात के कौन से नए सािन हदए हैं?
प्रश्न 10. तनम्नललखित में से ककन्ही त न प्रश्नों के उत्तर संस्कृत में
ललिें।2×3= 6
क)कमलं कदा विकसतत?
Page 10
ि) िगकुलं कुत्र नत्ृ यतत?
ग)सिायसां भाषाणां जनन का भाषा अल्स्त?
घ) ज णयिन: कः आस त ् ?
ङ) स्िाम रामत थय: कुत्र अजायत ् ?
प्रश्न11. तनम्नललखित में से ककन्हीं 5 िाक्तयों को शद्
ु ि करें 5×1=5
(i) ग्रामस्य सियत: एिं ितयते ।
(ii) मम सािं कविताएं पठ ।
(iii) दे िं नमः।
(iv) स: कृष्णे सदृशः अल्स्त ।
(v) ग्रामं सम पे विद्यालय: अल्स्त।
(vi) अत्र चौररस्य भयं नाल्स्त ।
(vii) धिक् वपशन
ु स्य।
अथिा
प्रश्न 11.कोष्ठक में हदए हुए शब्दों / िातुओं में उधचत विलभक्तत / िचन
लगाकर ककन्हीं 5 ररक्तत स्थानों की पूततय करें :- 5×1=5
(i) अलपेन एि ..... (काल) सः उदय -ू फारस - भाषयोः प्रि णतां
प्राप्तिान ्।
(ii) रामत थय: (शैशि) एकांतवप्रयः आस त ् ।
Page 11
(iii) स: ....(िेदान्त) अध्ययने प्रित्त
ृ ः अभित ् ।
(iv) सः िेदान्तस्य प्रचारं कतम
ुय ् अमरीका-जापानादीन ्……… अगच्छत ्
।(दे श)
(v) सः ............... (दष्ु ट) सम्पवत्तं हत्िा तनियनेषु वितरतत
(vi) महालसंह:......... ( रणक्षेत्र) तस्य जन्मनः सच
ू नां प्राप्तिान ्।
(vii) 1839 तमे ईसाब्दे सः (दे िलोक ) गतः ।
प्रश्न 12. तनम्नललखित गद्यांश को पढ़कर न चे हदए गए प्रश्नों में से
दो का उत्तर संस्कृत में ललिें: 2×2=4
रामत थय: शैशिात ् एि एकान्त वप्रयः, धचन्तन श लः च आस त ्। िालमयक-
कथासु तस्य महत रुधचः आस त ्। श्र कृष्णे तस्य दृढा भल्क्ततः आस त ् ।
यदा स स्िाम वििेकानन्दस्य सम्पकं प्राप्तिान, तदा तस्य प्रभािेण स
िेदान्तस्य अध्ययने प्रित
ृ ः अभित ् । अनन्तरं िेदान्ते पारङ्गतः स
अध्यापन-ितृ तं पररत्यज्य िेदान्तस्य प्रचाराय पररव्राजकः अभित ्। स
िेदान्तस्य, भारत य संस्कृतेः च प्रचारं कतम
ुय ् अमरीका जापानादीन ् दे शान ्
अवप अगच्छत ् ।
प्रश्न:- (i) क: शैशिात ् एि एकान्त वप्रयः, धचन्तन श लः च आस त ्।?
(ii) स: िेदान्तस्य, भारत य संस्कृतेः च प्रचारं कतम
ुय ् कुत्र अगच्छत ् । ?
प्रश्न13.तनम्नललखित में से ककस एक विषय पर लगभग 80 शब्दों में
संस्कृत में तनबन्ि ललिें :- 4×1=4
Page 12
(क) मम अध्यापकः
(ि) अस्माकं विद्यालय:
(ग) दीपािली
अथिा
प्रश्न 13. ककन्ही चार िाक्तयों का संस्कृत में अनि
ु ाद करें :- 4×1=4
(i) यहां कौन आ रहा है ?
(ii) िह प्रततहदन पाठ पढ़कर विद्यालय जाता है ।
(iii) िहां जाकर तन
ू े क्तया दे िा?
(iv) यह पस्
ु तक पढ़ने योवय है ।
(v) मैं अब घर जाना चाहता हूाँ।
(vi) गााँि के चारों ओर िक्ष
ृ हैं।
(vii) दे ि को नमस्कार है।
प्रश्न 14. संद
ु र ललिाई 5