NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit chapter 14 आर्यभटः

आर्यभटः
अभ्यास: P.105
Q.1: एकपदेन उत्तरत −

(क) सूर्यः कस्यां दिशायाम् उदेति?

(ख) आर्यभटस्य वेधशाला कु त्र आसीत्?

(ग) महान गणितज्ञ: ज्योतिविच्च क: अस्ति?

(घ) आर्यभटेन क: ग्रन्थ: रचित:?

(ङ) अस्माकं प्रथमोपग्रहस्य नाम किम् अस्ति?

Ans : (क) पूर्वस्याम् ।

(ख) पाटलीपुत्रे।

(ग) आर्यभट: ।

(घ) आर्यभटीयम्।

(ङ) आर्यभट: ।

Q.2: पूर्णवाक्येन उत्तरत–

(क) कः सुस्थापितः सिद्धांत?

(ख) चन्द्रग्रहणं कथं भवति?

(ग) सूर्यग्रहणं कथं दृश्यते?

(घ) आर्यभटस्य विरोध: किमर्थमभवत्?

(ङ) प्रथमोपग्रहस्यं नाम आर्यभटः इति कथं कृ तम्?

Ans : (क) सूर्यः अचलः पृथिवी च चला। सा च पृथिवी स्वकीये अक्षे घूर्णेति इति साम्प्रतं सुस्थापितः सिद्धान्तः ।

(ख) यदा पृथिव्याः छायापातेन चन्द्रस्य प्रकाशः अवरुध्यते तदा चन्द्रग्रहणं भवति।

(ग) पृथ्वीसूर्ययोः मध्ये समागतस्य चन्द्रस्य छायापातेन सूर्यग्रहणं दृश्यते।

(घ) समाजे नूतनानां सिद्धान्तानां स्वीकारणे सामान्यजनाः काठिन्यम् अनुभवन्ति। भारतीयज्योतिः शास्त्रे आर्यभटस्य सिद्धान्तः नूतनः आसीत्।

तस्मात् तस्य विरोधः अभवत्।

(ङ) आधुनिकवैज्ञानिकाः आर्यभटं प्रति समादरं प्रकटयन्तः प्रथमोपग्रहस्य नाम आर्यभट इति कृ तम्।

Q.3: रे खांकितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कु रुत–

(क) सर्यू: पश्चिमायां दिशायाम् अस्तं गच्छति?

(ख) पृथिवी स्थिरा वर्तते इति परम्परया प्रचलिता रूढिः ?

(ग) आर्यभटस्य योगदानं गणितज्योतिष संबद्ध: वर्तते?