NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit chapter 10 नीतिनवीनतम्

नीतिनवीनतम्
अभ्यास: P.71
Q.1: अधोलिखितानि प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखत–

(क) नृणां संभवे कौ क्लेशं सहेते?

(ख) कीदृशं जलं पिबेत्?

(ग) नीतिनवनीतम् पाठः कस्मात् ग्रन्थात् सङ्कलित?

(घ) कीदृशीं वाचं वदेत्?

(ङ) उद्यानम् कै : निनादैः रम्यम्?

(च) दुः खं किं भवति?

(छ) आत्मवशं किं भवति?

(ज) कीदृशं कर्म समाचरे त्?

Ans : (क) मातापितरौ

(ख) वस्त्रपूतम्

(ग) मनुस्मृतेः

(घ) सत्यपूताम्

(ङ) उद्यानम् कै : निनादैः रम्यम्

(च) परवशम्

(छ) सुखम्

(ज) येन अन्तरात्मनः परितोषः भवेत्

Q.2: अधोलिखितानि प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखत–

(क) पाठे ऽस्मिन् सुखदुः खयों किं लक्षणम् उक्तम्?

(ख) वर्षशतैः अपि कस्य निष्कृ तिः कर्तुं न शक्या?

(ग) "त्रिषु तुष्टेषु तपः समाप्यते" – वाक्येऽस्मिन् त्रयः के सन्ति?

(घ) अस्माभिः कीदृशं कर्म कर्तव्यम्?

(ङ) अभिवादनशीलस्य कानि व

(च) सर्वदा के षां प्रियं कु र्यात्?

Ans : (क) सर्वं परवशं भवति दुः खम्, आत्मवशं च भवति सुखम्।

(ख) नृणां सम्भवे मातापितरौ यं क्लेशं सहेते न तस्य वर्षशतैः निष्कृ तिः शक्या।

(ग) "त्रिषु तुष्टेषु तपः समाप्यते" - वाक्येऽस्मिन् त्रयः भवन्ति माता, पिता, आचार्यश्चेति।

(घ) अस्माभिः तादृशमेव कर्म करणीयं येन अस्माकम् अन्तरात्मनः परितोषः स्यात्।

(ङ) अभिवादनशीलस्य आयुः विद्या यशः बलं चेति चत्वारि वर्धन्ते।

(च) सर्वदा पितरोः आचार्यस्य च प्रियं कु र्यात्।

Q.3: स्थूलपदान्यवलम्बय प्रश्ननिर्माणं कु रुत–

(क) वृद्धोपसेविनः आयुविर्द्या यशो बलं न वर्धन्ते।

(ख) मनुष्यः सत्यपूतां वाचं वदेत्।

(ग) त्रिषु तुष्टेषु सर्वं तपः समाप्यते?

(घ) मातापितरौ नृणां सम्भवे भाषया क्लेशं सहेते।

(ङ) तयोः नित्यं प्रियं कु र्यात्।

Ans : (क) कस्य आयुर्विद्या यशो बलं न बर्धन्ते?

(ख) मनुष्यः कीदृशीं वाचं वदेत्?

(ग) त्रिषु तुष्टेषु किं समाप्यते?

(घ) कौ नृणां सम्भवे भाषया क्लेशं सहेते?

(ङ) तयोः नित्यं किं कु र्यात्?

Q.4: संस्कृ तभाषयां वाक्यप्रयोगं कु रुत–

(क) विद्या

(ख) तपः

(ग) समाचरे त्

(घ) परितोष:

(ङ) नित्यम्

Ans : (क) विद्या - विद्याविहीनः पशुभिः समानः ।

(ख) तपः - ग्रामं निकषा तपश्चरति तापसः ।

(ग) समाचरे त् - नित्यं गुरुसेवां समाचरे त्।

(घ) परितोषः - सन्ततेः सार्थकतायां पित्रोः सन्तोषः सञ्जायते।

(ङ) नित्यम् - पठामि संस्कृ तं नित्यम्।

Q.5: शुद्धवाक्यानां समक्षम् आम् अशुद्धवाक्यानां समक्षं च नैव इति लिखत–

(क) अभिवादनशीलस्य किमपि न वर्धते।

(ख) मातापितरौ नृणां सम्भवे कष्टं सहेते।

(ग) आत्मवशं तु सर्वमेव दुः खमस्ति।

(घ) येन पितरौ आचार्यः च सन्तुष्टाः तस्य सर्वं तपः समाप्यते।

(ङ) मनुष्यः सदैव मनः पूतं समाचरे त्।

(च) मनुष्यः सदैव तदेव कर्म कु र्यात् येनान्तरात्मा तुष्यते।

Ans : (क) न

(ख) आम्

(ग) न.

(घ) आम्

(ङ) आम्

(च) आम्

Q.6: समुचितपदेन रिक्तस्थानानि पूरयत–

(क) मातापित्रे: तपसः निष्कृ तिः ................ कर्तुमशक्या। (दशवर्षैरपि/षष्टिः वर्षैरपि/वर्षशतैरपि)।

(ख) नित्यं वृद्धोपसेविनः ................ वर्धन्ते (चत्वारि/पञ्च/षट्)।

(ग) त्रिषु तुष्टेषु ................ सर्वं समाप्यते (जपः /तप/कर्म)।

(घ) एतत् विद्यात् ................ लक्षणं सुखदुः पयोः । (शरीरे ण!समासेन/विस्तारे ण)

(ङ) दृष्टिपूतम् न्यसेत् ................। (हस्तम्/पादम्/मुखम्)

(च) मनुष्यः मातापित्रो: आचार्यस्यय च सर्वदा ........... कु र्यात्। (प्रियम्/अप्रियम्/अकार्यम्)

Ans : (क) वर्षशतैरपि

(ख) चत्वारि

(ग) तपः

(घ) समासेन

(ङ) पादम्

(च) प्रियम्

Q.7: मञ्जूषातः चित्वा उचिताव्ययेन वाक्यपूर्ति कु रुत–

तावत् अपि एव यथा नित्यं यादृशम्

(क) तयोः ............ प्रियं कु र्यात्।

(ख) ............ कर्म करिष्यसि। तादृशं फलं प्राप्स्यसि।

(ग) वर्षशतैः ............ निष्कृ तिः न कर्तुं शक्या।

(घ) तेषु ............ त्रिषु तुष्टेषु तपः समाप्यते।

(ङ) ............ राजा तथा प्रजा

(च) यावत् सफलः न भवति ............ परिश्रमं कु रु।

Ans : (क) नित्यम्

(ख) यादृशम्

(ग) अपि

(घ) एव

(ङ) यथा

(च) तावत्