HBSE Class 12 Sample Paper 2025 Sanskrit

Board Of School Education Haryana

मॉडल पेपर
2025

ह.वि.वि.बो. अभ्यासप्रश्नपत्रम् (मार्च-2025)
विषय : संस्कृतम्
कक्षा - द्वादिी कोड न. - 526

SET : A
रोल नं ०
समयः - होरात्रयम् ] [ पूर्ाा ङ्ाः - 80
 कृपया जााँ च कर लें कक इस प्रश्न-पत्र में मुकित पृ ष्ठ 9 तथा प्रश्न 14 हैं ।
 प्रश्न-पत्र में दाकहने हाथ की ओर कदए गये कोड नम्बर तथा सेट को छात्र उत्तर पुस्तिका के मुख्य
पृष्ठ पर कलखें।
 कृपया प्रश्न का उत्तर कलखना शुरू करने से पहले, प्रश्न का क्रमाङ् अवश्य कलखें।
 उत्तर-पुस्तिका के बीच में खाली पन्ना / पन्नें न छोडें ।
 उत्तर-पुस्तिका के अकतररक्त कोई अन्य शीट नहीं कमलेगी। अतः आवश्यकतानुसार ही कलखें
और कलखा उत्तर न काटें ।
 परीक्षाथी अपना रोल नं ० प्रश्न-पत्र पर अवश्य कलखें। रोल नं ० के अकतररक्त प्रश्न-पत्र पर अन्य
कुछ भी न कलखें और वैकस्तिक प्रश्नों के उत्तरों पर ककसी प्रकार का कनशान न लगाएाँ ।
 कृपया प्रश्नों के उत्तर दे नें से पूवा यह सुकनकित कर लें कक प्रश्न-पत्र पूर्ा व सही है , परीक्षा के
उपरान्त इस सम्बन्ध में कोई भी दािा स्वीकार नही ं वकया जायेगा।

 सामान्यवनदे िााः :–

I. प्रत्येकं खण्डम् अकिकृत्य उत्तराकर् एकस्तिन् स्थाने क्रमेर् लेखनीयाकन ।
II. प्रश्नसंख्या प्रश्नपत्रानुसारम् अवश्यमेव लेखनीया।
III. श्रेष्ठाङ्ान् प्राप्तये सुस्पष्टः लेखः लेखनीयः ।

 अस्मिन् प्रश्नपत्रे पञ्च खण्ााः सस्मन्त :–

खण्डः 'क' अपकित-अवबोिनम् - 10 अङ्ाः
खण्डः 'ख' रचनात्मक-कायाम् - 17 अङ्ाः
खण्डः 'ग' पकित-अवबोिनम् - 30 अङ्ाः
खण्डः 'घ' अनुप्रयुक्त-व्याकरर्म् - 06 अङ्ाः
खण्डः 'ङ' पािािाररताः बहुकवकिीयाः प्रश्नाः - 17 अङ्ाः

खण्ाः ‘क’
अपवित-अिबोधनम्
1. अिोकलस्तखतं गद्ां शं पकित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराकर् यथाकनदे शं संस्कृतेन कलखत - 10

अिाकम् दे शः प्राचीनकालादे व प्राकृकतक-पयाा वरर्स्य पोषकः । वैकदककाले यद्कप
पयाा वरर्स्य प्रदू षर्स्य समस्या नासीत् तथाकप वेदेषु स्थाने -स्थाने ऋषीर्ां पयाा वरर्कवषयकं
कचन्तनं दृश्यते । अद् पयाा वरर्-प्रदू षर्ं संसारस्य भीषर्तमा समस्या वताते, परं जनाः अस्याः
गाम्भीयं न अनुभवस्तन्त। पयाा वरर्ं रक्षर्ीयं वृक्षाः रोपर्ीयाः रक्षर्ीयाः च इकत शृण्वन्तः
उद् घोषयन्तः अकप वयं प्रकतकदनं तेषां कतानं पश्यामः । 'प्लास्तिक' इकत रसायनेन कनकमातविूकन
पयाा वरर्ाय हाकनकराकर् इकत जानन्तः अकप जनाः एते षां प्रयोगं बाहुल्येन कुवास्तन्त।
पयाा वरर्प्रदू षकं िूमं कक्षपतां वाहनानाम् औद्ोकगक-यन्त्रागारार्ां सङ्ख्या कनरन्तरं विामाना
अस्ति। यद्कप कवकासाय नवीनाः आकवष्काराः , अपेकक्षताः परं सञ्चाराय कविृ ताः सुरकक्षताः मागाा ः
जनानां कृते अकप आवश्यकाः एव। यकद पयाा वरर्ं प्राकर्जीवनाय अनुकूलं न भकवष्यकत तकहा
पृकथव्यां जीवनमेव असम्भवं भकवष्यकत तदा भौकतककनकासेन ककम् ! अतः सवाकारः
जनसहयोगेन सवाथा पयाा वरर्रक्षर्ाय यत्नशीलः भवेकदकत।
(अ) एकपदे न उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×1=2

(क) के रोपर्ीयाः रक्षर्ीयाः च ?
(ख) कदा पयाा वरर्स्य प्रदू षर्स्य समस्या नासीत् ?
(ग) अिाकं दे शः कस्य पोषकः ?

(ब) पूर्ावाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×2=4

(क) ककं जानन्तः जनाः प्लास्तिक-कनकमातविूनां प्रयोगं बाहुल्येन कुवास्तन्त ?
(ख) यकद पयाा वरर्ं प्राकर्जीवनाय अनुकूलं न भकवष्यकत तकहा ककं भकवष्यकत ?
(ग) केषां सङ्ख्या कनरन्तरं विामाना अस्ति ?
(स) अस्य अनुच्छेदस्य कृते उपयुक्तं शीषाकं संस्कृतेन कलखत। 1

(द) यथाकनदे शम् उत्तरत- ( केवलं प्रश्नत्रयम् ) 3×1=3

(i) 'जनाः अस्याः गाम्भीयं न अनुभवस्तन्त' अत्र ककं कक्रयापदम् ?
(क) जनाः (ख) अत्र
(ग) अस्याः (घ) अनुभवस्तन्त
(ii) 'नवीना:' इकत कवशेषर्पदस्य कवशेष्यपदं ककम् ?
(क) जनाः (ख) आकवष्काराः
(ग) अपेकक्षताः (घ) मागाा ः
(iii) 'शोषक:' इकत पदस्य ककं कवलोमपदं गद्ां शे प्रयुक्तम् ?
(क) कवषयः (ख) कचन्तनीयः
(ग) सरलः (घ) पोषकः
(iv) 'वयं प्रकतकदनं तेषां कतानं पश्यामः ।' अस्तिन् वाक्ये 'पश्यामः ' कक्रयायाः कतृापदं ककं प्रयुक्तम् ?
(क) वयम् (ख) तेषाम्
(ग) प्रकतकदनम् (घ) कतानम्

खण्ाः ‘ख’
रर्नात्मक-कायच म्

2. कवषयमेकमकिकृत्य पञ्चवाक्याकन संस्कृतभाषया कलखत - 5
(क) समयस्य सदु पयोगः

(ख) अनुशासनम्

(ग) संस्कृतभाषायाः महत्त्वम्
(घ) प्रातः कालीनभ्रमर्म्

(छ्न्द-अलङ्कार-पररर्याः )
3. अिोकलस्तखतानां प्रश्नानाम् उत्तराकर् संस्कृतभाषया कलखत- (केवलं प्रश्नत्रयम्) 2×3=6
(क) वंशस्थछ्न्दसः लक्षर्ं ककम्?

(ख) कशखररर्ीछ्न्दसः उदाहरर्ं ककम्?

(ग) माकलनीछ्न्दकस ककत वर्ाा ः भवस्तन्त?
(घ) उक्ता ............................... तभजाजगौ गः । (लक्षर्स्य ररक्तस्थानपूकतं कुरुत)

4. अिोकलस्तखतानां प्रश्नानाम् उत्तराकर् संस्कृतभाषया कलखत - (केवलं प्रश्नत्रयम्) 2×3=6
(क) अकतश्योक्तेः अलङ्ारस्य लक्षर्ं ककम्?

(ख) उत्प्रेक्षायाः अलङ्ारस्य उदाहरर्ं ककम्?

(ग) श्लेषालङ्ारस्य लक्षर्ं ककम्?
(घ) ...................... शब्दसाम्यं वैषम्येऽकप स्वरस्य यत् । (लक्षर्स्य ररक्तस्थानपूकतं कुरुत)

खण्ाः ‘ग’
पवित-अिबोधनम्

5. अिोकलस्तखतपद्ां शस्य कहदीभाषया सप्रसङ्गसरलाथं कलखत - 4×1=4
असूयाा नाम ते लोका अन्धेन तमसाऽऽवृताः ।
तााँ िे प्रेत्याकभगच्छस्तन्त ये के चात्महनो जनाः ॥

अथिा

स मृण्मये वीतकहरर्मयत्वात्
पात्रे कनिायार्घ्ामनघाशीलः ।

श्रुतप्रकाशं यशसा प्रकाशः

प्रत्युज्जगामाकतकथमाकतथेयः ।।

6. अिोकलस्तखतगद्ां शस्य कहदीभाषया सप्रसङ्गसरलाथं कलखत - 4×1=4

ततो ब्राह्मर्िाकन रत्नाकन गृहीत्वा उज्जकयनीं यावदागतिावद्ज्ञसमास्तप्तजाा ता।
राजावभृथस्नानं कृत्वा सवाा नकथाजनान् पररपूर्ामनोरथानकरोत् । ब्राह्मर्ो राजानं दृष्ट्वा
रत्नान्यपाकयत्वा प्रत्येकं तेषां गुर्कथनमकथयत् ।
अथिा

अथाकिात् पररतो मेघमाला पवातश्रेर्ीव प्रादु रभूत्, क्षर्ं सूक्ष्मकविारा, परतः प्रककटत-
कशखरर-कशखर-कवडम्बना, अथ दकशात-दीघा -शु ण्डमस्तण्डत-कदगन्त-दन्तावल-भयानकाकारा ततः
पारस्पररक-संश्लेष-कवकहत-महान्धकारा च समिं गगनतलं पयाच्छदीत्।

7. अिोकलस्तखतासु सूस्तक्तषु मात्रद्वयोः सूक्त्ोः भावाथं कहदीभाषया कलखत - 2×2=4

(क) यो जन्म दत्तवान् , स जीकवतुमकिकारमकप दत्तवान् ।

(ख) कनष्क्रष्ट्टुमथं चकमे कुबेरात् ।
(ग) उपाकजातानां कवत्तानां त्याग एव कह रक्षर्म् ।

(घ) प्रोद्दीप्ते भवने च कूपखननं प्रत्युद्मः कीदृशः ।

अथिा
अिोकलस्तखतश्लोकस्य अन्वयं मञ्जूषातः उकचतपदाकन कचत्वा पूरयत - 4×1=4

अस्ति यद्कप सवात्र नीरं नीरज-राकजतम् ।

रमते न मरालस्य मानसं मानसं कवना ॥

अन्वयाः :-
यद्कप 1) ................. नीरज-राकजतं 2) ...................... अस्ति, (परन्तु) 3) ....................... मानसं

4) ......................... कवना न रमते ।

मञ्जूषा

नीरम् , सवात्र , मानसम् , मरालस्य

8. अिोकलस्तखतं श्लोकं पकित्वा प्रश्नानाम् उत्तराकर् श्लोकात् कचत्वा संस्कृतभाषया पूर्ावाक्येन कलखत -
(केवलं प्रश्नत्रयम्) 3×1=3

पापाकन्नवारयकत योजयते कहताय गुह्यं कनगूहकत गुर्ान् प्रकटीकरोकत।

आपद्गतं च न जहाकत ददाकत काले सस्तन्मत्रलक्षर्कमदं प्रवदस्तन्त सन्तः ।।

प्रश्नााः -
(क) सस्तन्मत्रं किात् कनवारयकत?

(ख) कः गुर्ान् प्रकटीकरोकत?

(ग) "सस्तन्मत्रलक्षर्कमदं प्रवदस्तन्त सन्तः ।" अस्तिन् वाक्ये ‘प्रवदस्तन्त’ कक्रयापदस्य कताा कः ?
(घ) अत्र 'पुण्यात् ' पदस्य कवपयायः ककं पदमस्ति?

9. अिोकलस्तखतं गद्ाशं पकित्वा प्रश्नानां उत्तराकर् गद्ां शात् कचत्वा संस्कृतभाषया पूर्ावाक्येन कलखत -
(केवलं प्रश्नत्रयम्) 3×1=3

तस्य गमनस्य कदवसत्रयात्परं कायाा लये पत्रमेकमागतम्। कौतूहलवशात् श्रीदासः
तत्पत्रम् उद् घाकटतवान्।

(क) कायाा लये एकं ककमागतम् ?

(ख) कः पत्रम् उद् घाकटतवान् ?
(ग) 'तस्य' इकत पदे का कवभस्तक्तः ?

(घ) 'अपरम्' इकत पदस्य ककमत्र कवलोमपदम् ?

10. कोष्ठकाद् उपयुक्तशब्दं कचत्वा रे खाकङ्तपदाकन आिृत्य प्रश्नकनमाा र्ं कुरुत - (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्)

4×1=4

(क) उपाकजातानां कवत्तानां रक्षर्ं त्यागेन भवकत। (केन / कया)

(ख) उत्पथैः मम मनः पाररप्लवं िावकत। (कस्तिन् / कस्य)
(ग) अकतजवेन दू रमकतक्रान्तः सः चपलः दृश्यते । (कीदृशः / कीदृशी)

(घ) श्रीदासः तत्पत्रमुद्घाकटत्वान्। (कः / का)

(ङ) भगवान् त्वां दीघाजीवनं कारयतु। (कम् / काम्)

(संस्कृत-सावहत्य-पररर्याः )

11. अिोकलस्तखतानां प्रश्नानाम् उत्तराकर् संस्कृतभाषया एकपदे न कलखत - (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्) 4×1=4
(क) 'ऋतुसंहारे ' .......…... ऋतूनां वर्ानम् अस्ति।

(ख) महाभारते ककत पवाा कर् सस्तन्त ?

(ग) कशवराजकवजयः कीदृशः ग्रन्थः अस्ति ?
(घ) बुद्धचररते कस्य चररतस्य वर्ा नम् अस्ति ?

(ङ) 'दीनबन्धुः श्रीनायारः ' अयं पािः किात् कथासंग्रहात् सङ्कलतः ?

12. अिोकलस्तखतानां प्रश्नानाम् उत्तराकर् संस्कृतभाषया एकपदे न कलखत - (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्) 4×1=4

(क) काकलदासस्य सवोत्कृष्टं नाटकं ककमस्ति ?

(ख) हषाचररतस्य रचकयता कः ?
(ग) 'कवद्याऽमृतमश्नुते' इकत पािः किात् ग्रन्थात् सङ्कलतः ?

(घ) दशकुमारचररतस्य रचकयता कः ?

(ङ) नैषिीयचररतस्य रचकयता कः ?

खण्ाः – ‘घ’
अनुप्रयुक्त-व्याकरणम्

13. (क) गुर्सन्धेः अथवा व्यञ्जनसन्धेः पररभाषां कहदीभाषया उदाहरर्ञ्च संस्कृतभाषया कलखत।

1×2=2

(ख) कद्वगुसमासस्य अथवा बहुव्रीकहसमासस्य पररभाषां कहदीभाषया उदाहरर्ञ्च
संस्कृतभाषया कलखत। 1×2=2

(घ) कताा कारकस्य अथवा अकिकरर्कारकस्य पररभाषां कहदीभाषया उदाहरर्ञ्च
संस्कृतभाषया कलखत। 1×2=2

खण्ाः – ‘ङ’
पािाधाररतााः बहुविकल्पीयााः प्रश्नााः

14. अिोकनकदा ष्टेषु प्रश्नेषु प्रदत्तवैकस्तिकचतुर्भ्ाः उत्तरे र्भ्ः एकं शुद्धम् उत्तरं कचत्वा कलखत - 17×1=17
1) 'अन्यथेतः ' इत्यस्य शब्दस्य कः सस्तन्धच्छे दः ?

क) अन्य + थेतः ख) अन्यथा + ईतः

ग) अन्यथा + इतः घ) अन्यथ + एतः
2) ' कायाा न्न ' इत्यस्तिन् शब्दे कः सस्तन्धः ?

क) गुर्सस्तन्धः ख) हलसस्तन्धः
ग) कवसगासस्तन्धः घ) वृस्तद्धसस्तन्धः
3) 'त्वकय + एवम्' इत्यस्य सस्तन्धयुक्तं पदं ककम्?

क) त्वय्येवम ख) त्वय्येवम्

ग) त्वयेवम् घ) त्वकययेवम्
4) 'स्तस्थतः ' इत्यस्तिन् शब्दे कः प्रत्ययः ?

क) तः ख) शानच्

ग) क्त घ) मयट्
5) ' उपदे ष्टव्यम्' इत्यस्तिन् शब्दे कः प्रत्ययः ?

क) तव्यत् ख) टव्यम्

ग) अनीयर् घ) यत्
6) 'दै कष्टक + तल्' एतेषु सं योगे ककं रूपं भवकत?

क) दे कष्टकता ख) दै षस्तिकता

ग) दै कष्टकता घ) दृकष्टकता

7) 'वाग्भूषर्म्' इत्यस्तिन् शब्दे कः समासः ?
क) बहुव्रीकहः ख) तत्पुरुषः

ग) अव्ययीभावः घ) कमािारयः

8) ' आत्मश्रेयकस ' इत्यस्य शब्दस्य कः कवग्रहः ?
क) आत्म श्रेयकस ख) आत्मा श्रेयकस

ग) आत्मस् श्रेयकस घ) आत्मनः श्रेयकस

9) ' दीघाा ग्रीवा यस्य सः ' अत्र समिपदम् ककम्?
क) दीघा ग्रीवा ख) दीघाग्रीवः

ग) दीघाग्रावः घ) दीघाग्रीवम्

10) 'अकमार्ः ’ इत्यस्तिन् शब्दे का कवभस्तक्तः ?
क) चतुथी ख) कद्वतीया

ग) षष्ठी घ) सप्तमी

11) 'जगाद' इत्यस्तिन् शब्दे कः लकारः ?
क) कलट् लकारः ख) लृट् लकारः

ग) लोट् लकारः घ) लङ् लकारः

12) 'कवद्वान् ' इत्यस्य शब्दस्य पयाा यपदं ककम्?
क) प्राज्ञः ख) कोकवदः

ग) मनीषी घ) उपयुा क्ताः सवे

13) 'िीराः ' इत्यस्य शब्दस्य पयाा यपदं ककम् ?
क) मनुष्याः ख) िैयाशाकलनः

ग) गहनम् घ) संसारः

14) 'अशुभम्' इत्यस्य शब्दस्य कवलोमपदं ककम्?
क) माङ्कलकः ख) शुभम्

ग) दु लाभम् घ) कोऽकप नास्ति

15) 'जवीयः ' इत्यस्य शब्दस्य कवलोमपदं ककम्?
क) अिज्ञः ख) कशकथलः
ग) श्रेष्ठः घ) बुस्तद्धहीनः

16) 'गहनं तमः ' इत्यस्य शब्दस्य ककं कवशेष्यपदं पािे प्रयु क्तम् ?

क) यौवनप्रभवम् ख) फलेषु
ग) दोषजातम् घ) कदवसेषु

17) 'दोषजातम्' इत्यस्य शब्दस्य ककं कवशेषर्पदं पािे प्रयु क्तम् ?

क) अकतमकलनम् ख) गभेश्वरत्वम्
ग) गहनम् घ) नाकभजनम्

Sample Papers

CBSE Sample Papers
ICSE / ISC Board Sample Papers
AP Board Sample Papers
Assam Board Sample Papers
Bihar Board Sample Papers
Chhattisgarh Board Sample Papers
Goa Board Sample Papers
Gujarat Board Sample Papers
Haryana Board Sample Papers
HP Board Sample Papers
J&K State Board Sample Papers
Jharkhand Board Sample Papers
Karnataka Board Sample Papers
Kerala Board Sample Papers

Sample Papers

MP Board Sample Papers
Maharashtra Board Sample Papers
Manipur Board Sample Papers
Mizoram Board Sample Papers
Orissa Board Sample Papers
Punjab Board Sample Papers
Rajasthan Board Sample Papers
Tamil Nadu Board Sample Papers
Telangana State Board Sample Papers
Tripura Board Sample Papers
UP Board Sample Papers
Uttarakhand Board Sample Papers
West Bengal Board Sample Papers