HBSE Class 9 Sample Paper 2026 Sanskrit

आदर्शप्रश्नपत्रम् (2025-26)
कक्षा - नवमी कोड न. - 049
रोल नं०

संस्कृतम्
समयः - 3 होर ः ] [ पूर् ा ङ् ः : 80
● कृपय ज ाँ च कर लें कक इस प्रश्न-पत्र में मुकित पृ ष्ठ 9 तथ प्रश्न 15 हैं ।
● प्रश्न-पत्र में द कहने ह थ की ओर कदए गये कोड नम्बर तथ सेट को छ त्र उत्तर पुस्तिक के मुख्य पृष्ठ पर कलखें।
● कृपय प्रश्न क उत्तर कलखन शुरू करने से पहले, प्रश्न क क्रम ङ् अवश्य कलखें।
● उत्तर-पुस्तिक के बीच में ख ली पन्न / पन्नें न छोडें ।
● उत्तर-पुस्तिक के अकतररक्त कोई अन्य शीट नहीं कमलेगी। अतः आवश्यकत नुस र ही कलखें और कलख उत्तर न
क टें ।
● परीक्ष थी अपन रोल नं ० प्रश्न-पत्र पर अवश्य कलखें। रोल नं ० के अकतररक्त प्रश्न-पत्र पर अन्य कुछ भी न कलखें
और वैकस्तिक प्रश्नों के उत्तरों पर ककसी प्रक र क कनश न न लग एाँ ।
● कृपय प्रश्नों के उत्तर दे नें से पूवा यह सुकनकित कर लें कक प्रश्न-पत्र पूर्ा व सही है , परीक्षा के उपरान्त इस
सम्बन्ध में कोई भी दावा स्वीकार नही ं ककया जायेगा।

● सामान्यकनदे र्ााः :–

(i) प्रत्येकं खण्डम् अकिकृत्य उत्तर कर् एकस्तिन् स्थ ने क्रमेर् लेखनीय कन।
(ii) प्रश्नसंख्य प्रश्नपत्र नुस रम् अवश्यमेव लेखनीय ।
(iii) श्रेष्ठ ङ् न् प्र प्तये सुस्पष्टः लेखः लेखनीयः ।

● अस्मिन् प्रश्नपत्रे पञ्च खण्ााः सस्मन्त :–

खण्डः 'क' अपकित-अवबोिनम् - 10 अङ् ः
खण्डः 'ख' रचन त्मक-क याम् - 10 अङ् ः
खण्डः 'ग' पकित-अवबोिनम् - 24 अङ् ः
खण्डः 'घ' अनुप्रयुक्त-व्य करर्म् - 19 अङ् ः
खण्डः 'ङ' प ि ि ररत ः बहुकवकिीय ः प्रश्न ः - 17 अङ् ः

खण्ाः ‘क’
अपकित-अवबोधनम्

1. अिोकलस्तखतं गद् ं शं पकित्व प्रदत्तप्रश्न न म् उत्तर कर् यथ कनदे शं संस्कृतेन कलखत – 10

श्रवर् कुम र: कपतृभक्त: आसीत् । तस्य म त कपतरौ नेत्रहीनौ आि म् । स: सद तयो: सेव ं करोकत ि ।
एकद श्रवर्स्य कपतरौ अवदत म् - वत्स ! आव ं तीथाय त्र ं कतुाम् इच्छ व: । श्रवर्कुम र: आज्ञ क री पुत्र: आसीत् ।
स: कपत्रो: आज्ञ म् अप लयत् ।

(अ) एकपदे न उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×1=2
(क) कः कपतृभक्त: आसीत् ?
(ख) कौ तीथा य त्र म् कतुाम् इच्छत: ि ?
(ग) कस्य म त कपतरौ ने त्रहीनौ आि म् ?

(ब) पूर्ाव क्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×2=4
(क) श्रवर्कुम रस्य म त कपतरौ कीदृशौ आि म ?
(ख) श्रवर्: कयो: आज्ञ म् अप लयत् ?
(ग) कः तयो: सेव ं करोकत ि ?

(स) अस्य अनुच्छेदस्य कृते उपयुक्तं शीर्ाकं संस्कृतेन कलखत । 1

(द) यथ कनदे शम् उत्तरत - ( केवलं प्रश्नत्रयम् ) 3×1=3
(क) ‘कतुाम्’ अत्र कः प्रत्यय: ?
(i) तुमुन् (ii) तुम्
(iii) र्मु ल् (iv) क्त

(ख) ‘आसीत्’ पदे कः लक रः ?
(i) लङ्लक रः (ii) लोट् लक रः
(iii) लट् लक रः (iv) कवकिकलङ्गलक रः

(ग) ‘श्रवर्: कपतृभक्त:’ अत्र कवशे र्र्पदं ककम् अस्ति ?
(i) श्रवर्: (ii) कपतृभक्त:
(iii) भक्त: (iv) वर्:

(घ) ‘तस्य’ अस्तिन् पदे क कवभस्तक्तः अस्ति?
(i) चतुथी (ii) र्ष्ठी
(iii) तृतीय (iv) प्रथम

खण्ाः ‘ख’
रचनात्मक-कायश म्
2. (क) रुग्णत य : हे तो: कदनत्रयस्य अवक श था म् अरुर्: प्रि न च यं प्रकत पत्रं कलखकत। कलस्तखते प्र था न -पत्रे उकचतपदै :
ररक्तस्थ न कन पूरयत - 5×1=5
परीक्ष भवनम्
कतकथ: -
प्रि न च या: महोदय:,
र जकीय-उच्च-म ध्यकमक-कवद् लय:,
कहस र-नगरम् ।
(1) ……......…… ,
सकवनयं (2) ……………… अस्ति यत् अहं गतस यंक लत: (3 ) …….......…. अस्ति । ज्वरत पेन अहम् अतीव
कृश: (4) ………............। अतः भव न् कदनत्रयस्य (5) ……………. स्वीकृत्य म म् अनु गृह्ण तु।
भवदीय: कशष्य:
अरुर्:
मञ्जू षा

अवक शम् , कनवेदनम् , म ननीय : , अस्ति , ज्वरपीकडत:

2. (ख) कनकदा ष्टकचत्रं दृष्ट्व मञ्जू र् य ं प्रदत्तशब्ै ः उकचतररक्तस्थ न कन पूरकयत्व कलखत - 5×1=5

1. अत्र एकः ब लकः ………. सह आगतः ।
2. अस्तिन् कचत्रे एकः ………. अस्ति।
3. र जम गे …………. क रय नम् अकप गच्छकत।
4. क रय नं …………. कक्षपकत।
5. म त ………….. किह्यकत।

मञ्जूषा

एकं , पुत्रे , िूम्रं , म त्र , वृक्षः

खण्ाः ‘ग’
पकित-अवबोधनम्
3. कनम्नकलस्तखतं गद् शं पकित्व कहन्दीभ र्य सप्रसङ्गसरल थं कलखत - 4×1=4

सूयोदय त् पूवमेव स तत्रोपस्तस्थत । वृक्षस्योपरर कवलोक्य स आियाचककत सञ्ज त यत्तत्र स्वर्ा मयः प्र स दो वताते।
यद क कः शकयत्व प्रबुद्धः तद तेन स्वर्ागव क्ष त् ककथतं हं हो ब ले ! कतष्ठ, अहं त्वत्कृते सोप नमवत रय कम, तत्कथय
स्वर्ामयं रजतमयमुत त म्रमयं व ? कन्य प्र वोचत् , “अहं कनिानम तुदा ु कहत अस्ति। त म्रसोप नेनैव आगकमष्य कम।” परं
स्वर्ासोप नेन स स्वर्ा-भवनम् आसस द।
अथवा

तस्य च गृहे लौहघकटत पू वापुरुर्ोप कजात तुल सीत्। त ं च कस्यकचत् श्रेकष्ठनो गृहे कनक्षेपभूत ं कृत्व दे श न्तरं
प्रस्तस्थतः । तत: सुकचरं क लं दे श न्तरं यथेच्छय भ्र न्त्त्व पुन: स्वपुरम् आगत्य तं श्रेकष्ठनमुव च- “भोः श्रेकष्ठन् ! दीयत ं मे स
कनक्षेपतुल ।” स आह- “भोः ! न स्ति स , त्वदीय तु ल मूर्कैभाकक्षत ” इकत।

4. अिोकलस्तखतश्लोकस्य कहन्दीभ र्य सप्रसङ्गसरल थं कलखत - 4×1=4

(क) वृत्तं यत्नेन संरक्षेत् कवत्तमेकत च य कत च ।
अक्षीर्ो कवत्तत: क्षीर्ो वृत्ततिु हतो हत: ।।

अथवा

(ख) वृद्धोऽहं त्वं युव िन्वी सरथः कवची शरी ।
न च प्य द य कुशली वै देही मे गकमष्यकस ।।

5. अिोकलस्तखत सु सूस्तक्तर्ु म त्रद्वयोः सूक्त्ोः भ व थं कहन्दीभ र्य कलखत - 2×2=4

(क) ज्ञ त्व Sकप जीकवक हे तो: रचय कम घट नहम् ।

(ख) प्रकृकतरक्षयैव सम्भवकत लोकरक्षेकत न सं शय: ।

(ग) आस्व द्तोय ः प्रवहस्तन्त नद्ः , समुिम स द् भवन्त्यपे य ः ।
अथवा

अिोकलस्तखतश्लोकस्य अन्वयं मञ्जूर् तः उकचतपद कन कचत्व पूरयत - 4×1=4

कप्रयव क्यप्रद नेन सवे तुष्यस्तन्त जन्तवः ।
ति त् तदे व वक्तव्यं वचने क दररित ।
अन्वयाः :-

सवे (1) ......................... कप्रयव क्यप्रद नेन (2) .......................... । ति त् तद् एव (3) ......................... वचने क
(4) ......................................।

मञ्जूषा

तुष्यस्तन्त, वक्तव्यं, जन्तवः , दररित

6. अिः प्रदत्तं गद् शं पकित्व प्रश्न न म् उत्तर कर् संस्कृतेन पूर्ाव क्येन कलखत - (केवलं प्रश्नत्रयम्) 3×1=3

प्रकृकतः समेर् ं प्र कर्न ं संरक्षर् य यतते। इयं सव ा न् पु ष्ण कत कवकविैः प्रक रै ः तपायकत च सुखस िनैः । पृथ्वी
जलं तेजो व युः आक शि अस्य ः प्रमुख कन तत्त्व कन। त कन एव कमकलत्व अि कं पय ा वरर्ं रचयस्तन्त।

प्रश्नााः :-
(1) प्रकृकतः केर् ं संरक्षर् य यतते ?
(2) प्रकृकतः सव ा न् कैः तपा यकत ?
(3) प्रमुख कन तत्त्व कन कमकलत्व अि कं ककं रचयस्तन्त ?
(4) क सव ा न् तपायकत ?

7. कनम्नकलस्तखतश्लोकं पकित्व प्रदत्तप्रश्न न म् उत्तर कर् संस्कृतेन पूर्ाव क्येन कलखत – (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×1=2

श्रूयत ं िमासवास्वं श्रुत्व चैव वि यात म्।

आत्मन: प्रकतकूल कन परे र् ं न सम चरे त् ।।

प्रश्नााः :-
(क) ककम् श्रूयत म्?

(ख) कस्य प्रकतकूल कन न सम चरे त् ?

(ग) िमासवास्वं श्रुत्व ककम् कताव्यम्?

8. स्थूलपद कन आिृत्य कोष्ठक त् कचत्व प्रश्नकनम ा र्ं कुरुत - (केवलं प्रश्नत्रयम्) 3×1=3

(क) वृक्षा: फलं न ख दस्तन्त । (के/ क :)

(ख) तपोदत्त: कवद्याध्ययनाय गुरुकुलम् अगच्छत् । (ककमथं / कस्य)
(ग) अज तकशशु : मातृगभे सुरकक्षत: कतष्ठकत । (कुत्र / कद )
(घ) मस्तिक सखीकभाः सह िमाय त्र यै गच्छकत ि। (कय / क कभः )

(ङ) भवता घृ तोत्पकत्तरहस्यं व्य ख्य तम् | (केन / कस्य)

9. प्रश्नपत्रे कलस्तखतश्लोक न् कवह य 'र्ेमुषी भाग-1' पुिक द् एकं श्लोकं संस्कृतभ र्य कलखत। 1x4=4

खण्ाः – ‘घ’
अनुप्रयुक्त-व्याकरणम्
10. (क) गुर्सन्धे: अथव अय कदसन्धेः पररभ र् ं कहन्दीभ र्य उद हरर्ञ्च संस्कृतभ र्य कलखत। 1×2=2
(ख) तत्पुरुर्सम सस्य अथव कद्वगुसम सस्य पररभ र् ं कहन्दीभ र्य उद हरर्ञ्च सं स्कृतभ र्य कलखत।
1×2=2

(ग) सम्प्रद नक रकस्य अथव अकिकरर्क रकस्य पररभ र् ं कहन्दीभ र्य उद हरर्ञ्च संस्कृतभ र्य कलखत।
1×2=2

11. यथ कनकदा ष्टं शब्रूप कर् कलखत - (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्) 4×1=4

क. 'र म' शब्स्य चतुथी-एकवचने।
ख. 'ब लक' शब्स्य कद्वतीय -बहुवचने।

ग. 'लत ' शब्स्य तृ तीय -बहुवचने।

घ. 'ककम्' (पु.) शब्स्य प्रथम -बहुवचने।
ङ. 'अिद् ' शब्स्य पञ्चमी-एकवचने।

च. 'ककव' शब्स्य र्ष्ठी-बहुवचने।

12. यथ कनकदा ष्टं ि तुरूप कर् कलखत - (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्) 4×1=4

क. 'पि् ' ि तोः लट् लक रस्य मध्यमपुरुर्-एकवचने।

ख. 'कलख्' ि तोः लोट् लक रस्य प्रथमपुरुर्-एकवचने।
ग. 'गम्' ि तोः लङ्लक रस्य प्रथमपुरुर्-बहुवचने।

घ. 'भू' ि तोः लोट् लक रस्य मध्यमपुरुर्-कद्ववचने।

ङ. 'प ' ( कपब् ) ि तोः लट् लक रस्य प्रथमपुरुर्-एकवचने।
च. 'सेव्' ि तोः लट् लक रस्य प्रथमपुरुर्-कद्ववचने।

13. प्रदत्तोपपदकवभस्तक्तव क्येर्ु उकचतकवभस्तक्तं कोष्ठक त् कचत्व कलखत। (केवलं प्रश्नत्रयम्) 3×1=3
क. सीत ................. प्रकत गच्छकत। (कवद् लयं , कवद् लये )

ख. र मः .............. क र्ः अस्ति। (नेत्र भ्य म् , नेत्रेर्)

ग. ................... दु ग्धं रोचते। (ब लकं , ब लक य)

घ. .............. अकभतः वृक्ष ः सस्तन्त। (ग्र म त् , ग्र मं)
ङ. अलम् ....................। कोल हलम् , कोल हलेन)

14. कनम्नकक्रय पदे भ्यः उपसग ा न् पृथक् कृत्व कलखत। (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×1=2
क. आगच्छस्तन्त ख. प्रत्यवदत् ग. कवगहा येत्

खण्ाः – ‘ङ’
पािाधाररतााः बहुकवकल्पीयााः प्रश्नााः

15. अिोकनकदा ष्टेर्ु प्रश्नेर्ु प्रदत्तवैकस्तिकचतुभ्याः उत्तरे भ्यः एकं शुद्धम् उत्तरं कचत्व कलखत - 17×1=17

(क) ‘सूया + उदयः ’ इत्यत्र ककं सस्तन्धपदम् ?

(i) सूयुादयः (ii) सूयोदयः
(iii) सू य ा दय (iv) सुयोदय

(ख) 'स्व गतम्' इत्यत्र कः सस्तन्धकवच्छे दः ?
(i) स्व+आगतम् (ii) सव +गतम्

(iii) सु +आगतम् (iv) स्व+गतं

(ग) 'म त कपतरौ' इत्यस्तिन् पदे कः सम सः ?

(i) कद्वगुः (ii) अव्ययीभ वः

(iii) कमाि रयः (iv) द्वन्त्द्वः

(घ) 'िम ा किक री' इत्यस्य पदस्य कवग्रहपदं ककम् ?

(i) िरम अकिक री (ii) िरम अकिक रर
(iii) िमास्य अकिक री (iv) िमाम् अकिक री

(ङ) 'सुप्त:' इत्यस्य पदस्य कवलोमपदं ककम् ?

(i) प्रबुद्ध: (ii) पूवाम्
(iii) अन याः (iv) अय ा

(च) 'आत्मन:' इत्यस्य पदस्य कवलोमपदम् ककम् ?
(i) कनजम् (ii) परस्य

(iii) स्वयं (iv) कवहस्य

(छ) 'पवन:' इत्यस्य शब्स्य पय ा यपदं ककम् ?

(i) रस ल: (ii) समीर:

(iii) तरुः (iv) पृथ्वीम्

(ज) 'सरस्वती' इत्यस्य पदस्य पय ा यपदं ककम् ?

(i) व र्ी (ii) फलम्
(iii) न ररकेलम् (iv) पकवत्र:

(झ) 'श्रु + तुमुन्' इत्यस्य सं योगे ककं रूपम् ?
(i) श्रोतुम् (ii) श्रकयतुम्

(iii) श्रकवतु म् (iv) श्रुतुम्

(ञ) 'ज्ञ त्व ' इत्यस्तिन् पदे कः प्रत्ययः ?

(i) क्त्व (ii) शतृ

(iii) श नच् (iv) तुमुन्

(ट) 'एकोनसप्तकत:' इत्यस्तिन् पदे क संख्य ?

(i) 95 (ii) 59
(iii) 49 (iv) 69

(ि) '28' अङ्स्थ ने ककं सं ख्य व चीपदम् ?
(i) अष्ट कवंशकत: (ii)अष्ट दश
(iii) अष्ट (iv) अष्टकत्रंशत्

(ड) कहतैकर्कभः मस्तिकभः ' अत्र ककं कवशेष्यपदम् ?
(i) म कत्रकभः (ii) मैस्तिकभ

(iii) मस्तिकभः (iv) कहतैकर्कभः

(ढ) सरस: रस ल:’ अत्र ककं कवशेर्र्पदम् ?

(i) सरस: (ii) रस ल:

(iii) सरसरस ल: (iv) आश्वरः

(र्) ‘वृक्षस्य’ इत्यस्तिन् पदे क कवभस्तक्तः ?

(i) र्ष्ठी (ii) पञ्चमी
(iii) तृ तीय (iv) कद्वतीय

(त) घकटक ं दृष्ट्व समयेन ररक्तस्थ नं संस्कृतपदे न पू रयत -
ब लकः प्र तः .............. व दने उकत्तष्ठकत।

(i) द्व दश (ii) त्रयः

(iii) सप्त (iv) पञ्च

(थ) अहं प्र तः ................ भ्रमर् य गच्छ कम।

(i) चतुव ा दने (ii) त्रयव दने

(iii) र्ड् व दने (iv) दशव दने