PSEB 7th Class Syllabus 2024 Science

Punjab Board

SYLLABUS
2023-2024

Ùq/D h ;Zst]

Va ftfrnkB

(gkmeq w)

1a g"f dnK ftZu g"ÙD (Nutrition
( Plants)) L-
L-

g"fdnK ftZu g'ÙD d/ sohe/, gqekÙ ÙzÙb/;D, g"fdnK ftZu G'iB pDkT[D dh ftXh,

g"fdnK ftZu g'ÙD d/ j'o sohe/ fit/A ;t?g'Ùh, gog'Ùh, ;?go'No'fce g'ÙD, ekopB vkJhne;kJhv

r?; gqekÙ ÙzÙb/ÙD ;w/A g?dk j[zdh W nkfd.

2a ihtK ftZu g"ÙD (Nutrition
( in Animals)) L-
L-

G'iB gqkgs eoB d/ tZy-tZy sohe/, wB[Zy ftZu gkuB gqDkbh dh ftXh fuZso ;w/s,

tZy-tZy soQK d/ dzd, dzdK dh soshp fuZso ;w/s, gkuB gqDkbh d/ nzrK dk toDB, xkj-

ykD tkb/ izs{nK ftZu gkuB fet/ j[zdk W, nwhpk ftZu gkuB fet/A j[zdk W s/ ykD dh ftXh

nkfd.

3a skg (Heat)
( ) L-
L-

row ns/ czvhnK t;s{nK, vkeNoh EowkwhNo, skgwkB wkgDk bJh tZy tZy ftXhnK,

EowkwhNo ˘ fet/ gVQDk, e[M nkdwhnK d/ ;oho dk skgwkB wkgD ;zpzXh ukoN, gq:'rÙkbk

EowkwhNo, skg dh spdhbh, rowhnK ns/ ;odhnK ftZu eZgfVnK dhnK fe;wK i'A n;h

gfjDB d/ jK, T{Bh eZgfVnK ;zpzXh i'A ;k˘ row oZyd/ jB.

4a s/ ˜ kpK, ykoK ns/ b{ D (Acids,
( Bases and Salts)) L-
L-

s/ikp ns/ ykok, e[dosh fJzBvhe/No fbN; fJZe e[dosh vkJh, Now?foe ns/ ukJhBk

o'i fJzBvhe/No, T[dk;hBsk, o'ikBk ihtB ftZu T[dk;hBsk, ekoykfBnK th ofjzd-y{zd.

5a G" fse ns/ o;kfJDe gfotosB (Physical
( and Chemical Changes)) L-
L-

G"fse gfotosB, o;kfJDe gfotosB, b'j/ ˘ izr bZrDk, ot/ pDkT[Dk.

6a ihtK d[ n kok ;kj b? D k (Respiration
( in Animals)) L-
L-

n;h feT[ ;kj b?Ad/ jK, ;kj fefonk, n;h fet/A ;kj b?Ad/ jK, ;kj gqdkbh d/ nzrK dk

fuZso, ;kj fefonk dh ftXh, d{i/ izs{nK ftZu ;kj b?Dk$gkDh nzdo fet/A ;kj fbnk iKdk W,

Bh g"d/ th ;kj b?Ad/ jB.

7a ikBtoK ns/ g" f dnK ftZu ;z u ko (Transportation
( in Animals and Plants)) L-
L-

y{B d/ d"V dk f;;Nw, fdb, fdb dh pDso fuZso ;w/s, fdb phN ns/ gb;o/N ukoN,

wb fsnkr gqDkbh dk fuZso s/ tZy tzy GkrK dk toDB, gkDh ns/ b{D dk g"fdnK ftZu fet/A

tjkn j[zdk W, tk;gT[s;oiB fet/A jz[dk W.

8a g" f dnK ftZu tkXk s/ iDB fefonK (Reproduction
( in Plants)) L-
L-

iDB fefonk d/ Yzr, nfbzrh iDB fefonk, gqiDB fefonk g"fdnK ftZu, ;g'o dk
pDBk, c[Zb d/ tZy tZy GkrK dk toDB fuZso ;w/s, gokrD d/ Yzr, cb ns/ phiK dk
pkDBk, phiK dk fpyoBk.

9a rsh ns/ ;wK (Motion
( and Time)) L-
L-

ukb, ;wK dk wkg, ;XkoB g?v{bw, ;wK ns/ ukb dhnK fJekJhnK, ukb dk wkg, d{oh-

;wK rokc.

10a fpibJh eoz N ns/ fJ; d/ gq G kt (Electric
( Current and its effects)) L-
L-

e[M fpibJh ;oeN ewg'B?AN bJh ;ze/s, fpibJh eozN bJh jhfNzr n;o, fNT{p bkJhN

ns/ CFL's, fpibJh eozN dk u[pzeh gqGkt, fJb?eNo'w?rfBN, fpibJh xz/Nh.

11a gq e kÙ (Light)
( ) L-
L-

gqekÙ f;XhK o/yktK ftZu uZbdk W, gqekÙ dk goktosB b?B˜ d[nkok gqshfpzpK dk

pDBk, ;{oih o'ÙBh, fuZNh iK ozrdko.

12a iz r b, ;kvh fiz drh dh o/ y k (Forests,
( Our Life line)) L-
L-

izrb dh ;?o, CO2 ns/ O2 dk uZeo.

13a tkX{ gkDh dh ejkDh (Loaste
( water story)) L-
L-

gkDh, ;kvh fizdrh dk fjZ;k, ;htoi eh W, rzd/ gkDh bJh ;ot/J eoBk, rzd/ gkDh ˘

;kc eoB dh ftXh, tkX{ gkDh NohNw?AN gbKN, xo ˘ mhe oZyD d/ sohe/, ;?BhN/ÙB ns/

fpwkohnK, rzd/ gkDh d/ fBek; dk j'o sohek.

SA – 1 (ਿਕਿਰਆਵ ਦੀ ਸੂਚੀ)

ਿਕਿਰਆ 1 : ਪਕਾਸ਼ ਸੰ ਸ਼ਲੇ ਸ਼ਣ ਿਕਿਰਆ ਦਾ ਅ ਿਧਐਨ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਇੱ ਕ ਹੀ ਿਕਸਮ ਦੇ ਪੌਿਦਆਂਵਾਲੇ ਦੋ ਗਮਲੇ , ਆਇਓਡੀਨ ਦਾ ਘੋਲ, ਲਾਲ/ਪੀਲੇ /ਭੂਰੇ ਰੰ ਗ ਦੇ ਪੱ ਤੇ ਆਿਦ।

ਿਕਿਰਆ 2 : ਿਮਤ-ਜੀਵੀ ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਅ ਿਧਐਨ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਬਰੈ:ਡ (ਡਬਲਰੋਟੀ), ਵਡਦਰਸ਼ੀ ਲੈਨਜ਼/ਸੂਖਮਦਰਸ਼ੀ ਆਿਦ।

ਿਕਿਰਆ -3-: ਦੰ ਦ ਦੀਆਂਿਕਸਮ ਅ ਤੇ ਉਹਨ ਦੇ ਕਾਰਜ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਦੰ ਦ ਦੀ ਿਵਵਸਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾAਦਾ ਮਾਡਲ, ਸਮਤਲ ਦਰਪਣ, ਸੇਬ ਜ ਰੋਟੀ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਆਿਦ।

ਿਕਿਰਆ 4 : ਸਟਾਰਚ ਤੇ ਲਾਰ ਦੇ ਅ ਸਰ ਦਾ ਅ ਿਧਐਨ ਕਰਨਾ ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: Cਬਲੇ ਹੋਏ ਚਾਵਲ, ਪਰਖਨਲੀਆਂ
, ਆਇਉਡੀਨ ਘੋਲ, ਡਰਾਪਰ, ਪਾਣੀ।

ਿਕਿਰਆ 5 :ਜੀਭ Cਤੇ ਸੁਆਦ ਦੇ ਵੱ ਖ-2 ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਸਮਝਣਾ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਚੀਨੀ ਦਾ ਘੋਲ, ਨਮਕ ਦਾ ਘੋਲ, ਿਨੰਬੂ ਦਾ ਘੋਲ, ਿਨੰਮ ਦੇ ਪੱ ਿਤਆਂਜ ਕਰੇਲੇ ਦਾ ਘੋਲ, ਟੁੱ ਥਿਪਕ।

ਿਕਿਰਆ 6 : ਵੱ ਖ-2 ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਿਲਟਮਸ ਪੇਪਰ ਨਾਲ ਪੀਖਣ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਨੀਲਾ ਅ ਤੇ ਲਾਲ ਿਲਟਮਸ ਪੇਪਰ / ਘੋਲ, ਡਰਾਪਰ, ਪਰਖ ਨਲੀ ਅ ਤੇ ਪੀਖਣ ਯੋਗ ਪਦਾਰਥ।

ਿਕਿਰਆ 7 : ਹਲਦੀ ਅ ਤੇ ਚਾਈਨਾ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਫੁੱ ਲ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੂਚਕ ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱ ਚ ਵਰਤI ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਹਲਦੀ ਪਾਊਡਰ, ਚਾਈਨਾ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਫੁੱ ਲ, ਕਸ਼ੀਦਤ ਪਾਣੀ, ਬੀਕਰ, ਬਰਨਰ, ਬਲਾਿਟੰ ਗ ਪੇਪਰ ਅ ਤੇ ਪੀਖਣ ਯੋਗ

ਪਦਾਰਥ।

ਿਕਿਰਆ 8 : ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਿਵੱ ਚ ਉਪਲਬਧ ਰਸਾਇਣ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਸੂਚਕ ਦੀ ਵਰਤI ਕਰਨਾ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਨੀਲਾ ਅ ਤੇ ਲਾਲ ਿਲਟਮਸ ਪੇਪਰ/ਘੋਲ, ਹਲਦੀ ਪੇਪਰ ਸੂਚਕ, ਚਾਈਨਾਰੋਜ਼ ਦੇ ਫੁੱ ਲ ਤI ਿਤਆਰ ਸੂਚਕ, ਡਰਾਪਰ,

ਪਰਖ ਨਲੀਆਂ
, ਪਰਖ ਨਲੀ ਸਟKਡ, ਪਰਖ ਨਲੀ ਹੋਲਡਰ ਅ ਤੇ ਪਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਿਵੱ ਚ ਉਪਲੱਬਧ ਰਸਾਇਣ।

ਿਕਿਰਆ 9 : ਉਦਾਸੀਨੀਕਰਣ ਿਕਿਰਆ ਦਾ ਅ ਿਧਐਨ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਪਰਖਨਲੀ, ਡਰਾਪਰ, ਹਾਈਡੋਕਲੋ ਿਰਕ ਐਿਸਡ, ਸੋਡੀਅ ਮ ਹਾਈਡਆ
ੋ ਕਸਾਈਡ, ਿਫਨਾਲਫਥਲੀਨ ਆਿਦ।

ਿਕਿਰਆ 10 : ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਿਵਧੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਪਲਾਸਿਟਕ ਦੀ ਬੋਤਲ, ‘y’ ਆਕਾਰ ਦੀ ਕੱ ਚ ਜ ਪਲਾਸਿਟਕ ਦੀ ਨਲੀ, ਗੁਬਾਰੇ, ਕਟਰ ਆਿਦ।

ਿਕਿਰਆ 11 : ਨਬਜ਼ ਅ ਤੇ ਿਦਲ ਦੀ ਧੜਕਨ ਦਾ ਅ ਿਧਐਨ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ : ਸਟਾਪ ਵਾਚ।

ਿਕਿਰਆ 12 : ਇੱ ਕ ਸਧਾਰਨ ਸਟੈਥੋਸਕੋਪ ਬਨਾਉਣਾ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਕੀਫ, ਰਬੜ ਦੀ ਨਲੀ, ਗੁਬਾਰਾ, ਰਬੜਬKਡ ਆਿਦ।

ਿਕਿਰਆ 13 : ਕੋਿਸ਼ਕਾਵ (ਚੲਲਲਸ) ਿਵੱ ਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪਿਰਵਹਨ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਆਲੂ, ਖੰ ਡ ਦਾ ਘੋਲ, ਿਪੰ ਨ, ਪਾਣੀ, ਬੀਕਰ ਆਿਦ।

ਿਕਿਰਆ 14 : ਪੌਿਦਆਂਦੇ ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ ਭਾਗ ਤI ਨਵM ਪੌਦੇ ਉਗਾਉਣ ਦੀ ਿਵਧੀ।

ਲੌ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਚਾਕੂ, ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਪੌਦਾ, ਆਲੂ, ਅ ਦਰਕ ਦਾ ਟੁੱ ਕੜਾ, ਗਮਲਾ, ਿਮੱ ਟੀ, ਪਾਣੀ ਆਿਦ।

ਿਕਿਰਆ 15 : ਪੁੰ ਕੇਸਰ ਅ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਕੇਸਰ ਦੇ ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ ਭਾਗ ਦਾ ਅ ਿਧਐਨ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਸਰIਹ, ਚਾਈਨਾ ਰੋਜ਼ ਜ ਿਪਟੂਨੀਆਂਦਾ ਫੁੱ ਲ, ਬਲੇ ਡ, ਡਾਈਸੈਕਿਟੰ ਗ ਮਾਈਕੋਸਕੋਪ ਆਿਦ।

ਿਕਿਰਆ 16 : ਇੱ ਕ ਪKਡੂਲਮ ਬਣਾਉਣਾ ਅ ਤੇ ਇਸਦਾ ਆਵਰਤਕਾਲ ਪਤਾ ਕਰਨਾ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਪਤਲਾ ਅ ਤੇ ਮਜਬੂਤ ਧਾਗਾ, ਧਾਤ ਦੀ ਛੋਟੀ ਗੋਲੀ, ਿਵਰਾਮ ਘੜੀ, ਸਟKਡ ਆਿਦ।

ਿਕਿਰਆ 17 : ਫਰਸ਼ ਤੇ ਿਰੜਦੀ ਗMਦ ਦੀ ਚਾਲ ਪਤਾ ਕਰਨਾ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਚਾਕ, ਫੀਤਾ, ਘੜੀ ਜ ਸਟਾਪ ਵਾਚ, ਗMਦ ਆਿਦ।

ਿਕਿਰਆ 18 : ਿਬਜਲੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਤਾਪਨ ਪਭਾਵ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਸੈ:ਲ, ਬਲਬ, ਤਬੇ ਦੀ ਤਾਰ, ਨਾਈਕੋਮ ਦੀ ਤਾਰ।

ਿਕਿਰਆ 19 : ਿਬਜਲੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਚੁੰ ਬਕੀ ਪਭਾਵ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਖਾਲੀ ਮਾਚਸ ਦੀ ਡੱ ਬੀ, ਚਾਲਕ ਤਾਰ, ਚੁੰ ਬਕੀ ਕੰ ਪਾਸ, ਿਬਜਲਈ ਸੈ
:ਲ, ਬਲੱਬ, ਕੁੰ ਜੀ ਆਿਦ।

ਿਕਿਰਆ 20 : ਿਬਜਲੀ ਚੁੰ ਬਕ ਬਣਾਉਣਾ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਬੈਟਰੀ ਜ ਸੈ:ਲ, ਲੋ ਹੇ ਦਾ ਿਕੱ ਲ (6-10 ਸਮ), ਰੋਿਧਤ ਤਬੇ ਦੀ ਤਾਰ (ਲਗਭਗ 75 ਸਮ), ਲੋ ਹੇ ਦੀ ਿਪੰ ਨ।

SA – 2 (ਿਕਿਰਆਵ ਦੀ ਸੂਚੀ)

ਿਕਿਰਆ 1: ਤਾਪ ਦੀ ਸਾਪੇਖਤਾ (Specific Heat) ਦਾ ਅ ਿਧਐਨ ਕਰਨਾ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਾਮਾਨ: ਿਤੰ ਨ ਵੱ ਡੇ ਮੱ ਗ, ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ, ਗਰਮ ਪਾਣੀ, ਸਧਾਰਨ ਪਾਣੀ।

ਿਕਿਰਆ 2: ਤਾਪ ਦੀ ਚਾਲਨ (Conduction) ਿਵਧੀ ਦਾ ਅ ਿਧਐਨ ਕਰਨਾ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਾਮਾਨ: ਧਾਤ ਦੀ ਪੱ ਤੀ, ਮੇਖ, ਮੋਮਬੱ ਤੀ, ਮਾਿਚਸ।

ਿਕਿਰਆ ਆ 3: ਤਾਪ ਦੀ ਸੰ ਵਿਹਣ (Convection) ਅ ਤੇ ਿਵਿ◌ਕਰਣ (Radiation) ਿਵਧੀ ਦਾ ਅ ਿਧਐਨ ਕਰਨਾ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਾਮਾਨ: ਗੋਲ ਥੱ ਲੇ ਵਾਲੀ ਫਲਾਸਕ ਜ ਬੀਕਰ, ਪਾਣੀ, ਿਤਪਾਈ, ਲੋ ਹੇ ਦੀ ਜਾਲੀ, ਮੋਮਬੱ ਤੀ, ਸਟਾਅ , ਪੋਟਾਸ਼ੀਅ ਮ

ਪਰਮKਗਾਨQਟ ਅ ਤੇ ਮਾਿਚਸ।

ਿਕਿਰਆ 4: ਮੋਮਬੱ ਤੀ ਦੀ ਲਾਟ ਰਾਹ' ਸੰ ਵਿਹਣ ਿਕਿ◌ਰਆ ਦਾ ਅ ਿਧਐਨ ਕਰਨਾ (ਜਲ ਸਮੀਰ ਥਲ ਸਮੀਰ ਿਕਿਰਆ)।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਮੋਮਬੱ ਤੀ, ਮਾਿਚਸ।

ਿਕਿਰਆ 5: ਹਲਕੇ ਰੰ ਗ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਗੂੜRੇ ਰੰ ਗ ਿਜ਼ਆਦਾ ਤਾਪ ਸੋਖਦੇ ਹਨ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਇੱ ਕ ਕਾਲੇ ਤਲੇ ਵਾਲਾ ਅ ਤੇ ਇੱ ਕ ਸਫੇਦ ਤਲੇ ਵਾਲਾ ਬਰਤਨ।

ਿਕਿਰਆ 6: ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅ ਮ ਿਰਬਨ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ’ਤੇ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀ ਿਕਿਰਆ ਦਾ ਅ ਿਧਐਨ ਕਰਨਾ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਮੈ
ਗਨੀਸ਼ੀਅ ਮ ਿਰਬਨ, ਰੇਗਮਾਰ, ਿਚਮਟੀ, ਸਿਪਰਟ ਲK ਪ, ਮਾਿਚਸ, ਵਾਚ ਗਲਾਸ, ਪਾਣੀ, ਲਾਲ ਅ ਤੇ ਨੀਲਾ ਿਲਟਮਸ

ਪੇਪਰ।

ਿਕਿਰਆ 7: ਿਵਸਥਾਪਨ ਿਕਿ◌ਰਆ (Displacement Reaction) ਦਾ ਅ ਿਧਐਨ ਕਰਨਾ।

(ਪਾਠ : 6, ਪੰ ਨਾ : 64, ਿਕਿ◌ਰਆ : 6.7)

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਬੀਕਰ, ਪਰਖ ਨਲੀ, ਕੱ ਚ ਦੀ ਰਾਡ, ਕਾਪਰ ਸਲਫੇਟ, ਪਾਣੀ, ਿਕੱ ਲ ਜ ਬਲੇ ਡ।

ਿਕਿਰਆ 8: ਿਸਰਕਾ (Vinegar) ਅ ਤੇ ਿਮੱ ਠQ ਸੋਡੇ (Baking Soda) ਿਵਚਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਿਕਿਰਆ ਦਾ ਅ ਿਧਐਨ ਕਰਨਾ।

(ਪਾਠ : 6, ਪੰ ਨਾ : 64, ਿਕਿਰਆ : 6.8)

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਪਰਖ ਨਲੀਆਂ
, ਰਬੜ ਸਟਾਪਰ (ਕਾਰਕ), ਿਨਕਾਸਨਲੀ, ਬੀਕਰ, ਿਮੱ ਠਾ ਸੋਡਾ, ਿਸਰਕਾ, ਚੂਨਾ, ਪਾਣੀ।

ਿਕਿਰਆ 9: ਕਾਪਰ ਸਲਫੇਟ ਦੇ ਰਵੇ (Crystals) ਬਣਾਉਣੇ।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਬੀਕਰ, ਡਰਾਪਰ, ਸਿਪਰਟ ਲK ਪ, ਿਤੰ ਨ ਲੱਤ ਵਾਲਾ ਸਟKਡ, ਜਾਲੀ, ਮਾਿਚਸ, ਚਮਚ ਜ ਸਪੈ
ਚਲੁ ਾ, ਕੱ ਚ ਦੀ ਰਾਡ,

ਕੀਫ, ਚਾਈਨਾ ਿਡਸ਼, ਿਫਲਟਰ ਪੇਪਰ, ਸਲਿਫਊਿਰਕ ਐਿਸਡ, ਪਾਣੀ, ਕਾਪਰ ਸਲਫੇਟ।

ਿਕਿਰਆ 10: ਸਮਤਲ ਦਰਪਣ ਿਵੱ ਚ ਪਤੀਿਬੰ ਬ ਦੀ ਸਿਥਤੀ ਿਨਰਧਾਿਰਤ ਕਰਨਾ ਅ ਤੇ ਪਿਤਿਬੰ ਬ ਦਾ ਪਾਸੇਦਾਅ ਉਲਟਣਾ (Latral

Inversion)।

ਲੋ ੜ'ਦਾ ਸਮਾਨ: ਸ਼ਤਰੰ ਜ ਦਾ ਇੱ ਕ ਬੋਰਡ (ਚੈ:ਸ ਬੋਰਡ) / ਚਾਰਟ ਪੇਪਰ, ਪੈਨਿਸਲ, ਸਕੈ:ਚ ਕਲਰ, ਸਕੇਲ

ਿਕਿਰਆ 11: ਅ ਵਤਲ ਅ ਤੇ Cਤਲ ਦਰਪਣ ਦੁਆਰਾ ਪਤੀਿਬੰ ਬ ਬਣਾਉਣਾ।

ਲੋ ੜੀਦਾ ਸਮਾਨ: ਕਾਗਜ ਦੀ ਸ਼ੀਟ, ਅ ਵਤਲ ਦਰਪਣ, Cਤਲ ਦਰਪਣ, ਦਰਪਣ ਹੋਲਡਰ, ਨਵ ਚਮਚ, ਮੋਮਬੱ ਤੀ।

ਿਕਿਰਆ 12: Cਤਲ ਲੈਨਜ਼ ਅ ਤੇ ਅ ਵਤਲ ਲੈਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪਤੀਿਬੰ ਬ ਦਾ ਅ ਿਧਐਨ ਕਰਨਾ।

ਲੋ ੜੀਦਾ ਸਮਾਨ: ਕਾਗ਼ਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੀਟ, ਅ ਵਤਲ ਲੈਨਜ਼, Cਤਲ ਲੈਨਜ਼, ਲੈਨਜ਼ ਹੋਲਡਰ, ਮੋਮਬੱ ਤੀ।

ਿਕਿਰਆ 13: ਸਫੈਦ ਪਕਾਸ਼ ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ ਰੰ ਗ ਦਾ ਿਮਸ਼ਰਣ ਹੈਅ ਤੇ ਿਨਊਟਨ ਿਡਸਕ।

ਲੋ ੜੀਦਾ ਸਮਾਨ: ਕਾਗਜ ਦੀ ਸ਼ੀਟ, ਿਪਜ਼ਮ, ਪਕਾਸ਼ ਦਾ ਸੋਮਾ, ਿਨਊਟਨ ਿਡਸਕ।

B'N L-
L- ;w{j ;kfJz; nfXnkgeK B{z jdkfJs ehsh iKdh j? fe ftfdnkoEhnK bJh nbZr
nbZr s'A e'J h th gq?eNheb B'N

p[Ze nkfd Bk brkJh ikt/ ns/ gq?eNheb$fefonktK B{z gkmFeqw d/ Bkb Bkb eotkJhnK ikD ns/

ftfdnkoEhnK d[n kok fJjBK fefonktK B{z ;XkoB B'N p[Ze ftZu jh fby fbnk ikt/.