HBSE Class 10 Sample Paper 2024 Answers Sanskrit – Text
Read the full text of this solution below — useful to quickly search, copy and reference the content online without downloading the PDF.
📄 View text version (6 pages)
Page 1
HBSE
MODEL PAPER
2024
Practice Papers
MODEL PAPERS
Marking Scheme
ANSWER KEY
Page 2
अङ्कयोजना उत्तरसङ्केताश्च
कक्षा – दशमी
संस्कृत (2023-24)
समयः - होरात्रयम् सम्पूर्ााङ्काः - 80
अवधातव्यम् –
1. अङ्कयोजनायाां प्रदत्तानन उत्तरानि ननदे शात्मकानन सन्ति । प्रदत्तानन उत्तरानि अनिररच्यानि सन्दर्ाा नुसारम्
अन्यानन उत्तरानि र्नििुम् अर्ा न्ति ।
2. आिररकनिकल्पात्मकेषु प्रश्नेषु यद्यनि स्पष्टिया ननदे शः दत्तः अन्ति यि् केिलां प्रश्नद्वयम् अथिा प्रश्नत्रयम्
इत्यानदकम् उत्तरां दािव्यां िथानि यनद छात्रः अनिररक्त-प्रश्नानाम् उत्तरानि नलखनि िनर्ा छात्रनर्िाय ननिायः
किाव्यः । यथा िनििगद्याां शे त्रयािाां प्रश्नानाम् उत्तरलेखनम् अर्ीष्टां िरां छात्रः यनद चिु िाां प्रश्नानाम् उत्तरानि
नलखनि िनर्ा ित्र केिलां प्रथमत्रयािाां प्रश्नानाां न अनििु यानन उत्तरानि उत्तमानन सन्ति िेषाां मूल्याङ्कनां
करिीयम्।
3. यनद निद्यानथानः उत्तरलेखन-समये समुनचिानाां निर्क्तीनाां िचनानाां च प्रयोगां न कुिान्ति िनर्ा अांशिः अङ्काः
किानीयाः , न िु सम्पूिाा ङ्काः ।
4. त्रुनििूिाििान्यै व्याकरिात्मक-प्रयोगाय च अनुिाििः अङ्काः किानीयाः , न िु सम्पूिाा ङ्काः ।
5. आां नशक-दृष्ट्या समुनचिेभ्यः उत्तरे भ्यः अनि अङ्काः दे याः ।
खण्डः 'क' अपठितावबोधनम् 10 अङ्काः
1. अपठितगद्ांशाधाररत-उत्तराठर् :-
(अ) एकपदे न उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×1=2
i. सांस्कृिम् / सांस्कृिर्ाषा
ii. सांस्कृिे
iii. रामायिम्
(ब) पूर्ावाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×2=4
i. प्राचीनसानर्त्यां िनििुां सांस्कृिस्य अध्ययनम् आिश्यकम्।
ii. सांस्कृिर्ाषायाां िेदज्ञानां ििािे।
iii. प्राचीनकाले जनाः सांस्कृिर्ाषाां िदन्ति स्म।
(स) अस्य अनुच्छेदस्य कृते उपयुक्तं शीर्ाकं संस्कृतेन ठलखत । 1
सांस्कृिर्ाषा, सांस्कृिर्ाषायाः मर्त्त्वम्
छात्रस्य उत्तरां दृष्ट्वा छात्रनर्िाय समुनचिः ननिा यः करिीयः ।
Page 3
(द) यथाठनदे शम् उत्तरत- ( केवलं प्रश्नत्रयम् ) 3×1=3
i. (ख) प्राचीनिमा
ii. (घ) अन्ति
iii. (ख) योगदानम्
iv. (क) मर्ार्ारिम्
खण्ड ‘ख’ रचनात्मक-कायाम् 08 अङ्काः
2. (क) पत्रलेखनम्
िरीक्षार्िनम् 4×1=4
निनथः 22.03.2023
नप्रयनमत्र रमेश,
सप्रेम नमो नमः ।
अत्र कुशलां ित्रािु । अस्माकां निद्यालये िरह्यः एि (i) क्रीडाठदवसः माननिोऽर्िि् । ित्र
निद्यालयस्य छात्राः अिूिेि (ii) उत्साहेन निनिधासु क्रीडासु र्ागग्रर्िम् अकुिान् ।
कबड्डीप्रनियोनगिायाां कैनिि् छात्रैः कलात्मकनिनधना क्रीनडत्वा दशाकानाम् (iii) मनांठस
हृिानन। सिे िद् दृष्ट्वा अनिमोदमानाः । एिम् एष: समारोर्ः सिाथा सफलः आसीि् ।
र्ििः नप्रयः
(iv) सुरेशः ।
(ख) ठचत्रं दृष्ट्वा ररक्तस्थानपूठताः 4×1=4
(i) इदां नचत्रम् उद्ानस्य अन्ति ।
(ii) बालकाः नमत्रैः सर् कन्दु केन क्रीडन्ति।
(iii) एका कन्या रज्ज्वा क्रीडनि ।
(iv) दम्पिी िरस्परां वाताालापं कुरुिः ।
खण्ड ‘ग’ पठित-अवबोधनम् 24 अङ्काः
3. गद्ाशं पठित्वा ठहन्दीभार्या सप्रसङ्गसरलाथं ठलखत – 1×4=4
प्रिुिगद्याां शः िाि-2 “बुद्धिबालवती सदा” इनि िािाद् उद् धृिः ।
अथवा
प्रिुिगद्याां शः िाि-8 “ठवठचत्रः साक्षी” इनि िािाद् उद् धृिः ।
कस्यानि एकस्य गद्याां शस्य नर्ां दीर्ाषया प्रसङ्गां सरलाथां च लेखनेन 1+3=4 अङ्काः प्रदे याः ।
4. श्लोकं पठित्वा ठहन्दीभार्या सप्रसङ्गसरलाथं ठलखत – 1×4=4
प्रिुिश्लोकः िाि-6 “सुभाठर्ताठन” इनि िािाद् उद् धृिः ।
अथवा
Page 4
प्रिुिश्लोकः िाि-12 “अन्योक्तयः ” इनि िािाद् उद् धृिः ।
कस्यानि एकस्य श्लोकस्य नर्ां दीर्ाषया प्रसङ्गां सरलाथां च लेखनेन 1+3=4 अङ्काः प्रदे याः ।
5. सूक्त्ोः भावाथालेखनम् :-
2×2=4
प्रदत्तसून्तक्तषु मात्रद्वयोः सू क्त्ोः र्ािाथां नर्न्दीर्ाषया लेखनेन िूिाा ः अङ्काः 2+2=4 प्रदे याः ।
अथवा अथवा
अन्वयस्य ररक्तस्थानपूठताः :- (उत्तराठर्) 4×1=4
1) प्रथमः
2) निदु षाां
3) प्रािेभ्यः
4) सदाचारां
6. पठितगद्ांशाधाररत-उत्तराठर् :- 3×1=3
(क) जनः ननधानः आसीि् ।
(ख) जनः र्ूरर िररश्रम्य नित्तमुिानजाििान्।
(ग) िनयः छात्रािासे ननिसन् अध्ययने सांलग्नः समर्ूि् ।
(घ) जनः स्विुत्रां एकन्तस्मन् मर्ानिद्यालये प्रिेशां दािनयिुां सफलो जािः ।
7. पठितश्लोकाधाररत-उत्तराठर् :- 2×1=2
(क) अश्वः धािने िीरः र्िनि ।
(ख) र्ारस्य िर्ने खरः िीरः र्िनि।
(ग) सांसारः खलु निनचत्रः ।
8. रे खाठङ्कतपदाठन आधृत्य प्रश्नठनमाार्ं कुरुत - (केवलं प्रश्नत्रयम्) 3×1=3
(क) काम्
(ख) कानन
(ग) के
(घ) कुत्र
9. प्रश्नित्रे नलन्तखिश्लोकान् निर्ाय 'शेमुषी र्ाग -2' िु िकाि् सांस्कृिर्ाषया एकां शु द्धां श्लोकां 1x4=4
लेखने 4 अङ्काः प्रदे याः । त्रुनििूिाििान्यै अङ्काः किानीयाः ।
खण्डः 'घ' अनुप्रयुक्त-व्याकरर्म् 22 अङ्काः
Page 5
10. (क) गुिसन्ेः अथिा व्यञ्जनसन्ेः िररर्ाषाां नर्न्दीर्ाषया उदार्रिञ्च सांस्कृिर्ाषया लेखनेन 1×2=2
1+1=2 अङ्कौ प्रदे यौ ।
(ख) द्वन्द्वसमासस्य अथिा नद्वगुसमासस्य िररर्ाषाां नर्न्दीर्ाषया उदार्रिञ्च सांस्कृिर्ाषया 1×2=2
लेखनेन 1+1=2 अङ्कौ प्रदे यौ ।
(ग) कमाकारकस्य अथिा सम्प्रदानकारकस्य िररर्ाषाां नर्न्दीर्ाषया उदार्रिञ्च 1×2=2
सां स्कृिर्ाषया लेखनेन 1+1=2 अङ्कौ प्रदे यौ ।
11. यथाठनठदा ष्टं शब्दरूपाठर् - (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्) 4×1=4
i. बालकेषु
ii. साधोः
iii. नद्यौ
iv. लिया
v. केभ्यः
vi. रामाभ्याम्
12. यथाठनठदा ष्टं धातुरूपाठर् - (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्) 4×1=4
i. गच्छ
ii. अिश्यिाम्
iii. प्रक्ष्यामः
iv. स्वः
v. सेिेथाः
vi. ििानम
13. उठचतठवभद्धक्तप्रयोगं कुरुत। (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्) 4×1=4
i. िुत्राय
ii. िुत्रेि
iii. धनम्
iv. नेत्राभ्याम्
v. ग्रामम्
Page 6
14. अव्ययपदानां सहायतया ररक्तस्थानाठन पूरयत। (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×1=2
i. अनि
ii. एि
iii. सदा
15. उपसगाान् पृथक् कृत्वा ठलखत। (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×1=2
i. सु
ii. अनु
iii. नि
खण्ड – ‘ङ’ पािाधाररताः बहुठवकल्पीयाः प्रश्नाः 16 अङ्काः
16. प्रदत्तवैकद्धल्पकचतुर्भ्ाः उत्तरे र्भ्ः एकं शुिम् उत्तरं ठचत्वा ठलखत – 16×1=16
(क) (iii) सञ्चरिम्
(ख) (i) िस्य + अिगमे
(ग) (i) िुच्छैः जीिैः
(घ) (iii) ित्पु रुष:
(ङ) (iv) नििन्नम्
(च) (i) सुनचरे िैि
(छ) (ii) जलम्
(ज) (iii) िक्रम्
(झ) (iii) िोढु म्
(ञ) (i) शिृ
(ि) (iii) 99
(ि) (iii) िञ्चनिांशनिः
(ड) (ii) प्रिासः
(ढ) (i) उदात्तरम्यः
(ि) (iv) िञ्च
(ि) (iii) षड् िादने