Page 1
D.El.Ed
Question
Paper
Page 2
Code No. :
PÜ®ÝìoPÜ ±èÅyÜ ÎûÜ| ±ÜÄàûÝ ÊÜáívÜÚ, ÊÜáÇæÉàÍÜÌÃÜí, ¸æíWÜÙÜãÃÜá, 560 003
KARNATAKA SECONDARY EDUCATION EXAMINATION BOARD, MALLESHWARAM,
BENGALURU, 560 003
CÈÉí¨Ü PÜñܤÄÔ
±ÜÅ¥ÜÊÜá ÊÜÐÜì¨Ü w.GÇ….Cw. ÊÜááS ±ÜÄàûæ, gáÇæç, 2022
First Year D.El.Ed. Main Examination, July, 2022
Education ― Introduction to
Basic Concepts
Subject / ËÐÜ¿á
ÎûÜ| ― ÊÜáãÆ ±ÜÄPÜÆ³®æWÜÙÜ
±ÜÄaÜ¿á
Date of Exam. / ±ÜÄàûæ¿á ©®ÝíPÜ 05. 07. 2022
Maximum Marks / WÜÄÐÜu AíPÜWÜÙÜá 60
Duration of Exam. / ±ÜÄàûæ AÊܘ 3 hours / 3 WÜípæWÜÙÜá
Time / ÓÜÊÜá¿á 10.00 A.M. to 1.00 P.M.
A»Ü¦ìWÜÚWæ ÓÝÊÜޮܠÓÜãaÜ®æWÜÙÜá / General Instructions to the Candidates :
TEAR HERE TO OPEN THE QUESTION PAPER
1. A»Ü¦ìWÜÙÜá ñܮܰ ®æãàí¨Ü~ ÓÜíTæÂ¿á®Üá° ±ÜÅÊæàÍÜ ±ÜñÜŨÜÈÉ ÊÜáá©ÅÔÃÜáÊÜíñæÁáà EñܤÃÜ&±ÜâÔ¤Pæ¿áÈÉ
¯àwÃÜáÊÜ ¯WÜ©ñÜ ÓܧÙܨÜÈÉ ÓܳÐÜrÊÝX ŸÃæÀáÄ.
±ÜÅÍæ°±Ü£ÅPæ¿á®Üá° ñæÃæ¿áÆá CÈÉ PÜñܤÄÔ
Candidates should write their Register Number on the Answer Booklet as printed in their
admission ticket.
2. A»Ü¦ìWÜÙÜá ÖæaÜácÊÜÄ EñܤÃÜ ÖÝÙæWÜÙÜ®Üá° ±Üvæ¨ÜÈÉ, EñܤÃÜ ÖÝÙæWÜÙÜ ÊÜááS±Üâo¨Ü Êæáà騆 ¯WÜ©ñÜ ÓܧÙܨÜÈÉ
ÊÜááS EñܤÃÜ&±ÜâÔ¤Pæ¿á PÜÅÊÜá ÓÜíTæÂ¿á®Üá° ŸÃæ¿áñÜPÜR¨Üáª.
Candidates should write their Main Answer Booklet Number on the additional answer
sheets in the space provided.
3. D ±ÜÅÍæ°±Ü£ÅPæ¿áá BíWÜÉ ÊÜáñÜᤠPܮܰvÜ ÊÜÞ«ÜÂÊÜáWÜÙÜÈÉ ÊÜáá©ÅñÜÊÝX¨æ. Jí¨Üá ÊæàÙæ »ÝÐÝíñÜÃÜWæãívÜ
±ÜÅÍæ°±Ü£ÅPæ¿áÈÉ ÊÜÂñÝÂÓÜ / ÓÜí¨æàÖÜ˨ܪÈÉ BíWÜÉ ÊÜÞ«ÜÂÊÜá¨ÜÈÉÃÜáÊÜ ±ÜÅÍæ°WÜÙÜá Aí£ÊÜáÊæí¨Üá ±ÜÄWÜ~ÓÜñÜPÜR¨Üáª.
This Question Paper is printed in English and Kannada mediums. “In case of any discrepancies /
doubts in the translated language, question in English medium is considered as valid and final.
4. D ±ÜÅÍæ°±Ü£ÅPæ¿á®Üá° ×ÊÜáá¾S hÝPæp… ÊÜáãÆPÜ ÊæãÖÜÃÜá ÔàÇ… ÊÜÞvÜÇÝX¨æ. ±ÜÄàûæ ±ÝÅÃÜí»ÜÊÝWÜáÊÜ ÓÜÊÜá¿áPæR
¯ÊÜá¾ ±ÜÅÍæ°±Ü£ÅPæ¿á ŸÆŸ© ±ÝÍÜÌìÊÜ®Üá° PÜñܤÄÔ, ±ÜÅÍæ°±Ü£ÅPæ¿áÈÉ GÇÝÉ ±ÜâoWÜÙÜá CÊæÁáà Gí¨Üá ±ÜÄàüÔPæãÚÛ.
This Question Paper has been sealed by reverse jacket. You have to cut on the right side to
open the Question Paper at the time of commencement of the examination. Check whether all
the pages of the Question Paper are intact.
5. A»Ü¦ìWÜÙÜá ¯WÜ©±Üwst ÓܧÙÜÊÜ®Üá° ÖæãÃÜñÜá±ÜwÔ C¯°ñÜÃæà ¿ÞÊÜâ¨æà ±ÜâoWÜÙÜÈÉ ®æãàí¨Ü~ ÓÜíTæÂ, WÜáÃÜáñÜá
ÖÝWÜã bÖæ° C¯°ñÜÃæ ¿ÞÊÜâ¨æà ÊÜÞ×£WÜÙÜ®Üá° ŸÃæ¿á¸ÝÃܨÜá. Jí¨Üá ÊæàÙæ, D ŸWæ¿á ¿ÞÊÜâ¨æà ÊÜÞ×£WÜÙÜ®Üá°
EñܤÃÜ&±ÜâÔ¤Pæ¿áÈÉ ŸÃæ¨Ü ±ÜûܨÜÈÉ AíñÜÖÜ EñܤÃÜ&±ÜâÔ¤Pæ¿á®Üá° ÊÜåèÆÂÊÜޱܮÜPæR ±ÜÄWÜ~ÓÜÇÝWÜáÊÜâ©ÆÉ.
Candidates should not write Register Number, mark, sign or any other information in the
Answer Booklet except in the specified place. In case, it is found any information in the sheets
of the answer scripts such answer scripts will not be considered for evaluation.
6. ±ÜÄàûÝ ÓÜÊÜá¿á¨ÜÈÉ A»Ü¦ì¿áá ±ÜÄàûÝ AÊÜÂÊÜÖÝÃܨÜÈÉ ñæãvÜXÔPæãíwÃÜáÊÜâ¨Üá PÜívÜáŸí¨ÜÈÉ ÖÝWÜã
±ÜÄàûÝ ÓÜãaÜ®æWÜÙÜ®Üá° EÆÉí™Ô¨ÜªÈÉ AíñÜÖÜ A»Ü¦ì¿á ËÃÜá¨Üœ ±ÜÄàûÝ ¯¿áÊÜÞ®ÜáÓÝÃÜ ÎÓÜᤠPÜÅÊÜáPæR
WÜáıÜwÓÜÇÝWÜáÊÜâ¨Üá ÊÜáñÜᤠAíñÜÖÜ A»Ü¦ì¿á EñܤÃÜ&±ÜâÔ¤Pæ¿á®Üá° ÊÜåèÆÂÊÜޱܮÜPæR ±ÜÄWÜ~ÓÜÇÝWÜáÊÜâ©ÆÉ.
Tear here
Candidate found to be indulging in malpractice during examination and violating examination
instructions, action will be taken against such candidate as per the examination rules and his
/ her Answer Booklet will not be considered for evaluation.
7. EñܤÃÜ ŸÃæ¿áÆá PܱÜâ³ /¯àÈ ÍÝÀá¿á ¸ÝÇ… ±ÝÀáíp… ±æ®… ÊÜÞñÜÅ E±ÜÁãàXÓÜñÜPÜR¨Üáª.
Use black / blue ball point pen only to write the answers.
D.El.Ed. – I 8002 [ Turn over
Page 3
302-EK 2
PܮܰvÜ ÊÜÞ«ÜÂÊÜá
»ÝWÜ I
PæÙÜX®Ü ±ÜÅÍæ°WÜÚWæ ®ÝÆáR BÁáRWÜÙÜ®Üá° ¯àvÜÇÝX¨æ. AÊÜâWÜÙÜÈÉ ÓÜãPܤÊÝ¨Ü Jí¨Üá BÁáR¿á®Üá°
BÄÔ ŸÃæÀáÄ. ±ÜÅ£ ±ÜÅÍæ°Wæ Jí¨Üá AíPÜ ¯àvÜÇÝX¨æ. ±ÜÅ£ ±ÜÅÍæ°¿áã PÜvÝx¿á 1 × 10 = 10
1. Xgá ¸ÝÀá AÊÜÃÜá ÎûÜ| ÍÝÓÜŒ¨Ü PÜáÄñÜá ËaÝÃÜWÜÙÜ®Üá° ÊÜÂPܤ±ÜwÔÃÜáÊÜ PÜê£
(A) Jí¨Üá XÚ¿á PÜ¥æ (B) ©ÊÜ ÓÜ̱ܰ
(C) pæãÙÜáÛ WÜqr (D) ñæãñæãàaÝ®…
2. D PæÙÜX®Ü AíÍÜ bíñÜ®æ¿á »ÝWÜÊÜÆÉ
I. ±ÜÅþÝÊÜíñÜ ±ÜÅQÅÁá
II. ÊÜááPݤíñÜ ±ÜÅÍæ°WÜÙÜ ÓÜÃÜ~
III. ËÊÜáÍÝìñܾPÜ ®æãào
IV. ÓÜQÅ¿á ±ÜÅQÅÁáWÜÙÜá
CÊÜâWÜÙÜÈÉ
(A) II ÊÜÞñÜÅ (B) II, III ÊÜáñÜᤠIV
(C) II ÊÜáñÜᤠIII (D) I, III ÊÜáñÜᤠIV
3. »ÝÃÜñÜÊÜâ ÊÜáPÜRÚWæ ÊÜáãÆ»ÜãñÜ ÖÜPÜáR ¯àvÜáÊÜÈÉ ñܮܰ Ÿ¨Üœñæ¿á®Üá° ñæãàÄÓÜáÊÜ ÓÜãaÝÂíPÜ
(A) ÎÍÜáÊÜáÃÜ| HÄPæ
(B) ÓÝûÜÃÜñæ¿á WÜ£ ¯«Ý®Ü
(C) ÍÝÇæ ¹vÜáÊÜ ÊÜáPÜRÙÜ ÓÜíTæÂ PÜwÊæá
(D) PÝ®Üã®Üá ÊÜáñÜᤠ¯à£WÜÙÜ Ÿ¨Üœñæ ŸWæY AÄÊÜâ ÊÜáãvÜ©ÃÜáÊÜâ¨Üá
D.El.Ed. – I 8002
Page 4
3 302-EK
4. ÊÜáWÜáËWæ ÍÝÇÝ ±ÜÄÓÜÃܨÜÈÉ ÓÝÊÜÞiàPÜÃÜ|¨Ü AñÜÂíñÜ ±ÜÅÊÜááSÊÝ¨Ü AíÍÜ
(A) ÎûÜPÜ & ÎûÜPÜÃÜ ÓÜíŸí«Ü
(B) ÎûÜPÜ & ˨ݦì ÓÜíŸí«Ü
(C) ÊÜááTæãÂà±Ý«Ý¿á & ÎûÜPÜ ÓÜíŸí«Ü
(D) ÎûÜPÜ & ±ÝÆPÜ ÓÜíŸí«Ü
5. Jí¨Üá AÙÜñæ¿á GÃÜvÜá PÜwxWÜÙÜ®Üá° ÓÜÊÜÞíñÜÃܨÜÈÉ hæãàwÔ ®ÜíñÜÃÜ Jí¨Üá PÜwx¿á®Üá° ÓÜÌÆ³
ÊÜááí¨ÜPæR gÃÜáXÔ¨ÝWÜ A®Ü®Ü aÜÈst PÜwx¿áá E¨ÜªÊÝX¨æ Gí¨Üá »ÝËÓÜáñÝ¤Ùæ. C¨Üá
A®Ü®ÜÂÙÜ ¸è©œPÜ ËPÝÓÜ¨Ü D ÖÜíñÜÊÜ®Üá° ÓÜãbÓÜáñܤ¨æ
(A) ÊÜáãñÜì PÝ¿áìWÜÙÜ ÖÜíñÜ (B) PÝ¿áì±ÜäÊÜì¨Ü ÖÜíñÜ
(C) ÓÜíÊæà¨Ü®ÝWÜ£ ÖÜíñÜ (D) L±ÜaÝÄPÜ PÝ¿áì¨Ü ÖÜíñÜ
6. »ÜÅÊæá¿á ñÝí£ÅPÜ A¥Üì
(A) AWÝ«ÜÊÝ¨Ü PÜÆ³®æ (B) ÖÜWÜÆáWÜ®ÜÓÜá
(C) BËÐÜRÄÓÜáÊÜâ¨Üá (D) ÓÜêg®ÜÎàÆñæ
7. ÓÜíÃÜaÜ®ÝÊÝ¨Ü¨Ü Ô¨ÝœíñÜ¨Ü AÄËÃÜáÊÜ ÎûÜPÜÃÜá D PæÙÜX®Ü AíÍÜPæR JñÜᤠ¯àvÜáÊÜâ©ÆÉ
(A) ¯hÝíÍÜÊÜ®Üá° ŸÖÜáÊÜááS ÃÜã±Ü¨ÜÈÉ ÊÜÂPܤ±ÜwÓÜáÊÜâ¨Üá
(B) ®æçg Zo®Ý«ÝÄñÜ Óܯ°ÊæàÍÜ J¨ÜXÓÜáÊÜâ¨Üá
(C) ±ÜÅ£¶ÜÆ®Ü A»ÝÂÓÜÊÜ®Üá° ±æäÅàñÝÕ×ÓÜáÊÜâ¨Üá
(D) þÝ®Ü¨Ü ®ÜPÜÆá ÊÜÞvÜáÊÜâ¨ÜÃævæWæ WÜÊÜá®ÜÖÜÄÓÜáÊÜâ¨Üá
D.El.Ed. – I 8002 [ Turn over
Page 5
302-EK 4
8. ¨ÜÍÜì®Ü ÓÜíXàñÜ ÖÝWÜã WÜ~ñܨÜÈÉ ñÜáíŸ Ÿá©œÊÜíñÜ. D ÊÜáWÜá訆 Jí¨Üá ŸÖÜáÊÜááSÂÊݨÜ
ÆûÜ|Êæí¨ÜÃæ
(A) ÓÜêg®ÝñܾPÜñæ (B) WÜáí±ÜâWÝÄPæ
(C) ®Ý¿áPÜñÜÌ (D) ÓÜÖÜ»ÝXñÜÌ ÓÝÊÜá¥ÜÂì
9. ®Üã®Üñæ¿ááÙÜÛ ÊÜáPÜRÙÜ ÎûÜ|ÊÜâ ±ÜÅñæÂàPÜ ÍÝÇæ¿áÈÉ ®Üvæ¿á¨æ ÓÝÊÜޮܠÍÝÇæWÜÙÜÈÉÁáà ÎûÜ|
±Üvæ¿áÆá ÓÜíË«Ý®Ü AÊÜPÝÍÜ ¯àw¨Ü £¨Ü᪱Üw
(A) 25 ®æà (1) (B) 24 ®æà (2)
(C) 86 ®æà (1) (D) 48 ®æà (2)
10. »ÝÃÜñÜ¨Ü ÓÜíË«Ý®Ü¨Ü A®Üáaæfà¨Ü 21(A) Aw¿áÈÉ ±ÜÅ£ ÊÜáWÜáËWæ ÎûÜ|¨Ü ÖÜPÜR®Üá° ¯àw¨Ü
PÝÁᪿáá JñÜᤠ¯àw¨Ü AíÍÜ
(A) ÍÝÇæ ¹vÜáÊÜ ÊÜáPÜRÙÜ ±ÜÅÊÜÞ|ÊÜ®Üá° PÜwÊæá ÊÜÞvÜáÊÜâ¨Üá
(B) ¨ÝSÇÝ£ ÓÝÊÜì£ÅàPÜÃÜ|
(C) EbñÜ ÖÝWÜã PÜvÝx¿á ±ÝÅ¥ÜËáPÜ ÎûÜ|ÊÜ®Üá° J¨ÜXÓÜáÊÜâ¨Üá
(D) ÓÜPÝìÃÜ¨Ü «Ü®ÜÓÜÖÝ¿á©í¨ÜÇæà ÎûÜ| ÓÜíÓæ§WÜÙÜ ¯ÊÜìÖÜOæ
»ÝWÜ II
D PæÙÜX®ÜÊÜâWÜÙÜÈÉ ¿ÞÊÜâ¨Ý¨ÜÃÜã I¨Üá ±ÜÅÍæ°WÜÚWæ EñܤÄÔ. ±ÜÅ£Áãí¨Üá EñܤÃÜÊÜâ A«Üì
±ÜâoPæR ËáàÃÜ©ÃÜÈ 2 × 5 = 10
11. ¯àÊÜâ ÊÜ꣤±ÜÃÜ ÎûÜPÜÃÝWÜÆá ¿ÞÊÜ PÜÅÊÜáWÜÙÜ®Üá° PæçWæãÙÜáÛËÄ
12. ÓÝÊÜÞiàPÜÃÜ|¨Ü ÓÜí¨Ü»Üì¨ÜÈÉ ÓÜÊÜáÊÜ¿áÓÜRÃÜ ÓÜÊÜáãÖÜ¨Ü ±ÝñÜÅÊæà®Üá
13. ÃÝÑóà¿á ±ÜsÜÂPÜÅÊÜá aèPÜoár ( NCF ) 2005 ®Ü ÓÜãPܤ ®ÝÆáR ÍæçûÜ~PÜ WÜáÄWÜÙÜ®Üá° ±ÜqrÊÜÞw.
D.El.Ed. – I 8002
Page 6
5 302-EK
14. ¸ÝÇÝÂÊÜÓæ§¿áá gWÜÙÜWÜíqñÜ®Ü¨Ü ÊÜ¿áÓÜáÕ Gí¨Üá HPæ PÜÃæ¿ááÊÜÃÜá ÓÜíü±Ü¤ÊÝX ËÊÜÄÔ.
15. ÎûÜPÜÃÜá ñÜÃÜWÜ£¿áÈÉ PÜÈPæ¿á®Üá° ÖæàWæ ÊÜåèÆÂíPÜ®Ü ÊÜÞvÜŸÖÜá¨Üá
16. ¨ÜêÑr¨æãàÐÜËÃÜáÊÜ ÊÜáWÜáËWæ ñÜÊÜá¾ ñÜÃÜWÜ£¿áÈÉ ÖæàWæ PÜÈPÝ ±ÜÄÓÜÃÜÊÜ®Üá° ÓÜêÑrÓÜáËÄ
17. ÓÜÊÜì ÎûÜ| A¼¿Þ®Ü ¨Ü ®ÝÆáR E¨æªàÍÜWÜÙÜ®Üá° ±ÜqrÊÜÞw.
18. ÊÜÂQ¤WÜñÜ A®Ü®ÜÂñæ¿á ËPÝÓÜÊÜâ ÖæàWæ WÜ£ÎàÆ ±ÜÅQÅÁá¿ÞX¨æ
»ÝWÜ III
D PæÙÜX®Ü ±ÜÅ£ ±ÜÅÍæ°WÜã (a) A¥ÜÊÝ (b) BÁáRWÜÙÜ®Üá° ¯àvÜÇÝX¨æ. AÊÜâWÜÙÜÈÉ Jí¨ÜPæR EñܤÄÔ.
±ÜÅ£Áãí¨Üá EñܤÃÜÊÜâ Jí¨Üá ±ÜâoPæR ËáàÃܨÜíñæ EñܤÄÔ 5 × 8 = 40
19. a) ¸ÝÇÝÂÊÜÓæ§¿á I¨Üá WÜá|ÆûÜ|WÜÙÜ®Üá° ±ÜqrÊÜÞw ËÊÜÄÔ.
A¥ÜÊÝ
b) ñÝÃÜáOÝÂÊÜÓæ§¿á I¨Üá WÜá|ÆûÜ|WÜÙÜ®Üá° ±ÜqrÊÜÞw ËÊÜÄÔ.
20. a) PÜÈPæ¿á®Üá° ÊÜáãÆ»ÜãñÜÊÝX ÓÝÊÜÞiPÜ ±ÜÅQÅÁáÁáí¨Üá HPæ ±ÜÄWÜ~ÓÜÇÝX¨æ
A¥ÜÊÝ
b) ÓÝÊÜÞiàPÜÃÜ| ±ÜÅQÅÁá¿áÈÉ ÓÜÊÜáá¨Ý¿á ÖÝWÜã ÓÜÊÜáãÖÜ ÊÜÞ«ÜÂÊÜáWÜÙÜ ±ÝñÜÅÊÜ®Üá°
ËÊÜÄÔ.
21. a) ¿ÞÊÜâ¨Ý¨ÜÃÜã I¨Üá ÊÜáãÆ»ÜãñÜ PÜñÜìÊÜÂWÜÙÜ®Üá° ¯ÊÜá¾ ñÜÃÜWÜ£¿áÈÉ ÖæàWæ
A®ÜáÐÝu®ÜWæãÚÓÜáËÄ
A¥ÜÊÝ
b) ËáàÓÜÇÝ£ ¯à£¿á ±ÜÅÁãàg®ÜWÜÙÜ®Üá° ¯ÊÜá¾ ñÜÃÜWÜ£¿á ˨ݦìWÜÚWæ ÖæàWæ
ñÜÆá²ÓÜáËÄ
D.El.Ed. – I 8002 [ Turn over
Page 7
302-EK 6
22. a) JÙÜWæãÙÜáÛÊÜ ±ÜÅQÅÁáWæ MáOÝñܾPÜ ÊÜá®æãà»ÝÊÜ Jí¨Üá ¨æãvÜx AvæñÜvæ D
ÖæàÚPæ¿á®Üá° ËÍæÉàÑÔ.
A¥ÜÊÝ
b) Jí¨Üá ñÜÃÜWÜ£¿áÈÉ ÊæçË«ÜÂñæ ÓÜÊÜáÓæÂ Gí¨Üá ±ÜÄWÜ~ÓÜáÊÜ Ÿ¨ÜÈWæ ÓÜí±Ü®Üã¾ÆÊæí¨Üá
ŸÙÜPæ¿ÞWܸæàPÜá. D ÖæàÚPæ¿á®Üá° ËÍæÉàÑÔ.
23. a) Bo¨Ü I¨Üá PÝ¿áìWÜÙÜ®Üá° ÓÜíü±Ü¤ÊÝX ËÊÜÄÔ.
A¥ÜÊÝ
b) PÜÈPæ¿á ®ÝÆáR WÜá|ÆûÜ|WÜÙÜ®Üá° ±ÜqrÊÜÞw ÓÜíü±Ü¤ÊÝX Jí¨Ü®Üá° ËÊÜÄÔ.
24. a) ÓÝÊÜÞiàPÜÃÜ|¨Ü ÓÜí¨Ü»ÜìWÜÙÜÈÉ ÓÝÊÜÞiPÜ ÊÜáñÜᤠÓÝíÓÜ¢£PÜ ¼®Ü°ñæWÜÙÜ ±ÝñÜÅÊÜ®Üá°
ÓÜíü±Ü¤ÊÝX ËÊÜÄÔ.
A¥ÜÊÝ
b) ÍæçûÜ~PÜ ÓÜÊÜÞgÍÝÓÜŒ¨Ü Êݲ¤¿áá JÙÜWæãíwÃÜáÊÜ I¨Üá AíÍÜWÜÙÜ®Üá° ËÊÜÄÔ.
25. a) ¸æãà«Ü®Ý PÜÈPÝ ±ÜÅQÅÁá¿áÈÉ Bo¨Ü ÓÜãPܤ I¨Üá ÍæçûÜ~PÜ ¯×ñÝ¥ÜìWÜÙÜ®Üá° ±ÜqrÊÜÞw.
A¥ÜÊÝ
b) ²¿Þhæ ԨݜíñÜ¨Ü PÝ¿áì±ÜäÊÜì ÖÝWÜã L±ÜaÝÄPÜ PÝ¿áì¨Ü ÖÜíñÜWÜÚWæ ÍæçûÜ~PÜ
¯×ñÝ¥ÜìWÜÙÜ®Üá° £ÚÔ.
26. a) ±ÜÅ£»Ý¯ÌñÜ ÊÜáPÜRÚWæ PÜÈPæ¿á®Üá° ÖæaÜác BÓÜQ¤¨Ý¿áPÜ ÊÜáñÜᤠÓÜÊÜáígÓÜ ÊÜÞvÜÆá
ñæWæ¨ÜáPæãÙÜáÛÊÜ I¨Üá PÜÅÊÜáWÜÙÜ®Üá° £ÚÔ.
A¥ÜÊÝ
b) ËË«Ü ×®æ°ÇæWÜÚí¨Ü Ÿí¨ÜíñÜÖÜ ÊÜáPÜRÚWæ AÊÜPÝÍÜWÜÙÜ®Üá° PÜȳÓÜÆá ¯àÊÜâ ñæWæ¨ÜáPæãÙÜáÛÊÜ
I¨Üá PÜÅÊÜáWÜÙÜ®Üá° £ÚÔ.
D.El.Ed. – I 8002
Page 8
7 302-EK
( English Medium )
PART – I
Four choices have been given for each of the following questions.
Choose the most appropriate answer and write in the answer-book.
Each question has one mark. All the questions are compulsory.
1 10 = 10
1. The book in which Gijubhai Badheka expressed his ideas on Pedagogy is
(A) A Parrot’s Tale (B) Diva Swapna
(C) Tollu Gatti (D) Totochan.
2. Which of the following aspects is/are not a part of reflection ?
I. Conscious process
II. Series of closed ended questions
III. Critical look
IV. Active process.
Of these :
(A) Only II (B) II, III and IV
(C) II and III (D) I, III and IV.
3. The indicator that shows commitment of India towards ensuring the basic
rights of children is
(A) Infant mortality rates are high
(B) Literacy rates are down
(C) School dropout rate has decreased
(D) No awareness about legal and policy commitment.
D.El.Ed. – I 8002 [ Turn over
Page 9
302-EK 8
4. The most important factor of socialization in school environment is the
(A) Teacher-Teacher relationship
(B) Teacher-Student relationship
(C) Headmaster-Teacher relationship
(D) Teacher-Parent relationship.
5. When two sticks with same measurement are laid parallel to each other
and then one of them is moved a little, Ananya thinks that moved stick is
now longer than the other. This indicates Ananya is in the following
cognitive development stage :
(A) Concrete operations stage (B) Pre-operational stage
(C) Sensori-motor stage (D) Formal operational stage.
6. Technically fantasy means
(A) tremendous imagination (B) day dreaming
(C) invention (D) creativity.
7. A teacher who understands constructivist ideology will not stress the
following aspect :
(A) Providing multiple representation of reality
(B) Providing natural complexity of situations
(C) Fostering reflective practice
(D) Focusing on knowledge reproduction.
D.El.Ed. – I 8002
Page 10
9 302-EK
8. Darshan exhibits tremendous intelligence in music and mathematics. One
of the important characteristics of this child is
(A) Creativity (B) Groupism
(C) Leadership (D) Collaborative ability.
9. The Amendment of the constitution that provided opportunity for disabled
children not to have segregated education in a separate school but to have
education in regular schools is
(A) 25th (1) (B) 24th (2)
(C) 86th (1) (D) 48th (2).
10. The aspect that was stressed to provide Right to Education for every child
under the Article 21(A) is
(A) Reducing school dropout rate
(B) Universalization of enrolment
(C) Providing free and compulsory education
(D) Management of educational institutions through government aids.
PART – II
Answer any five of the following questions, each answer not exceeding
half a page. 2 5 = 10
11. What measures would you take up to become a professional teacher ?
12. What is the role of peer group in the context of socialization ?
13. List out four suitable educational aims of NCF 2005 (National Curriculum
Framework-2005).
14. Why is childhood called a quarrelsome age ? Briefly explain.
D.El.Ed. – I 8002 [ Turn over
Page 11
302-EK 10
15. How can teachers assess classroom learning ?
16. How do you create learning environment in your classroom for a visually
disabled child ?
17. List out four objectives of Sarva Shiksha Abhiyana.
18. How is the development of personal identity, a dynamic process ?
PART – III
There is an alternate question for each of the following. Answer either
‘a’ or ‘b’ of them, each answer not exceeding one page. 5 8 = 40
19. (a) List out five characteristics of childhood and explain.
OR
(b) List out five characteristics of adolescence and explain.
20. (a) Why is learning considered fundamentally as a social process ?
OR
(b) Explain the role of community and mass media in socialization
process.
21. (a) How do you implement any five fundamental duties in your
classroom ?
OR
(b) How do you ensure the benefits of reservation policy for the students
of your classroom ?
22. (a) ‘‘Negative attitude is the biggest barrier to inclusive process.’’ Analyse
the statement.
OR
(b) ‘‘Diversity in a classroom should be considered as a resource rather
than a problem.’’ Analyse the statement.
D.El.Ed. – I 8002
Page 12
11 302-EK
23. (a) Briefly explain the five functions of play.
OR
(b) List out four characteristics of learning and briefly explain any one.
24. (a) Explain the role of social and cultural differences in socialization.
OR
(b) Explain five aspects encompassed under the scope of sociology of
education.
25. (a) List out five suitable educational implications of play in teaching-
learning process.
OR
(b) State educational implications of pre-operational stage and formal
operational stage of Piaget’s theory.
26. (a) Mention five measures that you would take up to make learning
interesting and appropriate for gifted children.
OR
(b) Mention five measures that you would take up to create opportunities
for children from diverse backgrounds.
D.El.Ed. – I 8002 [ Turn over
Page 13
302-EK 12
D.El.Ed. – I 8002
Page 15
ÊÜÞ¨ÜÄ EñܤÃÜWÜÙÜá
MODEL ANSWERS
ÓÜíPæàñÜ ÓÜíTæÂ : 302-EK
Code No. : 302-EK
w.GÇ….Cw. ±ÜÅ¥ÜÊÜá ÊÜÐÜì
D.El.Ed. FIRST YEAR
ÎûÜ|
EDUCATION
ÊÜáãÆ ±ÜÄPÜÆ³®æWÜÙÜ ±ÜÄaÜ¿á
INTRODUCTION TO BASIC CONCEPTS
PܮܰvÜ ÊÜáñÜᤠCíXÉÐ… ÊÜÞ«ÜÂÊÜá
Kannada & English Medium
©®ÝíPÜ : 05. 07. 2022 ] [ WÜÄÐÜu AíPÜWÜÙÜá : 60
Date : 05. 07. 2022 ] [ Max. Marks : 60
PܮܰvÜ ÊÜÞ«ÜÂÊÜá
»ÝWÜ I
ŸÖÜá&BÁáR¿á EñܤÃÜWÜÙÜá ±ÜÅ£Áãí¨Üá ÓÜÄ EñܤÃÜPæR Jí¨æãí¨Üá AíPܨÜíñæ
1 × 10 = 10
1. (B) ©ÊÜ ÓÜ̱ܰ
2. (A) II ÊÜÞñÜÅ
3. (C) ÍÝÇæ ¹vÜáÊÜ ÊÜáPÜRÙÜ ÓÜíTæÂ PÜwÊæá
4. (B) ÎûÜPÜ & ˨ݦì ÓÜíŸí«Ü
5. (A) ÊÜáãñÜì PÝ¿áìWÜÙÜ ÖÜíñÜ
6. (B) ÖÜWÜÆáWÜ®ÜÓÜá
7. (D) þÝ®Ü¨Ü ®ÜPÜÆá ÊÜÞvÜáÊÜâ¨ÜÃævæWæ WÜÊÜá®ÜÖÜÄÓÜáÊÜâ¨Üá
8. (A) ÓÜêg®ÝñܾPÜñæ
9. (C) 86 ®æà (1)
10. (C) EbñÜ ÖÝWÜã PÜvÝx¿á ±ÝÅ¥ÜËáPÜ ÎûÜ|ÊÜ®Üá° J¨ÜXÓÜáÊÜâ¨Üá
D.El.Ed. – I [ Turn over
Page 16
302-EK 2
»ÝWÜ II
D PæÙÜX®ÜÊÜâWÜÙÜÈÉ ¿ÞÊÜâ¨Ý¨ÜÃÜã I¨Üá ±ÜÅÍæ°WÜÚWæ EñܤÄÔ. ±ÜÅ£Áãí¨Üá EñܤÃÜÊÜâ A«Üì
±ÜâoPæR ËáàÃÜ©ÃÜÈ 2 × 5 = 10
11. ÊÜáPÜRÙÜÈÉ BÓÜQ¤ C¨Ü᪠AÊÜÃæãí©XÃÜáÊÜ Caæf. ÊÜáPÜRÙÜ®Üá° AÊÜÃÜ ÓÝÊÜÞiPÜ, ÓÝíÓÜ¢£PÜ
ÊÜáñÜᤠÃÝgQà¿á Êݲ¤ÁãÙÜWæ A¥ÜìÊÜÞwPæãÙÜáÛÊÜâ¨Üá. A¨ÜÃÜ AÊÜÍÜÂPÜñæWÜÙÜ ÖÝWÜã
ÓÜÊÜáÓæÂWÜÚWæ ÓÜãûÜ$¾ñæ ¸æÙæÔPæãÙÜáÛÊÜâ¨Üá, GÇÝÉ ÊÜáPÜRÙÜ®Üá° ÓÜÊÜÞ®ÜÊÝX PÝ|áÊÜâ¨Üá.
±ÜsÜÂPÜÅÊÜá ÖÝWÜã ±ÜsܱÜâÓܤPÜWÜÙÜ®Üá° ËÊÜáÍÝìñܾPÜÊÝX ±ÜÄÎàÈÔ, ÓܧÚà¿á
AÊÜÍÜÂPÜñæWÜÚWæ ±ÜsÜÂPÜÅÊÜáÊÜ®Üá° Öæãí©ÓÜáÊÜâ¨Üá.
ÊÜáPÜRÙÜ þÝ®ÜÊÜ®Üá° ÓÜÖÜg A¥Üì ÃÜaÜ®Ý ÓÝÊÜá¥ÜÂìÊÜ®Üá° ÖæbcÔ.
þÝ®ÜÊÜâ ±ÜsÜÂPÜÅÊÜá¨ÜÈÉ AÙÜÊÜwÓÜÆ³oár ÔÌàPÜÄÓÜáÊÜíñÜÖܨÜá ÊÜáñÜᤠ¯àvÜáÊÜíñÜÖÜá¨Üá.
PÜÈ¿ááÊÜÊÜÃÜ Pæàí©ÅñÜ aÜoáÊÜqPæ B«ÝÄñÜ A®Üá»ÜÊÜWÜÙÜá, Bo, Áãàg®æWÜÙÜá,
ÓÜíÊݨÜ.
ÍÝÇÝ ÍæçûÜ~PÜ PÜÈPæ, ˨ݦìWÜÙÜ ÓÝÊÜÞiPÜ ÖÝWÜã Êæç¿áQ¤PÜ Óܳí©ÓÜáÊÜâ¨Üá.
ÓÜãPܤÊÝ¨Ü ®ÝÆáR AíÍÜWÜÙÜá ½×4=2
12. I ®æà A¥ÜÊÝ II ®æà ñÜÃÜWÜ£¿áÈÉÃÜáÊÝWÜÇæà ÊÜáPÜRÙÜá ÓÝÊÜÞiPÜ WÜáí±ÜâWÜÙÜ®Üá°
ÊÜÞwPæãÙÜáÛÊÜÃÜá.
±ÝÆPÜÃÜá ÊÜáñÜᤠÍÝÇæ¿á Jñݤ¿á±ÜäÃÜPÜ ÊÜñÜì®æWÜÙÜ®Üá° ÓÜÊÜáÊÜ¿áÓÜRÃÜÃÜá
¯Üâ¬ÜÃ…ŸÆ®ÜWæãÚÓÜáÊÜÃÜá.
ÓÜÊÜáÊÜ¿áÓÜRÃÜÃÜá PÜÈPݦìWÜÙÜ ÊæáàÇæ ÍÝÇæ¿á JÙÜWÜã ÊÜáñÜᤠÍÝÇæ¿á ÖæãÃÜWÜã ÓÜÖÜ
±ÜÅ»ÝÊÜÊÜ®Üá° ¹àÃÜáñÝ¤Ãæ.
¿ÞÊÜâ¨æà ±ÝÆPÜÃÜã ÓÜÖÝ ñÜÊÜá¾ ÊÜáPÜRÙÜá Pæor ÓÜÊÜáÊÜ¿áÓÜRÃÜ ÓÜÊÜáãÖÜ¨Ü ±ÜÅ»ÝÊÜPæR
JÙÜWÝWÜáÊÜâ¨Ü®Üá® Ÿ¿áÓÜáÊÜâ©ÆÉ.
ÓÜãPܤÊÝ¨Ü ®ÝÆáR AíÍÜWÜÙÜá ½×4=2
13. ¯ÜÅhݯÜÅ»ÜáñÜÌPæR Ÿ¨Üœñæ¿á¬Üá®, ÓÜÊÜÞ¬Üñæ, ¬Ý¿á ÓÝÌñÜíñÜÅÂ, hÝñÝ£àñÜñæ, ÖÜPÜáRWÜÙܬÜá®
WèÃÜËÓÜáÊÜ ÊÜåèÆÂWÜÙÜ®Üá° ¸æÙæÓÜáÊÜâ¨Üá.
ÓÜÌñÜíñÜÅ BÇæãàaÜ®æ ÊÜáñÜᤠQÅÁá ÖÝWÜã hÝWÜÃÜãPÜñæÀáí¨Ü ±ÜÄÎàÈÓÜÆ³or
ÓÝÊÜá¥ÜÂìÊÜ®Üá° ±æäàÑÓÜáÊÜâ¨Üá.
CñÜÃÜÃÜ »ÝÊæWÜÚWæ ÓÜãûÜ$¾ñæÀáí¨Ü Óܳí©ÓÜáÊÜâ¨Ü®Üá° ±æäàÑÓÜáÊÜâ¨Üá.
ÖæãÓÜ Óܯ°ÊæàÍÜWÜÚWæ ®ÜÊÜáÂÊÜä, ÓÜêg®ÝñܾPÜÊÜä A®ÜáQÅÁá ñæãàÃÜáÊÜ A»ÝÂÓÜ
¸æÙæÓÜáÊÜâ¨Üá.
ÓÜãPܤÊÝ¨Ü ®ÝÆáR AíÍÜWÜÙÜá ½×4=2
D.El.Ed. – I
Page 17
3 302-EK
14. D ÊÜ¿áÔÕ¬Ü ÊÜáPÜRÙÜá ÖæaÝcX ñܬܮ JvÜÖÜáqr¨ÜÊÜÃÜá, ËÍæàÐÜÊÝX ËÃÜá¨Üœ ÈíWܨÜÊÜÃÜ hæãñæ
gWÜÙÜÊÝvÜáñÝ¤Ãæ, Pæ|PÜáÊÜâ¨Üá, AvÜx ÖæÓÜįí¨Ü PÜãWÜáÊÜâ¨Üá, ÖÜíXÓÜáÊÜâ¨Üá, ²àwÓÜáÊÜâ¨Üá,
PÜáÔ¤ ÊÜÞvÜáÊÜâ¨Üá, ÊÝWÝÌ¨Ü ÊÜÞvÜáÊÜâ¨Üá B¨ÜªÄí¨Ü ±ÝÆPÜÃÜá D ÖÜíñÜÊÜ®Üá° gWÜÙÜWÜí qñܮܨÜ
ÊÜ¿áÓÜáÕ Gí¨Üá »ÝËÓÜáÊÜÃÜá.
15. PÜÈPæ¿á ÊÜåèÇÝÂíPÜ®Ü ÊÜÞvÜáÊÜâ¨Üá Jí¨Üá ±ÝÅÊÜááSÂÊÝ¨Ü aÜoáÊÜqPæ.
PÜÈ£ÃÜáÊÜâ¨Ü®æ°ÆÉ ÊÜåèÇÝÂíPÜ®ÜPæR JÙܱÜwÓÜáÊÜâ¨æà PÜÈPÝ ®ÜíñÜÃÜ ÊÜåèÇÝÂíPÜ®Ü.
ÊÜåèÇÝÂíPÜ®ÜÊæà Jí¨Üá PÜÈPÝ aÜoáÊÜqPæ¿Þ¨ÜÃæ A¨Ü®æ°à PÜÈPÝ ÊÜåèÇÝÂíPÜ®Ü
G®Üá°ÊÜÃÜá.
PÜÈPæ¿á ÊÜåèÇÝÂíPÜ¬Ü¨Ü ŸWæY ÊÜÞñܬÝvÜáÊÝWÜ A¨Ü¬Üá® ÊÜåèÆÂíPÜ¬Ü¨Ü ÓݫܬæWÜÙÜá ÊÜáñÜá¤
ñÜíñÜÅWÜÙÜá Gí¨Üá »ÝËÔ¨æªàÊæ. ÓÜãPܤÊÝ¨Ü GÃÜvÜá AíÍÜWÜÙÜá 1×2=2
16. ¨ÜêÑr¨æãàÐÜËÃÜáÊÜ ÊÜáWÜáÊÜ®Üá° ÓÝÊÜޮܠÍÝÇæWÜÚWæ ÓæàÄÓÜáÊÜâ¨æãí¨æà AÆÉ B¨ÜÃæ
ÓÜáÆ»Ü Æ»ÜÂñæ¿á®Üá° SbñܱÜwÓÜáÊÜâ¨Üá.
ÓÜÖÝ¿áPÜ ÓݨܮÜWÜÙÜá ÊÜáñÜᤠE±ÜPÜÃÜ|WÜÙÜ®Üá° J¨ÜXÓÜáÊÜâ¨Üá.
¸æùÇ… PÜÈPæ ¯Ü¿Þì¿á ÓÜíÊÜÖÜ¬Ü ÊÜÂÊÜÓæ§ ÓÜÖܯÝtWÜÙÜ ¸æíŸÆÊܬÜá®
A®ÜáPÜãÈÓÜáÊÜâ¨Üá. ËÍÝÌÓܯà¿á ÓÜÆÖæ ¯àvÜáÊÜâ¨Üá.
ÓÜãPܤÊÝ¨Ü ®ÝÆáR AíÍÜWÜÙÜá ½×4=2
17. ÓÜÊÜì ÎûÜ| A¼¿Þ®Ü ¨Ü E¨æªàÍÜWÜÙÜ®Üá° ±ÜqrÊÜÞw
2003 ÃÜ Öæã£¤Wæ GÇÝÉ ÊÜáPÜRÙÜá ÍÝÇæ¿á JÙÜWæ CÃÜáÊÜíñæ ÊÜÞvÜÆá ÎûÜ|¨Ü
ÖæãOæWÝÄPæ Pæàí¨ÜÅWÜÙÜá, ±Ü¿Þì¿á ÍÝÇæWÜÙÜá ÖÝWÜã ÊÜáÃÜÚ ¸Ý ÍÝÇæWæ ιÃÜWÜÙÜá.
2007 ÃÜ Öæã£¤Wæ GÇÝÉ ÊÜáPÜRÙÜá I¨Üá ÊÜÐÜì PÝÇÝÊܘ¿á ¯ÝÅ¥ÜËáPÜ ÎûÜ|ÊܬÜá®
±Üvæ¿á¸æàPÜá.
2010 ÃÜ Öæã£¤Wæ GÇÝÉ ÊÜáPÜRÙÜá Gíoá ÊÜÐÜì PÝÇÝÊܘ¿á ¯ÝÅ¥ÜËáPÜ ÎûÜ|ÊܬÜá®
±Üvæ¿á¸æàPÜá.
ÓÝÊÜì£ÅPÜÊÝX 2010 ÃÜ »ÝWÜÊÝX GÇÝÉ ÊÜáPÜRÙÜá ÍÝÇæ¿áÈÉ EÚ¿ááÊÜíñæ
ÊÜÞvÜáÊÜâ¨Üá.
ÓÜãPܤÊÝ¨Ü ®ÝÆáR AíÍÜWÜÙÜá ½×4=2
18. ÊÜÂQ¤WÜñÜ A®Ü®ÜÂñæ¿á ËPÝÓÜÊÜâ ÓÜÖÝ WÜ£ÎàÆ ±ÜÅQÅÁá¿ÞX¨Üáª
ÊÜáWÜá訆 ËË«Ü aÜoáÊÜqPæWÜÙÜá ÊÜáñÜᤠ¨æç®Üí©®Ü ÓÜí¨Ü»ÜìWÜÙÜÈÉ ÊÜáWÜáÊÜâ ÊÜ á®æ¿á ,
ÓÜÊÜáá¨Ý¿á ÊÜáñÜᤠÍÝÇݯÜäÊÜì¨ÜÈÉ Öæãí©ÃÜáÊÜ ÓÜíŸí«ÜWÜÙܬÜá® ÖÜá¨ÜáXÓÜáÊÜâ¨æà
BX¨æ.
D.El.Ed. – I [ Turn over
Page 18
302-EK 4
ÊÜáWÜáÊÜâ ñܮܰ ±ÝÆPÜÃÜá, ÎûÜPÜÃÜá, ÓÜÊÜáÊÜ¿áÓÜRÃÜá CñÜÃÜÃæãí©Wæ A®æãÂà®ÜÂQÅÁáWÜÙÜ
ÊÜááTÝíñÜÃÜ ¯ËáìÓÜáÊÜâ¨Üá.
WÜ£ÎàÆ ±ÜÅQÅÁá¿áã ÖÜíbPæãÙÜáÛÊÜ aÜoáÊÜqPæWÜÙÜÈÉÃÜáÊÜ A®ÜáPÜÃÜOæ ÊÜáñÜá¤
WÜáÃÜá£ÓÜáÊÜâ¨æà BX¨æ.
AÍݹªPÜ ÓÜíÊÜÖÜ®Ü, ÓÜí»ÝÐÜOæ, ñܨܮÜíñÜÃÜ »ÝÐÝ, ˨Üá¨ݾ®Ü ÊÜÞ«ÜÂÊÜáWÜÙÜá
ÓÜí±Ü®Üã¾ÆÊÝX ÓݱæàûÜÊÝX ¯ËáìÓÜÆá ÓÜÖÝ¿áPÜÊÝX¨æ.
ÓÜãPܤÊÝ¨Ü ®ÝÆáR AíÍÜWÜÙÜá ½×4=2
»ÝWÜ III
D PæÙÜX®Ü ±ÜÅ£ ±ÜÅÍæ°WÜã (a) A¥ÜÊÝ (b) BÁáRWÜÙÜ®Üá° ¯àvÜÇÝX¨æ. AÊÜâWÜÙÜÈÉ Jí¨ÜPæR EñܤÄÔ.
±ÜÅ£Áãí¨Üá EñܤÃÜÊÜâ Jí¨Üá ±ÜâoPæR ËáàÃܨÜíñæ EñܤÄÔ 5 × 8 = 40
19. (a) ¸ÝÇÝÂÊÜÓæ§¿á I¨Üá WÜá|ÆûÜ|WÜÙÜ®Üá° ±ÜqrÊÜÞw
1. ¯ÆìûÜ$ÂñÜ®Ü AÊܘ : ÊÜáPÜRÙÜá ñܮܰ ÓÜáñܤÊÜááñܤȮÜÈÉ gÃÜáWÜáÊÜ A®æàPÜ ËÐÜ¿á
A¥ÜÊÝ ÓÜíWÜ£WÜÙÜ ŸWæY ¿ÞÊÜâ¨æà PÝ¿áì¨ÜÈÉ¿áã ÓÜÖÜgÊݸݪÄñܬÜÊܬÜá®
ÖÝWÜã ÆûÜ$ÂÊÜ®Üá° ÊÜ×ÓÜáÊÜâ©ÆÉ.
ÓÝÊÜÞ®ÜÂÊÝX, ÓÜí¨Ü»ÜìWÜÙÜ®Üá° ÖÜWÜáÃÜÊÝX ±ÜÄWÜ~Ô, ÊÜÂÊÜÖÜÄÓÜáÊÜâ¨æà
BX¨æ.
2. ±ÝÆPÜÄWæ ñÝÅÓܨݿáPÜ ÊÜ¿áÓÜáÕ ±ÝÆPÜÃÜá ÊÜáPÜRÙÜ®Üá° ÎÔ¤®ÜÈÉ ¸æÙæÓÜÆá
±ÜſᣰÓÜáñÝ¤Ãæ.
ÊÜáPÜRÚWæ ÎÓÜᤠCÐÜrËÆÉ D AÊܘ¿áÈÉ ÆìûÜ$ÂñܬÜÊÜâ ÖæaÝcXÃÜáÊÜâ¨ÜÄí¨Ü
±ÝÆPÜÄWæ BñÜíPÜ.
3. gWÜÙÜWÜíqñÜ®Ü ÊÜ¿áÓÜáÕ D ÊÜ¿áÔÕ®Ü ÊÜáPÜRÙÜá ÖæaÝcX ñܮܰ JvÜÖÜáqr¨ÜÊÜÃÜá.
±ÝÆPÜÃÜá D ÖÜíñÜÊÜ®Üá° gWÜÙÜWÜíqñÜ®Ü¨Ü ÊÜ¿áÓÜáÕ Gí¨Üá »ÝËÓÜáñÝ¤Ãæ.
4. ±ÝÅ¥ÜËáPÜ ÍÝÇÝ ÊÜ¿áÓÜáÕ
5. Óݫܬæ¿á ÓÜí©Wܪ AÊܘ
6. WÜáí±ÜâWÝÄPæ
7. Ÿ¨Üœñæ¿á ÊÜ¿áÓÜáÕ
8. ÓÜêg®ÜÎàÆñæ¿á ÊÜ¿áÓÜáÕ
9. Bo¨Ü ÊÜ¿áÓÜáÕ
CÊÜâWÜÙÜÈÉ ¿ÞÊÜâ¨Ý¨ÜÃÜã I¨Ü®Üá° ÓÜíü±Ü¤ÊÝX ËÊÜÄÔ 1×5=5
D.El.Ed. – I
Page 19
5 302-EK
(b) ñÝÃÜáOÝÂÊÜÓæ§¿á I¨Üá WÜá|ÆûÜ|WÜÙÜ®Üá° ±ÜqrÊÜÞw
Ÿ¨ÜÇÝÊÜOæ¿á AÊܘ
ÓÜÊÜáÓæÂ¿á AÊܘ
AÔ¤ñÜÌ¨Ü ÖÜávÜáPÝo¨Ü AÊܘ
¼à£¿á AÊܘ
B¨ÜÍÜìÊÝ¨Ü¨Ü AÊܘ
ÊÜ¿áÓÜRÃÜ ÖæãÔ¤Æá
CÊÜâWÜÙÜÈÉ ¿ÞÊÜâ¨Ý¨ÜÃÜã I¨Ü®Üá° ÓÜíü±Ü¤ÊÝX ËÊÜÄÔ 1×5=5
20. (a) ÊÜá®ÜáÐÜ®Üá ÊÜáãÆ»ÜãñÜÊÝX ÓÝÊÜÞiPÜ iàË¿ÞX¨Ü᪠AÊÜ®Üá PÜÈ£ÃÜáÊÜâ¨æÇÝÉ
ÓÝÊÜÞiPÜ ÓÜí¨Ü»ÜìWÜÚí¨ÜÇæà
ÓÜÊÜÞgÍÝÓÜŒ ÊÜáñÜᤠÎûÜ|¨Ü ¬ÜvÜáË¬Ü ÓÜíŸí«ÜÊÜâ ÓÜ¨Ý aÜaæì¿á ËÐÜ¿áÊÝX¨æ.
ÓÜÊÜÞg¨Ü ÓÜÊÜáñæãàÆ®ÜÊÜ®Üá° Eñæ¤àiÓÜáÊÜâ¨Üá ±ÜÅaÜÈñܨÜÈÉÃÜáÊÜ ÓÜÊÜÞ®Üñæ /
AÓÜÊÜÞñæ¿á®Üá° ¿á¥ÝÔ§£¿áÈÉ PݱÝvÜáÊÜâ¨Üá.
ÓÜÖÜ ÎûÜ|ÊÜâ Jí¨Üá ÓÝÊÜÞiPÜ ±ÜÅ¿áñܰ ÊÜáñÜᤠ¯¨æàìÍÜ®ÜÊÜ®Üá° ÓÜÖÝ ¯àvÜáñܤ¨æ.
PÜÈPæ¿á ¶ÜÆWÜÙÜÈÉ ÊÜáÖÜñܤÃÜ ±ÝñÜÅÊÜ®Üá° Öæãí©¨æ ÖÝWÝX ¯ÊÜáWæ ÊÜáñÜᤠ®æàÃÜ
ÓÜíŸí«Ü Öæãí©ÃÜáÊÜ ÍæçûÜ~PÜ ÓÜíÓæ§WÜÚWæ BÓÜQ¤¨Ý¿áPÜ ËÐÜ¿áÊÝX¨æ.
WÜÅí¥ÝÆ¿á¨ÜÈÉ PÜáÚñÜá PݨÜíŸÄ¿á¬Üá® K¨ÜᣤÃÜáÊÝWÜ, ¬ÝÊÜâ ¯ÜâÓܤPܨÜÈÉÃÜáÊÜ
±ÝñÜÅWÜÙÜá, ÓÝÊÜÞiPÜ ÊÜáñÜᤠÓÝíÓÜ¢£PÜ ÓÜí¨Ü»ÜìWÜÙæãí©Wæ A®æãÂà®ÜÂQÅÁá
ÊÜÞvÜáñæ¤àÊæ.
ñÜÊÜá¾ þݬÜÊܬÜá® ñÝÊæà ÓÜÌ¿áí ËáìÔPæãÙÜáÛñÝ¤Ãæ GíŸá¨Ü¬Üá® «ÜêvܯÜwÔÊæ.
1×5=5
(b) ÓÝÊÜÞiàPÜÃÜ| ±ÜÅQÅÁá¿áÈÉ ÓÜÊÜáá¨Ý¿á ÖÝWÜã ÓÜÊÜáãÖÜ ÊÜÞ«ÜÂÊÜáWÜÙÜ ±ÝñÜÅ
ÓÝÊÜÞiàPÜÃÜ|ÊÜâ ¯ÝÅ¥ÜËáPÜ PÜáoáퟩí¨Ü ¯ÜÅ»ÝËñÜÊÝX¨Üáª. A¨ÜÃÜ ÊÜáãÆPÜ
ÊÜáPÜRÙÜá Êæã¨ÜÆá ÓÜÊÜáá¨Ý¿á¨Ü B¨ÜÍÜìWÜÙÜ®Üá° PÜÈ¿ááñÝ¤Ãæ.
ÓÜÊÜáá¨Ý¿áÊÜâ PÜáoáíŸWÜÙÜ ÓÜÊÜáãÖÜWÜÙÝX¨Üáª, ©ìÐÜrÊÝ¨Ü ÓÝÊÜÞ¬ÜÂ
ÓÜí¯ÜŨݿá, BaÜÃÜOæWÜÙÜá, ÊÝwPæWÜÙÜá, g¬Ü¯Ü¨Ü ¯Ü¨Üœ£WÜÙÜá, B¨ÜÍÜìWÜÙÜá ÊÜáñÜá¤
ÓÜíÓÜ¢£¿á®Üá° ÖÜíbPæãÙÜáÛñÜ¤Êæ.
D.El.Ed. – I [ Turn over
Page 20
302-EK 6
ÊÜáPÜRÙÜá ÓÜÊÜáá¨Ý¿Þ«ÝÄñÜ PÝ¿áìPÜÅÊÜáWÜÙÜÈÉ »ÝWÜÊÜ×ÓÜáÊÜâ¨ÜÄí¨Ü ÓÜÌ¿áí
¯¿áíñÜÅ|, ÓÝÊÜÞiPÜ PèÍÜÆÂWÜÙÜá ÊÜáñÜᤠÓÜÊÜÞg¨Ü ÊÜåèÆÂWÜÙÜ®Üá° PÜÈ¿ááñÝ¤Ãæ.
ÊÜáñæã¤í¨Üá ±ÜÅ»ÝÊÜ ¹àÃÜáÊÜ ZoPÝíÍÜÊæí¨ÜÃæà ÓÜÊÜáãÖÜ ÊÜÞ«ÜÂÊÜá, ÓÜÊÜáãÖÜ
ÊÜÞ«ÜÂÊÜáÊÜâ ÍÜQ¤ÍÝÈ ÊÜáñÜᤠŸÖÜá aÜbìñÜÊÝ¨Ü ÓÝÊÜÞiàPÜÃÜ|¨Ü ÓÜíÓæ§¿ÞX¨æ .
©¬Ü¯Ü£ÅPæWÜÙÜá, ÊÝÃܯܣÅPæWÜÙÜá, ÃæàwÁãà, hÝÆñÝ|, ËwÁãà WæàÊÜå…Õ ÊÜáñÜá¤
AÊÜâWÜÙÜÈÉ AñÜÂíñÜ ±ÜūݮܿááñÜÊݨÜ, ¨ÜãÃܨÜÍÜì®ÜÊÜâ ÓæàĨæ.
ÓÜÊÜáãÖÜ ÊÜÞ«ÜÂÊÜáWÜÙÜá g®ÜÃÜÈÉ B¨ÜÍÜìÊÝ¨Ü ÊÜáñÜᤠ®Üí¹PæWÜÙÜ®Üá° WÜqrWæãÚÓÜÆá
ÓÜÖÝ¿áPÜÊÝX¨æ ÊÜáñÜᤠAÊÜâWÜÙܬÜá® ŸÈÐÜu ÊÜáñÜᤠBÙÜÊÝX ¸æàÃÜãÄÃÜáÊÜíñæ
ÊÜÞw iàËñÝÊܘ¿áÊÜÃæWæ AÊÜÃÜÈÉÁáà EÚ¿ááÊÜíñæ ÊÜÞvÜáñÜ¤Êæ.
D ÓÜíÓæ§WÜÙÜ ¯ÜÅ»ÝÊÜÊÜâ AÊÜâWÜÙÜÈÉÃÜáÊÜ WÜáOÝñܾPÜñæ¿á ÊæáàÇæ ŸÖÜÙÜÐÜár
AÊÜÆí¹ñÜÊÝX¨Ü᪠A¨ÜÃÜ ±ÜÅ»ÝÊÜÊÜâ ®ÜÊÜá¾ iàÊÜ®Ü ÊÜáñÜᤠPÜÅÊæáà|ÊÝX
ÓÜÊÜÞg¨Ü ÊæáàÇæ ¹àÃÜáñܤ¨æ.
¿ÞÊÜâ¨Ý¨ÜÃÜã I¨Üá AíÍÜWÜÙÜá 1×5=5
21. (a) ÊÜáãÆ»ÜãñÜ PÜñÜìÊÜÂWÜÙÜ®Üá° ñÜÃÜWÜ£¿áÈÉ A®ÜáÐÝu®ÜWæãÚÓÜáËPæ
51(A) A®Üáaæfà¨Ü »ÝÃÜñÜ¨Ü ¯ÜÅ£Á㟺 ¯ÜÅhæ¿áá ¯ÝÈÓÜÇæà¸æàPݨÜ
PÜñÜìÊÜÂWÜÙæí¨ÜÃæ,
ÓÜí˫ݮÜÊÜ®Üá° A®ÜáÊÜ£ìÓÜáÊÜâ¨Üá ÖÝWÜã A¨ÜÃÜ B¨ÜÍÜìWÜÙÜ®Üá° ÊÜáñÜá¤
ÓÜíÓæ§WÜÙÜ®Üá° ÃÝÐÜó«ÜÌgÊÜ®Üá° ÊÜáñÜᤠÃÝÐÜóXàñæ¿á®Üá° WèÃÜËÓÜáÊÜâ¨Üá.
®ÜÊÜá¾ ÃÝÑóà¿á ÓÝÌñÜíñÜÅ ÓÜíWÝÅÊÜáPæR ÓÜã#£ì¨Ý¿áPÜÊÝX¨Üª E¨Ýñܤ
B¨ÜÍÜìWÜÙÜ®Üá° ÖÜêñÜã³ÊÜìPÜÊÝX ±æäàÑÓÜáÊÜâ¨Üá ÖÝWÜã A®ÜáÓÜÄÓÜáÊÜâ¨Üá.
»ÝÃÜñÜ¨Ü ÓÝÊÜì»èÊÜáñÜÌ, IPÜÂñæ ÖÝWÜã ASívÜñæWÜÙÜ®Üá° ÓÜÊÜá¦ìÓÜáÊÜâ¨Üá ÊÜáñÜá¤
ÓÜíÃÜüÓÜáÊÜâ¨Üá.
ÃÝÐÜóÊܬÜá® ÓÜíÃÜüÓÜáÊÜâ¨Üá ÖÝWÜã ¨æàÍܨÜPÜÃæ Ÿí¨ÝWÜ ÃÝÑóà¿á ÓæàÊæ¿á¬Üá®
ÓÜÊÜá²ìÓÜáÊÜâ¨Üá.
«ÝËáìPÜ, »ÝÑPÜ ÊÜáñÜᤠ±ÝÅí£à¿á A¥ÜÊÝ ÊÜWÜì / ±ÜíWÜvÜWÜÙÜ ÊæçË«ÜÂñæ¿á®Üá°
Ÿ©Xoár »ÝÃÜñÜ¨Ü GÇÝÉ ±ÜÅhæWÜÙÜÆãÉ Óæãà¨ÜÃÜ »ÝÊÜ ÖÝWÜã ÓÝÊÜáÃÜÓÜÂÊÜ®Üá°
Eñæ¤àiÓÜáÊÜâ¨Üá ÔŒà¿áÃÜ WèÃÜÊÜPæR aÜá£ñÜÃÜáÊÜ BaÜÃÜOæWÜÙܬÜá® ÊÜiìÓÜáÊÜâ¨Üá.
®ÜÊÜá¾ ÓÜíQà|ì ÓÜíÓÜ¢£¿á ÎÅàÊÜáíñÜ ±Üí±ÜÃæWæ ÊÜá®Ü°Oæ PæãvÜáÊÜâ¨Üá ÖÝWÜã
ÓÜíÃÜüÓÜáÊÜâ¨Üá.
D.El.Ed. – I
Page 21
7 302-EK
AÃÜ|ÂWÜÙÜá, ÓÜÃæãàÊÜÃÜWÜÙÜá, ®Ü©WÜÙÜá ÊÜáñÜᤠÊÜ®ÜÂiàËWÜÙÜ®Üá° JÙÜWæãívÜíñæ ®ÜÊÜá¾
¬æçÓÜXìPÜ ¯ÜÄÓÜÃÜÊܬÜá® ÃÜüÓÜáÊÜâ¨Üá. A¼ÊÜ꩜WæãÚÓÜáÊÜâ¨Üá ÖÝWÜã
iàÊÜgíñÜáWÜÙÜ ŸWæY ÓÜÖݬÜá»Üã£ Öæãí©ÃÜáÊÜâ¨Üá.
ÊæçþݯPÜ ÊÜá®æãà«ÜÊÜáì, ÊÜÞ®ÜËà¿áñæ, ÊæçaÝÄPÜ iþÝÓæ ÖÝWÜã
ÓÜá«ÝÃÜOæWÜÙܬÜá® ÊܘìÓÜáÊÜâ¨Üá.
ÓÝÊÜìg¯PÜ BÔ¤&±ÝÔ¤WÜÙÜ®Üá° ÓÜíÃÜüÓÜáÊÜâ¨Üá ÊÜáñÜᤠ×íÓæ¿á®Üá°
±ÜÄñæÂiÓÜáÊÜâ¨Üá.
ÃÝÐÜóÊÜâ ñܮܰ ÍæÅàÐÜuñæ ÊÜáñÜᤠÓݫܮæWÜÙÜ®Üá° WÜÄÊæá¿á®Üá° ¯ÃÜíñÜÃÜÊÝX
ÖæbcÔPæãÙÜÛÆá GÇÝÉ ûæàñÜÅWÜÙÜÈÉ®Ü Êæç¿áQ¤PÜ ÖÝWÜã ÓÝÊÜáã×PÜ
PÝ¿áìaÜÃÜOæWÜÙÜÈÉ EñÜ¢ÐÜrñæ ÓݘÓÜáÊÜ ¯ÜÅ¿áñܰ ÊÜÞvÜáÊÜâ¨Üá.
ñÜí¨æ&ñÝÀáWÜÙÜá A¥ÜÊÝ ÓÜí¨Ü»Ýì®ÜáÓÝÃÜ ±ÝÆPÜÃÜá 6 Äí¨Ü 14
ÊÜÁãàÊÜÞ®Ü¨Ü GÇÝÉ ÊÜáPÜRÚWÜã ÎûÜ|ÊÜ®Üá° ±Üvæ¿áÆá AÊÜPÝÍÜWÜÙÜ®Üá°
J¨ÜXÓÜáÊÜâ¨Üá.
¿ÞÊÜâ¨Ý¨ÜÃÜã I¨Üá AíÍÜWÜÙÜá 1×5=5
(b) ËáàÓÜÇÝ£ ¯à£¿á ±ÜÅÁãàg®ÜWÜÙÜ®Üá° ñÜÃÜWÜ£¿á ˨ݦìWÜÚWæ ñÜÆá²ÓÜáËPæ
Öæbc¨Ü ÍæçûÜ~PÜ AÊÜPÝÍÜWÜÙÜá
ÃÝgQà¿á ÖÝWÜã A˜PÝÃÜ Óݧ¬Ü¨ÜÈÉ Öæbc¬Ü ¯ÝÅ£«ÜÂ
ËáàÓÜÇÝ£ ÊÜWÜì / ÓÜÊÜáá¨Ý¿áWÜÙÜ aÜÆ®ÜÎàÆñæ¿áÈÉ ÓÜá«ÝÃÜOæ
ÓÝÊÜÞiPÜ ÓÜí±Ü®Üã¾Æ¨Ü ÓÜÊÜáËñÜÃÜOæWæ Öæbc®Ü AÊÜPÝÍÜ
ÓèÆ»Ü ÊÜíbñÜÃÜã ÖÝWÜã Aíb®ÜÈÉÃÜáÊÜÊÜÄWæ ÓÝÊÜÞiPÜ ®Ý¿á
J¨ÜXÓÜáÊÜâ¨Üá.
CÊÜâWÜÙÜ ÓÜíü±Ü¤ ËÊÜÃÜOæÁãí©Wæ ËÊÜÄÔ 1×5=5
22. (a) JÙÜWæãÙÜáÛÊÜ ±ÜÅQÅÁáWæ MáOÝñܾPÜ ÊÜá®æãà»ÝÊÜ Jí¨Üá ¨æãvÜx AvæñÜvæ D ÖæàÚPæ¿á
ËÍæÉàÐÜOæ
JÙÜWæãÙÜáÛËPæ CÃÜáÊÜ ¨æãvÜx AvæñÜvæ Gí¨ÜÃæ ÓÝÊÜÞ®ÜÂÊÝX MáOÝñܾPÜ
ÊÜá¬æãà»ÝÊܬæ¿ÞX¨Ü᪠C¨Üá ¯ÝÅ¥ÜËáPÜ þÝ¬Ü¨Ü PæãÃÜñæÀáí¨Ü ŸÃÜáñܤ¨æ.
¨ÜÈñÜ / ŸávÜPÜoár g¬ÝíWÜ¨Ü ÊÜáPÜRÙÜ ÍæçûÜ~PÜ ÓÝÊÜá¥ÜÂì¨ÜÈÉ PæãÃÜñæÀá¨æ GíŸ
ÊÜá®æãà»ÝÊÜ®æ ÊݱÜPÜÊÝX¨æ.
D.El.Ed. – I [ Turn over
Page 22
302-EK 8
ÎûÜPÜÃÜá B¦ìPÜÊÝX ×í¨ÜáÚ¨Ü ×¬æ®ÇæÀáí¨Ü Ÿí¨Ü ÊÜáPÜRÙæãvܬæ PæÆÓÜ ÊÜÞvÜáÊÜ
ÓÜí¨Ü»Üì¨ÜÈÉ B ÊÜáPÜRÙÜá PÜÈPæ¿áÈÉ ×í¨ÜáÚ¨ÝWÜ AÊÜÃÜ ±æäàÐÜPÜÃÜ®Üá° ÖæãOæ
ÊÜÞvÜáñÝ¤Ãæ.
¨æç×PÜ Îûæ¿á ËÃÜá¨Üœ PݬÜã¨ÜªÃÜã, A¨Üá A£ÃæàPÜPæR ÖæãàX¨æ.
A®æàPÜ ÎûÜPÜÃÜáWÜÙÜ ®Üí¹Pæ H®æí¨ÜÃæ ®Üã®Üñæ¿ááÙÜÛ ÊÜáPÜRÙÜá ÊÜááSÂÊÝׯ
ñÜÃÜWÜ£WÜÙÜÈÉ ÓÝÊÜޮܠ±ÜsÜÂPÜÅÊÜáÊÜ®Üá° ¯»ÝÀáÓÜÆá ÓÝ«ÜÂËÆÉ.
˼®Ü°ÊÝ¨Ü ÓÝÊÜá¥ÜÂìÊÜâÙÜÛÊÜÃæí¨Üá ®æãàvÜáÊÜ AWÜñÜÂ˨æ ÊÜáñÜᤠÓÜÊÜÞg¨ÜÈÉ
AÊÜÃÜ JÙÜWæãÙÜáÛËPæ¿á®Üá° SbñܱÜwÓܸæàPÜá.
¿ÞÊÜâ¨Ý¨ÜÃÜã I¨Üá ËÍæÉàÐÜOæWÜÙÜá 1×5=5
(b) Jí¨Üá ñÜÃÜWÜ£¿áÈÉ ÊæçË«ÜÂñæ ÓÜÊÜáÓæÂ Gí¨Üá ±ÜÄWÜ~ÓÜáÊÜ Ÿ¨ÜÈWæ ÓÜí±Ü®Üã¾ÆÊæí¨Üá
ŸÙÜPæ¿ÞWܸæàPÜá. D ÖæàÚPæ¿á ËÍæÉàÐÜOæ
±ÜÅ£ ÊÜáWÜá ÊÜáñÜᤠÊÜáPÜRÙÜ ÊÜá®æWÜÙÜá, ÓÜÊÜáá¨Ý¿áWÜÙÜ »ÝÐæWÜÙÜá ÊÜáñÜá¤
ÓÜíÓÜ¢£WÜÙæÆÉÊÜä ËÊÜáÎìÓÜÆá ÊÜáñÜᤠËaÝÃÜ ÊÜÞvÜÆá ÓÜí±Ü®Üã¾ÆWÜÙÝXÊæ.
±ÜÅ£ ÊÜáWÜáÊÜ®Üá° WèÃÜËÓÜáÊÜâ¨Üá, ÓÜÊÜáñÝ ÓÜÊÜÞg¨Ü Jí¨Üá »ÝWÜÊÝX
ÊæçË«æÂ¿á®Üá° ÔÌàPÜÄÓÜáÊÜ ñÜÃÜWÜ£ ÓÜíÓÜ¢£ ËPÝÓÜWæãÙÜÛÆá BÔ¤ÊÝÃÜ ¯àvÜáñܤ¨æ.
AÊÜÃÜ ÓÜÌíñÜ A®Üá»ÜÊÜWÜÙÜ ÖÜíbPæ ÊÜáñÜᤠ±ÜÅÍæ° PæàÙÜÆá Eñæ¤àiÓÜáÊÜâ¨Üá.
ÍÝÇæWÜÙÜá HPܱÜÅPÝÃÜÊÝX A®Ü±æàûÜ~à¿á Gí¨Üá ±ÜÄWÜ~Ô C¨Ü®Üá° ®ÝbPæ
ËÐÜ¿áÊæí¨Üá ÊÜáPÜRÙÜá »ÝËÓÜáÊÜíñæ ÊÜÞvÜáñÜ¤Êæ.
±ÜÅÍæ°WÜÙÜ®Üá° GñÜá¤ÊÜâ¨Üá ÓÜíÊÜÖÜ®Ü ®ÜvæÓÜÆá ±ÜÅÍæ°WÜÙÜá ÊÜáÖÜñÜÌ ±Üvæ©Êæ. GÇÝÉ
ÊÜáPÜRÙÜã ±ÜÅÍæ°WÜÙÜ®Üá° PæàÙÜáÊÜíñæ ±æäÅàñÝÕ×ÓÜáÊÜâ¨Üá.
ËÊÜÃÜOæ¿á®Üá° AÊÜÃÜ ÓÜÌíñÜ BÁáR ÍæçÈ¿áÈÉ ËÊÜÄÓÜÆá J¨ÜXÓÜáÊÜâ¨Üá.
¿ÞÊÜâ¨Ý¨ÜÃÜã I¨Üá AíÍÜWÜÙÜ ËÊÜÃÜOæ 1×5=5
23. (a) Bo¨Ü PÝ¿áìWÜÙÜ ÓÜíü±Ü¤ ËÊÜÃÜOæ
BoÊÜâ ÊÜÂQ¤ñÜÌ¨Ü Ë¼®Ü° ±ÜÅPÝÃÜWÜÙÜ ¨æç×PÜ ËPÝÓÜ, ÓÝÊÜÞiPÜ ËPÝÓÜ, »ÝÊÜ®ÝñܾPÜ
ËPÝÓÜ, ÊÜÞ®ÜÔPÜ ËPÝÓÜ, ®æç£PÜ B¨ÜÍÜì ËPÝÓÜ JÙÜWæãíw¨æ.
¨æç×PÜ ËPÝÓÜ
»ÝÊÜ®ÝñܾPÜ ËPÝÓÜ
D.El.Ed. – I
Page 23
9 302-EK
ÊÜÞ®ÜÔPÜ ËPÝÓÜ
ÓÝÊÜÞiPÜ ËPÝÓÜ
®æç£PÜñæ ËPÝÓÜ
CÊÜâWÜÙÜ ÓÜíü±Ü¤ ËÊÜÃÜOæ 1×5=5
(b) PÜÈPæ¿á ®ÝÆáR WÜá|ÆûÜ|WÜÙÜ®Üá° ±ÜqrÊÜÞw PÜÈPæ¿á ±ÜÄPÜÆ³®æ¿á®Üá°
ÓܱÐÜr¯ÜwÓÜŸÖÜá¨Ý¨Ü AíÍÜWÜÙܬÜá® PæÙÜX¬ÜÊÜâWÜÙܬÜá® JÙÜWæãíw¨æ.
PÜÈPæ¿áá E¨æªàÍܱÜäÃÜPÜ
PÜÈPæ¿áá A®Üá»ÜÊÜWÜÙÜ ¶ÜÆ
PÜÈPæ¿áá ŸÖÜáÊÜááU
PÜÈPæ¿áá Jí¨Üá ÓÜQÅ¿áÊÝ¨Ü ±ÜÅQÅÁá
PÜÈPæ¿áá A®Üá»ÜÊÜWÜÙÜ ¶ÜÆ
GÇÝÉ PÜÈPæ¿áá A®Üá»ÜÊÜWÜÙæãí©Wæ gÃÜáWÜáñÜ¤Êæ.
D A®Üá»ÜÊÜWÜÙÜá ®æçg ÖÝWÜã PÜêñÜPÜÊÝX¨Üáª
ÊæçË«ÜÂ ÍæÅà~¿á ÎÅàÊÜáí£Pæ¿á®Üá° ÊÜáñÜᤠBÙÜÊÜ®Üá° Öæãí©ÃÜáÊÜ ËË«Ü
ÃÜã±ÜWÜÙÜÈÉ PÜÈPæ EípÝWÜáñܤ¨æ.
BÙÜÊÝ¨Ü PÜÈPæ¿áá, ÊÜáãñÜìñæ ÊÜáñÜᤠ±ÜÅñÜÂûÜ A®Üá»ÜÊÜWÜÚWæ ÊÜÞñÜÅ
ÓÝ«ÜÂÊÝWÜáñܤ¨æ.
AíÍÜWÜÚWæ 2
Jí¨Ü®Üá° ËÊÜÄÓÜáÊÜâ¨ÜPæR 3
24. (a) ®ÝÊæÆÉÃÜã Jí¨ÜÆÉ Jí¨Üá ÓÝÊÜÞiPÜ ÊÜáñÜᤠÓÝíÓÜ¢£PÜ WÜáí²Wæ
ÓæàĨÜÊÜÃÝX¨æªàÊæ.
ÓÝÊÜÞiPÜ ÊÜáñÜᤠÓÝíÓÜ¢£PÜ AíÍÜWÜÙÜ ±ÜÅ»ÝÊÜWÜÙÜ PÝÃÜ|©í¨ÝX ®ÝÊæÆÉÃÜã
Jí¨æà ÄࣿáÈÉ ÓÝÊÜÞiàPÜÃÜ|WæãÙÜáÛÊÜâ©ÆÉ.
hæçËPÜ iàË¿á ZoPÝíÍÜWÜÙÜ hæãñæ&hæãñæWæ ÓÝÊÜÞiPÜ&ÓÝíÓÜ¢£PÜ ZoPÝíÍÜWÜÙÜ
±ÜÅ»ÝÊÜWÜÙÜÆãÉ ¼®Ü°.
ÓÝÊÜÞiàPÜÃÜ|ÊÜâ ®ÜÊÜá¾ ËaÝÃÜWÜÙÜá, A®Üá»Üã£WÜÙÜá ÊÜáñÜᤠQÅÁáWÜÚWæ BPÝÃÜ
¯àw, ÓÜÖÝ¿á ¯àw. ÊÜñÜì®æWÜÙÜ ®ÜÊÜáã®æ¿á®Üá° ÓÜÖÝ J¨ÜXÓÜáñܤ¨æ.
D.El.Ed. – I [ Turn over
Page 24
302-EK 10
ÓÝÊÜÞiàPÜÃÜ|ÊÜâ ÓÝíÓÜ¢£PÜ ÊÜåèÆÂWÜÙÜá ÊÜáñÜᤠÊÜޮܨÜívÜWÜÙÜ ÊÜÞWÜì¨ÜÎìñÜ
ÓÜãaÜ®æWÜÙÜ ¸æãà«Ü®æ¿á®Üá° ÓÜÖÝ J¨ÜXÓÜáñܤ¨æ.
ÊÜáPÜRÙÜá ñÜÊÜá¾ Óæ°à×ñÜÃÜ ÓÝÊÜÞiPÜ&ÓÝíÓÜ¢£PÜ ×®Ü°ÇæWÜÚí¨Ü PÜÈ¿ááÊÜâ¨ÜÃÜ
ÊÜáãÆPÜ D ÓÜÊÜáÓæÂ¿á¬Üá® ŸÖÜÙÜÐÜár ÊÜáqrWæ ¯ÜÄÖÜÄÓÜŸÖÜá¨ÝX¨æ.
¯©ìÐÜrÊÝ¨Ü ÓÜÊÜáãÖÜ¨Ü g®ÜÃÜá ñÜÊæã¾ÙÜWæ ÖÜíbPæãÙÜáÛÊÜ ®Üí¹PæWÜÙÜá,
ÊÜåèÆÂWÜÙÜá, ÊÜñÜì®æ ÊÜáñÜᤠ»è£PÜ ÊÜÓÜá¤WÜÙÜ®æ°à ÓÜíÓÜ¢£Ááí¨Üá
ÊÝÂTÝÂÓÜŸÖÜá¨Üá.
®ÜÊÜá¾ ÓÜíÓÜ¢£¿áá ¬ÝÊÜâ «ÜÄÓÜáÊÜ ÊÜÓÜŒWÜÙÜá BÖÝÃÜ ÊÜáñÜᤠËÃÝÊÜáPÝÆÊܬÜá® ÖæàWæ
ÊÜÂÀáÓÜáñæ¤àÊæ GíŸá¨ÜÃÜ ¯ÜÅ£¶ÜÆ®ÜWæãÙÜáÛñܤ¨æ.
PæÆÊÜâ ÓÜíÓÜ¢£WÜÙÜá Óܳ«ÝìñܾPÜñæ¿á®Üá° ÊÜåèÈÂàPÜÄÔ¨ÜÃæ ÊÜáñæ¤ PæÆÊÜâ ÓÜÖÜPÝÃÜÊÜ®Üá°
Eñæ¤àiÓÜáñÜ¤Êæ.
ÓÜíÓÜ¢£¿áá Jí¨Üá WÜáí²®Ü ñÜñÜÌWÜÙÜá ÊÜáñÜᤠÓÜí±ÜŨݿáWÜÙÜ®Üá° Öæãí©¨Ü᪠A¨Üá
ñÜÇæñÜÇÝíñÜÃÜWÜÚWæ ÊÜWÝìÀáÓÜÆ³vÜáñܤ¨æ.
¿ÞÊÜâ¨Ý¨ÜÃÜã I¨Üá AíÍÜWÜÙÜ ËÊÜÃÜOæ 1×5=5
(b) ÍæçûÜ~PÜ ÓÜÊÜÞgÍÝÓÜŒ¨Ü Êݲ¤¿áá JÙÜWæãíwÃÜáÊÜ AíÍÜWÜÙÜá
ÓÜÊÜÞg, ÓÜíÓÜ¢£, ÓÜÊÜáá¨Ý¿á, ÊÜWÜì, ±ÜÄÓÜÃÜ, ÓÝÊÜÞiàPÜÃÜ|, AíñÜÄàPÜÃÜ|,
ÓܧÙÝÊÜPÝÍÜ J¨ÜXÓÜáËPæ.
ÓÝÊÜÞiPÜ ÊÜÂÊÜÓæ§ ÊÜáñÜᤠÓÜÊÜÞg bPÜR ZoPÜÊÝ¨Ü ÍÝÇæ¿áÈÉÃÜáÊÜ ËË«Ü
¯ÝñÜÅWÜÙÜá ¯ÝŘPÝÃÜ, BÁáR, PÜÈPæ¿á ÓÜíZo¬æ, ÊÜááSÂÊÝ×Wæ ñÜÃÜáÊÜâ¨Üá.
ÍæçûÜ~PÜ Óܯ°ÊæàÍÜWÜÙÜ®Üá° ËË«Ü »èWæãàÚPÜ ÊÜáñÜᤠg®ÝíXà¿á ÓÜí¨Ü»ÜìWÜ ÙÜ®Üá°
ËÍæÉàÑÓÜáÊÜâ¨Üá.
ËË«Ü ÓÝÊÜÞiPÜ ÓÜíÓæ§WÜÙÝ¨Ü PÜáoáíŸ, ÍÝÇæ CñÜÃæ ˨ݦìWÜÙÜ ÊæáàÇæ
±ÜÅ»ÝÊܹàÃÜáÊÜâ¨Ü®Üá° £Ú¿ááÊÜâ¨Üá.
˨ݦìWÜÚWæ ÎûÜ|¨Ü Ë«Ü¨Ü ÊæáàÇæ A¥ÜìÍÝÓÜŒ¨Ü ¯ÜÅ»ÝÊÜÊܬÜá® £Ú¿ááÊÜâ¨Üá
˨ݦìWÜÙÜ ÊÜÂQ¤ñÜÌ ËPÜÓܮܨÜÈÉ ÍÝÇæ¿á ÃÜaÜ®æ, ÓÜÊÜáÊÜ¿áÓÜRÃÜ ÓÜÊÜáãÖÜ
A«Ü¿á®Ü ÊÜÞvÜáÊÜâ¨Üá.
ÓÝÊÜÞiPÜ ÊÜWÜì, ÓÜíÓÜ¢£, »ÝÐæ, ±ÝÆPÜÃÜ Ë¨ÝÂÖÜìñæ Óݫܮæ¿á ®ÜvÜáË®Ü
ÓÜíŸí«ÜÊÜ®Üá° A«Ü¿á®Ü ÊÜÞvÜáÊÜâ¨Üá.
D.El.Ed. – I
Page 25
11 302-EK
25. (a) ¸æãà«Ü®Ý PÜÈPÝ ±ÜÅQÅÁá¿áÈÉ Bo¨Ü ÓÜãPܤ I¨Üá ÍæçûÜ~PÜ ¯×ñÝ¥ÜìWÜÙÜá
ÊÜáPÜRÙÜ AWÜñÜÂñæ ÊÜáñÜᤠÓÝÊÜá¥ÜÂìWÜÙÜ®Üá° £Ú¿ááÊÜâ¨Üá.
ÍÝÇæ¿áÈÉ BoPæR ÓÜí±Üä|ì ÊÜáÖÜñÜÌÊÜ®Üá° J¨ÜXÓÜáÊÜâ¨Üá.
¸æÙÜÊÜ~WæWæ ÓÜãPܤÊÝ¨Ü AÊÜPÝÍÜWÜÙÜ®Üá° ÊÜáPÜRÚWæ J¨ÜXÓÜáÊÜâ¨Üá.
Bo ÊÜáñÜᤠ±Üí¨ÜÂWÜÚWæ ¯WÜ©±ÜwÔÃÜáÊÜ ÓÜÊÜá¿á¨ÜÈÉ ÃÝi ¸æàvÜ.
GÇÝÉ PÜÈ¿ááÊÜÊÜÃÜ JÙÜWæãÙÜáÛËPæ.
Êæáà騆 GÇÝÉ AíÍÜWÜÙÜ ÓÜíü±Ü¤ÊÝ¨Ü ËÊÜÃÜOæ 1×5=5
(b) ²¿Þhæ ԨݜíñÜ¨Ü ÍæçûÜ~PÜ ¯×ñÝ¥ÜìWÜÙÜÈÉ PÝ¿áì±ÜäÊÜì ÖÜíñÜ ÖÝWÜã L±ÜaÝÄPÜ
PÝ¿áì ÖÜíñÜWÜÙÜá
²¿Þhæ¿áÊÜÃÜ Ô¨ÝªíñÜÊÜ®Üá° ÎûÜPÜÃÜá ¸æãà«Ü®Ý PÜÈPæ¿á Óܯ°ÊæàÍÜWÜÙÜÈÉ £Ú¿ááÊÜâ¨Üá
ÓÜãPܤÊÝX¨æ.
PÝ¿áì ±ÜäÊÜì¨Ü ÖÜíñÜ D ÖÜíñܨÜÈÉ ÖæaÜác ¨ÜêÍÝÂÊÜÚWÜÙÜ®Üá° E±ÜÁãàXÔ AÊÜâWÜÙÜÈÉ
»è£PÜ AíÍÜWÜÚWæ JñÜᤠ¯àw.
˨ݦìWÜÙÜá ±ÝÅÁãàXPÜÊÝX PÜÈ¿ááÊÜâ¨ÜÄí¨Ü ÓÜÌ&A®Üá»ÜÊÜ ¯àvÜáÊÜ
Óܯ°ÊæàÍÜWÜÙÜ®Üá° J¨ÜXÔ.
D GÇÝÉ QÅÁáWÜÙÜá ˨ݦìWÜÙÜ Ô§£Óݧ±ÜPÜñÜÌ ÊÜáñÜᤠñÝQìPÜ bíñÜ®æ¿á®Üá°
ÊÜáãwÓÜáñܤ¨æ. 3
L±ÜaÝÄPÜ PÝ¿áì ÖÜíñÜ
¸æãà«Ü®Ý ñÜíñÜÅWÜÙÜá ÖÝWÜã ¸æãà«Ü®Ý ÓÝÊÜÞXÅWÜÙÜ®Üá° CÈÉ¿áã ÓÜÖÜ
ŸÙÜÓܸæàPÜá.
±ÝÅPÜÆ³®æ¿ááPܤ ±ÜÅÍæ°WÜÚWæ EñܤÄÓÜÆá AÊÜPÝÍÜWÜÙÜ®Üá° ¯àw.
˨ݦìWÜÙÜá ÓÜÊÜáÓæÂWÜÙܬÜá® ÖæàWæ ŸWæÖÜÄÔ¨ÜÃÜá GíŸá¨Ü¬Üá® ËÊÜÄÓÜÆá
hæãàw¿ÞX ÓÜÊÜáÓæÂ¿á®Üá° ¹wÓÜÆá A®ÜáÊÜâ ÊÜÞw.
B ±ÜÅÍæ°WÜÚWæ ˨ݦì¿áá PæàÊÜÆ ÓܾÃÜOæÀáí¨Ü ÊÜÞñÜÅÊܯɍæ ËË«Ü AíÍÜWÜÚí¨Ü
EñܤÄÓܸæàPÝWÜáñܤ¨æ. 2
D.El.Ed. – I [ Turn over
Page 26
302-EK 12
26. (a) ±ÜÅ£»Ý¯ÌñÜ ÊÜáPÜRÚWæ PÜÈPæ¿á®Üá° ÖæaÜác BÓÜQ¤¨Ý¿áPÜ ÊÜáñÜá¤ ÖæaÜác ÓÜÊÜáígÓÜ ÊÜÞvÜÆá
ñæWæ¨ÜáPæãÙÜáÛÊÜ PÜÅÊÜáWÜÙÜá
ËÐÜ¿áWÜÙÜ ¬ÜvÜáÊæ ÓÜíŸí«Ü PÜȱÓÜáÊÜâ¨Üá.
ñÜÃÜWÜ£ PÜÈPæ ÊÜáñÜᤠÊÜáPÜRÙÜ ¬æçg iàÊÜ¬Ü¨Ü A¬Üá»ÜWÜÙÜ ¬ÜvÜáÊæ ÓÜíŸí«Ü
PÜȳÓÜáÊÜâ¨Üá.
±ÜÅ£ ÊÜáWÜá訆 AWÜñÜÂWÜÙÜá ÊÜáñÜᤠÓÝÊÜá¥ÜÂìWÜÙÜ®Üá° ±ÜäÃæçÓÜáÊÜâ¨Üá.
±ÜsÜÂPÜÅÊÜáÊÜ®Üá° ÊæçË«ÜÂWæãÚÓÜáÊÜâ¨Üá.
ÊÜáPÜRÙÜá ÖæàWæ PÜÈ¿ááñÝ¤Ãæ GíŸá¨Ü¬æ®à ÊÜÞ±Ü®Ü ÊÜÞvܸæàPÜá.
GÇÝÉ ÊÜáPÜRÙÜ ÍÜQ¤WÜÙÜá ÊÜáñÜᤠ¨ÜáŸìÆñæWÜÙܬÜá® WÜáÃÜá£ÓÜáÊÜâ¨Üá.
A¬æàPÜ Ë«Ý¬Ü ÊÜáñÜᤠÊÜÞ×£ ÊÜáãÆWÜÙܬÜá® ŸÙÜÓܸæàPÜá.
I¨Üá PÜÅÊÜáWÜÙÜ®Üá° £ÚÔ 1×5=5
(b) ËË«Ü ×®æ°ÇæWÜÚí¨Ü Ÿí¨ÜíñÜÖÜ ÊÜáPÜRÚWæ AÊÜPÝÍÜWÜÙÜ®Üá° PÜȳÓÜÆá ñæWæ¨ÜáPæãÙÜÛŸÖÜá¨Ý¨Ü
PÜÅÊÜáWÜÙÜá
ÊÜáWÜáË®Ü Êæç¿áQ¤PÜ AWÜñÜÂWÜÙÜá ÊÜáñÜᤠÓÝÊÜá¥ÜÂìÊÜ®Üá° J²³PæãÙÜáÛÊÜ ÊÜáãÆPÜ
ÎûÜ| EñܤÊÜá±ÜwÓÜáÊÜâ¨Üá.
PæÆÊÜâ PÜáoáíŸ, ÓÜÊÜáá¨Ý¿áWÜÙÜá ÊÜáñÜᤠÎûÜ| ÊÜÂÊÜÓæ§ CÊÜÃÜ AWÜñÜÂWÜÙÜá ÊÜáñÜá¤
ÖÜPÜáRWÜÚWæ ÖæaÜác Óܱí©ÓÜáÊÜâ¨Ý¨ÜÃæ AÊÜÃÜã PÜãvÜ ÖÝgÃÝWÜŸÖÜá¨Üá.
GÇÝÉ ÊÜáPÜRÙÜá WÜáOÝñܾPÜ ÎûÜ|ÊÜ®Üá° J¨ÜXÓÜáÊÜ ÊÜáPÜRÙÜ ÖÜPÜáRWÜÙÜ PÝÀá¨æ
Bþæ¿á®Üá° ±ÜäÃæçÓܸæàPÝX¨æ.
×í¨ÜáÚ¨Ü WÜáí°¬Ü ÊÜáPÜRÙÜá CñÜÃÜÃæãí©Wæ PÜÈ¿áŸÖÜá¨Üá GíŸá¨ÜÃÜ ŸWæY C¨Üá
Jí¨Üá ÊÜÞWÜìPæR Aw±Ý¿á ÖÝPÜáñܤ¨æ.
ñÜÃÜWÜ£ PÜÈPæ¿á ÓÜÆáÊÝX ÓÜêg¬ÝñܾPÜ ÊÜÞWÜìWÜÙܬÜá® A¼ÊÜ꩜¯ÜwÓÜÆá ÎûÜPÜÄWæ
PÜÈPݨÝÃÜÃÜ ÊæçË«ÜÂñæ AÊÜPÝÍÜWÜÙÜ®Üá° J¨ÜXÓÜáÊÜâ¨Üá.
B¦ìPÜÊÝX ×í¨ÜáÚ¨ÜÊÜÄWæ ÓÜPÝìÃÜ¨Ü ÓèÆ»ÜÂÔWÜáÊÜíñæ ÊÜÞvÜáÊÜâ¨Üá.
ÎûÜ|ÊÜ®Üá° ±æäÅàñÝÕ×ÓÜÆá ±ÜÅ£»Ý¯ÌñÜ ÊÜáPÜRÚWæ ÎÐÜÂÊæàñÜ®Ü¨Ü ÓèÆ»ÜÂWÜÙÜ®Üá°
J¨ÜXÓÜáÊÜâ¨Üá.
Öæ|á¡ ÊÜáPÜRÙÜ ÎûÜ|PÝRX JñÜᤠ¯àvÜáÊÜâ¨Üá ÊÜáñÜᤠ±æäÅàñÝÕ×ÓÜáÊÜâ¨Üá.
C®Üá°Ú¨Ü ËÊÜÃÜOæWÜÙÜ®Üá° ±ÜÄÎàÈÔ ®æãàw 1×5=5
D.El.Ed. – I
Page 27
13 302-EK
( English Version )
PART – I
Four choices have been given for each of the following
questions. Choose the most appropriate answer and write in
the answer-book. All the questions are compulsory.
1 × 10 = 10
1. (B) Diva Swapna
2. (A) Only II
3. (C) School dropout rate has decreased
4. (B) Teacher-Student relationship
5. (A) Concrete operational stage
6. (B) day dreaming
7. (D) Focusing on knowledge reproduction
8. (A) Creativity
9. (C) 86th (1)
10. (C) Providing free and compulsory education
PART – II
Answer any five of the following questions, each answer
not exceeding half a page. 2 × 5 = 10
11. • Reflecting own practice
• Making informed judgments in complex environments
• Continuously striving to improve teaching
• Examining own strategies and approaches and its effect on
student’s learning
• Not simply doing work but thinking too
• Developing a constant critical look at the process of teaching
and learning and at one’s own work
• Extensive reading and writing.
(Suitable four points to be considered) ×4=2
D.El.Ed.-I [ Turn over
Page 28
302-EK 14
12. • Children learn to share toys and other resources
• Peers may reinforce behaviour that is stressed by parents and
schools
• They learn acceptable behaviours
• They influence inside and outside school also
• Share activities, discuss different issues.
( Suitable 4 points ) ×4=2
13. • Develop commitment to democracy and the value of quality
• Foster independence of thought and action and a capacity
• Inculcate sensitivity to other’s feelings
• Cultivate respond capacity to new situations in a flexible
manner
• Ensure ability to work and participate in economic processes
• Enable appreciation of beauty and art forms.
( Suitable four aims ) ×4=2
14. This is an age or period where children are fond of quarrelling
with their siblings, especially if they have siblings of opposite sex.
Teasing, playing pranks, fighting, picking up arguments are very
common.
15. • Learning can be assessed by using certain tools and
techniques
• Using achievement test, diagnostic test, formative assessment,
summative assessment, peer assessment and self assessment.
1×2=2
16. • Placing the students in front rows if they have low vision
problem
• Providing hand lens for low vision children
• Not placing furniture in a random way or in wrong place
• If there are resources without audio explaining to them.
( Suitable four points ) ×4=2
17. • All children in school education guarantee centre, back to
school camp by 2003
• All children complete five years of primary schooling by 2007
D.El.Ed.-I
Page 29
15 302-EK
• All children complete 8 years of elementary schooling by 2010
• Focus on elementary education of satisfactory quality
• Bridge all gender and social category gaps
• Universal retention by 2010. ×4=2
18. • It is a dynamic process because it involves multiple activities &
relationships
• It is constructed, co-constructed and reconstructed through
parents, peers, teachers and so on
• It includes imitation, identification
• It encompasses ‘I’ and ‘me’. ×4=2
PART – III
There is an alternate question for each of the following.
Answer either ‘a’ or ‘b’ of them, each answer not
exceeding one page. 5 × 8 = 40
19. (a) • Period of carelessness
• Troublesome age for parents
• Quarrelsome age
• Gang age
• Age of conformity
• Critical period of achievement
• Creativity age
• Play age
• Elementary school age
(Brief explanation of any suitable five characteristics) 1×5=5
OR
(b) Characteristics of Adolescence :
• A transitional period
• Problem age
• Period of search for identity
• A dreaded age
• Period of idealism
• Threshold to adulthood.
(Explanation of suitable five characteristics)
1×5=5
D.El.Ed.-I [ Turn over
Page 30
302-EK 16
20. (a) • Human beings are basically social animals
• From birth to throughout our lives interactions with others
shape our understanding
• Education and learning is a social effort and runs the way
society wants
• Education and learning reflects social effort
• Learning occurs everywhere in the society — Library, Park etc.
• Language is developed through social interactions.
( Five aspects to be elaborated ) 1×5=5
OR
(b) Community and mass media :
• Community provides a large network that families can use as a
support
• It shares common traditions, customs, norms and a culture
• It develops self-identity and group identity
• It promotes self-control, social skills and values of society
• Mass media provides lot of ideas and information
• It helps in building ideologies and beliefs of people.
(Suitable five aspects are be mentioned) 1×5=5
21. (a) • Article 51(A) : It shall be the duty of every citizen of India to
abide by the constitution and respect its ideals and institutions
• to cherish and follow the noble ideals which inspired freedom
• to uphold and protect the sovereignty, unity and integrity of
India
• to defend the country and render national service
• to promote harmony and spirit of common brotherhood
• to value and preserve the rich heritage of our culture
• to protect & improve natural environment
• to develop scientific temper, spirit of inquiry
• to strive towards excellence.
( Implementation of any five ) 1×5=5
OR
D.El.Ed.-I
Page 31
17 302-EK
(b) • Increased educational opportunities
• Increased motivation of dalit and adivasi students
• Increased representation in political places of power
• Improved mobility of reserved categories
• Social justice to the deprived
• Even spread of social capital.
( Linking of any five suitable benefits and explanation ) 1×5=5
22. (a) • Stereotypes of lack of academic ability of dalit / tribal children
are widespread
• Teachers catering to children coming from poor economic
background accuse their parents for the children’s poor
performance
• Corporal punishment is rampant in spite of a law against it.
• Many teachers believe that children with disabilities cannot
cope up with regular curriculum
• About gifted children teachers think that the child has
everything to succeed and if we label a gifted child it becomes
arrogant.
(Analysis based on above aspects) 1×5=5
OR
(b) Diversity as a resource :
• To value children from diverse backgrounds form the basis for
inclusive education
• To value every child also forms the basis for developing a
classroom culture of accepting diversity as a part of egalitarian
society
• A diverse classroom always has the potential for dynamic
interaction and broadening knowledge base
• It helps in sharing their own experience from different
backgrounds
D.El.Ed.-I [ Turn over
Page 32
302-EK 18
• It provides ample opportunities for group work with diverse
experiences.
(Analysis of suitable five aspects to be considered) 1×5=5
23. (a) Functions of Play
• Physical development
• Social development
• Emotional development
• Cognitive development
• Moral development
(Brief explanation of above functions) 1×5=5
OR
(b) Characteristics of Learning :
• Learning is purposeful
• Learning is a result of experience
• Learning is multifaceted
• Learning is an active process.
(Listing out four characteristics - 2 marks
Brief explanation of any one - 3 marks ) (2+3)=5
24. (a) Role of social and cultural differences in socialization :
• We have become whatever we are, is because of the influence
of social and cultural elements
• All of us do not get socialized identically - therefore we differ
• We behave in different ways from others
• We respond and react to different situations according to the
way we see these situations and how we think
• It helps to shape and define our thoughts and actions
• Our culture gets reflected in our way of eating, dressing and so
on
• Culture provides framework for our life.
(Suitable five aspects to be explained) 1×5=5
OR
D.El.Ed.-I
Page 33
19 302-EK
(b) • Studying the general concepts such as society itself, culture,
community, class, socialization, etc.
• Understanding the cases of education and social class, state,
social force and cultural change, various problems, role
analysis etc.
• Analysing the educational situations in various geographical
and ethnological contexts
• Understanding the effect of economy upon the types of
education provided to the students.
• Understanding the effect of various social agencies like family,
school on students
• Studies the relationship between social class, culture,
language etc.
• Studies the role and structure of school, peer group on the
personality of students.
(Five aspects to be explained) 1×5=5
25. (a) • Understanding children, their needs and abilities
• Providing full scope for play in schools
• Providing developmentally appropriate opportunities to
children
• Not compromising on the time allotted for play and games
• Involving all learners.
(Suitable 5 educational implications) 1×5=5
OR
(b) Pre-operational stage :
• Using illustrative visual aids to help children understand
presentations
• Using plenty of physical properties
• Using illustrations at art work
• Physical and hands on practice with facts and skills needed
• Using cut out letters to build words
• Encouraging hands on activities. 3
Formal operational stage :
• Use visual aids like charts etc.
• Include sophisticated graphs and diagrams
D.El.Ed.-I [ Turn over
Page 34
302-EK 20
• Provide opportunity for hypothetical question-answers
• Give essay questions which require more than one final
answer. 2
26. (a) • Offering advanced, intellectually stimulating problems
• Providing appropriate stimulation, challenge and support to
fulfil their potential
• Identifying them in the early days of their schooling
• Appreciating their intellectual capacity and motivating them
honestly
• See that they are not let aloof
• Providing adequately challenging work to develop good work
habits
• Conducting creativity, achievement tests and specific aptitude
test to encourage them.
(Suitable 5 measures) 1×5=5
OR
(b) • Encouraging Dalit and Adivasi children and motivating them to
achieve education
• Economically deprived children specially street and slum
children should be enrolled in school and facilitates to be
provided
• Gender equality specially for the girl child from vulnerable
caste and community should be taken care of.
• Children with disabilities should be encouraged and essential
facilities to be organized
• Gifted children with special inputs and challenges need to be
taken care of.
(Suitable five measures to be mentioned)
1×5=5
D.El.Ed.-I