CBSE Class 10 Sample Paper 2025 for Sanskrit Communicative

CENTRAL BOARD OF SECONDARY EDUCATION

SAMPLE PAPER
CLASS 10
2025

आदश$-&'नप+म् - 2024-25
क#ा - दशमी
सं ,ृ तम् (स1ेषणा5कम्) (कोड-सङ् :ा - 119)

समयः - 3 होराः पूणाDEाः - 80

सामाiिनदG शाः –
1. कृ पया सjkतया परीVणं कु व_Zु यत् अKEन् 4lनपmे 11 पृnािन मुिoतािन सKZ।
2. कृ पया सjkतया परीVणं कु व_Zु यत् अKEन् 4lनपmे 18 4lनाः सKZ।
3. अKEन् 4lनपmे च3ारः भागाः सKZ।
4. 4tेकं भागम् अ'धकृ t उ6रा'ण एकKEन् Rाने uमेण लेखनीयािन।
5. उ6रलेखनात् पूवw 4lन` uमा]ः अवeं लेखनीयः ।
6. 4lन` uमा]ः 4lनपmानुसारम् एव लेखनीयः ।
7. सवGषां 4lनानाम् उ6रा'ण सं ?ृ तेन लेखनीयािन।
8. 4lनानां िनदG शाः zानेन अवeं पठनीयाः ।
4lनपmO{पम् -

‘क’ भागः : अपिठतावबोधनम् 10 अ]ाः
‘ख’ भागः : रचना€ककाय_म् 15 अ]ाः
‘ग’ भागः : अनु4यु•Qाकरणम् 25 अ]ाः
‘घ’ भागः : पिठतावबोधनम् 30 अ]ाः

‘क’ भागः
अपिठतावबोधनम् (10 अEाः )
1. अधो'ल'खतं ग-ांशं पिठ3ा 4द647ानाम् उ6रा'ण सं ?ृ तेन 'लखत – 10
4कृ ितः अEाकं सवGषां जननी अKL। एषा O4ाकृ ितकसं साधनैः QवRा'भः च अEान् पोषयित
पालयित रVित च। यदा एतािन सं साधनािन नWटािन 4दूिषतािन वा भवKZ 4ाकृ ितक-QवRा च
भङ् गा भवित तदा जीवनाय स]टः उ^-ते। अ-3े अEाकं पया_वरण` 4दूषणं िनरZरं
वध_मानम् अKL। अ- पया_वरण-4दूषणं सं सार` भीषणतमा सम`ा अKL। 4ाचीनकाले य-िप
पया_वरण` 4दूषण` सम`ा नासीत् तथािप वेदेषु Rाने-Rाने ऋषीणां पया_वरण-िवषयकं
'चZनं deते। Ofं पया_वरणम् अEाकं जीवन` आधारः अKL। पया_वरण` आधाराः

1

पुKƒताः , प…िवताः वृVाः भवKZ। वृVाः पया_वरणं सZु'लतं शु†ं च कु व_KZ। वृVाः भूमेः जलं
गृ‡KZ। वृVाणाम् इदं जलं मेघानां िनमा_णे सहायकं भवित। इŠं वृVाः वषा_यै सहायकाः भवKZ।
वृVाः पुƒाणां, फलानाम् औषधीनां च •ोताः सKZ। ते अEŽं सव_म् अप_यKZ। वृVाः
रोपणीयाः इित उ•ोषयZः अिप वयं 4ितिदनं तेषां कत_नं पeामः इtKL 'चZनीयः िवषयः ।
अEा'भः न िवEरणीयं यत् वृVाः स^ु•षा इव।
अ. एकपदे न उ6रत – (के वलं 4lन’यम्) 1×2=2
(i) अ- सं सार` भीषणतमा सम`ा का अKL?
(ii) वृVाः कु तः जलं गृ‡KZ?
(iii) के अEŽं सव_म् अप_यKZ?
आ. पूण_वा–ेन उ6रत - (के वलं 4lन’यम्) 2×2=4
(i) पया_वरण` आधाराः के भवKZ?
(ii) वृVाः के षाम् •ोताः सKZ?
(iii) वृVाः कथं वषा_यै सहायकाः भवKZ?
1
इ. अ` अनुfेद` कृ ते उपयु•ं शीष_कं सं ?ृ तेन 'लखत।
1×3=3
ई. यथािनदG शम् उ6रत - (के वलं 4lनmयम्)
(i) ‘4ाचीनकाले य-िप पया_वरण4दूषण` सम`ा नासीत्’ अm ‘आसीत्’ िuयापद`
कतृ_पदं िकम्?
(क) 4ाचीनकाले (ख) य-िप
(ग) सम`ा (घ) पया_वरण4दूषण`
(ii) ‘वयं 4ितिदनं तेषां कत_नं पeामः ’ अm िuयापदं िकम् अKL?
(क) कत_नम् (ख) तेषाम्
(ग) 4ितिदनं (घ) पeामः
(iii) ‘पया_वरणम्’ इित पद` िकं िवशेषणपदम्?
(क) वृVम् (ख) Ofम्
(ग) जलम् (घ) 4दूषणम्
(iv) ‘तरवः ’ इित पद` पया_यपदं 'चनुत।
(क) वृVाः (ख) आगाराः
(ग) सहायकाः (घ) पुKƒताः

‘ख’ भागः
रचना5कं कायDम् (15 अEाः )
2. भवतः नाम तिन›ः । भवतः िव-ालये सं ?ृ तनाटक` मœनम् अभवत्। तदथw िमmं दीपकम् ½×10=5
4ित 'ल'खतं पmं म•ूषातः पदानां सहायतया पूरिय3ा उ6रपुKLकायां 'लखत -
आदश_िव-ालयः ,
(i) ----------------
2

िदना]ः ---------------

ि4यिमm (ii) ----------------
(iii) ----------------।
अm सव_गतं कु शलम्। आशासे 3म् अिप कु शली। यथा 3ं जाना'स गत सžताहे मम िव-ालये
सं ?ृ त-उŸवः स ¡ः । अKEन् उŸवे सं ?ृ तप¢रषदः (iv) ----------- पा£पुLक` ‘कवयािम
वयािम यािम’ इित नाटक` (v) --------- अकु व_न्। तKEन् नाटके मया ‘भोज`’ अ'भनयः कृ तः ।
कु िव¤` अ'भनयं मम िमmं 4ा¥जलः अकरोत्। त` मुखात् ¦ोकगायनं (vi) ---------- सवGऽिप
उपKRताः दश_काः भाविवभोराः जाताः करतल¨िन'भः च त` उŸाहवध_नम् (vii) ----------।
काय_uम` अZेऽिप मु©ाित'थमहोदयेन सं ?ृ तनाटक` भू¢र भू¢र (viii) --------- कृ ता। वLुतः
अयम् उŸवः मनोर¥जकं ªानवध_कं च आसीत्।
तव िव-ालये सं ?ृ तोŸवः कदा भिव«ित इित अवeं सूचय। मातृिपतृचरणेषु
(ix) -------------- 4णामाः ।
तव िमmम्
(x) ---------------
म¥जूषा
4शं सा, कृ तवZः , -ु3ा, िद…ीतः , मम, तिन›ः , दीपक!, छाmाः , स°ेहं नमः , मœनम्।

3. 4द6ं 'चmं dWट् वा म¥जूषायां 4द6श±ानां सहायतया पœ वा–ािन सं ?ृ तेन 'लखत – 1×5=5

म¥जूषा
तरKZ, Ofम्, ²ी³काले, तरणताल`, जनाः , बालाः ,
कु व_KZ, 4स´नाः , जलuµडाम्, जलम्, क¤ुकम्, सKZ।

3

अथवा
म¥जूषा4द6श±ानां साहा·ेन िन¸'ल'खतं िवषयम् अ'धकृ t पœ'भः सं ?ृ तवा–ैः एकम्
अनुfेदं 'लखत –
“अनुशासन` मह¹म्” 1×5=5
म¥जूषा
साफ$म्, जनयित, प/र1मेण सह, आल7म्, 8ा9नोित, ;<म्, िदनचया?,
आ@िवBवासः ,जीवनम्, ;लEम्, आवFकम्, आ@ानम्, दुगु?णेJः ।
.

4. म¥जूषा4द6पदै ः ¢रkतRानािन पूरिय3ा अधो'ल'खतसं वादं पुनः 'लखत- 1×5=5
पुmः - तात! 4णमािम।
िपता – (i) ------------------------------------
पुmः - आम् तात! सवw कु शलम् अKL।
िपता - उ6मम्। िव-ालये तव अzयनं कथं 4चलित, कािप सम`ा तु नाKL?
पुmः - न, कािप सम`ा नाKL परZु एकm भवताम् अनुमितं सहा·ं च इfािम।
िपता - कKEन् स¤भG, िनº]ोचं वद।
पुmः – lवः मम ि4य'शVक` ज»ोŸवः भिव«ित। (ii) अहम् ------------------------।
िपता - 'शVक तु सदै व पू¼ः । तKEन् स¤भG स]ोचः न कत_Qः । (iii) ------------------
पुmः - अहं पूव_मेव पृWटवान्, काय_uमः सायं स½वादने भिव«ित। के वलं भवतां समय` आश]ा
आसीत्।
िपता - चतुर! सवw िनKlचt मां पृf'स। (iv) ----------।
पुmः - तात! िकमिप उपायनं Oीकरणीयम् अKL।
िपता - अLु! माmा सह आपणं ग3ा उ6मम् उपायनं Oीकु •।
पुmः - (v) ------------------------।

म¥जूषा
(i) अLु,अहं काया_लयात् समयेन आगिम«ािम।
(ii) अLु, धiवादः ।
(iii) 'शVकं पृf, कदा काय_uमः भिव«ित?
(iv) तm भवता सह गZुम् इfािम।
(v) 'चर¥जीव! वद सवw कु शलम्?

अथवा
½×10=5
म¥जूषायाः सहायतया अधो'ल'खतां कथां पूरिय3ा पुनः 'लखत-
एकदा एका चटका आसीत्। सा वन` एकKEन् उ´नतवृVे (i) ----------- वसित E। एकदा वने
(ii) ------- वृि¾ः अभवत्। तदा पीिडतः एकः वानरः (iii) ---------- त3ृV` अधः आगfत्।
4

वानरं d¿ा (iv) -------- अवदत् - "भोः वानर! भवान् िकमथw Qथ_मेव दुः खी भवित? (v) -----
-शरीरं मनु«-शरीरम् (vi) ------------- अKL। हLौ पादौ च सjक् सKZ। भवान् उ6म-गृह`
(vii) ---------- िकमथw न करोित?" तत् -ु3ा वानरः कु िपतः अभवत्। वानरः (viii) ---------
-चटकाम् अवदत्- “िकमथw भवती तूÃीं न (ix) ---------------? िकमथw मम उपहासं करोित?”
इित उk3ा सः वानरः (x) --------------- आरोहत् चटकायाः च नीडम् अनाशयत्। अतः कÅते-
मूखGŽः सदुपदे शाः न िहताय।
म¥जूषा

िनमा_णम्, चटका, भवतः , Oनीडे, महती, आ-याथ_म्, इव, ितnित, वृVम्, कोपेन।

‘ग’ भागः
अनुWयुXYाकरणम् (25 अEाः )
5. अधो'ल'खतवा–ेषु रे खाि]तपदे षु सKÆं सKÆfे दं वा कु •त- (के वलं 4lनचतुWटयम्) 1×4=4
(i) के न 4युkतः + अयं पापं चरित पु•षः ।
(ii) नैतत् मनु«ेषु 4योkतQम्।
(iii) आसीत् 4f´नभाÈः कKlचत् कु मारः ।
(iv) पािपना¥च सदा दुः खम्।
(v) अm सं ?ृ त +छाmाः पठKZ।

6. अधो'ल'खतवा–ेषु रे खाि]तपदानां समLपदं िव²हं वा 4द6िवकÉेŽः 'च3ा 'लखत – 1×4=4
(के वलं 4lनचतुWटयम्)
(i) सव_दा शारदा अEाकं वदनाÊुजे सK´न'धं कु या_त्।
(क) सवGŽः ददाित इित (ख) सवw ददाित इित
(ग) सवËः दीयते (घ) सवw आददाित इित
(ii) यु'धKWठराजु_नौ रथारोहणं नाटयतः ।
(क) यु'धKWठरः अजु_नः ’ौ (ख) यु'धKWठरः अजु_नौ च
(ग) यु'धKWठरः च अजु_नः च (घ) यु'धKWठरौ अजु_नौ च
(iii) अ•णाचले अनेकािन पय_टनाय Rलािन सKZ।
(क) पय_टनRलाः (ख) पय_टनRलम्
(ग) पय_टनाRलािन (घ) पय_टनRलािन
(iv) सः अिप तत् नेmं Rानम् अनितuj अRापयत्।
(क) यथाRानम् (ख) अनुRानम्
(ग) 4ितRानम् (घ) उपRानम्

5

(v) को भेदः िपक` च काक` च?
(क) िपककाक` (ख) िपककाकानाम्
(ग) िपककाकयोः (घ) िपककाकौ

7. अधो'ल'खतवा–ेषु रे खाि]तपदानां 4कृ ित-4tयौ सं यो¼ िवभ¼ वा उ'चतम् उ6रं 1×4=4
िवकÉेŽः 'च3ा 'लखत - (के वलं 4lनचतुWटयम्)
(i) दे हÌाम् अनेकािन ऐितहा'सकािन Rलािन सKZ।
(क) इितहास+मतुप् (ख) इितहास+ठक्
(ग) इितहास+ङÎप् (घ) इितहास+टाप्
(ii) अधुना रमणीय+टाप् िह सृKWटः एषा।
(क) रमणी (ख) रमणीयता
(ग) रमणीयः (घ) रमणीया
(iii) के चन प¥च3ं गताः ।
(क) प¥च+3 (ख) प¥च+3म्
(ग) प¥च+तल् (घ) प¥च+टाप्
(iv) िव’ांसः एव लोके ऽKEन् चVुस् + मतुप् 4कµित_ताः ।
(क) चVुEZः (ख) चVु³ान्
(ग) चVु³Zः (घ) चVुEतुप्
(v) Qवहारे सदा सरल+तल् भवेत्।
(क) सरलता (ख) सरल3म्
(ग) सरला (घ) सरलतायाः

8. वाÏानुसारम् उ'चतपदै ः ¢रkतRानािन पूरिय3ा अधो'ल'खतं सं वादं पुनः 'लखत – 1×3=3
(के वलं 4lनmयम्)
वेदांशी– किपल! (i) ------------- क`ां कVायां प£ते?
किपलः – अहम् अWटमी-कVायां पठािम।
वेदांशी – तव िव-ालये छाmैः सव_4थमं िकं (ii) ----------?
किपलः – सव_4थमं छाmाः (iii) -------------- कु व_KZ। अधुना 3या िकं िuयते?
वेदांशी – अधुना (iv) ------------ िविडयो-uµडां uµडािम।
किपलः - एतत् उ'चतं न अKL। अधुना परीVाकालः अKL अतः 3या पठनीयम्।
म¥जूषा

4ाथ_नाम्, 3या, अहम्, िuयते।

6

9. कालबोधकश±ै ः अधो'ल'खत-िदनचयाw पूरयत- (के वलं 4lनmयम्) 1×3=3
(i) कृ षकः जगदीशः 4ातः --------- (7:30) वादने Vेmं गfित।
(ii) तm ------------- (12:15) वादनपय_Zं सः श`ं 'स¥चित।
(iii) मzाÑे ------------- (1:00) वादने सः िव-ामं करोित।
(iv) ----------- (2:45) वादने सः पुनः कृ िषकायGषु सं लÒनः भवित।

10. म¥जूषायां 4द6ैः उ'चतैः अQयपदै ः अधो'ल'खतवा–ेषु ¢र•Rानािन पूरयत - 1×4=4
(के वलं 4lनचतुWटयम्)
(i) कदािप ………….. कायw न करणीयम्।।
(ii) -------- िवषादं tk3ा उ-मः िuयताम्।
(iii) एषः कलहः ----------- भवतां िवनाशकारणं भिव«ित।
(iv) अवuता यथा 'च6े ……….. वा'च भवेत्।
(v) अ'थ_नः ……….. धनलाभमाmेण सZोषं भजZे।

म¥जूषा - तु, नूनम्, तथा, सहसा, इदानीम्

11. अधो'ल'खतवा–ेषु रे खाि]त-अशु†पदाय उ'चतपदं 'च3ा वा–ािन पुनः 'लखत – 1×3=3
(के वलं 4lनmयम्)
(i) कपयः 4ह` अवदत्।
(क) अवदत (ख) अवदताम्
(ग) अवदन् (घ) अवदः
(ii) कµdशः तव मैmी?
(क) कµdशं (ख) कµdशी
(ग) कµdशीः (घ) कµdशाः
(iii) 3ं oौणेः चपलां 4कृ ितं न जानाित।
(क) भवZः (ख) वयम्
(ग) भवान् (घ) युवाम्
(iv) Ôः 3ं िकं करोिष?
(क) क¢र«'स (ख) अकरोत्
(ग) अकरोः (घ) क¢र«ित

‘घ’ भागः
पिठतावबोधनम् (30 अEाः )
12. अधो'ल'खतं ग-ांशं पिठ3ा 4द647ानाम् उ6रा'ण सं ?ृ तेन 'लखत – 5

7

कदा'चत् दानशालासु िवचरन् स राजा बÕधनलाभेन सZुWटानाम् अ'थ_नां िवरलसं ©ां िवलो–
अ'चZयत्- मम अ'थ_नः तु धनलाभमाmेण सZोषं भजZे। रािª एवं िवचारयित सित त`
दानशीलतां परी'Vतुं दे वा'धपितः शuः नेmहीनयाचक` {पं धारिय3ा त^ुरतः अवदत्-हे राजन्!
भवतः दानवीरताम् आकÖ_ आशा'×तः भवŸमीपम् आगतोऽKE। दे व! रिव-श'श-तारा-
मØलभूिषतं जगत् एतत् कथिमव पeेयं चVुहÙनः !
राजा उवाच– भगवन्! भव»नोरथं पूरिय3ा आ€ानम् अनुगृहीतं कतु_म् इfािम।
आिदeताम्, िकं करवा'ण? िव4ः उवाच - यिद भवान् 4ीतः , तदा 36ः एक` चVुषः दानम्
इfािम येन मम लोकयाmा िनबा_धा भवेत्। तत् -ु3ा राजा अ'चZयत्, "लोके चVुदा_नं दु›रमेव”।
अ. एकपदे न उ6रत – (के वलं 4lन’यम्) ½×2=1
(i) अ'थ_नः के न सZुWटाः आसन्?
(ii) लोके िकम् दु›रम् अKL?
(iii) चVुषा िव4` का िनबा_धा भवेत्?
आ. पूण_वा–ेन उ6रत - (के वलं 4lन’यम्) 1×2=2
(i) शu: नेmहीनयाचक` {पं धारिय3ा राªः पुरतः िकमवदत्?
(ii) शuः िकं परी'Vतुम् आगत:?
(iii) िव4ः िकमथw चVुषः दानम् इfित E?
इ. िनदG शानुसारम् उ6रत- (के वलं 4lन’यम्) 1×2=2
(i) ‘-ु3ा’ इित पद` िकं पया_यपदं ग-ांशे 4युkतम्?
(ii) ‘अ'थ_नः ’ इt` िuयापदं िकं 4युkतम्?
(iii) ‘ईdशं दानम्’ अm िवशे«पदं िकम्?

13. अधो'ल'खतप-े पिठ3ा 4द64lनानाम् उ6रा'ण सं ?ृ तेन 'लखत – 5
असं शयं महाबाहो मनो दुिन01हं चलम्।
अ6ासेन तु कौ;ेय वैरा?ेण च गृCते ॥
कलहा;ािन हEा0Fण कु वाGा;ं च सौHदम्।
कु राजा;ािन राJटLाFण कु कमा0;ं यशो नॄणाम् ॥
अ. एकपदे न उ6रत - (के वलं 4lन’यम्) ½×2=1
(i) मनु«ाणां यशः कµdशः भवित?
(ii) कु वा–ाZं िकं भवित?
(iii) कलहेन कािन नeKZ?
आ. पूण_वा–ेन उ6रत - (के वलं 4lन’यम्)
(i) मनः कµdशं भवित? 1×2=2
(ii) मनः कथं गृÛते?
(iii) कु राजाZािन कािन भवKZ?

8

इ. िनदG शानुसारम् उ6रत- (के वलं 4lन’यम्) 1×2=2
(i) ‘िमmता’ इt` िकं पया_यपदं 4युkतम्?
(ii) ‘चलम्’ इt` िवशे«पदं 'च3ा 'लखत।
(iii) अm प-योः िuयापदं िकम् अKL?

14. अधो'ल'खतं नाÜांशं पिठ3ा 4द647ानाम् उ6रा'ण सं ?ृ तेन 'लखत – 5
(ततः पुmशोकसZžताः यु'धिnर: भीमः oौपदी च रणभूमौ 4िवशKZ।)
oौपदी - (दीघw िनः lव`) हा हZ। िकम् इदं घोरम् आपिततम्। पापकम_णा oौ'णना मे पुmाः
Ýातरः च हताः । अिÞः इव दहित माम् अयं शोकः ।
यु'धKWठरः - शुभे! धैयw धारय। नूनं तव पुmाः वीरगितम् एव 4ाžताः । वीरजननी 3ं शो'चतुं न
अह_'स।
oौपदी - कथं म¤भाÈा अहं धैयw धारयािम। यावत् असौ uू रकमा_ न दßते, तावत् अहम्
इतः न गिम«ािम, अmैव 4ाणtागं च क¢र«ािम।
यु'धKWठरः - ि4ये! मा एवं àूयाः । स पापकमा_ कु m गतः इित न जानीमः । अितदूरं िक'œद्
दुग_मवनं 4िवWट: भवेत्।
oौपदी - (भीमं 4ित) आय_पुm! Vmधम_म् अनुEरन् मां शोकसागरात् रV। अKEन् सं सारे
कKlचत् अिप 3या सdशः पराuमी नाKL। पुरा वारणावते 3मेव पाØवान्
र'Vतवान्। िवराट-नगरे अिप 3ं मां 4ाणस]टात् उ†ृतवान्।
भीमः - (यु'धKWठरं 4ित) Ýातः ! oौ'णम् अनुगZुं मÛम् अनुमितं ददातु भवान्।
यु'धKWठरः - गf वŸ! िवजयी भव, नकु लः तव सार'थः भवतु।
(भीमसेनः िनग_fित, -ीकृ Ãः अजु_नेन सह 4िवशित।)
अ. एकपदे न उ6रत - (के वलं 4lन’यम्) ½×2=1
(i) का आ€ानं म¤भाÈा इित कथयित?
(ii) पुरा कु m भीमः पाØवान् र'Vतवान्?
(iii) यु'धिnर: भीमः oौपदी कु m 4िवशKZ?
आ. पूण_वा–ेन उ6रत - (के वलं 4lन’यम्)
1×2=2
(i) oौपदी दीघw िनः lव` िकं कथयित?
(ii) भीमः कदा पाØवान् र'Vतवान्?
(iii) भीमः िकमथ_म् अनुमितम् इfित?
इ. िनदG शानुसारम् उ6रत- (के वलं 4lन’यम्) 1×2=2
(i) ‘िनग_fित’ इt` िकं िवपय_य-पदम् अm 4युkतम्?
(ii) ‘-ीकृ Ãः अजु_नेन सह 4िवशित।’ अm कतृ_पदं िकम् 4युkतम्?

9

(iii) ‘घोरम् आपिततम्’ अनयोः पदयोः िवशेषणपदं िकम्?

15. रे खाि]त-पदािन आधृt 4lनिनमा_णं कु •त - (के वलं प¥च4lनाः ) 1×5=5
(i) अ•णाचल4दे शे प¥चाशद'धकाः न-ः 4वहKZ।
(ii) चपलबालके Žः भीषणानाम् अámाणां 4दानं न उ'चतम्।
(iii) मनसः िनय´mणं वायोः इव सुद›
ु रम् मiते।
(iv) मेषः दाहवेदनया भूमौ लुठित।
(v) 'श«ः एकचतुथाwशं Oमेधया आद6े।
(vi) राजहंसः वष_तâ मानसं पलायते।

16. म¥जूषातः समु'चतपदािन 'च3ा अधो'ल'खत-¦ोक` अ×यं पूरिय3ा पुनः 'लखत – ½×4=2
न तथा शीतलस'ललं न च¤नरसो न शीतला छाया।
4ãादयित च पु•षं यथा मधुरभािषणी वाणी॥
अ×यः - यथा मधुरभािषणी (i) --------- पु•षम् 4ãादयित (ii) --------- शीतलस'ललम् न
च¤नरसः न (iii) ---------- छाया च (iv) ---------- (4ãादयित)।
म¥जूषा
शीतला, वाणी, न, तथा।
अथवा
म¥जूषायाः साहा·ेन ¦ोक` भावाथG ¢र•Rानािन पूरिय3ा पुनः 'लखत - ½×4=2

य इftा€नः -ेयः 4भूतािन सुखािन च।
न कु या_दिहतं कम_ स परेŽः कदािप च॥
भावाथ_ः - यिद कKlचत् (i) ----------- O` कÌाणं (ii) ----------------- जीवनम् च
इfित तिह_ सः (iii) ------------ परेŽः अिहतं कम_ न (iv) ----------------।
अथा_त् यथा Qवहारं सः अiैः सह क¢र«ित तथा एव अiे तेन सह Qवह¢र«KZ।
म¥जूषा
सुखमयम्, कु या_त्, जनः , कदािप।

17. अधो'ल'खतवा–ेषु रे खाि]तपदानां 4सåानुकूलम् उ'चताथw 'च3ा 'लखत- 1×4=4
(के वलं 4lनचतुWटयम्)
(i) शैलानां पारं oWटुं समथ_ः भव।
(क) नदीनाम् (ख) वृVाणाम्
(ग) पव_तानाम् (घ) मेघानाम्
(ii) भवता साधु उkतम्।
(क) सं iासी (ख) शु†म्
(ग) अनु'चतम् (घ) सjक्
10

(iii) सव_दा शारदा अEाकं वदने सK´न'धं िuयात्।
(क) गृहे (ख) वने
(ग) मुखे (घ) सव_m
(iv) यूथपः रह'स अवदत्।
(क) रह`म् (ख) एकाZे
(ग) उæैः (घ) मन'स
(v) स िववेकः इित ई¢रतः ।
(क) क'थतः (ख) -ुतः
(ग) 'ल'खतः (घ) dWटः

18. म¥जूषा4द6पदानां सहायतया ¢रkतRानािन पूरिय3ा अधो'ल'खत-कथाम् उ6रपुKLकायां ½×8=4
'लखत –
चçनामक` राजपुmाः राजगृहे वानरान् पालयKZ E। तKEन् राजगृहे (i) --------------- एकं
मेषयूथम् अिप आसीत्। तेषु एकः उèØः मेषः अहिन_शं (ii) ---------------- 4िवe यत् पeित
E तत् खादित E। अतः तेन सह सूपकाराणां कलहः भवित E। मेष` सूपकाराणां च कलहं dWéा
वानराणां बुि†मान् यूथपितः तान् अवदत्- एतेषां कलहो वानराणां िवनाशकारणं भिव«ित अतः
(iii) ---------- राजभवनं tk3ा वनं गfाम। िकZु (iv) ----------- वानराः त` वचनम्
अ-†े यं म3ा वनं न अगfन्। एकदा सः उèØः (v) ------------ सूपकारैः ê'लतकाWठे न
तािडतः । ऊणा_4चुरः मेषः जाêÌमानशरीरः िनकटRाम् अlवशालां 4ािवशत्। तेन अlवशालायाम्
अिप अिÞêालाः समुKŠताः । अतः के 'चत् अlवाः दìाः के 'चत् च (vi) ----------। राजवै-ः
नृपम् अवदत् यत् अlवानां विÑदाहसमुद्भवः दोषः (vii) ---------- मेदसा नाशमŽेित। राजा
आिदशत्- यथो'चतं िuयताम्। राजादे शं -ु3ा भयmLाः (viii) ----------- अ'चZयन्-
अवधी¢रताः अ"मािभः गु+जनोपदेशाः।

म¥जूषा
मृताः , मेषः , वानराः , बालवाहनयोÈम्, मदो†ताः , वयम्, वानराणाम्, महानसम्।

-------------0000--------------

11

CBSE STUDY MATERIAL

CBSE Board

INFORMATION CLASS STUDY MATERIAL

1 Time Table 09 Sample Paper
10 Sample Paper
2 Result
11 Sample Paper
3 Syllabus 12 Sample Paper

OTHER RESOURCES
09 Question Paper
Maps of India, Maps of World
Writing Skill Formats 10 Question Paper
Periodic Table 11 Question Paper
12 Question Paper
Class 9 Notes
Class 10 Notes
NCERT Book
Class 11 Notes
Class 12 Notes NCERT Solutions

ENTRANCE EXAMS

JEE Main CLAT CUET UG
JEE Advanced NEET UG Fashion & Design