CBSE Senior Secondary Syllabus 2027 Sanskrit Elective

FOR CBSE SENIOR SECONDARY SYLLABUS EXAM PREPARATION

CBSE Senior
Secondary Syllabus
2027
Question Paper ·
Sanskrit
EXAM YEAR TYPE SUBJECT

CBSE Senior Secondary Syllabus 2027 Question Paper Sanskrit
DETAILS

Elective

Notes · Sample Papers · Previous Year Papers · Mock Tests

m
m .co

m .co s e m
se सं #ृ तम् (ऐ+,कम्)
g l a
िवषय-कोड् -सङ् -ा - 022a
(2026-27)
2026-2027
क1ा – एकादशी-7ादशी (2026-27)
(2025-26)
पा=>मः परी1ािनदC शाD
भा#ते 'वहारािदषु /यु1ते इित भाषा, मानवः 7मन8स िव:मानान् िवचारान् भावनाः अनुभूितं च अथAयुBैः
Dिन8भः 8ल8खतसGे तैः च 'BHकरोित सा भाषा। भाषा अ8भ/ाय/कटनM साधनम्। वOुतः लोके Pयोः मनु#योः
m
.co
मQे परSरम् अवबोधनाय, भावUहणाय, भाविविनमयाय च भाषया िवना न अWत् SXतमं सरलतमं च साधनं
o m m
. c
िव:ते। लोके बह'ः भाषाः सYZ यासु सं [ृ तभाषा अित/ाचीनतमा समृ^ा च अYO। सं [ृ तभाषायाम् एव सYZ
s e
ऋaजुcामाथवाAः चdारः
e m वे द ाः, 8शfा, 'ाकरणं , िनgBं , 1ोितषं , छiः कjः चे ि त षडlािन, चतु दA श
a
िव:ाः,
l
l a
िवmानम्, आयुवoदः, s
योगशाqादयः Urाः। अतः सं [ृ तं के वलं भाषा न अिपतु िकsन जीवनदशAनम् इित। इयंgिव:ा
a
ag
(भाषा) भारतीयानां /ितvा8wका कामधे न ः
ु समOmान/दाxी, ऐz/दाxी, धमाA थ क
A ाममोf/दाxी च अYO। सृXेः
आिदतः अ:ाव8धः यत् 8शfणं mानिवmानं च अYO तत् सवAम् अMां भाषायामेव सY{निहतम् अYO। अितसू|भावनां
/कटियतुं SXीकतु} सं [ृ तं िवना नैव अWx िव:ते साम~Aम्। भारतीयं सवA7ं िव•M समUं त€ं च अMां भाषायाम्
अYO।
सं [ृ तM भाषावैmािनक€म् – ऐितहा8सक-वणAनाwक-तुलनाwकाQयन-Pारा भाषायाः /कृ तेः
िवकासोƒ„ेः सं रचनायाः अQयनपूवAकं सवoषां िवषयाणां सै^ाYZकः िनणAयः भाषािवmानेन ि…यते। भाषािवmान-
o m
c
नामकशाqे श†ानाम् उƒि„ः, वाzानां सं रचना इˆादीनां िवषयाणां िवचारः ि…यते। भाषािवmानM स‰Šः
ः., Dिन-उ‹ारणोपयोिगनां 7रयŒमुख8ज•ािद-अlानां
m
सवoषां मानवानां भाषा8भः सह अYO। एवं भाषािवmाने Dने
e नामाŽात-उपसजAनिनपातानां पदपदाथAिवषयकाणां
las
/कृ ित-/ˆयादीनां, सं mासवAनाम-ि…या-िवशेषणादीनां
a g
िवकारादीनां िवकारमूलककारकाणाम् अWेषां िविवधिवषयाणाs अQयनं ि…यते। भाषािवmाने सं [ृ तभाषा-िवषयक-
वण•ƒि„-8स^ाZM अतीव वैmािनकं िन•पणं कृ तं वतAते।
िव•M सवाAसु भाषासु सं [ृ तभाषा /ाचीनतमा अYO। /ायः सवाAसु भाषासु सं [ृ तपरकश†ाः उपल‘Zे।
सं [ृ तभाषा भारतीयभाषाणां जननी इित क~ते। सवाAसु भारतीयभाषासु सं [ृ तभाषा अZल’ना अYO इित सवo
अl“कु वAYZ।
भारतदे शः ब”भाषी दे शोऽYO। अY–न् दे शे अनेकतायाम् एकताव8धAनी भाषेयं सामा8जकसमरसतायै
जीवनिवकासाय च आव—कH वतAते। सं [ृ तM सां[ृितकं मह€ं वणAयZः िवPांसः कथयYZ “भारतM /ितvे Pे o m
सं [ृoतंmसं [ृ ितOथा, सं [ृ ितमूलं सं [ृ तम्, सािहˆं सं [ृ ितवाहकs इित।” एषा सं [ृ ितः m
c
न के. वलं भारतM अिप
c. s e
e mतु िव•M मुकुटायमाना अYO। उBं च - l a
l as सˆमिह ं स ािदगु ण ः
ै šे v ा िव•बŠु d 8श8fका।ag
ag िव•शाYZः सुखधाxी भारतीया िह सं [ृ ितः॥
सं [ृ ते सं [ृ ितmoया सं [ृ ते सकलाः कलाः।
सं [ृ ते सकलं mानं सं [ृ ते िक{न िव:ते॥
एवं सं [ृ तभाषा पœरिनिvता, दोषरिहता, सरला, गभीरा, यथाथाA वैmािनकH च भाषा अYO। स•ित युगेY–न्
/मुखैः उžे —ैः सं [ृ तभाषा 8शfणीया अYO।
8शfणोžे —ािन –
m .
.co
* वसुधैव-कु टु ‰कम् इित भावनािवकासः।
s e m
s em l a
g la 1 ag
a For more Question Papers, Sample Papers, Notes & Syllabus visit Page 1 of 16

* भारतीयभाषाणां सं रfणम्।
* सं [ृ तभाषया स•ेषणकौशलिवकासः।
* परSरं सं [ृ तस ाषणेन भाविविनमयः।
* सं [ृ त-भाषया एव सं [ृ त-8शfणम्।
* šवण-भाषण-पठन-लेखनेित चतुणा} भािषक-कौशलानां िवकासः।
* बौि^किवकासपुरcरम् आQा8wकनैितकmानम्।
* मान8सकिवकासानiानुभिू तः रसानुभूित¢।
* भारतीयसं [ृ तेः सं रfणं mानवधAनs।
* आwानुशासनसं £ापनाथAम्
* भाषा8शfणकौशलािन वधAनाय नैपु¤/ाि¥ः।
* परSरं वाताAलापमाQमेन भाविविनमयः।
* सं [ृ तसािहˆM अQयनेन mानानiM अनुभूितः।
* मानवजीवनM िवकासपूवAकं क¦ाणम्।
* सं [ृ तभाषया छाxाणां सवAिवधिवकासः।

8शfण/िवधयः -
* सं [ृ तमाQमेन स ाषणिव8धना शनैः शनैः सं [ृ त8शfणं स िव#ित। गितवधAनाय सं [ृ ताQापकै ः
धैयoण 7कHयाQापन-कायA…माणां िनयोजनम्। g8चकरभाषा‘ासेन भािषकोपलY§ः। भािषका‘ासाय
वाताAलाप-कथाšवण-वादिववाद-सं वाद-वणAनपरक/ितयोिगता8भः भाषा8शfणं कारियतुं शzते।
* िव8भ¨/ामा8णकसं £ानां कायA…माः सािहˆसाम©¢ /यु1 उ„म8शfणं कतु} शzते।
* सं [ृ तभाषया उपल§-ª—-š'-सामUी-माQमेन भाषा‘ासः।
* िव8भ¨पा«सामUीPारा 8शfकः 7कHयं 8शfणकाय} g8चकरं कतु} श¬ोित।
* भाषा8शfकः छाxान् -ेहपूवAकम् (आwीयभावेन) पाठयेत्।
* अ:तनपूवAकं सािहˆकोश-श†कोश-सiभAUrानां सहायतया छाxाणां तƒरतावधAनम्।
* /ाचीनावाAचीनयोमAQे सम®य£ापनPारा नूतन8शfणिव8ध8भ¢ सं [ृ त8शfणम्।

कौशलािन-
* šवणकौशलम् – भावा8धUहणाय DWाwकं भाषायाः /थमं कौशलम् इदम्। अM साधनािन- गुgमुखम्,
आकाशवाणी, दूरवाणी, पœरवारसदMाः, समाजः, क¯ाः, Dिनमु°णयŒम्, दूरदशAनम् इˆादीिन।
* भाषणकौशलम्- भावा8भ'Bये DWाwकं भाषायाः इदं िPतीयं कौशलम्। वाग्-•पं भाव/कटनम् एव
भाषणम्, पœरसर/भावेण आधारेण वा भाषणशिBः जायते।
* पठनकौशलम् – भावा8धUहणाय 8ल±ाwकं भाषायाः तृतीयं कौशलम् इदम्। (अथAUहणपूवAकं SX•प-
वाचनम् इˆथAः)
* लेखनकौशलम्- भावा8भ'Bये 8ल±ाwकं भाषायाः चतुथ} कौशलम् इदम्। (Dिन•पे िव:मानं भाषांशं
8लिप•पे अवतारणं लेखनम् इित उ²ते)
* mानाwक-अवबोधनाwक-अनु/योगाwक-िव³ेषणाwक-सं ³ेषणाwक-मू¦ाGनाwक-
ल8fता8धगमनिवशेषाः।

2
For more Question Papers, Sample Papers, Notes & Syllabus visit Page 2 of 16

सं #ृ तम् (ऐ+,कम्)
िवषय-कोड् -सङ् -ा - 022
क1ा - एकादशी (2026-27)
(2025-26)

आहˆ-अGाः - 80+20

वािषAकमू¦ाGनाय िनिमAते /¸पxे भागचतुXयं भिव#ित –

‘क’ भागः अपिठतावबोधनम् 10 अGाः
‘ख’ भागः रचनाwककायAम् 10 अGाः
‘ग’ भागः अनु/युB'ाकरणम् 20 अGाः
‘घ’ भागः
(i) पिठतावबोधनम् 30 अGाः
(ii) सं [ृ त-सािहˆेितहासM सामाWः पœरचयः 10 अGाः

भागानुसारं िवषयाः अGिवभाजनs 80 अGाः

…. सं . िवषयाः /¸/काराः मू¦भारः
‘क’ भागः
अपिठतावबोधनम् 10 अGाः
1. एकः ग:ांशः (100-120 श†पœरिमतः) अित-लघू„राwकौ 2×1=2
पूणAवाzाwकौ 2×2=4
शीषAकम् (लघू„राwकः) 1×1=1
भािषककायAम् (ब”िवकjाwकाः) 3×1=3
पूणAभारः 10 अGाः
‘ख’ भागः
रचनाwककायAम् 10 अGाः
2. पxलेखनम् िनबŠाwकः 5
3. अनुÄेदलेखनम् िनबŠाwकः 5
अथवा
सं [ृ तभाषया अनुवादः
पूणAभारः 10 अGाः
‘ग’ भागः
अनु/युÅत'ाकरणम् 20 अGाः
4. सYŠः लघू„राwकाः 3×1=3
5. श†•पा8ण ब”िवकjाwकाः 3×1=3

3
For more Question Papers, Sample Papers, Notes & Syllabus visit Page 3 of 16

m
m .co

m .co s e m
se 6. धातु•पा8ण
la
ब”िवकjाwकाः
g
3×1=3
7. /ˆयाः a
ब”िवकjाwकाः 3×1=3
8. अ'यािन लघू„राwकाः 4×½=2
9. कारकोपपदिवभBयः ब”िवकjाwकाः 3×1=3
10. पिठतपा«ांशेषु सरलसमOपदानां िवUहाः ब”िवकjाwकाः 3×1=3
पूणAभारः 20 अGाः
m
.co
‘घ’ भागः
m
m.co (i) पिठतावबोधनम् 30 अGाः
s e m
11. ग:ांशः
s e अित-लघू„राwकौ l
2×½=1
g a
g l a पूणAवाzाwकौ a2×1=2
a लघू„राwकौ (भािषककायAम्) 2×1=2
12. प:ांशः अित-लघू„राwकौ 2×½=1
पूणAवाzाwकौ 2×1=2
लघू„राwकौ (भािषककायAम्) 2×1=2
13. नाÊांशः अित-लघू„राwकौ 2×½=1

mपूणAवाzाwकौ
o लघू„राwकौ (भािषककायAम्)
2×1=2

. c 2×1=2
e m
14. /¸िनमाAणम्
las पूणAवाzाwकाः 4×1=4
15. अ®यः
ag िनबŠाwकः 3
16. भावाथAलेखनम्/ चœरx8चxणम् िनबŠाwकः 3
17. स/सl'ाŽा िनबŠाwकः 5
पूणAभारः 30 अGाः
‘घ’ भागः
(ii) सं [ृ त-सािहˆेितहासM सामाWः पœरचयः 10 अGाः

m
18. /मुखलेखकानां पœरचयः अित-लघू„राwकाः
. com 4×1=4
. c19.o e m
e m
सं [ृ तभाषोÌविवकासौ वैिदक-सािहˆM पœरचय¢ लघू„राwकाः
as 3×1=3
s लघू„राwकाः gl
la a
20. लौिकक-सािहˆM पœरचयः 3×1=3

ag पूणAभारः 10 अGाः
सEूणHभारः 80 अLाः

m .
.co s e m
s em l a
g la 4 ag
a For more Question Papers, Sample Papers, Notes & Syllabus visit Page 4 of 16

/0प2-/ा5पम् /सं रचना
सं Nृ तम् (ऐRSकम्)
िवषय-कोड् -सङ् -ा - 022
(2026-27)
क1ा - एकादशी (2026-27)
(2025-26)

/¸/कारः /¸ानां सÍा िवभाग-सÍा /ित/¸म् आहˆाGाः
अGभारः
ब”िवकjाwकाः 1 अGः 3+3+3+3+3+3=18 6 1 18

अित-लघू„राwकाः ½ अGः 2+2+2=6 3 ½ 3

अित-लघू„राwकाः 1 अGः 2+4=6 2 1 6

िनबŠाwकाः 5 अGाः 1+1+1 =3 3 5 15

िनबŠाwकाः 3 अGाः 1+1=2 2 3 6

दीघ•„राwकाः 1 अGः 2+2+2+4=10 4 1 10

दीघ•„राwकाः 2 अGौ 2=2 1 2 4

लघू„राwकाः ½ अGः 4=4 1 ½ 2

लघू„राwकाः 1 अGः 1+3+2+2+2+3+3=16 7 1 16

आहˆाGाः 80

5
For more Question Papers, Sample Papers, Notes & Syllabus visit Page 5 of 16

सं #ृ तम् (ऐ+,कम्)
िवषय-कोड् -सङ् -ा - 022
क1ा - एकादशी (2026-27)
(2025-26)
वािषH कमूTाLनम्

‘क’ भागः
अपिठतावबोधनम् (10 अLाः)
1. एकः अपिठतः ग:ांशः 10
100-120 श†पœरिमतः ग:ांशः, सरलकथा
Ø एकपदे न पूणAवाzेन च अवबोधनाwकं कायAम् (2+4)
Ø शीषAकलेखनम् (1)
Ø अनुÄेद-आधाœरतं भािषकं कायAम् (3)
भािषककायाAय त€ािन -
ü वाzे कतृA-ि…यापदचयनम्
ü िवशेषण-िवशे#चयनम्
ü पयाAय-िवलोमपदचयनम्
ü सवनाAम£ाने सं mा/योगः
‘ख’ भागः
रचना^ककायHम् (10 अLाः)
2. सGे ताधाœरतम् औपचाœरकम् अथवा अनौपचाœरकं पxलेखनम् (पूण} पxं लेखनीयम्) 5
3. सGे ताधाœरतम् अनुÄेदलेखनम् 5
अथवा
िहiीभाषया आङ् Ðभाषया वा 8ल8खतानां वाzानां सं [ृ तभाषया अनुवादः
‘ग’ भागः
अनु`युabाकरणम् (20 अLाः)
4. सYŠकायAम् 3
Ø 7रसYŠः
दीघAः, गुणः, यण्, अयािद, पूवA•पम्
Ø 'ÑनसYŠः
¢ुdम्, Xुdम्, मोऽनु7ारः, परसवणAः
Ø िवसगAसYŠः
सdम्, उdम्, gdम्, लोपः
5. श†•पा8ण (वाzेषु िवभिB-/योगः) 3
Ø अजZाः - सवA, पूवA, स8ख, दातृ, नृ, गो, 7सृ, अ8f
Ø हलZाः – भवत्, प8थन्, मgत्, ताªश्, अदस्, िदश्, वाच्, िगर्, धिनन्, पयस्

6
For more Question Papers, Sample Papers, Notes & Syllabus visit Page 6 of 16

m
m .co

m .co s e m
se 6. धातु•पा8ण
g l a 3
Ø पर–ैपिदन: (2 अGौ) a
भू, गम्, नम्, अस्, …ु ध्, हन्, šु, नश्, आप्, शक् , इष्, /Ä् , कृ , mा, भf्,
8चZ्, नृत्, कथ् (पsलकारेष)ु
Ø आwनेपिदन: (1 अGः)
सेव्, gच्, लभ्, मुद्, याच् - (लट् -लृट्लकारयोः)
7. /ˆयाः 3
m
.co
(अ) कृ दZाः – B, Bवतु, शतृ, शानच्, यत्, त'त्, अनीयर्, तृच्, िBन्, अच्।
m
.co
(आ) ति^ताः – 8णिन, ठक् , अण्, d, मयट् ।
s e m
em
(इ) qी/ˆयौ – टाप्, ङ“प्।
s l a
8. अ'यािन la ag2
agः, शनैः, अधः, ऋते, युगपत्, अ:, •ः, Óः, सायम्, 8चरम्, तूÔीम्, सहसा, िम~ा,
उ‹ै
पुरा, /ायः, नूनम्, भूयः, खलु । पिठतांशेषु /युBािन अWािन अ'यपदािन च
3
9. िवभिB/योगाः – पिठतपा«ांशेषु /युB-उपपदकारकिवभBHः अ8धकृ ˆ /¸ाः
3
10. पिठतपा«ांशेषु सरलसमOपदानां िवUहाः
‘घ’ भागः

om
(i) पिठतावबोधनम् (30 अLाः)
11. ग:ांशम् अ8धकृ ˆ अवबोधनाwकं कायAम् . c 5
e m
s
/¸/काराः – एकपदे न पूणAवाzेन च /¸ो„रा8ण
la
भािषककायAम् –
ag
Ø वाzे कतृA-ि…यापदचयनम्
Ø िवशेषण-िवशे#चयनम्
Ø पयाAय-िवलोमपदचयनम्
Ø सवनाAम£ाने सं mा/योगः
12. प:ांशम् अ8धकृ ˆ अवबोधनाwकं कायAम् 5
/¸/काराः – एकपदे न पूणAवाzेन च /¸ो„रा8ण
m
mभािषककायAम् – .co
m .co Ø वाzे कतृA-ि…यापदचयनम्
s e m
s e Ø िवशेषण-िवशे#चयनम्
g l a
g la a
a Ø पयाAय-िवलोमपदचयनम्
Ø सवनाAम£ाने सं mा/योगः
13. नाÊांशम् अ8धकृ ˆ अवबोधनाwकं कायAम् 5
/¸/काराः – एकपदे न पूणAवाzेन च /¸ो„रा8ण
भािषककायAम् –
Ø वाzे कतृA-ि…यापदचयनम्
Ø िवशेषण-िवशे#चयनम् m .
.co
Ø पयाAय-िवलोमपदचयनम्
s e m
s em l a
g la 7 ag
a For more Question Papers, Sample Papers, Notes & Syllabus visit Page 7 of 16

Ø सवनाAम£ाने सं mा/योगः
14. वाzेषु रेखािGतपदािन अ8धकृ ˆ उ8चत/¸िनमाAणम् 4
15. एकM ³ोकM अ®यः (पूणAः अ®यः लेखनीयः) 3
16. भावाथAलेखनम्/ चœरx8चxणम् 3
5
17. स/सl'ाŽा
‘घ’ भागः
(ii) सं Nृ त-सािहgेितहासi सामाjः पkरचयः (10 अLाः)
18. पा«पुOके सG8लत-अंशानां /मुखलेखकानां पœरचयः 4
19. वैिदक-सािहˆM पœरचयः 3
20. लौिकक-सािहˆM पœरचयः 3

परी;ायै िनधा@Aरताः पाठाः
पा=पुlकम् – शाmती - `थमो भागः
पाठसÍा पाठनाम पाठसÍा पाठनाम
/थमः पाठः वेदामृतम् सÕतमः पाठः िवmाननौका
िPतीयः पाठः परोपकाराय सतां िवभूतयः अÖटमः पाठः कrामा8णzम्
तृतीयः पाठः मानो िह महतां धनम् नवमः पाठः ईशः कु xाYO
चतुथAः पाठः सौवणAशकिटका दशमः पाठः स€माहो रजOमः
पsमः पाठः आहारिवचारः

पा=पुlकम् – सं Nृ त-सािहg-पkरचय
पाठसÍा पाठनाम
/थम अQाय सं [ृ त भाषा उÌव एवं िवकास वैिदक सािहˆ
तृतीय अQाय रामायण, महाभारत एवं पुराण

सहायकपुOकािन

¥ 'ाकरणसौरभम् (सं शो8धतसं [रणम्) रा. शै. अनु. /. पœर. Pारा /का8शतम् ।
¥ हायर सं [ृ तUामर (एम् आर् काले8ल8खतम् )
¥ रचनानुवादकौमुदी - किपलदे विPवेदी8ल8खतम् िव•िव:ालय/काशनम्, वाराणसी ।
¥ वेदपाœरजात (अितœरBाQयनाथAम्) रा. शै. अनु. /. पœर. Pारा /का8शतम् ।

********************

8
For more Question Papers, Sample Papers, Notes & Syllabus visit Page 8 of 16

सं #ृ तम् (ऐ+,कम्)
िवषय-कोड् -सङ् -ा - 022
(2026-27)
क1ा - 7ादशी (2026-27)
(2025-26)

आहˆ-अGाः - 80+20

वािषA कमू¦ाGनाय िनिमAते /¸पxे भागपsकं भिव#ित –

‘क’ भागः अपिठतावबोधनम् 10 अGाः
‘ख’ भागः रचनाwककायAम् 10 अGाः
‘ग’ भागः अनु/युB'ाकरणम् 15 अGाः
‘घ’ भागः 35 अGाः
(i) पिठतावबोधनम् (25 अGाः)
(ii) सं [ृ त-सािहˆेितहासM सामाWः पœरचयः (10 अGाः)
‘ङ’ भागः छiोऽलGार-पœरचयः 10 अGाः

भागानुसारं िवषयाः अLिवभाजनq 80 अLाः

…. सं . िवषयाः /¸/काराः मू¦भारः
‘क’ भागः
अपिठतावबोधनम् 10 अGाः
1. एकः ग:ांशः (100-120 श†पœरिमतः) अित-लघू„राwकौ 2×1=2
पूणAवाzाwकौ 2×2=4
शीषAकम् (लघू„राwकः) 1×1=1
भािषककायAम् (ब”िवकjाwकाः) 3×1=3
पूणAभारः 10 अGाः
‘ख’ भागः
रचनाwककायAम् 10 अGाः
2. पxलेखनम् िनबŠाwकः 5
3. अनुÄेदलेखनम् िनबŠाwकः 5
अथवा
सं [ृ तभाषया अनुवादः
पूणAभारः 10 अGाः
‘ग’ भागः
अनु/युB'ाकरणम् 15 अGाः
4. सYŠः लघू„राwकाः 3×1=3

9
For more Question Papers, Sample Papers, Notes & Syllabus visit Page 9 of 16

m
m .co

m .co s e m
se 5. /ˆयाः
la
ब”िवकjाwकाः
g
3×1=3
6. अ'यािन लघू„a
राwकाः 3×1=3
7. कारक-उपपदिवभBयः लघू„राwकाः 3×1=3
8. पिठतपा«ांशेषु सरलसमOपदानां िवUहाः ब”िवकjाwकाः 3×1=3
पूणAभारः 15 अGाः
‘घ’ भागः
m
.co
(i) पिठतावबोधनम् 25 अGाः
m
9. ग:ांशः
m .co अित-लघू„राwकौ 2×½=1
s e m
s e पूणAवाzाwकौ
l
2×1=2
g a
g l a लघू„राwकौ (भािषककायAम्) a2×1=2
10. a शः
प:ां अित-लघू„राwकौ 2×½=1
पूणAवाzाwकौ 2×1=2
लघू„राwकौ (भािषककायAम्) 2×1=2
11. नाÊांशः अित-लघू„राwकौ 2×½=1
पूणAवाzाwकौ 2×1=2
लघू„राwकौ (भािषककायAम्) 2×1=2
m
o पूणAवाzाwकाः
12. /¸िनमाAणम्
. c 4×1=4
e m
13. अ®यः
las िनबŠाwकः 3
14. भावाथAलेखनम्/ चœरx8चxणम्
ag िनबŠाwकः 3
पूणAभारः 25 अGाः
‘घ’ भागः
(ii) सं [ृ त-सािहˆेितहासM सामाWः पœरचयः 10 अGाः
15. महाका'-ऐितहा8सक-का'म् ब”िवकjाwकाः 3×1=3
16. ग:का'म् चØूका'म् च ब”िवकjाwकाः 3×1=3

m
17. नाÊसािहˆM पœरचयः ब”िवकjाwकाः . com 4×1=4
c. o s e m
em
पूणAभारः 10 अGाः
s g l a
g la ‘ङ’ भागः
a
a छiोऽलGारपœरचयः 10 अGाः
18. (अ) छiसां सोदाहरणम् सामाWmान-परीfणम् लघू„राwकाः 3×1=3
(आ) ³ोके षु छiसं mानम् लघू„राwकाः 2×1=2
19. (अ) अलGाराणाम् उदाहरणसिहतलfणम् लघू„राwकाः 3×1=3
(आ) ³ोके षु अलGारM अ8भmानपरीfणम् लघू„राwकाः 2×1=2
पूणAभारः 10 अGाः
m .
.co सEूणHभारः 80 अLाः
s e m
s em l a
g la 10 ag
a For more Question Papers, Sample Papers, Notes & Syllabus visit Page 10 of 16

/0प2-/ा5पम् /सं रचना
सं #ृ तम् (ऐ+,कम्)
िवषय-कोड् -सङ् -ा - 022
क1ा - 7ादशी (2026-27)
(2025-26)

/¸/कारः /¸ानां सÍा िवभाग- /ित/¸म् आहˆाGाः
सÍा अGभारः
ब”िवकjाwकाः 1 अGः 3+3+3+3+3+4=19 6 1 19

अित-लघू„राwकाः ½ अGः 2+2+2=6 3 ½ 3

अित-लघू„राwकाः 1 अGः 2=2 1 1 2

िनबŠाwकाः 5 अGाः 1+1 =2 2 5 10

िनबŠाwकाः 3 अGाः 1+1=2 2 3 6

दीघ•„राwकाः 1 अGः 2+2+2+4=10 4 1 10

दीघ•„राwकाः 2 अGौ 2=2 1 2 4

लघू„राwकाः 1 अGः 1+3+3+3+2+2+2+3+2+3+2=26 11 1 26

आहˆाGाः 80

11
For more Question Papers, Sample Papers, Notes & Syllabus visit Page 11 of 16

सं #ृ तम् (ऐ+,कम्)
िवषय-कोड् -सङ् -ा - 022
(2026-27)
क1ा - 7ादशी (2026-27)
(2025-26)
वािषH कमूTाLनम्

‘क’ भागः
अपिठतावबोधनम् (10 अLाः)
1. एकः अपिठतः ग:ांशः 10
100-120 श†पœरिमतः ग:ांशः, सरलकथा
Ø एकपदे न पूणAवाzेन च अवबोधनाwकं कायAम् (2+4)
Ø शीषAकलेखनम् (1)
Ø अनुÄेद-आधाœरतं भािषकं कायAम् (3)
भािषककायाAय त€ािन -
ü वाzे कतृA-ि…यापदचयनम्
ü िवशेषण-िवशे#चयनम्
ü पयाAय-िवलोमपदचयनम्
ü सवAनाम£ाने सं mा/योगः
‘ख’ भागः
रचना^ककायHम् (10 अLाः)
2. सGे ताधाœरतम् औपचाœरकम् अथवा अनौपचाœरकं पxलेखनम् (पूण} पxं लेखनीयम्) 5
3. सGे ताधाœरतम् अनुÄेदलेखनम् 5
अथवा
िहiीभाषया आङ् Ðभाषया वा 8ल8खतानां वाzानां सं [ृ तभाषया अनुवादः
‘ग’ भागः
अनु`युabाकरणम् (15 अLाः)
4. सYŠकायAम् 3
Ø 7रसYŠः
दीघAः, गुणः, यण्, अयािद, पूवA•पम्
Ø 'ÑनसYŠः
¢ुdम्, Xुdम्, मोऽनु7ारः,परसवणAः
Ø िवसगAसYŠः
सdम्, उdम्, gdम्, लोपः
5. /ˆयाः 3
Ø कृ दZाः – B, Bवतु, शतृ, शानच्, यत्, त'त्, अनीयर्, तृच्, िBन्, अच्।
Ø ति^ताः – 8णिन, ठक् , अण्, d, मयट् ।

12
For more Question Papers, Sample Papers, Notes & Syllabus visit Page 12 of 16

m
m .co

m .co s e m
se Ø qी/ˆयौ – टाप्, ङ“प्।
g l a
6. अ'यािन a 3
उ‹ैः, शनैः, अधः, ऋते, युगपत्, अ:, •ः, Óः, सायम्, 8चरम्, तूÔीम्, सहसा, िम~ा,
पुरा, /ायः, नूनम्, भूयः, खलु । पिठतांशेषु /युBािन अWािन अ'यपदािन च
7. िवभिB/योगाः – पिठतपा«ांशेषु /युB-उपपदकारकिवभBHः अ8धकृ ˆ /¸ाः 3

8. पिठतपा«ांशेषु सरलसमOपदानां िवUहाः 3

‘घ’ भागः
m
m .co
.co
(i) पिठतावबोधनम् (25 अLाः)
e m
5 as
em
9. ग:ांशम् अ8धकृ ˆ अवबोधनाwकं कायAम्
s g l
/¸/काराःla– एकपदे न पूणAवाzेन च /¸ो„रा8ण a
g
a म् –
भािषककायA
Ø वाzे कतृA-ि…यापदचयनम्
Ø िवशेषण-िवशे#चयनम्
Ø पयाAय-िवलोमपदचयनम्
Ø सवनाAम£ाने सं mा/योगः

m
.co
10. प:ांशम् अ8धकृ ˆ अवबोधनाwकं कायAम् 5
/¸/काराः – एकपदे न पूणAवाzेन च /¸ो„रा8ण
e m
भािषककायAम् –
as
Ø वाzे कतृA-ि…यापदचयनम्gl
a
Ø िवशेषण-िवशे#चयनम्
Ø पयाAय-िवलोमपदचयनम्
Ø सवनाAम£ाने सं mा/योगः
11. नाÊांशम् अ8धकृ ˆ अवबोधनाwकं कायAम् 5
/¸/काराः – एकपदे न पूणAवाzेन च /¸ो„रा8ण
m
mभािषककायAम् –
.co
m .co Ø वाzे कतृA-ि…यापदचयनम्
s e m
s e Ø िवशेषण-िवशे#चयनम्
g l a
g la a
a Ø पयाAय-िवलोमपदचयनम्
Ø सवनाAम£ाने सं mा/योगः

12. वाzेषु रेखािGतपदािन अ8धकृ ˆ उ8चत/¸िनमाAणम् 4

13. एकM ³ोकM अ®यः (पूणAः अ®यः लेखनीयः) 3
3
14. भावाथAलेखनम् / चœरx8चxणम्
m .
.co s e m
s em l a
g la 13 ag
a For more Question Papers, Sample Papers, Notes & Syllabus visit Page 13 of 16

‘घ’ भागः
(ii) सं [ृ त-सािहˆेितहासM सामाWः पœरचयः (10 अLाः)
15. महाका'-ऐितहा8सक-का'म् 3
16. ग:का'म् चØूका'म् च 3
17. नाÊसािहˆM पœरचयः 4
‘ङ’ भागः
छiोऽलGारपœरचयः (10 अLाः)
18. (क) छiसां सोदाहरणम् सामाWmान-परीfणम् 3
छiां8स
Ø अनुXुप्, उपजाित, वसZितलका, मा8लनी, 8शखœरणी, मiा…ाZा।
(ख) ³ोके षु छiसं mानम् (/द„³ोके षु छiसः अ8भmानम्) 2
19. (क) अलGाराणाम् उदाहरणसिहतलfणम् 3
श†ालGाराः – अनु/ासः, यमकः, ³ेषः,
अथाAलGाराः – उपमा, •पकम्, उÙेfा
(ख) ³ोके षु अलGारM अ8भmानपरीfणम् (/द„³ोके षु अलGारM अ8भmानम्) 2

परी;ायै िनधा@Aरताः पाठाः
पा=पुlकम् – शाmती - ि7तीयो भागः
पाठसÍा पाठनाम पाठसÍा पाठनाम
/थमः पाठः िव:याऽमृतम¸ुते स¥मः पाठः िव…मMौदायAम्
िPतीयः पाठः रघुकौÚसं वादः अXमः पाठः काय} वा साधयेयम्, दे हं वा पातयेयम्
तृतीयः पाठः बालकौतुकम् नवमः पाठः दीनबŠुः šीनायरः
चतुथAः पाठः कमAगौरवम् दशमः पाठः योगM वै8शÛम्

पsमः पाठः शुकनासोपदे शः

पा=पुlकम् – सं Nृ त-सािहg-पkरचय
पाठसÍा पाठनाम पाठसÍा पाठनाम
चतुथA अQाय महाका' स¥म अQाय ग: का' एवं चØू का'
पsम अQाय ऐितहा8सक महाका' नवम अQाय नाÊ सािहˆ

सहायकपुOकािन
'ाकरणसौरभम् (सं शो8धतसं [रणम्) रा. शै. अनु. /. पœर. Pारा /का8शतम् ।(सहायकपुOकम्)
हायर सं [ृ त Uामर (एम् आर् काले8ल8खतम् )
रचनानुवादकौमुदी (सहायकपुOकम्) किपलदे विPवेिद8ल8खतम् िव•िव:ालय/काशनम्, वाराणसी ।

14
For more Question Papers, Sample Papers, Notes & Syllabus visit Page 14 of 16

आEAरक-मूGाHनम्
(20 अLाः)
उžे —ािन
❖ छाxाणां सृजनाwकfमतायाः िवकासः।
❖ šवण-भाषण-पठन-लेखनकौशलानां िवकासः।
❖ 8चZनfमतायाः आwिव•ासM च सं वधAनम्।

…. गितिवधयः उदाहरणािन अGाः िनदo शाः मू¦ाGनिबiवः
सं .
1. आव8धक-परीfाः 8ल8खतपरीfा 05 िव:ालयेन समये समये परीfासु यx िव:ा8थAनः
(पीœरयोिडक् - 8ल8खतपरीfाणाम् šेvाः अGाः Mुः तयोः
असै–Üट) आयोजनं करणीयं भवित। Pयोः परीfयोः एव
अ8धभारः Uहीत'ः।
अिप च आव8धकपरीfासु
अिप /¸ेषु
आZœरकिवकjाः दे याः।
मू¦ाGनसमये यिद छाxः
सवाAन् /¸ान् उ„रित तिहA
छाxिहताय यx अ8धकाः
अGाः सYZ तेषाम् एव
मू¦ाGनं करणीयम्।
2 ब”िवधमू¦ाGनम् v कfायां पािठतM 05 कfायां पािठत-पाठM vमौ8लकता
पाठM िवषयM वा ब”िवधं vिवषयस‰^ता
लघुमू¦ाGनम् मू¦ाGनम् अपे8fतम् vशु^ता
v िनगAतपxा8ण अYO। अनेन िव:ा8थAनां vसमयब^ता
v /¸ो„री िविवधकौशलानां मू¦ाGनं v/Oुतीकरणम्
v मौ8खकH परीfा भवेत्।
v /ितयोिगताः
v /ÝनमsMायोजनम्
3. िनवेशसू8चका v कfाकायAम् 05 िव:ा8थA8भः कfायां कृ तानां v सुलेखः
(पोटA फो8लयो) v सामूिहक-मू¦ाGनम् कायाAणाम् उपल§ीनां च v त~ाwकता
v 7मू¦ाGनम् सं रfणं सं योजनं च v /ामा8णकता
v िव:ा8थAनः िवषयगताः स8sकायां पxाव¦ां वा v समयब^ता
उपल§यः करणीयम्। एतेन समUं
मू¦ाGनं /मा8णकdेन
भिवतुं श¬ोित।

15
For more Question Papers, Sample Papers, Notes & Syllabus visit Page 15 of 16

m
m .co

.co
m 4. भाषा-सं वधAनाय s e m
05 v छाxाः कामिपa कथां
se गितिवधयः
❖ कथा
❖ सं वादः/ वाताAलापः šावियतुंag
l
श¬ु वYZ।
v उ‹ारणम्
v शु^ता
(क) šवण- ❖ भाषणम् v 8शfकः कमिप िवषयं v समयब^ता
भाषण-कौशलम् ❖ नाटकम् सूचियdा परSरं सं वादं v /Oुतीकरणम्
❖ वाताAः कारियतुं श¬ोित। (आरोहावरोह-गितयित-
❖ आशुभाषणम् v दूरदशAने वाताAवली /योगः)
❖ सं [ृ तगीतािन इˆाŽः सं [ृ त-
m
.co
❖ ³ोको‹ारणम् कायA…मः /साœरतः
m
m .co
❖ /हे8लकाः भवित तं °Xं ु छाxाः
s e m
s e /ेरणीयाः।
l a
g l a v šवण-कौशल- ag
a मू¦ाGनाय 8शfकः
7यम् अिप कथां
šावियdा ततः स‰^-
/¸ान् /Xं ु श¬ोित।
(ख) v िविवधिवषयान् आधृˆ v छाxाः यथाशzं v िवषय-स‰^ता
लेखनकौशलम् मौ8लकलेखनम् कfायामेव लेखनकाय} v शु^ता (िवशेषतः
यथा– दे शः, माता,
. c oकुmयुAः। पsमवणAM/योगः)
िपता, गुgः, िव:ा e m v िटáणी- पुYOकायाः v समयब^ता
पयाAवरणम्, योगः, la
s
समयM सदुपयोगः, ag िनमाAणम्।
v वैयिBकपरीfणम्।
v सुलेखः
v /Oुतीकरणम्
8शfा, अनुशासनम्
इˆादयः।
v शै8fकàमणM
सं [ृ तेन
/ितवेदनलेखनम्।
m
m v दै न8iनीलेखनम्।
.co
m .co v सGे ताधाœरतं
s e m
s e कथालेखनम्।
g l a
g la v 8भि„पिxकायाः a
a िनमाAणम्।
v šुतलेखः।
v सूिBलेखनम्।
अवधात'म् –उपयुAB-गितिवधयः उदाहरण•पेण /द„ाः सYZ। एतदितœर² एताªशाः अWगितिवधयः अिप
भिवतुमहAYZ।

m .
.co
**************************************
s e m
s em l a
g la 16 ag
a For more Question Papers, Sample Papers, Notes & Syllabus visit Page 16 of 16