Maharashtra Board Class 10 Question Bank Science (Marathi)

महाराष्ट्र शासन
शालेय शशक्षण व क्रीडा शवभाग
राज्य शैक्षशणक सश
ं ोधन व प्रशशक्षण पररषद, महाराष्ट्र
७०८ सदाशिव पेठ, कुमठे कर मार्ग, पुणे ४११०३०
संपकग क्रमांक (020) 2447 6938 E mail: [email protected]
-----------------------------------------------------------------------------------------------

Question Bank

Standard :- 10th

Subject :- शवज्ञान आशण तंत्रज्ञान भार् १

सूचना
१. फक्त शवद्यार्थ्यांना प्रश्नप्रकारांचा सराव करून देण्यासाठीच

२. सदर प्रश्नसंचातील प्रश्न बोर्डाच्या प्रश्नपशत्रकेत येतीलच असे नाही

याची नोंद घ्यावी.

प्रश्‍नपेढी
विज्ञान आणि तंत्रज्ञान भाग 1

प्रश्न 1 ला (A) : खालील प्रश्नांसाठी बहुपर्यायी उत्तरांतील अचूक पर्याय निवडा. (प्रत्येकी 1 गुण)
1) एखाद्या वस्तूच्या वेगाच्या परिमाणात किं वा गतीच्या दिशेत बदल घडवून आणण्यासाठी त्यावर ..... प्रयुक्त होणे
आवश्यक असते.
A. बल B. जडत्व C. संवेग D. गती
2) ताऱ्याभोवती परिभ्रमण करणाऱ्या ग्रहाची कक्षा ..... असते.
A. वर्तुळाकार B. सरळ रेषेत C. नाभी बिं दूच्या दिशेने D. लंबवर्तुळाकार
3) सूर्याची परिक्रमा करणाऱ्या ग्रहाच्या आवर्तकालाचा वर्ग हा ग्रहाच्या सूर्यापासूनच्या सरासरी अंतराच्या .....
समानुपाती असतो.
A. वर्गाला B. वर्गमुळाला C. घनाला D. घनमूळाला
4) दोन वस्तूंमधील गुरुत्वीय बल हे त्या वस्तूंच्या वस्तुमानाच्या गुणाकाराशी समानुपाती आणि त्या वस्तू मधील
अंतराच्या ..... असते.
A. वर्गाशी व्यस्तानुपाती B. वर्गाशी समानुपाती
C. घनाशी व्यस्तानुपाती D. वर्गमुळाशी व्यस्तानुपाती
5) वैश्विक गुरुत्वीय स्थिरांक (G) चे मूल्य SI एकक प्रणालीत ..... आहे
-11 2 2 11
A. 6.673 x 10 Nm /kg B. 6.673 x 10 Nm/kg
-11 -11 2 2
C. 9.673 x 10 Nm/kg D. 9.673 x 10 Nm /kg
6) .... हे निसर्गातील इतर बलांच्या तुलनेत अत्यंत क्षीण असते.
A. गुरुत्वाकर्षणाचे बल B. विद्युत चुंबकीय बल C. अनु कें द्रकीय बल D. आंतर रैणविय बल
7) पृथ्वीचे गुरुत्व त्वरण (g) चे मूल्य ....
A. ध्रुवांवर सर्वात जास्त असते
B. विषुववृत्तावर सर्वात जास्त असते.
C. पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर सर्वत्र सारखे असते.
D. ध्रुवांवर सर्वात कमी असते.
8) विषुववृत्तावर गुरुत्व त्वरण (g) चे मूल्य .... असते.
2 2 2 2
A. 9.78 m/s B. 9.832 m/s C. 9.8 m/s D. 6.67 m/s
9) वस्तूचे मुक्त पतन हे के वळ .... शक्य आहे
A. हवेत B. निर्वातात C. पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर D. यापैकी नाही
10) कोणत्याही वस्तुचे चंद्रावरील वजन पृथ्वीवरील वजनाच्या जवळजवळ .... आहे.
A. 6 B. 8 C. 2 D. 6
1 1 1 2

11) पृथ्वीवरील 60N वजनाच्या व्यक्तीचे चंद्रावरील वजन साधारण ..... असेल.
A.360N B. 60N C. 6N D. 10N
12) डोबेरायनरने….............. नियम मांडला .
अ) आवर्ती ब) आधुनिक आवर्ती क) त्रिकांचा ड) अष्टकांचा
13) न्यूलँड्सच्या अष्टकांचा नियम ........ पर्यंत लागू होतो.
अ) ऑक्सिजन ब) कॅ ल्शिअम क) कोबाल्ट ड) पोटॅशिअम
14) सारखे गुणधर्म असलेली X व Y ही मूलद्रव्ये न्यूलँडसचा अष्टक नियम पाळतात. या मूलद्रव्या दरम्यान कमीत
कमी व जास्तीत जास्त ..... मूलद्रव्ये असू शकतात.

अ) 6 व 8 ब) 7 व 15 क) 8 व 14 ड) 6 व 13
15) मेंडेलिव्हच्यावेळी ........ मूलद्रव्ये ज्ञात होती.
अ) 56 ब) 65 क)63 ड)118
16) मेंडेलीव्हच्या आवर्तसारणीत एका-सिलिकॉनला नंतर ......... हे नाव देण्यात आले.
अ) स्कँ डिअम ब) गॅलिअम क) जर्मेनिअम ड) थोरियम
17) आधुनिक आवर्तसारणीत गण व आवर्त यांची संख्या अनुक्रमे…...... व…......अशी आहे .
अ) 16, 7 ब) 6, 16 क) 18, 7 ड) 18, 6
18) दुसऱ्या आवर्तातील मूलद्रव्यांची बाह्यतम कक्षा ....... आहे.
अ) K ब) L क) M ड) N
19) गण १ व २ मिळू न ...... खंड बनतो.
अ) s ब) p क) d ड) f
20) खालीलपैकी कोणत्या अणुअंकाची जोडी एकाच गणात असल्याचे दर्शवते ?
अ) 11, 19 ब) 6, 12 क) 4, 16 ड) 8, 17
21) खालीलपैकी कोणत्या मूलद्रव्याची इलेक्ट्रॉन गमावण्याची प्रवृत्ती सर्वात जास्त आहे ?
अ) Mg ब) Na क) Al ड) Cl
22) खालीलपैकी सर्वात मोठ्या आकारमानाचे मुलद्रव्य कोणते ?
अ) Na ब) Mg क) K ड) Ca
23) दिलेल्या मूलद्रव्यांचा त्यांच्या धातु गुणधर्मानुसार योग्य उतरता क्रम निवडा.
Na, Si, Cl, Mg, Al
अ) Cl>Si>Al>Mg>Na ब) Na>Mg>Al>Si>Cl
क) Na>Al>Mg>Cl>Si ड)Al>Na>Si>Ca>Mg
24) आवर्तसारणीत वरून खाली जाताना खालीलपैकी काय वाढत जात नाही ?
अ) अणुत्रिज्या ब) धातू गुणधर्म क) संयुजा ड) कवच संख्या
25) आवर्तात डावीकडू न उजवीकडे जाताना अणु आकारमान .........
अ) वाढत जाते ब) कमी होत जाते
क) सुरुवातीस कमी होत जाऊन नंतर वाढत जाते ड) तेवढेच राहते.
26) खालीलपैकी आधुनिक आवर्तसारणीबाबत अचूक विधान कोणते ?
अ) 18 आडव्या ओळींना आवर्त म्हणतात. ब) 7 उभ्या स्तंभांना गण म्हणतात.
क) 18 उभ्या स्तंभांना गण म्हणतात. ड) 7 आडव्या ओळींना गण म्हणतात.
27) डी - खंडातील मूलद्रव्यांना ......मुलद्रव्ये म्हणतात.
अ)संक्रमक ब)धातुसदृश क) प्रसामान्य ड) आंतर संक्रमक
28) अणूचे आकारमान त्याच्या ...... ने दर्शवतात
अ) अणुअंकाने ब) त्रिज्येने क) कवचसंख्येने ड)अणुवस्तुमानाने
29) अणुकें द्रक व बाह्यतम कवच यामधील अंतर म्हणजे .....होय.
अ)अणुत्रिज्या ब) अणुव्यास क)अणुवस्तुमान ड)अणुआकारमान
30) अणुत्रिज्या ......या एककात मोजतात .

अ) नॅनोमीटर ब) पिकोमीटर क)मायक्रोमीटर ड)मिलिमीटर
31) मूलद्रव्याची धनायन बनण्याची प्रवृत्ती म्हणजे मूलद्रव्याचा ....गुणधर्म होय.
अ) अधातू गुणधर्म ब)आम्लारी गुणधर्म क)धातू गुणधर्म ड)आम्ल गुणधर्म
32) ....हे हॅलोजन कु लातील द्रव मूलद्रव्य आहे .
अ) फ्ल्यूओरीन ब)क्लोरीन क)ब्रोमीन ड)आयोडीन
33) गणात वरून खाली जाताना अणुत्रिज्या ........
अ) वाढत जाते ब) कमी होत जाते क) तेवढीच राहते ड)काहीच बदल होत नाही
34) मूलद्रव्याची ऋणायन बनण्याची प्रवृत्ती म्हणजे मूलद्रव्याचा .....गुणधर्म होय.
अ) अधातू गुणधर्म ब)आम्लारी गुणधर्म क)धातू गुणधर्म ड)आम्ल गुणधर्म
35) शून्य गणांतील मूलद्रव्यांना .....म्हणतात
अ) अल्क धातू ब)अल्कधर्मी मृदा धातु क)हॅलोजन ड) राजवायू
36) रासायनिक सूत्रांचा वापर करून अभिक्रियेच्या संक्षिप्त रूपाला...... म्हणतात.
अ) रासायनिक बदल ब) रासायनिक संज्ञा क) रासायनिक समीकरण ड) रासायनिक अभिक्रिया
37) आयनांवरील धन प्रभार जेव्हा वाढतो किं वा ऋण प्रभार कमी होतो तेव्हा त्याला........ म्हणतात.
अ) क्षपण ब) क्षरण क) ऑक्सिडीकरण ड)ऑक्सिडन
38) ज्या रासायनिक अभिक्रियेत एकाच अभिक्रियाकारकांपासून दोन किं वा अधिक उत्पादिते मिळतात त्या
अभिक्रियेला ..... म्हणतात.
अ) अपघटन अभिक्रिया ब) संयोग अभिक्रिया क) विस्थापन अभिक्रिया ड) दुहेरी विस्थापन अभिक्रिया
39) ........ रासायनिक समीकरणाच्या उजव्या बाजूला लिहितात.
अ) उत्पादिते ब) अभिक्रिया कारके क) मूलद्रव्ये ड) उत्प्रेरके
40) ZnSO4 च्या जलीय द्रावणात BaCl2 चे जलीय द्रावण मिसळले हे........ अभिक्रियेचे उदाहरण आहे.
अ) विस्थापन ब) दुहेरी विस्थापन क) रेडॉक्स ड) क्षपण
41) विद्युत शक्तिचे एकक ..........आहे.
अ)व्होल्ट ब)वॅट क)ज्युल ड)अॅम्पिअर
42) वीजयुक्त तार व तटस्थ तारांमध्ये..........इतके विभवांतर असते.
अ)110V ब)202V क)201V ड)220V
43) विद्युत दिव्यामध्ये..........धातुचे कुं डल असते.
अ)तांबे ब)टंगस्टन क)अॅल्युमिनिअम ड)लोखंड
44) वीज बिलात वीज वापर..........मध्ये देतात.
अ)किलोवॅट ब)ज्युल क) व्होल्ट ड)युनिट
45) प्रत्यावर्ती विद्युत धारेची वारंवारता........इतकी असते.
अ)20Hz. ब)50Hz. क)25Hz. ड)75Hz.
46) हल्ली घरातील विद्युत धारा अचानक वाढल्यास ती बंद करण्यासाठी ......कळ बसवितात.
अ) MCA. ब)MCC. क)MCD. ड)MCB.
47) .......या मिश्रधातूच्या कुं तलाचा उपयोग विजेच्या शेगडीत विद्युतरोध म्हणून करतात.
अ)स्टेनलेस स्टिल ब)नायक्रोम क)तांबे ड)ब्रांझ
48) उजव्या हाताच्या अंगठ्याच्या नियमाला .......चा नियम असेही म्हणतात.
अ) न्युटनचा गतीविषयक नियम ब) न्युलॅंड्सचा अष्टकाचा नियम

क) मेंडेल्सचा आवर्ती नियम ड) मॅक्सवेल चा बूच-स्क्रू
49) विद्युतीय मापन करण्यासाठी.......याचा वापर करतात.
अ)थर्मोमिटर ब)गॅल्व्हॅनोमिटर क)व्होल्टमिटर ड)विद्युतमिटर
50) खालीलपैकी विद्युतचुंबकीय प्रवर्तनाचे नियम........या शास्त्रज्ञाने शोधून काढले.
अ)न्यूटन ब)के प्लर क)मेंडेलिव्ह ड)मायके ल फॅ रॅडे
51) खालीलपैकी कोणत्या पदार्थाला उष्णता दिली असता ते आकुं चन पावते?
अ) कोमट पाणी ब) बर्फ क) लोखंड ड) पारा
52) जर दाब वाढला तर त्या पदार्थाचा द्रवनांक ---------------
अ)बदलत नाही ब) कमी होतो क) वाढतो ड) स्थिर राहतो
53) हवेतील पाण्याच्या वाफे चे प्रमाण .............. या राशीच्या सहाय्याने मोजले जाते.
अ) सापेक्ष आर्द्रता ब) दवबिं दू क) निरपेक्ष आर्द्रता ड) यापैकी नाही
54) हवेतील दमटपणा किं वा कोरडेपणा ............. वर अवलंबून नसते.
अ) हवेमध्ये असणारे बाष्पाचे प्रमाण ब) हवा संपृक्त करण्यासाठी लागणारे बाष्प
क) हवेचे तापमान ड) हवेचे आकारमान
55) हवेतील बाष्पाचे संघनन होऊन .................
अ) धुके तयार होते. ब) हिमवर्षा होते क) पाऊस पडतो ड) ब आणि क
56) पाण्याचे तापमान 4°C पेक्षा कमी झाल्यास तिचे आकारमान ...........
अ) कमी होते ब) वाढते क) स्थिर राहते. ड) यापैकी नाही
57) थंड प्रदेशात जलीय प्राणी 4°C तापमानास जिवंत राहू शकतात कारण
अ) पाण्यावर तरंगणारे बर्फ विसंवाहक असते.
ब) बर्फाखालील पाण्याची उष्णता वातावरणात जाऊ शकत नाही
क)पाण्याच्या असंगत आचरणामुळे
ड) वरील सर्व पर्याय बरोबर
58) खालीलपैकी .................. या धातूची विशिष्ट उष्माधारकता सर्वात जास्त आहे.
अ) तांबे ब) चांदी क) लोखंड ड) पारा
59) किसलेल्या गोळ्यापासून परत बर्फाचा गोळा बनवतात हे ............. चे उदाहरण आहे.
अ) द्रवण ब) संघनन क) पुनर्हि मायन ड) गोठण
60) विशिष्ट उष्माधारकतेचे SI मापन पद्धतीतील एकक ..........आहे.
अ) KCal ब) Cal क) Cal/g°C ड) J/Kg°C
61) पाण्याच्या असंगत आचरणाचा अभ्यास करण्यासाठी ............. याचा उपयोग करतात.
अ) कॅ लरीमापी ब) ज्युलचे उपकरण क) होपचे उपकरण ड) थर्मास फ्लास्क
62) 1 Kg पाण्याचे तापमान 14.5 °C ने 15.5 °C पर्यंत वाढवण्यासाठी ......... उष्णता लागते.
अ) 4180 ज्यूल ब) 1 किलोज्यूल क) कॅ लरी ड) 4180 कॅ लरी
63) शेजारील प्रयोगात ……………. गुणधर्मामूळे पेन्सील वाकलेली भासते.

अ) प्रकाशाचे अपवर्तन
ब) प्रकाशाचे अपस्करण
क) आंतरिक परावर्तन
ड) प्रकाशाचे परावर्तन

64) खालील आकृ तीत आपाती कोन ∠ i =40, तर निर्गत कोन ∠ e =... ?
अ) 50 ब) 40 क) 60 ड ) 90

65) एक प्रकाश किरण काचेच्या चिपेच्या पृष्ठभागाशी 40 अंशाचा कोन करत असेल, तर त्याचा आपाती कोन
---------- अंश असेल.
अ. 50 ब. 40 क . 60 ड . 90
66) सूर्य क्षितिजाच्या थोडा खाली असताना देखील आपल्याला दिसतो. याचे कारण ---------
अ) प्रकाशाचे अपवर्तन ब) प्रकाशाचे अपस्करण क) आंतरिक परावर्तन ड) प्रकाशाचे परावर्तन
67) …………… हे अपवर्तनांकाचे एकक आहे.
अ)सेमी ब)मी क)अंश ड)अपवर्तनांकाला एकक नसते.
68) n = …………. या नियमाला स्नेलचा नियम म्हणतात.
𝑠𝑖𝑛 𝑟 𝑠𝑖𝑛 𝑟 𝑠𝑖𝑛 𝑒 𝑠𝑖𝑛 𝑖
अ) ब) क) ड)
𝑠𝑖𝑛 𝑖 𝑠𝑖𝑛 𝑖 𝑠𝑖𝑛 𝑖 𝑠𝑖𝑛 𝑟
69) सुरक्षा वाहतूकी करीता विविध रंगाचे दिवे (बल्ब) सिग्नल म्हणून वापरतात. यातील तांबड्या रंगाच्या प्रकाशाची
तरंगलांबी ----------nm असते
अ)400 ब) 500 क) 600 ड ) 700
70) हवेचा काचेचा संदर्भात असलेला अपवर्तनांक असल्यास , काचेचा हवेचा संदर्भातील अपवर्तनांक किती ?
2
3
अ) ब) क) ड) 2
2 3 1 1
3 2 3
71) पदार्थ माध्यमात प्रकाशाचे आपल्या घटक रंगात पृथक्करण होण्याच्या प्रक्रियेस ………... म्हणतात.
अ) प्रकाशाचे परावर्तन ब) प्रकाशाचे अपवर्तन क) प्रकाशाचे अपस्करण ड) प्रकाशाचे अवशोषण

72) प्रकाश एका पारदर्शक माध्यमातून दुसऱ्या पारदर्शक माध्यमात जाताना त्याची मार्गक्रमणाची दिशा बदलते,
यालाच …………………….म्हणतात.
अ) प्रकाशाचे परावर्तन ब) प्रकाशाचे अपवर्तन क) प्रकाशाचे अपस्करण ड) प्रकाशाचे अवशोषण
73) भिं गातून जाताना प्रकाश किरणाचे--- अपवर्तन होते.
(अ) एकदा (ब) दोनदा (क) तीनदा (ड) होतच नाही
74) प्रकाश किरण भिं गाच्या बिं दूतून जाताना विचलित होत नाही ही अशा मुख्य अक्षरावरील बिं दूला भिं गाचे-------
म्हणतात.
(अ) वक्रता कें द्र (ब) प्रकाशीय कें द्र (क) मुख्य नाभी (ड) अक्षयी बिं दू
75) -------- एखादी वस्तू ठेवली असता बहिर्गोल भिं गातून मिळणारी प्रतिमा हे आभासी स्वरूपाची असते.
(अ) अनंत अंतरावर (ब) 2F1 येथे
(क) नाभी F1 वर (ड) नाभी F1 व प्रकाशीय मध्य O यांच्या दरम्यान
76) बहिर्गोल भिं गा च्या 2F1 वर एखादी वस्तू ठेवली असता तिची प्रतिमा------- वर भेटते.
(अ) F1 वर (ब)2F2 वर (क)2F1 च्या पलीकडे (ड)वस्तू भिं गाच्या ज्या बाजूस आहे त्याच बाजूस

77) मुख्य अक्षाला समांतर असणारी सर्व अंतरे------- पासून मोजतात.
(अ) प्रकाशीय मध्य (ब)वक्रता कें द्र (क)मुख्य नाभी (ड)अनंत अंतरावरून
78) बुबुळाच्या मध्यभागी बदलत्या व्यासाचे एक छोटेसे छिद्र असते त्यालाच डोळ्याची---- म्हणतात
(अ)नेत्र चेता (ब)पारपटल (क)दृष्टिबिं ब (ड)बाहुली
79) निरोगी मानवी डोळ्यासाठी निकट बिं दू डोळ्यापासून------- अंतरावर असतो
(अ)2.1cm (ब)2.5cm (क)25cm (ड)5cm
80) ------भिं ग नेहमी आभासी व खुपच छोटी प्रतिमा तयार करतात.
(अ) समतली बहिर्वक्र (ब) द्विबहिर्वक्र (क) द्विअंतर्वक्र (ड) द्विनाभिय
81) डोळ्यातील स्नायू शिथील असताना निरोगी डोळ्या करता डोळ्याच्या भिं गाचे नाभीय अंतर सुमारे---- एवढे
असते.
(अ)2.1cm (ब) 2.5cm (क)25cm (ड)5cm
82) एका विशिष्ट काचेच्या भिं गासाठीचा f = 0.5 आहे. एवढीच माहिती एका विद्यार्थ्याला देण्यात आली आहे
त्यावरून त्याला दिलेले भिं ग कोणत्या प्रकारचे आहे हे शोधून भिं गाची शक्ती काढायची आहे तर त्याचे उत्तर-----
असेल
(अ)शक्ती: +२ डायॉप्टर ; बहिर्वक्र भिं ग (ब)शक्ती: +1 डायॉप्टर ; अंतर्वक्र भिं ग
(क)शक्ती: -0.5 डायॉप्टर ; अंतर्वक्र भिं ग (ड)शक्ती: -0.25 डायॉप्टर ; बहिर्वक्र भिं ग
83) निकटदृष्टिता या दोषांमध्ये मानवी डोळा -------
(अ) जवळच्या वस्तू व्यवस्थितपणे पाहू शकत नाही
(ब) दूरच्या वस्तू स्पष्टपणे पाहू शकत नाही.
(क) जवळच्या तसेच दूरच्या वस्तू स्पष्टपणे पाहू शकत नाही.
(ड) जवळच्या वस्तू तसेच दूरच्या वस्तू स्पष्टपणे पाहू शकतो.
84) ------- लांबट झाल्याने व नेत्रभिं ग यांची वक्रता वाढल्यामुळे व्यक्ती दूरच्या वस्तू स्पष्टपणे पाहू शकत नाही.
(अ)नेत्र गोल (ब)बाहुली (क)पापणी (ड)पारपटल

85) दूरदृष्टीता दोषांमध्ये मानवी डोळा-------
(अ)दूरच्या वस्तू व्यवस्थित पाहू शकतो.
(ब)जवळच्या वस्तू स्पष्टपणे पाहू शकतो.
(क)जवळच्या तसेच दूरच्या वस्तू स्पष्टपणे पाहू शकत नाही.
(ड)जवळच्या वस्तू तसेच दूरच्या वस्तू स्पष्टपणे पाहू शकतो.
86) --------------- हा दोष दूर करण्यासाठी द्विनाभिय भिं गाची आवश्यकता असते.
(अ)निकटदृष्टिता (ब)दूरदृष्टीता (क)वृद्धदृष्टीता (ड)लघुदृष्टीचा
87) साधा सूक्ष्मदर्शी च्या साह्याने------ पट मोठी प्रतिमा मिळविता येते.
(अ) 5 (ब) 10 (क) 20 (ड) 60
88) --------- हा कमी नाभीय अंतर असलेल्या दोन बहिर्गोल भिं ग यांच्या संयोगाने बनलेला असतो.
(अ)साधा सूक्ष्मदर्शी (ब)संयुक्त सूक्ष्मदर्शक (क)दूरदर्शी (ड)खगोलीय दुर्बि ण
89) ब्राॅंझ हे कोणत्या धातूंचे संमिश्र आहे ?
अ) तांबे व कथील ब) तांबे व जस्त क) तांबे व लोखंड ड) लोखंड व निके ल
90) लोखंड व निके ल , क्रोमियम यांचे संमिश्र ------------- हे आहे .
अ) पितळ ब) ब्राॅंझ क) स्टेनलेस स्टील ड) अमालगम
91) ------------------ हे अाम्लारिधर्मी ऑक्साईड आहे .
अ) CO2 ब) K2O क) SO2 ड) Al2O3
92) अॅलुमिनाचे विद्युत अपघटनी क्षपण करताना ---------------- अॅनोड म्हणून वापरतात .
अ) सल्फर ब) ग्राफाईट क) प्लॅटीनम ड) अॅल्युमिनीअम
93) लोखंड हे --------------------
अ) जस्तापेक्षा जास्त क्रियाशील आहे ब) अॅल्युमिनीअमपेक्षा जास्त क्रियाशील आहे
क) तांब्‍यापेक्षा कमी क्रियाशील आहे ड) अॅल्युमिनीअमपेक्षा कमी क्रियाशील आहे
94) जर Zn, Fe, Al, Cu ही मुलद्र्व्ये त्यांच्या क्रियाशीलतेच्या चढत्या क्रमाने मांडली तर योग्य क्रम पुढीलपैकी
कोणता असेल ?
अ) Cu, Fe, Zn, Al ब) Al, Cu, Fe, Zn क) Zn, Al, Cu, Fe ड) Fe, Zn, Al, Cu
95) पितळच्या भांड्यावर क्षरणामुळे हिरवट रंगाचा थर जमा होणे टाळण्यासाठी पुढीलपैकी कोणती पद्धत वापरतात ?
अ) विद्युत् विलेपन ब) धनाग्रीकरण क) कथिलीकरण ड) संमिश्रीकरण
96) विलफ्ली टेबल पद्धतीत मृदा अशुद्धी वेगळ्या करण्यासाठी ------------ पद्धत वापरतात .
अ) चुंबकीय ब) फे नतरण क) अपक्षालन ड) गुरुत्वीय
97) अॅल्युमिनीअम ऑक्साईड हे ------------- आहे .
अ) आम्लधर्मी ब) अाम्लारिधर्मी क)उदासीन ड) उभयधर्मी
98) अॅल्युमिनीअमचा अनुक्रमांक ----------- असून इलेक्ट्रॉन संरूपण --------------- आहे .
अ) 13, ( 2, 8, 3) ब) 12 ( 2, 8, 2) क) 13, (3, 10) ड) 12, (2, 10)
99) झिंक ब्लेंड चे रेणु सूत्र -------------- आहे .
अ) ZnSO4 ब) ZnS क) ZnCO3 ड) ZnO
100) मध्यम अभिक्रिया शील धातूंचे निष्कर्षण ---------------- व -------------- या पद्धतीने करतात .
अ) भाजणे व निस्तापन ब) भाजणे व क्षपण क) विलगीकरण व निस्तापन ड) यापैकी नाही
101) चांदीचे क्षरण झाल्यामुळे काळ्या रंगाचा ---------------- थर जमा होतो.
अ) सिल्वर नायट्रेट ब) सिल्वर ऑक्साईड क) सिल्वर सल्फाईड ड) सिल्वर कार्बोनेट

102) लोखंड व स्टीलचे क्षरण रोखण्यासाठी ------------- ही पद्धत वापरतात .
अ) विद्युत् विलेपन ब) धनाग्रीकरण क) कथिलीकरण ड) जस्त विलेपन
103) आम्लराज तयार करताना संहत हायड्रोक्लोरिक व --------------- आम्ल मिसळतात.
अ) सल्‍फ्यूरिक आम्ल ब) नायट्रिक आम्ल क) कार्बोनिक आम्ल ड) फॉस्पोरिक आम्ल
104) एक धातू दुसऱ्या धातूवर आदळल्यास आवाज निर्माण होतो या गुणधर्माला ------- म्हणतात.
अ) सुवाहक ब) वर्ध‍नीयता क) नादमयता ड) तन्‍यता
105) ------------ हा अधातू कक्ष तापमानाला द्रव अवस्थेत आढळतो.
अ) क्‍लोरीन ब) ब्रोमीन क) आयोडीन ड) फ्लुओरीन
106) विद्युतदृष्ट्या आयनिक संयुगे ---------- असतात.
अ) धनप्रभारित ब) ऋणप्रभारित क) उदासिन ड) वाहक
107) ------------ हा उष्णतेचा सुवाहक तर विद्युतधारेचा दुर्वाहक आहे.
अ) ग्रॅफाईइ ब) हिरा क) कोळसा ड) आयोडीन
108) ------------ हा सर्वात कमी क्रियाशील धातू आहे
अ. चांदी ब. सोडियम क. जस्त ड. सोने
109) ----------- हा पदार्थ पाण्यामध्ये हिरवा रंग तयार करतो.
अ. CuSO4 ब. FeSO4 क. NaCl ड. वरील सर्व
110) कथिल हा ------------ चा संमिश्र आहे.
अ. तांबे ब. कथिल क. जस्त ड. चांदी
111) समिश्रामध्ये जेव्हा एक धातू पाराअसतो तेव्हा त्याला-----------म्हणतात.
अ. पारदसंमिश्र ब. सोडियम अमल्गम क. झिंक अमल्गम ड. वरील सर्व
112) ज्या खनिजापासून सोयीस्कर आणि फायदेशीर रित्या धातू मिळवतात त्यांना--------------म्हणतात.
अ. खनिजे ब. धातुके क. मृदा अशुद्धी ड. संमिश्र
113) सामान्यतः कार्बनी संयुगाचे उत्कलनांक ........... अंश सेल्सिअसपेक्षा कमी असल्याचे आढळते.
अ) 300 ब) 100 क) 200 ड) 150
114) कार्बन अणूमधील संयुजा कवचातील इलेक्ट्रॉन संख्या .........आहे.
अ) 4 ब) 5 क) 1 ड) 3
115) ऑक्सिजनच्या दोन अणूमध्ये बंध प्रकार .................
अ) दुहेरी असतो ब) तिहेरी असतो क) एके री असतो ड) यापैकी नाही
116) कार्बनी संयुगाच्या रेणुवस्तुमान याची व्याप्ती ............पर्यंत पसरलेली आहे.
13
क) 10 ड) 10
12 14 10
अ)10 ब)10
117) कार्बन-कार्बन दुहेरी बंध असलेल्या असंपृक्त हायड्रोकार्बन यांना....... म्हणतात.
अ) अल्कीन ब) अल्के न क) अल्काइन ड) अल्कोहोल
118) ज्यांच्या संरचनेमध्ये कार्बन-कार्बन तिहेरी बंध असतो अशा असंपृक्त हायड्रोकार्बन यांना ........असे म्हणतात.
अ) अल्कीन ब) अल्के न क) अल्काइन ड) अल्कोहोल
119) भिन्न रचनासूत्रे असणाऱ्या संयुगाचे रेणुसुत्र जेव्हा एकच असते तेव्हा या घटनेला ..........म्हणतात.
अ) रचना समघटकता ब) श्रृंखला बंधन क) समजातीय श्रेणी ड) क्रियात्मक गट
120) पुढील हायड्रोकार्बनमधील .............वलयांकित हायड्रोकार्बन आहे.

अ) आयसोब्युटेन ब) प्रोपाइन क) बेन्झीन ड) आयसोब्युटीलीन
121) कोणत्याही समजातीय श्रेणीमध्ये लांबीच्या चढत्या क्रमाने जाताना सदस्यांच्या रेणुवस्तुमानात .......इतकी वाढ
होत असते.
अ) 14 u ब) 15u क) 16 u ड) 17u
122) अल्काइनांच्या समजातीय श्रेणीसाठी सामान्य रेणुसुत्र ......असे आहे .
अ) CnH2n ब)CnH2n + 2 क) CnH2n - 2 ड) CnH2n - 1
123) एल. पी. जी. मध्ये ..........हा एक ज्वलनशील घटक असतो.
अ) मिथेन ब) इथेन क) प्रोपेन ड) ब्युटेन
124) इथेनॉल कक्ष तापमानाला ......... अवस्थेत असतो.
अ) स्थायू ब) वायू क) प्लाझ्मा ड) द्रव
125) .............ला सामन्यतः स्पिरीट म्हणतात.
अ) मिथेनॉल ब) इथेनॉल क) प्रोपेनॉल ड) ब्युटेनॉल
126) .......मुळे घर बसल्या जगभरातील घडामोडींची माहिती प्राप्त करू शकतो.
a)वैश्विक जाल b)आंतरजाल c)कृ त्रिम उपग्रह d) नैसर्गि क उपग्रह
127) सर्वप्रथम चंद्रावर पाऊल ठेवणारी व्यक्ती ही आहे.
a.नील आर्मस्ट्रॉंग b.राके श शर्मा c.कल्पना चावला d.सुनीता विल्यम्स.
128) पहिला कृ त्रिम उपग्रह ....हा रशियाने 1957 साली अवकाशात पाठवला.
a)अपोलो b) चंद्रयान c) स्पुटनिक d)लूना2
129) एखादे यान अंतराळात प्रवसासाठी पाठवायचे असल्यास प्रक्षेपकाची गती कमीत कमी .........असणे आवश्यक
आहे.
a)11.2 km/s b)11.6km/s c)13.2km/s d)1.4m/s
130) पुण्यातील COEP ह्या संस्थेतील विद्यार्थ्यांनी एक लहान उपग्रह ........ इस्रो मार्फ त 2016 अवकाशात
पाठवला.
a)लूना 7 b)अपोलो6 c) स्वयंम d)परम
131) सूर्यमालिके तील आपल्या सर्वात जवळचा घटक हा .......... होय.
a)चंद्र b)मंगळ c) शनि d)बुध

प्रश्‍न 1ला ब ) I. सहसंबंध ओळखा.
1) एका बोरॉन : स्कँ डिअम :: एका अल्युमिनिअम : ........
2) मेंडेलिव्हची आवर्तसारणी : अणुवस्तुमान ::आधुनिक आवर्तसारणी :........
3) गण 1 व 2 : एस खंड :: गण 13 व 18 : .....
4) गण 13 व 18 : पी खंड :: ......... : डी खंड
5) काही जागांवर दोन मूलद्रव्ये : न्यूलँड्सच्या अष्टक नियमातील त्रुटी ::समस्थानिकांसाठी जागा :.......
6) बेरिलिअम : अल्कधर्मी मृदा धातू :: सोडिअम: ......
7) Cl : हॅलोजन कु ल :: Ar : ......
8) आयोडिन : स्थायू :: ब्रोमीन : .......
9) विद्यूत चलित्र:विद्यूत उर्जेचे यांत्रीक उर्जेत रूपांतर:: विद्यूत जनित्र: ..................

10) फ्लेमिं गच्या डाव्या हाताच्या नियम :विद्यूतधारा :: फ्लेममींगच्या उजव्या हाताचा नियम :..............
11) प्रत्यावर्ती विद्यूतधारा : दोलायमान आहे :: दिष्ट विद्यूतधारा:..........
12) बर्फाचे पाण्यात रुपांतर होताना : तापमान स्थिर :: पाण्याचे वाफे त रुपांतर होण्यापूर्वी : ...................
13) सापेक्ष आर्द्रता 60% पेक्षा जास्त : हवा दमट :: सापेक्ष आर्द्रता 60% पेक्षा कमी :: ......................
14) पाण्याच्या असंगत आचरण अभ्यासात होपच्या उपकरणात वरच्या तापमापीचे तापमान : 0°C ::
खालच्या तापमापीचे तापमान ::..................
15) 4°C ला पाण्याची घनता जास्त : पाण्याचे असंगत आचरण :: दोन बर्फाच्या तुकड्यावर दाब दिल्यास एक होणे :
..................
16) बाष्पनाचा विशिष्ट अप्रकट उष्मा : J/Kg :: विशिष्ट उष्माधारकता : ...................
17) 2
𝑛 : पहिल्या माध्यमाच्या संदर्भात दुसऱ्या माध्यमाचा अपवर्तनांक :: 1
𝑛 :
1 2

............................
18) हवेचा अपवर्तनांक : 1.0003 :: पाण्याचा अपवर्तनांक : ..........................
19) बहिर्गोल भिं ग: अभिसारी भिं ग:: अंतर्गोल भिं ग:----------
20) लघु दृष्टी: नेत्र गोल लांबट:: दूरदृष्टी:-----------
21) वस्तू बहिर्गोल भिं गा च्या 2F1 वर : समान आकाराची प्रतिमा 2F2 वर :: वस्तू बहिर्गोल भिं गा च्या F1 वर
:-------
22) निकट दृष्टिता : अंतर्गोल भिं ग:: दूरदृष्टीता :----------
23) साधा सूक्ष्मदर्शक _: एक बहिर्गोल भिं ग :: संयुक्त सूक्ष्मदर्शक :---------
24) नाभीय अंतर: मिटर :: भिं गाची शक्ती :---------
25)

: अंतर्गोल भिं ग :: :----
26)

: वस्तू भिं गा जवळ असताना:: :----

27) पितळ : अॅल्युमिनीअम व जस्त :: ब्राँझ : ----------------
28) प्रेशर कु कर : धनाग्रीकरण : : चांदी विलेपित चमचे : --------------
29) अॅल्युमिनाचे विद्युत् अपघटनी क्षपण - धनाग्र : ------------ : : ॠणाग्र : ग्रॅफाईट अस्तर
30) सल्फाइड धातुके : भाजणे : : ऑक्साईड धातुके : ----------------
31) बाॅक्साईट : अॅल्युमिनीअमचे धातुक : : कॅ सिटराईट : -----------
32) धातुंचे पत्रे : वर्धनीयता : : धातुंच्या तारा : ------------
33) झिंक सल्फाइड : भाजणे : : झिंक कार्बोनेट : -------------
34) लोखंडाचे क्षरण : Fe2O3 : : तांब्याचे क्षरण : -----------
35) हिरा : विद्युत दुर्वाहक::---------- : विद्युत सुवाहक.

36) मऊ धातू : Na :: कठीण धातू :------
37) अल्युमिनिअम:-----------: सोने :: विद्युत दुर्वाहक
38) ब्राँझ :--------::कथील : Cu+Zn.
39) स्थायू : आयोडीन ::---------: ब्रोमिन
40) CH3-CH2-CHO : प्रोपेन :: CH3- COOH : .............
41) कीटोन : -CO- :: इस्टर : ...............
42) सायक्लोहेक्झेन : वलयांकीत हायड्रोकार्बन :: आयसोब्युटीलीन : .............
43) संपृक्त हायड्रोकार्बन : एके री बंध :: असंपृक्त हायड्रोकार्बन : .................
44) संपृक्त कार्बनी संयुगे : निळी ज्योत :: असंपृक्त कार्बनी संयुगे : …………….

प्रश्‍न 1ला ब ) II. गटात न बसणारा शब्द ठरवा व त्याचे स्पष्टीकरण लिहा.
1) F , K , Cl , I
2) लिथियम, सोडिअम, मॅग्नेशिअम, पोटॅशिअम
3) बेरिलिअम, हेलिअम, निऑन, अरगॉन
4) गॅलीअम, स्कँ डिअम, जर्मेनिअम, कॅ ल्शिअम
5) बोरॉन, अर्सेनिक, जर्मेनिअम, गॅलिअम
6) डोबेरायनर, न्यूलँड्स, मेंडेलीव्ह, मोजले
7) फ्ल्युओरीन, बोरॉन, ब्रोमीन, क्लोरिन
8) कार्बन, कॅ ल्शिअम, ऑक्सिजन, निऑन
9) पोटॅशिअम,मॅग्नेशिअम,कॅ ल्शिअम,बेरिअम
10) बेरिलिअम, मॅग्नेशिअम, कार्बन, ऑक्सिजन
11) व्होल्टमिटर, अॅमिटर, गॅल्व्हनोमिटर, विद्युतचलित्र
12) ध्वनीवर्धक, चुंबक, सुक्ष्मश्रवणी, विद्युतचलित्र
13) वितळतार , विसंवाहक पदार्थ, रबरी मोजे, जनित्र
14) टंगस्टन, नायक्रोम, अॅल्युमिनीअम, लोखंड
15) बॉयलर, विजेची शेगडी, विजेचा बल्ब, विद्यूत बेल
16) तापमान, वहन, अभिसरण, प्रारण
17) cal/g, cal/g°C, Kcal/Kg°C, erg/g°C
18) ज्युल, अर्ग, कॅ लरी, न्यूटन
19) इंद्रधनुष्य, भूकं प, सूर्यास्त, सूर्योदय
20) नाभीय अंतर, वक्रता त्रिज्या, प्रतिमेचे अंतर, प्रतिभेचा आकार
21) साधा सूक्ष्मदर्शक, संयुक्त सूक्ष्मदर्शक, दूरदर्शक, प्रिझम
22) डोळ्याचे भिं ग, दृष्टीपटल, अनुमस्तिष्क, पारपटल
23) वस्तूचे अंतर, प्रतिमेचे अंतर, नाभीय अंतर, मुख्य अक्ष
24) नेत्र दर्शि का, विशालक, कॅ लिडोस्कोप, दुर्बि ण
25) सोडियम, पोटॅशिअम, चांदी, सल्फर

26) बोरोन, क्लोरिन, ब्रोमिन, फ्लुरिन
27) तांबे, लोखंड, पारा, पितळ
28) पितळ, ब्राँझ, फ़ॉस्फरस, स्टील
29) कथिलीकरण, संमिश्रीकरण, धनाग्रीकरण, फे नतरण
30) जस्त विलेपन, कथिलीकरण, विद्युत् विलेपन, निस्तापन
31) Na, K, Cu, Li
32) इथिलीन, स्टायरीन, प्रोपीलीन, टेफ्लोन
33) ब्युटेन, मिथेन, बेंझीन, ओझोन

34) CH4, C2H6, C5H12, CaCO3

35) C2H2, C3H8, C2H6 CH4
36) C2H4, C4H10, C3H8, CH4
37) स्पुटनिक, चंद्र, स्वयंम, चंद्रयान

प्रश्‍न 1ला ब ) III. खालील प्रश्‍नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा.
1) A व B ही मूलद्रव्ये न्यूलँड्सच्या अष्टकांचा नियम पाळतात, तर A व B या मूलद्रव्यांच्या दरम्यान किती मूलद्रव्ये
असली पाहिजे ?
2) डोबेरायनरच्या त्रिकांचे वैशिष्टय काय?
3) न्यूलँड्सच्या अष्टकांचा नियम कोणत्या मूलद्रव्यापर्यंत लागू होतो?
4) मेंडेलीव्हच्या आवर्तसारणीतील कोणत्याही एका मूलद्रव्याच्या ऑक्सइडचे रेणुसूत्र लिहा .
5) संयुजा कवचात 2 इलेक्ट्रॉन असणारा राजवायू कोणता ?
6) 2,8,2 इलेक्ट्रॉन संरूपण असलेले मूलद्रव्य कोणते?
7) कोणत्या मूलद्रव्यांच्या क्रमाबद्दल मेंडेलीव्हच्या आवर्तसारणीत संदिग्धता होती?
8) बेरिलिअम, मॅग्नेशिअम व कॅ ल्शिअम ही मूलद्रव्ये गण 2 मध्ये आहेत, त्यांची संयुजा किती असेल?
9) आधुनिक आवर्तसारणी कोणत्या खंडात विभागली आहे?
10) मूलद्रव्याची रासायनिक अभिक्रियाशीलता कशावरून ठरते?
11) रासायनिक सूत्र लिहा : गंज
12) पुढील रासायनिक अभिक्रिया पूर्ण करा.
CuSO4 (aq)+ Fe(s) → ..... + ......
13) विद्युत धारेचा औष्णिक परिणाम म्हणजे काय?
14) विजेच्या बल्बमध्ये कोणत्या धातूच्या तारेचे कुं तल असते ?
15) लघुपरिपथन म्हणजे काय?
16) वीजयुक्त व तटस्थ तारांमध्ये किती व्होल्ट विभवांतर असते?
17) अतिभार म्हणजे काय?
18) हल्ली घरातील विद्युत परिपथात अचानकपणे वाढलेला विद्यूतधारा बंद करण्यासाठी कशाचा वापर
करतात?

19) विद्यूत धारेच्या औष्णिक परिणामावर आधारित दोन उपकरणे लिहा.
20) उजव्या हाताच्या अंगठ्याचा नियम लिहा.
21) फ्लेमिं गच्या डाव्या हाताचा नियम लिहा.
22) फ्लेमिं गच्या उजव्या हाताचा नियम लिहा.
23) नालकुं तल म्हणजे काय?
24) खालील आक्रू तीला 2 नावे द्या.
अ) उजव्या हाताचा अंगठ्याचा नियम.

आ) फ्लेमिं गच्या उजव्या हाताचा नियम.

25) द्रवाचा उत्कलनांक म्हणजे काय ?
26) पुनर्हि मायन म्हणजे काय ?
27) धुके कसे तयार होते?
28) दवबिं दू तापमान म्हणजे काय ?
29) पहाटेच्या वेळी झाडाच्या पानांवर पाण्याचे थेंब जमा होतात हे कशाचे अस्तित्व दर्शवितात ?
30) उष्णतेचे एकक ठरवताना कोणता तापमानखंड निवडतात? का?
31) खालीलपैकी चूकीची आकृ ती ओळखा ?

A B
32) पुढील संयुगाची रेणुसुत्रे लिहा.
१) इथील इथेनोइट २) सोडीअम इथेनोइट ३) सोडीअम इथोक्सायीड ४) स्टीअरिक असिड
५) ओलेइक असिड ६) पामीटीक असिड
33) पुढील संयुगाची रचना सूत्रे लिहा.
१) एथिलीन २) बेंझीन ३) एसीटिक एसिड ४) प्रोपिलीन ५) एसीटीलीन ६) इथील अल्कोहोल
७) एसीटोन ८)प्रोपाईन ९) इथेनॉल १०) इथेनोईक एसिड ११)आयसोब्युटेन
34) पुढील रेणूंच्या इलेक्ट्रोन ठिपका संरचना व रेषा संरचना काढा.
१) हायड्रोजन २) ऑक्सिजन ३)मिथेन ४) नायट्रोजन ५) एथिन

प्रश्‍न 1ला ब ) IV. जोड्या जुळवा.
1.
स्तंभ A स्तंभ B
1)एका ऍल्युमिनिअम अ) स्कँ डिअम
2)एका सिलिकॉन ब) गॅलीअम
3)एका बोरॉन क) जर्मेनिअम
ड) बेरिलिअम
2.
स्तंभ A स्तंभ B
1)त्रिके अ) मेंडेलीव्ह
2)अष्टके ब) डोबेरायनर
3)अणुअंक क) थॉमसन
4)अणुवस्तुमानांक ड) मोजले
इ) न्यूलँड्स
3.
स्तंभ A स्तंभ B
1) s -खंड अ) लँथॅनाइड व अक्टिनाइड
2) p-खंड ब) गण 3 ते 18
3) d-खंड क) गण 1,2
4) f-खंड ड) गण 13 ते 18
इ) शून्य गण

4.
स्तंभ A स्तंभ B
इलेक्ट्रॉन संरूपण संयुजा
2,2 अ) 1
2 , 8, 1 ब) 2
2,5 क) 3
ड) 5
5.
स्तंभ A स्तंभ B
अल्कधर्मी मृदा धातू अ) गण 18
अल्क धातू ब) गण 17
हॅलोजन क) गण 2
राजवायू ड) गण 1
इ) गण 14
6.
अ-स्तंभ. ब-स्तंभ
1)दिष्ट विद्यूतधारा: a)दोलायमान असते.
b) दोलायमान नसते.
7. अ' स्तंभ ब' स्तंभ
1) वितळनाचा विशिष्ट अप्रकट उष्मा अ) हवा बाष्पाने संपृक्त होणे
2) बाष्पनाचा विशिष्ट अप्रकट उष्मा ब) स्थायुचे द्रवात रुपांतर होणे.
3) दवबिं दू तापमान क) द्रवाचे वायूत रुपांतर होणे

8. राशी एकके
1) निरपेक्ष आर्द्रता अ) J/cal
2) अप्रकट उष्मा ब) J/Kg° C
3) विशिष्ट उष्माधारकता क) KJ/Kg
4) उष्णता ड) एकक नाही
इ) Kg/m3

9. अ' स्तंभ ब' स्तंभ
1) कोरडी हवा अ) 4°C
2) दमट हवा ब) सापेक्ष आर्द्रता 100%
3) संपृक्त हवा/दवबिं दू तापमान क) सापेक्ष आर्द्रता 60% पेक्षा कमी
4) पाण्याची महत्तम घनता ड) सापेक्ष आर्द्रता 60% पेक्षा जास्त
इ) -4°C

10.
पदार्थ गुणधर्म
1) KBr अ) ज्वलनशील
2) निऑन ब) पाण्यात विद्राव्य
3) गंधक क) रासायनिक अभिक्रिया नाही
4) सल्फर ड) उच्च तन्यता
11.
गट अ गट ब
1) बाॅक्साईट अ) पारा
2) कॅ सिटराईट ब) अॅल्युमिनीअम
3) सिनाबार क) कथील
12.
गट अ गट ब
1) ZnS A) काॅपर सल्फाईड
2) HgS B) बाॅक्साईट
C) सिनाबार
D) झिंकब्लेंड
13.
गट अ गट ब
1) तांबे व जस्त A) पितळ
2) तांबे व कथील B) स्टील
C) स्टेनलेस स्टील
14.
गट अ गट ब
1) विद्युत् विलेपन A) प्रेशर कु कर
2) धनाग्रीकरण B) चांदी विलेपित चमचे
C) तांब्यावर कथिलाचा थर
D) लोखंडावर जस्ताचा थर
15.
गट अ गट ब
1) धातुंचे पत्रे बनवणे नादमयता
2) धातुंची भांडी बनवणे वर्धनीयता
3) तांब्याच्या तारा बनवणे उष्णता सुवाह्कता
4) धातुपासून घंटा बनवणे तन्यता

16.

अ गट ब गट

अ C2H6 १ असंपृक्त हायड्रोकार्बन

ब C2H2 २ एका अल्कोहोलचे रेणुसुत्र

क CH4O ३ संपृक्त हायड्रोकार्बन

ड C3H6 ४ तिहेरी बंध

17.

अ गट ब गट

1 सरळ शृंखला हायड्रोकार्बन अ) बेंझीन

2 शाखीय शृंखला हायड्रोकार्बन ब) प्रॉपाइन

3 वलयांकित हायड्रोकार्बन क) आयसोब्युटीलीन

18.

अ गट ब गट

1 इथर अ) -OH

2 कीटोन ब) -O-

3 ईस्टर क) -CO-

4 अल्कोहोल ड) -COO-

प्रश्‍न 1ला ब ) V. अपूर्ण वाक्य पूर्ण करा.
1. न्यूलँड्सच्या अष्टक नियमानुसार फ्ल्यूओरीनचे क्लोरिनशी साधर्म्य आहे. कारण क्लोरिन हे फ्ल्यूओरीनपासून
.......
2. मेंडेलिव्हच्या आवर्ती नियमानुसार मूलद्रव्यांचे गुणधर्म हे.......
3. मूलद्रव्याच्या अणूच्या बाह्यतम कवचातील इलेक्ट्रॉनच्या संख्येवरून त्या मूलद्रव्याची .........
4. विद्युत घनता म्हणजे .....
5. डोबेरायनरच्या त्रिक नियमानुसार तीन मूलद्रव्यांची मांडणी त्यांच्या अणुवस्तुमानांच्या चढत्या क्रमाने के ली असता
.....

प्रश्‍न 1ला ब ) VI. नावे लिहा :
1) आवर्त 2 मधील सर्वाधिक आकारमान असलेला अणू

2) शून्य गणातील सर्वात कमी अणुत्रिज्या असलेला अणू
3) गण 1 मधीलमूलद्रव्याचे कु ल
4) सर्वाधिक क्रियाशील अधातू
5) आवर्त 3 मधील स्थिर इलेक्ट्रॉन संरूपण असणारे मूलद्रव्य
6) हॅलोजन कु लातील आवर्त 4 मधील मूलद्रव्य
7) संयुजा 0 असलेले मूलद्रव्यांचे कु ल
8) कवच संख्या 2 असणारी कोणतीही 2 मूलद्रव्ये
9) सर्वाधिक विद्युत ऋण मूलद्रव्य
10) सर्वाधिक विद्युत धन मूलद्रव्य
11) गण 1 मधील सर्वात कमी अणुत्रिज्येचा अणू
12) इलेक्ट्रॉन संरूपण 2, 2 असलेल्या मूलद्रव्याचा गण
13) कवच संख्या 2 असणारी कोणतीही 2 मूलद्रव्ये
14) सर्वाधिक विद्युत ऋण मूलद्रव्य
15) सर्वाधिक विद्युत धन मूलद्रव्य
16) गण 1 मधील सर्वात कमी अणुत्रिज्येचा अणू
17) इलेक्ट्रॉन संरूपण 2, 2 असलेल्या मूलद्रव्याचा गण
18) साखरेचे औष्णिक अपघटन के ल्यानंतर तयार होणारे उत्पादीत.
19) पदार्थाचे स्थायूरूपातून द्रवरूप अवस्थेत रुपांतर होण्याची अवस्था.
20) ज्या स्थिर तापमानावर एकक वस्तुमानाच्या द्रव पदार्थाचे वायूमध्ये पूर्ण रुपांतर होत असताना द्रवात शोषलेली
उष्णता
21) दाबामुळे बर्फ वितळणे व दाब काढू न घेतल्यास पुन्हा बर्फ होणे.
22) पाण्याचे असंगत आचरणाचा अभ्यास ज्या उपकरणाचा सहाय्याने के ला जातो.
23) मिश्रण पद्धतीने पदार्थाच्या विशिष्ट उष्माधारकतेचे मापन करण्यासाठी वापरले जाणारे साधन
24) प्रकाशीय कें द्र व वक्रता कें द्र यामधील अंतर .
25) मानवी डोळ्याचा असा भाग जो विद्युत संके तांचे मेंदूपर्यंत वहन करतो.
26) साध्या सूक्ष्मदर्शक यामध्ये वापरण्यात येणारा भिं ग
27) नाभीय अंतरात आवश्यकतेनुसार बदल करण्याच्या भिं गाच्या क्षमतेला काय म्हणतात.
28) वाढत्या वयानुसार होणारा दृष्टीदोष कोणता?
29) पारपटलाच्या मागे असलेला मांसल पडदा.
30) मानवी डोळ्यातील प्रकाश संवेदनशील पेशींनी बनलेला पडदा.
31) काही काळ दृष्टिपटलावर संवेदना टिकते.
32) अशी व्यक्ती जे रंग ओळखू शकत नाहीत किं वा निरनिराळ्या रंगात भेद करू शकत नाही.
33) भिं गाच्या दोन्ही वक्रता कें द्रातून जाणारी काल्पनिक रेषा.
34) अॅल्युमिनीअमच्या सामान्य धातूकाचे रेणुसूत्र –
35) धातूक भरडण्यासाठी वापरण्यात येणारे साधन –
36) विद्युत् सुवाह्क अधातू –

37) राजधातूंना विरघळवणारे अभिक्रियाकारक –
38) उभयधर्मी ऑक्साईड तयार करणारे धातू
39) तांबे व जस्ताचे संमिश्र –
40) दोन अतिक्रियाशील धातु –
41) कार्बोनेट धातुके मर्यादित हवेत जाळण्याची प्रक्रिया –
42) अॅलुमिनापासून अॅल्युमिनीअम मिळवण्याची पद्धत –
43) तांब्याचे क्षरण रोखण्यासाठी वापरण्यात येणारी पद्धत –

प्रश्न 1 (B) VII. पुढील विधाने चूक की बरोबर ते लिहा : (प्रत्येकी 1 गुण)
(1) दोन द्रव्यकणांमधील अंतर दुप्पट के ल्यास त्यांच्यातील गुरुत्वीय बल आधीच्या बलाच्या निमपट होते.
2 2
(2) G चे CGS एकक dyne.cm / g आहे.
(3) पृथ्वीच्या कें द्राशी गुरुत्वीय त्वरणाचे मूल्य शून्य होते.
(4) g चे मूल्य विषुववृत्तावर सर्वाधिक असते.
(5) G चे मूल्य स्थानानुसार बदलते.
(6) पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून जसजसे उंच जावे, तसतसे चे मूल्य वाढत जाते.
(7) वस्तूचा मुक्तिवेग वस्तूच्या वस्तुमानावर अवलंबून नसतो.
(8) वस्तुमान हे वस्तूच्या जडत्वाचे गुणात्मक माप आहे.
(9) पहिल्या व आठव्या मूलद्रव्यांच्या गुणधर्मामधील सारखेपणाला अष्टक नियम म्हणतात.
(10) डोबेरायनरच्या त्रिकांमध्ये तीन मूलद्रव्यांची मांडणी त्यांच्या अणुअंकाच्या चढत्या क्रमाने के लेली दिसून येते.
(11) आवर्तसारणीची रचना करताना मेंडेलिव्हने मूलद्रव्यांचे रासायनिक व भौतिक गुणधर्म विचारात घेतले.
(12) आधुनिक आवर्तसारणीत 1 ते 7 आवर्त आहेत.
(13) आधुनिक आवर्तसारणीत प्रत्येक चौकटीत मूलद्रव्यांचे अणुवस्तुमानांक दर्शवले आहेत.
(14) पी- खंड हा गण 1 व 2 यांचा बनलेला आहे.
(15) आवर्तसारणीतील नागमोडी रेषेच्या डाव्या बाजूला धातू मूलद्रव्ये आहेत.
(16) गण 2 मधील मूलद्रव्यांची संयुजा 1 आहे.
(17) अणूत्रिज्या मोजण्यासाठी नॅनोमीटर हे एकक वापरतात.
(18) डावीकडू न उजवीकडे जाताना अणूचे आकारमान कमी होत जाते.
(19) हॅलोजन कु लातील सर्व मूलद्रव्ये वायू आहेत.
(20) लिथियम व बेरिलिअम ही मूलद्रव्ये एकाच आवर्तात आहेत कारण त्यांची संयुजा सारखी आहे.
(21) बेरिलिअम व कॅ ल्शिअम हे अल्कधर्मी मृदा धातू आहेत.
(22) Na व Mg मूलद्रव्यांच्या K व L या दोन कवचात इलेक्ट्रॉन असतात.
(23) गणात वरून खाली जाताना कवच संख्या कमी होत जाते.
(24) आवर्तात डावीकडू न उजवीकडे जाताना मूलद्रव्याचा धातू गुणधर्म कमी होत जातो.
(25) अणूचे आकारमान हे संयुजा इलेक्ट्रॉनच्या संख्येवरून ठरते.
(26) सिलिकॉन हे धातूसदृश मूलद्रव्य आहे.
(27) गणात वरून खाली जाताना धातू गुणधर्म वाढत जातो.
(28) विद्युत ऋणता म्हणजे मूलद्रव्याचा धातू गुणधर्म होय.
(29) खाद्यतेल दीर्घकाळ तसेच ठेवले तर त्यास खवटपणा प्राप्त होतो.

(30) प्रत्यावर्ती विद्यूतधारा ही दोलायमान विद्यूतधारा आहे.
(31) वीजयुक्त तार व तटस्थ तारांमध्ये 220 V विभवांतर असते.
(32) तारेतुन जाणारी विद्यूतधारा वाढविल्यास चूंबकीय क्षेत्राची तीव्रता कमी होते.
(33) विद्युतीय मापन करण्यासाठी गॅल्व्हॅनोमिटरचा वापर करतात.
(34) प्रत्यावर्ती विद्यूतधारेची वारंवारता 50Hz इतकी असते.
(35) विद्यूत उर्जेचे यांत्रिक उर्जेत रूपांतर करणारे यंत्र म्हणजे विद्यूतचलीत्र.
(36) हवेत असणाऱ्या बाष्पाच्या प्रमाणावर दवबिं दू तापमान अवलंबून नसते.
(37) पाण्याची विशिष्ट उष्माधारकता 1 cal/g°C हे आहे.
(38) बाष्पनाचा अप्रकट उष्मा हा वायूचे द्रवात रुपांतर होण्यासाठी संबोधला जातो.
(39) पाण्याच्या असंगत आचरणाचा अभ्यास करण्यासाठी कॅ लरीमापीचा उपयोग करतात.
(40) पुनर्हि मायन होत असताना 0°C तापमानास बर्फाचे पाण्यात रुपांतर होते.
(41) 40°C तापमानाच्या 1 किलोग्रॅम कोरड्या हवेत जास्तीत जास्त 49 ग्रॅम पाण्याचे बाष्प सामावू शकते.
(42) विशिष्ट उष्माधारकतेचे मापन करण्यासाठी कॅ लरीमापी या उपकरणाचा उपयोग करतात.
(43) सर्व धातूंची विशिष्ट उष्माधारकता सारखीच असते.
(44) दवबिं दू तापमानास सापेक्ष आर्द्रता 100% असते.
(45) निरपेक्ष आर्द्रतेचे एकक Kg/m3 हे आहे.
(46) 1 कॅ लरी म्हणजे 4.81 ज्युल
(47) आपाती किरण व अपवर्तीत किरण स्तंभिके च्या विरुद्ध बाजूस असतात.
(48) जांभळ्या रंगाचा अपवर्तनांक सर्वात कमी आहे.
(49) वेगवेगळ्या माध्यमांमध्ये प्रकाशाचा वेग वेगवेगळा असतो.
(50) बहिर्गोल भिं गाला अपसारी भिं ग तर अंतर्गोल भिं गाला अभिसारी भिं ग असे म्हणतात.
(51) मानवी डोळ्यात वस्तूची प्रतिमा पार पटलावर तयार होते.
(52) योग्य नाभीय अंतर असलेला अंतर्गोल भिं गाचे चष्मा वापरून दूरदृष्टीता या दोषावर उपाय करता येतो.
(53) आपाती किरण मुख्य अक्षाला समांतर असेल तर अपवर्तीत किरण मुख्य नाभीतून जातो.
(54) अनंत अंतरावरील वस्तूची प्रतिमा बहिर्गोल भिं गा द्वारे वास्तव व सुलट स्वरूपात मिळते.
(55) भिं गाची शक्ती हे भिं गाच्या अंतरावर अवलंबून असते.
(56) जवळच्या वस्तू बघताना डोळ्याचे भिं ग चपटे होते.
(57) निरोगी मानवी डोळ्यासाठी दूर बिं दू अनंत अंतरावर असतो.
(58) दूरदृष्टीता दोषांमध्ये नेत्रगोल उभट झाल्याने डोळ्याचे भिं ग व डोळ्यातील दृष्टीपटल यांच्यामधील अंतर वाढते.
निकट दृष्टीचा दोष आहेत पुढच्या वस्तूची प्रतिमा दृष्टी पटलाच्या अलीकडेच तयार होते.
(59) डोळ्याला दिसलेल्या वस्तूचा आभासी आकार हा वस्तूने डोळ्याशी धारण के लेल्या कोनावर अवलंबून असतो.
(60)अशुध्द धातुपासुन शुद्ध धातु मिळवण्यासाठी विद्युत् अपघटनी क्षपण वापरतात.
(61) आयनिक संयुगे के रोसिनमध्ये द्रावणीय असतात .
(62) स्थायूरूपातील आयनिक संयुगे विद्युत वहन करतात.
(63) पारा , चांदी , सोने हे अति अभिक्रियाशील धातु आहेत .
(64) विद्युत् विलेपन पद्धतीत अति क्रियाशील धातुचा थर कमी क्रियाशील धातुवर दिला जातो.
(65) अॅल्युमिनाच्या विद्युत् अपघटनी क्षपण पद्धतीत ग्राफाईट चे अस्तर धनाग्र म्हणून काम करते.
(66) अॅल्युमिनाच्या विद्युत् अपघटनी क्षपण पद्धतीत द्रावणांक वाढवण्यासाठी फ्लुओस्पार व क्रायोलाईट मिसळतात.

(67) कॅ सिटराईट हे तांब्याचे धातुक आहे.
(68) हिरा हा कठीण पदार्थ आहे.
(69) सोने आणि चांदी क्रियाशील धातू आहेत.
(70) हॅलोजनची आम्ला बरोबर अभिक्रिया होते.
(71) बेअरच्या प्रक्रियेत बॉक्साईटची सोडियम हायड्रोक्साईड बरोबर अभिक्रिया घडवून आणतात.
(72) कार्बन अणूंच्या संयुजा कवचातील इलेक्ट्रोन संख्या ४ असते.
(73) आपले शरीर कार्बनपासून बनलेले आहे.
(74) कार्बनी संयुगामध्ये कार्बन अणूंच्या फक्त मुक्त शृंखला असतात.
(75) दोन कार्बन अणूंमध्ये नेहमी एक किं वा दोनच सहसंयुज बंध तयार होऊ शकतात.
(76) साधारणपणे संपृक्त संयुगे हि असंपृक्त सयुंगापेक्षा जास्त अभिक्रीयाशील असतात.
(77) बेंझीन हे वलयांकित असंपृक्त हायड्रोकार्बन आहे.
(78) सायक्लोहेक्झेन हे शाखीय शृंखला प्रकारचे हायड्रोकार्बन आहे.
(79) कोणत्याही समजातीय श्रेणीमध्ये चढत्या क्रमाने जाताना भौतिक गुणधर्मामध्ये एका दिशेने बदल होत जातो.
(80) समजातीय श्रेणीच्या सर्व सदस्यांसाठी वेगवेगळी सामान्य रेणुसुत्र असतात.
(81) एल.पी.जी. मध्ये ब्युटेन हा एक ज्वलनशील घटक असतो.
(82) जे पदार्थ दुसऱ्या पदार्थांना ऑक्सिजन देऊ शकतात त्यांना क्षपणक म्हणतात.
(83) पोटॅशीअम परमेंगनेट हे नेहमीच्या वापरातील ओक्सिडीकारक संयुग आहे.
(84) रंगहीन इथेनॉल कक्ष तापमानाला द्रव अवस्थेत असते.
(85) इथेनॉल पाण्यामध्ये सर्व प्रमाणात द्रावणीय असते.
(86) इस्टर हे गोड वासाचे पदार्थ असतात.
(87) चंद्रावरील मुक्तिवेग पृथ्वीवरील मुक्तिवेगापेक्षा कमी आहे.
(88) चंद्रावरील पाण्याचे अस्तित्व शोधून काढणारा भारत हा प्रथम देश आहे.
(89) उपग्रह प्रक्षेपकाचे कार्य न्यूटनच्या गतिविष्यक दुसऱ्या नियमावर आधारित आहे.

प्रश्न 1 (B) VIII. व्याख्या लिहा.

1) गण 8) क्रांतिक कोन 15) दृष्टीचे अधिकतम अंतर
2) आवर्त 9) भिं गाचे वक्रता कें द्र 16) विशालन
3) अणूत्रिज्या 10) भिं गाचे प्रकाशीय कें द्र 17) समायोजन शक्ती
4) विद्युत धनता 11) मुख्य नाभी 18) दृष्टिसातत्‍य
5) विद्युत ऋणता 12) नाभीय अंतर 19) अल्काईन
6) संतुलित समीकरण 13) भिं गाचा मुख्य अक्ष 20) अल्कीन
7) ऊष्‍माग्राही अभिक्रिया 14) दृष्टीचे लघुत्तम अंतर 21) अल्के न

प्र 1B IX.ओळखा पाहू मी कोण !
1.कार्बनची अपरूपे--------------

2.उभयधर्मी ऑक्साईड निर्माण करणारा धातू---------
3.अल्युमिनिअमचा धातुके ------------
4.द्रवरूप अवस्थेतील धातू-------------------

प्रश्न 2 (A) शास्त्रीय कारणे लिहा. (प्रत्येकी 2 गुण)
1) गुरुत्व त्वरण g चे मूल्य विषुववृत्तावरील मूल्यापेक्षा ध्रुवा वरील मूल्य जास्त असते.
2) पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून वर जाताना गुरुत्व त्वरण (g) चे मूल्य कमी होत जाते.
3) पृथ्वीच्या आत जात असताना खोलीनुसार गुरुत्व त्वरण (g) चे मूल्य कमी होत जाते.
4) दगड व पक्षाचे पीस एकाच वेळी एकाच उंचीवरून सोडले असता दगड पिसा पेक्षा लवकर खाली येतो.
5) एखाद्या वस्तूचे वजन वेगवेगळ्या ग्रहांवर वेगवेगळे असते.
6) सरळ रेषेत वर फे कलेल्या वस्तूच्या गतीचा अभ्यास करताना गुरुत्व त्वरण (g) चे मूल्य ऋण घ्यावे लागते.
7) पृथ्वीच्या कें द्रावर g चे मूल्य शून्य असते.
8) मेंडेलीव्हने आवर्तसारणीमध्ये काही जागा रिक्त ठेवल्या होत्या.
9) मेंडेलीव्हच्या आवर्तसारणीत हायड्रोजनच्या स्थानाविषयी संदिग्धता होती.
10) बोरॉन व ऑक्सिजन ही मूलद्रव्ये दुसऱ्या आवर्तात आहेत.
11) समस्थानिकांच्या स्थानाबाबत मेंडेलीव्हच्या आवर्तसारणीत अनिश्चितता होती.
12) लिथियम व सोडिअम यांचा एकाच गणांत समावेश होतो.
13) ऑक्सिजन व बोरॉन या एकाच आवर्तातील मूलद्रव्यांचे अणु आकारमान भिन्न आहे.
14) गणांत वरून खाली जाताना धातू गुणधर्म वाढत जातो.
15) आवर्तात डावीकडू न उजवीकडे जाताना अधातु गुणधर्म वाढत जातो.
16) गणात वरून खाली जाताना अणूचे आकारमान वाढत जाते.
17) बेरिलिअम व कॅ ल्शिअम या गण 2 मधील मूलद्रव्यांपैकी कॅ ल्शिअम हे अधिक विद्युत धन मूलद्रव्य आहे.
18) एकाच गणातील मूलद्रव्‍यांची संयुजा समान असते.
19) दरवाजा आणि खिडक्यांच्या जाळ्या वापरण्यापूर्वी त्यांना रंग देतात.
20) खाद्यतेल दीर्घकाळ साठवण्यासाठी हवाबंद डबा वापरणे योग्य ठरते.
21) चुनखडी तापवून मिळालेला वायू ताज्या चुन्याच्या निवळीतून जाऊ दिल्यास निवळी दुधाळ होते.
22) शहाबादी फरशीचे तुकडे HCl मध्ये नाहीसे व्हावयास वेळ लागते पण फरशीचा चुरा मात्र लवकर नाहीसा होतो.
23) व्यवहारात विद्यूत उर्जा मोजण्यासाठी Joule ऐवजी K.W.हे एकक वापरले जाते.
24) विजेच्या बल्बमध्ये कुं तल बनविण्यासाठी टंगस्टन धातूचा उपयोग करतात.
25) विद्यूत पारेषणासाठी तांब्याच्या किं वा अॅल्युमिनीअमच्या तारा वापरतात.
26) हल्ली घरामध्ये अचानक वाढलेली विद्यूतधारा बंद करण्यासाठी MCB वापरतात.
27) विजेच्या शेगडीत विद्यूतरोध म्हणून नायक्रोम या मिश्रधातुचा वापर करतात.
28) विद्यूत शक्ती लांबवर नेताना ती प्रत्यावर्ती रूपात वाहून नेणे फायदेशीर ठरते.
29) थंड प्रदेशात हिवाळ्याच्या कालावधीत पाणी वाहून नेणारे नळ फु टतात.
30) उकळत्या पाण्याला सतत उष्णता दिली तरी त्याचे तापमान वाढत नाही.
31) थंड हवेच्या ठिकाणी पदार्थ शिजवण्यासाठी प्रेशर कु करचा उपयोग करतात.
32) थंड प्रदेशात हिवाळ्यात हिमवर्षाव होतो.

33) स्वयंपाकासाठी वापरण्यात येणाऱ्या काही स्टीलच्या भांड्यांचे तळ तांब्याचे असते.
34) हिवाळ्यात पहाटेच्या वेळी गाड्यांच्या काचावर पाण्याचे थेंब जमा झाल्याचे दिसतात.
35) हिवाळ्यात निरभ्र आकाशात उंचीवरून उडणाऱ्या विमानाच्या मागे कधी पंधरा पत्ता निर्माण होतो तर कधी नाही.
36) थंड प्रदेशात गोठलेल्या तलावातसुद्धा मासे जिवंत राहू शकतात.
37) फ्रीझर मधील अतिशीत कप्प्यात पाणी भरलेली प्लास्टिकची बाटली ठेवल्यास टी फु टण्याची शक्यता असते.
38) बर्फाच्या लादीतून तर बाहेर पडते तरीही तर तुटत नाही.
39) सूर्यास्त झाल्यानंतरही काही काळ सूर्य पश्चिम क्षितिजावर दिसतो.
40) पाण्याने भरलेल्या हौदाचा तळ वर उचलल्या सारखा भासतो.
41) तारे लुकलुकतात पण ग्रह आपणास लुकलुकताना दिसत नाही.
42) भांड्यात ठेवलेले नाणे विशिष्ट ठिकाणाहून पाहिले असता दिसत नाही. परंतु त्या भांड्यात पाणी विशिष्ट पातळी
पर्यंत ओतताच ते नाणे दिसू लागते.
43) पाण्यामध्ये अर्धवट बुडवून ठेवलेली पेन्सिल पाण्याच्या पृष्ठभागा लगत वाकलेली भासते.
44) बहिर्गोल भिं गाला अभिसारी भिं ग म्हणतात.
45) निकटदृष्टिता या दोषाचे निराकरण अंतर्गोल भिं गाचे चष्मा वापरून करता येते.
46) दूरदृष्टीता या दोषाचे निराकरण बहिर्गोल भिं गाचे चष्मा वापरून करता येते.
47) वयस्क व्यक्तींना द्विनाभीय भिं गाच्या चष्म्याची आवश्यकता असते.
48) वृद्ध दृष्टीता हा दोष सामान्यतः 40 वर्षावरील व्यक्तींमध्ये आढळतो.
49) घड्याळ दुरुस्तीसाठी साधा सूक्ष्मदर्शकाचा वापर करतात.
50) रंगाची संवेदना व जाण फक्त प्रकाशातच होते.
51) चित्रपटगृहात पडद्याच्या खुप जवळ असल्यास चित्रपटाचा आनंद घेता येत नाही.
52) डोळ्यापासून 25 सेंटिमीटर पेक्षा कमी अंतरावर ठेवलेली वस्तू निरोगी डोळे देखील सुस्पष्टपणे पाहू शकत नाही.
53) सोडीअम कायम रॉके लमध्ये ठेवतात.
54) फे नतरणात पाईन वृक्षाचे तेल वापरले जाते.
55) हिरवी पडलेली तांब्याची भांडी स्वच्छ करण्यासाठी लिं बू किं वा चिं च वापरतात .
56) अॅल्युमिनाच्या विद्युत् अपघटनामध्ये वेळोवेळी धनाग्र बदलण्याची आवश्यकता असते .
57) आयनिक संयुगांचा द्रवणांक उच्च असतो.
58) काॅपर सल्फे टच्या द्रावणात जस्ताचे कण टाकल्यास निळे द्रावण रंगहीन होते.
59) अॅल्युमिनीअमचे क्षरण टाळण्यासाठी धनाग्रीकरण पद्धत वापरतात .
60) हवेत उघड्या राहिल्यास चांदीच्या वस्तु काळ्या पडतात .
61) धातुकातील चुंबकीय अशुद्धी वेगळ्या करण्यासाठी विद्युतचुंबकीय विलगीकरण वापरतात.
62) नाणी धातुंपासून व संमिश्रापासून तयार करतात.
63) मीनाची आई हिरवी पडलेली तांब्याची भांडी स्वच्छ करण्यासाठी लिं बू किं वा चिं चेचा वापर करते.
64) प्रयोगशाळेत सोडियमला के रोसीन मधेच बुडवून ठेवतात.
65) एथिलीन हे असंपृक्त हायड्रोकार्बन आहे.
66) नेफथ्यालिनच्या ज्वलनामध्ये ज्योत पिवळी दिसते .
67) वनस्पती तेल व टिं क्चर आयोडीन यांच्यातील अभिक्रियेत आयोडीन चा रंग नाहीसा होतो.
68) वनस्पतीजन्य तेलाचे निके ल उत्प्रेरक वापरून वनस्पती तूप तयार करतात.
69) कार्बनच्या अंगी अनेक सयूंगे तयार करण्याचा गुणधर्म आहे.

70) बेंझीन संयुगास एरोमॅटिक संयुग म्हणतात.
71) पृथ्वीच्या पृष्भागावरील वेग मुक्तिवेगाहून अधिक असणे आवशयक असते.
72) अवकाश कचरा हा कृ त्रिम उपग्रहा साठी धोक्‍याचा ठरू शकतो.
73) उपग्रह त्यांच्या निर्धारित कक्षात स्थापित करण्यासाठी उपग्रह प्रक्षेपकाचा उपयोग के ला जातो.
74) प्रक्षेपक हे फार खर्चि क असतात.

प्रश्न 2 (B) I. खालील प्रश्न सोडवा. (प्रत्येकी 2 गुण)
1) एका वस्तूच्या वजन आणि वस्तूच्या संदर्भात खालील तक्ता पूर्ण करा.

वस्तू पृथ्वीवर चंद्रावर

वस्तुमान X .....

वजन ..... Y

2) न्यूटनचा वैश्विक गुरुत्वाकर्षणाचा सिद्धांत लिहा.
3) गुरुत्व त्वरणची व्याख्या लिहून पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील गुरुत्व त्वरणाचे सरासरी मूल्य लिहा.
4) जर एका व्यक्तीचे वजन पृथ्वीवर 750 N असेल तर चंद्रावर तिचे वजन किती असेल?
(चंद्राचे वस्तुमान पृथ्वीच्या वस्तुमानाच्या 81 पट आहे तर त्याची त्रिज्या पृथ्वीच्या त्रिज्येच्या 3.7 पट आहे.)
1 1

5) महेंद्र व विराट एकमेकांपासून 1 m अंतरावर बसले आहेत. त्यांची वस्तुमाने अनुक्रमे 75 kg व 80 kg महेंद्र
-11 2 2
आहेत. त्यांच्यामधील गुरुत्वीय बल किती आहे ? (G = 6.67 x 10 Nm /kg )
6) खालील आकृ तीतील चूक दुरुस्त करून आकृ ती पुन्हा काढा.

7) पृथ्वीच्या त्रिज्येइतकीच त्रिज्या असणाऱ्या 'x' या ग्रहाचे वस्तुमान पृथ्वीच्या चौपट आहे. वस्तूचा पृथ्वीवरील
3
मुक्तिवेग 11.2 × 10 m/s आहे, तर वस्तूचा 'x' या ग्रहावरील मुक्तीवेग काढा.
8) नियम लिहा
अ) डोबेरायनरच्या त्रिकांचा नियम
आ) न्यूलँड्सचा अष्टक नियम

इ) मेंडेलिव्हचा आवर्ती नियम
ई) आधुनिक आवर्ती नियम
9) खालील ओघ तक्ता पूर्ण करा.

10) खाली दिलेल्या आधुनिक आवर्तसारणीत 1 ते 20 मूलद्रव्यांसाठी चौकटी दिलेल्या आहेत. त्यापैकी अ व ब
मूलद्रव्य ओळखून त्यांचे अणुअंक सांगा.

11) खाली काही मूलद्रव्ये व त्यांच्या अणुत्रिज्या दिलेल्या आहेत. ही मूलद्रव्ये त्यांच्या अणुत्रिज्येच्या उतरत्या क्रमाने
लावा व सर्वात लहान व सर्वात मोठ्या आकारमानाचा अणु कोणता ते लिहा .

12) खाली दिलेल्या तक्त्यातील रिकाम्या चौकटी पूर्ण करा .

13) खाली दिलेली मूलद्रव्ये कोणत्या आवर्तात आहेत ते लिहा.

14) A या मूलद्रव्याचे इलेक्ट्रॉन संरूपण 2,8,1 असे आहे यावरून खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.
अ) A या मूलद्रव्याचा अणुअंक किती ?

आ) हे मूलद्रव्य कोणत्या गणांत आहे?
15) खाली दिलेल्या मूलद्रव्यांचे धातू व अधातू गटांत वर्गीकरण करा.
S, Mg, Al, P, N, Na
16) रासायनिक अभिक्रियाच्या दरावर परिणाम करणारे घटक उदाहरणासह लिहा.
17) अभिक्रिया कारक व उत्पादित म्हणजे काय? ते सोदाहरण लिहा.
18) संतुलित रासायनिक अभिक्रिया लिहून स्पष्ट करा.
अ) अमोनिया वायू व हायड्रोजन क्‍लोराइड यांची अभिक्रिया के ली.
आ) हायड्रो‍जन सल्‍फाइड व सल्‍फर डायऑक्‍साइड यांची अभिक्रिया के ली.
19) खालील रासायनिक अभिक्रियांचे उष्मादायी व उष्माग्राही यात वर्गीकरण करा.
20) मॅग्‍नेशिअमची फीत हवेत जाळल्‍यास मॅग्‍नेशिअम ऑक्‍साइड तयार होते.
21) HCl + NaOH → NaCl + H2O + उष्णता

22) 2KClO3(s) ⃤ 2KCl(s) + 3O2
23) CaO + H2O → Ca(OH)2 + उष्णता

24) CaCO3(s) CaO(s) + CO2
25) दिष्ट विद्यूतधारा व प्रत्यावर्ती विद्यूतधारा यातील फरक स्पष्ट करा.
26) लघुपरिपथन म्हणजे काय? त्याचा परिणाम लिहा.
27) फ्लेमिं गच्या उजव्या व डाव्या हाताचा नियम लिहा:-
28) विद्युत चलित्र म्हणजे काय?त्याचा वापर कोणत्या उपकरणात होतो.
29) विद्युत धारेच्या चुंबकिय परिणामावर आधारित 2 उपकरणे लिहा.
30) विद्युतधारेच्या औष्णिक परिणामावर आधारित 2 उपकरणे लिहा.
31) आकृ तीवरून उजव्या हाताच्या अंगठ्याचा नियम स्पष्ट करा.
32) वितळतारेचा उपयोग लिहा:-(महत्व लिहा)
33) सुबक नामनिर्देशित आकृ ती काढा.
होपचे उपकरण
34) खालील आकृ तीमध्ये नामनिर्देशन करा.

35) पुढील आलेखाचे निरीक्षण करा व प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

अ) सदरच्या आलेखावरून कोणत्या प्रक्रियेचा बोध होतो ?
ब) ही प्रक्रिया कोणत्या तापमानादरम्यान घडते ?
36) 5 Kg वस्तुमान असलेल्या पाण्याचे तापमान 20°C पासून 100°C पर्यंत वाढवण्यासाठी किती उष्णता लागेल?
37) 100g वस्तुमान असलेल्या चांदीच्या भांड्याचे तापमान 10°C ने वाढवण्यास किती उष्णता लागेल?
38) वस्तुमान 60 g व तापमान 60°C पाण्यामध्ये वस्तुमान 60 g व तापमान 40°C असलेले पाणी मिसळल्यास
मिश्रणाचे जास्त तापमान किती असेल?
39) 500 g वस्तुमान असलेल्या लोखंडाच्या पातेल्याचे तापमान 20°C ने वाढवण्यास किती उष्णता लागेल?
40) पाण्याचा निरपेक्ष अपवर्तनांक 1.36 असल्यास प्रकाशाचा पाण्यातील वेग किती ? (प्रकाशाचा निर्वातातील वेग
8
3 𝑋 10 m/s )
41) जर काचेचा निरपेक्ष अपवर्तनांक 2 असला व पाण्याचा 3 असला तर काचेचा पाण्याच्या संदर्भातील अपवर्तनांक
3 4

किती.?
42) खालील उदाहरण सोडवा. ?
8
पहिल्या माध्यमातील वेग V1=3 𝑋 10 m/s
8
पहिल्या माध्यमातील वेग V2=2 𝑋 10 m/s
तर 2
𝑛 =?
1
43) सुबक नामनिर्देशित आकृ ती काढा : प्रकाशाचे अपस्करण
44) आकृ तीचे निरीक्षण करून दिलेल्या चोकटीत विचारलेल्या भागाचे नावे लिहा .

45) प्रकाशाचे अपवर्तन म्हणजे काय ? त्याचे एक उदाहरण द्या .
46) प्रकाशाचे अपस्करण म्हणजे काय ?
47) प्रकाशाच्‍या अपवर्तनाचे नियम लिहा.
8
48) एका माध्यमात प्रकाशाचा वेग जर 1.5 x 10 m/s असल्यास त्या माध्यमाचा निरपेक्ष अपवर्तनांक किती
असेल?

49) तांब्याचे नाणे सिल्व्हर नायट्रेट च्या द्रावणात बुडविले असता थोड्या वेळाने त्या नाण्यावर चकाकी दिसते असे का
घडते ? रासायनिक समीकरण लिहा.
50) अ’ या धातुचे इलेक्ट्रॉन संरूपण 2,8,1 आहे तर ब या धातुचे इलेक्ट्रॉन संरूपण 2,8,8,2 आहे. या दोन धातुंपैकी
कोणता अधिक अभिक्रियाशील आहे ? सकारण स्पष्ट करा.
51) Cu, Zn, Ca, Mg, Fe, Na, Li, Hg या धातुंचे क्रियाशिलतेनुसार वर्गीकरण करा.
अधिक क्रियाशील मध्यम क्रियाशील कमी क्रियाशील

52) पुढील संयुगांची रेणुसुत्रे लिहा .
अ) क्रायोलाईट
आ) फ्लुओस्पार
इ) सोडियम अॅल्युमिनेट
ई) कॉपर पायराईट
उ) स्टॅनिक ऑक्साईड
ऊ) फे रस टंगस्टेट
53) संकल्पना स्पष्ट करा : भाजणे व निस्तापन
54) अ) संमिश्र म्हणजे काय ?
ब) संमिश्राची दोन उदाहरणे लिहा.
55) बेअरची प्रक्रिया स्पष्ट करा .
56) निस्तापन आणि भाजणे यातील फरक स्पष्ट करा.
57) फे नतरण पद्धतीची नामनिर्देशित आकृ ती काढा.
58) अधातूची पाण्याबरोबर होणारी अभिक्रिया उदाहरणासह स्पष्ट करा.
59) आयनिक संयुगाचे गुणधर्म स्पष्ट करा.
60) उभयधर्मी ऑक्साईड म्हणजे काय उदाहरणासह स्पष्ट करा.
61) शृंखलाबंधन शक्ती स्पष्ट करा.
62) सहसंयुज बंध उदाहरणासह स्पष्ट करा.
63) रचना समघटकता उदाहरण देऊन स्पष्ट करा.
64) पुढील संज्ञा उदाहरणासहित स्पष्ट करा
1. ऑक्सिडकारक 2. क्षपण
65) सेंद्रिय संयुगातील विषम अणू उदाहरणे देऊन स्पष्ट करा.
66) पुढील अभिक्रिया उदाहरणासह स्पष्ट करा.
1. समावेशन अभिक्रिया 2. प्रतियोजन अभिक्रिया 3. ईष्टरिभवन अभिक्रिया 4 . साबणीकरण
67) उत्प्रेरक म्हणजे काय? उत्प्रेरकांच्या उपयोगासाठी घडवून आणलेली कोणतीही एक अभिक्रिया लिहा.
68) इथेनॉलचे गुणधर्म लिहा .
69) व्हिनेगर व गॅसहॉल म्हणजे काय ? त्यांचे काय उपयोग आहेत?
70) इथेनॉलचे उपयोग लिहा.
71) इथेनॉइक ऍसिडचे गुणधर्म लिहा.

72) अवकाशातील कचरा म्हणजे काय अवकाशातील कचरा व्यवस्थापनाचे उपाय सुचवा?
73) भारत व अवकाश तंत्रज्ञान योगदान टिपा लिहा ?
74) मध्यम कक्षा म्हणजे काय ?
75) समजा उपग्रहाची कक्षा भूपृष्ठापासून बरोबर 35 हजार 780 किलोमीटर एवढ्या असेल तर त्या स्पर्श रेषेतील
वेग काढा.
प्रश्न 2 ब) II. फरक स्‍पष्‍ट करा. प्रत्येकी 2 गुण
1) गुरुत्व स्थिरांक व गुरुत्व त्वरण
2) गण व आवर्त
3) एस-खंड व पी-खंड
4) गण 17 व गण 18
5) मेंडेलीव्हची आवर्तसारणी व आधुनिक आवर्तसारणी
6) अंतर्गोल भिं ग व बहिर्गोल भिं ग
7) दूरदृष्टीता व लघुदृष्टीता
8) निकटदृष्टिता व वृद्धदृष्टीता
9) धातु व अधातुंचे भौतिक गुणधर्म
10) भाजणे व निस्तापन
11) फे नतरण व अपक्षालन
12) संपृक्त हायड्रोकार्बन व असंपृक्त हायड्रोकार्बन
13) मुक्त शृंखला हायड्रोकार्बन व वलयांकित हायड्रोकार्बन
14) अल्के न व अल्कीन
15) उच्च कक्षा व मध्यम कक्षा

प्रश्न 2 ब) III. टिपा लिहा. प्रत्येकी 2 गुण
1) मुक्तिवेग
2) मुक्‍तपतन
3) पाण्याचे असंगत आचरण
4) विशिष्ट उष्माधारकता
5) दवबिं दू तापमान
6) पुनर्हि मायन
7) शृंखलाबंधनशक्ती
8) कार्बनची वैशिष्ट्ये
9) कार्बनी संयुगातील क्रियात्मक गट
10) समजातीय श्रेणी
11) अॅरोमॅटिक हायड्रोकार्बन
12) चंद्र मोहिमा

प्रश्न 2 ब) IV. पुढील रासायनिक अभिक्रिया संतुलित समीकरण लिहून स्पष्ट करा.( प्रत्येकी 2 गुण )

1) सोडीअमचे हवेत ज्वलन
2) अॅल्युमिनिअमची ऑक्सिजनबरोबर अभिक्रिया
3) मॅग्नेशिअमची विरल हायड्रोक्लोरिक आम्लाबरोबर अभिक्रिया
4) अॅल्युमिनीअमची विरल हायड्रोक्लोरिक आम्लाबरोबर अभिक्रिया
5) झिंकची विरल हायड्रोक्लोरिक आम्लाबरोबर अभिक्रिया
6) सल्फर चे हवेत ज्वलन
7) क्लोरिन पाण्यात विरघळला.
8) सोडियम अॅल्युमिनेटची पाण्याबरोबर अभिक्रिया
9) लोखंडाचा चुरा कॉपर सल्फे टच्या जलीय द्रावणात टाकला.
10) फे रिक ऑक्साईडची अॅल्युमिनीअमबरोबर अभिक्रिया घडवून आणली.
11) अॅल्युमिनाचे विद्युत् अपघटन के ले.
0
12) कोरडे अॅल्युमिनीअम हायड्रॉक्साईड 1000 c ला तापवले.
13) झिंक सल्फाईड अतिरिक्त हवेत तीव्रपणे तापवले.
14) झिंक कार्बोनेट मर्यादीत हवेत तीव्रपणे तापवले.
15) झिंक ऑक्साईडची कार्बनबरोबर अभिक्रिया घडवून आणली.

प्रश्न 2 ब) V. पुढील संकल्पना उदाहरणाद्वारे / संतुलित समीकरण देऊन स्पष्ट करा . ( प्रत्येकी 2 गुण )
1) आयनिक बंध व आयनिक संयुगे
2) मृदा अशुद्धी
3) धातुके
4) भाजणे व निस्तापन
5) क्षरण
6) खनिजे

प्रश्न 2 ब) VI. नामनिर्देशित आकृ ती काढ़ा. ( प्रत्येकी 2 गुण )
1) चुंबकीय विलगीकरण 3) अॅल्युमिनाचे विद्युत् अपघटन
2) फे नतरण 4) जलशक्तीवर आधारित विलगीकरण
5) विद्युत् विलेपन 6) धनाग्रीकरण

प्रश्न 2 ब) VII. पुढील ओघतकते पूर्ण करा. ( प्रत्येकी 2 गुण )
1)

2)

3)
संज्ञा : ----------- संयुजा : ----------------

अणुअंक: -------------- इलेक्ट्रॉन संरूपण :--------

प्रश्न 3 रा : पुढील प्रश्नांची उत्तरे द्या. (प्रत्येकी 3 गुण)
1) पुढील आकृ ती चे निरीक्षण करून प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

अ) ग्रहांच्या परिभ्रमण कक्षा विषयी काय निष्कर्ष काढता येतो?
ब) ग्रहाचा वेग आणि सूर्यापासूनचे अंतर यामधील संबंध सांगा.
क) ASB, CSD आणि ESF यांच्या क्षेत्रफळतील संबंध लिहा.
2) के प्लरचे नियम लिहा.
3) न्यूटनचा वैश्विक गुरुत्वाकर्षणाचा सिद्धांत लिहा त्यावरून गुरुत्विय आकर्षण बलाचे सूत्र लिहा.
4) जर एका ग्रहावर एक वस्तू 5 m वरून खाली येण्यास 5 सेकं द घेत असेल तर त्या ग्रहावरील गुरुत्व त्वरण किती?

5) ग्रह ‘क’ ची त्रिज्या ‘ख’ ग्रहाच्या त्रिज्येच्या अर्धी आहे. ‘क’ चे वस्तुमान M×A आहे. जर ‘ख’ ग्रहावरील g चे मूल्य
‘क’ ग्रहावरील मूल्याच्या अर्धे असेल तर ‘ख’ ग्रहाचे वस्तुमान किती असेल?
6) एका वस्तूचे वस्तुमान व पृथ्वीवरील वजन अनुक्रमे 5 kg व 49 N आहेत. जर चंद्रावर g चे मूल्य पृथ्वीच्या एक
षष्ठांश असेल तर त्या वस्तूचे वस्तुमान व वजन चंद्रावर किती असेल?
7) एक वर फे कलेली वस्तू 500 मी उंचीपर्यंत जाते. तिचा आरंभीचा वेग किती असेल? त्यावस्तूस वर जाऊन परत
2
खाली येण्यास किती वेळ लागेल? (g = 10 m/s )
2
8) एक चेंडू टेबलावरून खाली पडतो व 1 सेकं दात जमिनीवर पोचतो. g = 10 m/s असेल तर टेबलाची उंची व
चेंडू चा जमिनीवर पोहोचतानाचा वेग किती असेल?
24 22
9) पृथ्वी व चंद्र यांची वस्तुमाने अनुक्रमे 6 x 10 kg व 7.4x10 kg आहेत व त्या दोन्हीमधील अंतर 3.84 x
5 -11 2 2
10 km आहे. त्या दोन्हीमधील गुरुत्व बल किती असेल? ( G = 6.7 x 10 Nm /kg )
24 11
10) पृथ्वीचे वजन 6 x 10 kg आहे व तिचे सूर्यापासूनचे अंतर 1.5 x 10 m आहे. जर त्या दोन्हीमधील गुरुत्व बल
22
3.5 x 10 N असेल तर सूर्याचे वस्तुमान किती?
11) एक टेनिसचा चेंडू वर फे कला व तो 4.05 m उंचीपर्यंत पोचून खाली आला. त्याचा सुरुवातीचा वेग किती होता?
2
त्याला खाली येण्यास एकू ण किती वेळ लागेल? (g चे मूल्य 10 m/s .)
a) मेंडेलीव्हचा आवर्ती नियम लिहा. मेंडेलीव्हने कोणत्या निकषांच्या आधारावर आवर्ती नियम मांडला?
b) न्यूलँड्सच्या अष्टकातील त्रुटी लिहा.
c) मेंडेलीव्हच्या आवर्तसारणीचे गुण लिहा.
d) मेंडेलीव्हच्या आवर्तसारणीतील त्रुटी स्पष्ट करा.
e) आधुनिक आवर्तसारणीतील दुसऱ्या आवर्तातील मूलद्रव्यांची नावे, संज्ञा, अणुअंक व इलेक्ट्रॉन संरूपण
लिहा.
12) 10, 20, 7 हे अणुअंक असणाऱ्या मूलद्रव्यांची माहिती तक्त्यात भरा.

अणुअंक इलेक्ट्रॉन संरूपण गण आवर्त मूलद्रव्य

10

20

7

13) 11 अणुअंक असलेले X हे मूलद्रव्य व 13 अणुअंक असलेले Y हे मूलद्रव्य आधुनिक आवर्तसारणीतील तिसऱ्या
आवर्तात आहे. या माहितीच्या आधारे खालील प्रश्नांची उत्तरे द्या.
अ) दोनपैकी कोणत्या मूलद्रव्याचा धातू गुणधर्म अधिक आहे?
आ) X व Y मूलद्रव्याची संयुजा किती?
इ) Y या मूलद्रव्याच्या अणूचे आकारमान X या मूलद्रव्याच्या अणूपेक्षा कमी आहे. स्पष्ट करा .
14) खाली दिलेल्या इलेक्ट्रॉन संरूपणावरुन त्या मूलद्रव्यांचे आवर्त व कु ल ओळखा.
अ) 2, 8, 2 आ) 2, 8, 7 इ) 2, 1
15) आधुनिक आवर्तसारणीतील A, B व C या तीन मूलद्रव्यांचे स्थान खालील तक्त्यात दिले आहे. यावरून
विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

आवर्त गण 2 गण 17

2 ------ A

3 B -------

4 ------- C

अ) A हे धातू मूलद्रव्य आहे की अधातु?
आ) B या मूलद्रव्याचे बाह्यतम कवच कोणते ?
इ) C हे मूलद्रव्य ओळखा व त्याची भौतिक अवस्था लिहा.
16) X , Y , Z या मूलद्रव्यांच्या संयुजा कवचात अनुक्रमे 3, 1, 2 इलेक्ट्रॉन्स आहेत. यावरून ही मूलद्रव्ये कोणत्या
गणांतील आहेत ते सांगून त्यांच्या संयुजा लिहा.
17) पुढील तक्ता जुळवा.
a) अभिक्रिया कारके उत्पादिते रासायनिक अभिक्रियेचा प्रकार
b) MgH2 → Mg + H2 उष्माग्राही
c) 2H2S + SO2 → 3S + 2H2O ऑक्सिडीकरण
d) CaO + H2O → Ca(OH)2 + उष्णता उष्मादायी
रेडाॅक्स
18) रासायनिक समीकरणांचे लेखन करतानाच्या तीन पायऱ्या उदाहरणासह लिहा.
19) पुढील रासायनिक अभिक्रियेमधील कोणत्या अभिक्रियाकारकाचे ऑक्सिडीकरण व क्षपण होते ते लिहा.
अ) 2Ag2O → 4Ag + O2
आ) 2Mg + O2 → 2MgO
इ) NiO + H2 → Ni +H2O
20) खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.
अ) क्षरण म्हणजे काय?
आ) विद्युत अपघटन म्हणजे काय?
इ) रासायनिक अभिक्रियेत कोणता बदल घडतो ?
ई) दिलेल्या अभिक्रियेत जेव्हा एकाच वेळी ऑक्सिडीकरण व क्षपण अभिक्रिया घडू न येतात तेव्हा त्या
अभिक्रियेला काय म्हणतात? एका उदाहरणाच्या साहाय्याने स्पष्ट करा.
21) आकृ तीत दर्शवलेली अभिक्रिया थोडक्‍यात स्‍पष्‍ट करा.

22) विद्यूत धारेच्या औष्णिक परिणामावर आधारित 3 उपकरणांची नावे लिहा.

23) विद्यूत धारेच्या चुंबकिय परिणामावर आधारित 3 उपकरणांची नावे लिहा.
24) नियम लिहा:-
अ)फ्लेमिं गच्या उजव्या हाताचा नियम
आ) फ्लेमिं गच्या डाव्या हाताचा नियम
इ) उजव्या हाताचा अंगठ्याचा नियम
25) 1100 wt विद्यूतशक्तीची इस्री रोज 2 तास वापरली गेल्यास एप्रिल महिन्यात त्यासाठी विजेचा खर्च किती
येईल?(वीज कं पनी एका युनिट ऊर्जेसाठी 5 रू आकारते).
26) अतिभार म्हणजे काय?त्याचा विद्युत उपकरणांवर काय परिणाम होतो? त्यासाठी कोणता उपाय करतात?
27) विद्युत चलित्रची रचना व कार्य थोडक्यात स्पष्ट करा.
28) गॅल्व्हनोमिटर यावर टिप लिहा.
29) भूसंपर्कि त तारेचा उपयोग लिहा.
30) विजेच्या बल्बमध्ये विद्यूत धारेच्या औष्णिक परिणामाचा वापर कसा करतात ? ते आकृ तीसह स्पष्ट करा.
31) विद्युतधारेचा चुंबकिय परिणाम दर्शविणारी नामनिर्देशित आकृ ती काढा.
32) खालील आकृ त्यांना नावे देऊन संकल्पना स्पष्ट करा.

33) खालील आकृ ती ओळखून भागांना नावे द्या.

34) कोण अधिक विद्युत ऊर्जा खर्च करील? 500W चा टीव्ही संच 30 मिनिटात, की 600W ची शेगडी 20
मिनिटात?
35) पदार्थाच्या विशिष्ट उष्माधारकतेच्या मापनासाठी कोणत्या तत्वाचा वापर करतात ?
36) विशिष्ट उष्माधारकतेचे एकक ठरवा.
37) पाण्याच्या असंगत आचरणामुळे खडक फु टून त्यांचे तुकडे होतात.' हे वाक्य स्पष्ट करा.
38) स्थायुच्या विशिष्ट उष्माधारकतेचे मापन मिश्रण पद्धतीने कसे करतात ते स्पष्ट करा.

39) अप्रकट उष्मा म्हणजे काय ? पदार्थातील अप्रकट उष्मा बाहेर टाकला गेल्यास पदार्थाच्या अवस्था कशा बदलतात?
40) थंड प्रदेशात जलीय वनस्पती व जलचर यांना जिवंत ठेवण्यात पाण्याच्या असंगत आचरणाची भूमिका स्पष्ट करा.
41) शीतपेयाची बाटली फ्रीजमधून काढू न ठेवल्यास बाटलीच्या बाह्यपृष्टभागावर पाण्याचे थेंब जमा झालेले दिसतात.
याचे स्पष्टीकरण दवबिं दूच्या सहाय्याने करा.
42) 'गीताला निरभ्र आकाशात उंचावरून उडणाऱ्या विमानाच्या मागे पांढरा पट्टा दिसला' या घटनेमागील प्रश्नांची उत्तरे
लिहा.
i) हवेची सापेक्ष आर्द्रता जास्त असल्यास दिसणाऱ्या पट्ट्यावर कोणता परिणाम होईल?
ii) हवेची सापेक्ष आर्द्रता कमी असल्यास पांढऱ्या पट्ट्यावर कोणता परिणाम होईल?
iii) हवा दमट तसेच कोरडी के व्हा असते?
43) सोबतच्या आकृ तीचे निरीक्षण करून विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

अ) पाण्याचा कोणता गुणधर्म लक्षात येतो?
आ) पाण्याच्या पृष्ठभागावरील तापमान किती आहे?
इ) बर्फाखालील पाण्याचे तापमान किती आहे?
44) खालील कृ ती अभ्यासा व प्रश्नांची उत्तरे लिहा.
1) समान वस्तुमान असलेले लोखंड, तांबे व शिसे यांचे भरीव गोळे घ्या.
2) तीन ही गोळे उकळत्या पाण्यात थोडा वेळ ठेवा.
3) काही वेळानंतर त्यांना उकळत्या पाण्यातून बाहेर काढा.
4) ते गोळे लगेच मेणाच्या जाड थरावर ठेवा.
5) प्रत्येक गोळा मेणामध्ये किती खोलीपर्यंत गेला याची नोंद घ्या.
प्रश्न :
अ) या कृ तीतून पदार्थाच्या कोणत्या गुणधर्माचा अभ्यास करता येईल?
आ) तो गुणधर्म सांगा.
इ) याच कृ तीच्या आधारे उष्णता विनिमयाचे तत्व स्पष्ट करा.

45) एका उष्णता रोधक पेटीत एक उष्ण व एक थंड वस्तू ठेवलेल्या आहेत.
अ) उष्णतेचे वहन झाल्यास दोन्ही वस्तूंच्या तापमानात कोणता फरक पडेल?
आ) या दोन वस्तूंच्या ऊर्जेच्या देवाणघेवाण बाबत उष्णतेचे कोणते तत्व लागू पडेल?
46) निसर्गातील इंद्रधनुष्य या सुंदर घटनेमागील प्रकाशाचे तीन एकत्रित गुणधर्म (घटना), रिकाम्या वर्तुळात लिहा.

47) खालील आकृ तीचे निरीक्षण करून दिलेल्या चौकटीत प्रकाशाचा योग्य गुणधर्म लिहा.

48) खालील आकृ तीचे निरीक्षण करून विचारलेल्या प्रश्नाची उत्तरे लिहा .

अ. कोणत्या रंगाचे प्रकाशकिरण सर्वाधिक वळतात?
आ. कोणत्या रंगाची प्रकाशकिरण सर्वात कमी वळतात?
इ. जांभळ्या प्रकाश किरणांची तरंगलांबी किती ?
49) + 25 सेंटीमीटर नाभीय अंतर असलेल्या बहिर्गोल भिं गाचे शक्ती काढा.
50) एका बहिर्गोल भिं गाचे नाभीय अंतर 20 सेंटीमीटर आहे, तर त्याची शक्ती किती असेल.
51) प्रत्येकी 30 सेंटीमीटर नाभीय अंतर असलेली दोन अंतर्गोल भिं गे एकमेकांना लावून ठेवली असल्यास त्याची
संयोग शक्ती काढा.
52) नाभीय अंतर 12 सेंटीमीटर असलेले भिं ग त्यापासून 10 सेंटीमीटर अंतरावर असलेल्या एका वस्तूची वास्तव प्रतिमा
निर्माण करते, तर ती वस्तू भिं गा पासून किती अंतरावर ठेवलेली असेल?
53) 5 सेंटीमीटर उंचीची वस्तू 20 सेंटीमीटर नाभीय अंतर असलेल्या अभिसारी भिं गार समोर 10 सेंटीमीटर अंतरावर
ठेवली आहे, तर प्रतिमेची स्थान, आकार आणि स्वरूप शोधा.
54) एक वस्तू बहिर्गोल भिं गा पासून 20 सेंटीमीटर अंतरावर मुख्य अक्षावर लांब ठेवली . जर वस्तू वस्तू ची उंची 5
सेंटीमीटर व नाभीय अंतर 10 सेंटीमीटर आहे, तर प्रतिमेचे स्वरूप, स्थान व आकार सांगा. वस्तूची प्रतिमा
वस्तूपेक्षा किती मोठी असेल?

55) 30 सेंटीमीटर व - 10 सेंटीमीटर नाभीय अंतर असलेली दोन भिं गे एकत्र ठेवले, तर त्यांचे संयोगाची शक्ति किती
येईल?
56) खालील आकृ तीत विविध वस्तू पाहताना भिं गांचा बदलणारा आकार दर्शविलेला आहे, दिलेली आकृ ती पूर्ण करून
तिला योग्य प्रकारे नामनिर्देशीत करा.

57) खाली दिलेल्या आकृ तीतील मानवी डोळ्याच्या भागांना नावे द्या व त्यांची कार्य लिहा.

58) खालील दिलेल्या आकृ तीचे निरीक्षण करून आकृ ती दुरुस्त करा व आकृ तीवरून काय स्पष्ट होते ते लिहा.

59) खालील आकृ तीत डोळ्यामधील कोणता दृष्टीदोष दाखविलेला आहे त्याचे नाव लिहून त्यावरील उपाय स्पष्ट
करणारी नामनिर्देशित आकृ ती काढा.

60) खालील आकृ तीमध्ये दर्शविलेले नियम लिहा.

61) खालील आकृ ती चे निरीक्षण करून खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

अ) वरील प्रकारचे भिं गाच्या मांडणीचा वापर कशासाठी के ला जातो?
आ) पदार्थ भिं गाद्वारे तयार झालेली प्रतिमा कशी आहे?
इ) जर वस्तू F0 च्या पलीकडे ठेवण्याऐवजी O व F0 यामध्ये ठेवली तर काय होईल?
62) खालील चित्रात दाखविलेली संकल्पना स्पष्ट करा.

63) कं सात दिलेल्या पर्याय पैकी योग्य पर्याय निवडू न परीक्षेत पूर्ण करा.
(अधिकतम, कमीत कमी, जास्तीत जास्त, निकट बिं दू, दूर बिं दू, 2.5 सेंटीमीटर, 25 सेंटीमीटर)

निरोगी डोळ्यापासून ज्या---------- अंतरावर च्या वस्तू असताना ती सुस्पष्टपणे व डोळ्यावर ताण न देता दिसू
शकते त्या अंतराला सुस्पष्ट दृष्टीचे लघुत्तम अंतर म्हणतात व वस्तुच्या त्या स्थानाला डोळ्याचा---------
म्हणतात. निरोगी मानवी डोळ्यासाठी निकट बिं दू डोळ्यापासून ------ अंतरावर असतो. डोळ्यापासून
ज्या--------- अंतरावर वस्तू असताना ती सु स्पष्टपणे दिसू शकते त्या अंतराला सुस्पष्ट दृष्टीचे ------- अंतर

म्हणतात वस्तूच्या या स्थानाला डोळ्याचा-------- म्हणतात. निरोगी मानवी डोळ्यासाठी दूर बिं दू अनंत
अंतरावर असतो.
64) कं सात दिलेल्या पर्याय पैकी योग्य पर्याय निवडू न परिच्छेद पूर्ण करा.
(रंगांध, वास्तव, शंक्वाकार , प्रकाशसंवेदी, दंडाकार, रंगीत )
मानवी डोळ्यातील दृष्टीपटल अनेक--------- पेशींचे बनलेले असते. या पेशी दंडाकार आणि
शंक्वाकार असतात.----- पेशी प्रकाशाच्या तीव्रतेस प्रतिसाद देतात आणि मेंदूत प्रकाशाच्या तेजस्वी तेचे किं वा
अंग दुखते ची माहिती पुरवतात, तर---------- पेशी प्रकाशाच्या रंगाला प्रतिसाद देतात आणि दृष्टिपटलावर
प्रतिमेच्या रंगाची माहिती मेंदूत पुरवतात. फक्त माहितीचे मेंदू द्वारे विश्लेषण के ले जाते आणि आपणास
वस्तूचे.---- चित्र दिसते. दंडाकार पेशी अंधुक प्रकाशात सुद्धा प्रतिसाद देतात, परंतु,------ पेशींना अंधुक
प्रकाशात संवेदना नसतात. काही व्यक्तींमध्ये विशिष्ट रंगांना प्रतिसाद देणाऱ्या शंक्वाकार पेशींचा अभाव असतो.
अशा व्यक्ती ते रंग ओळखू शकत नाहीत किं वा निरनिराळ्या रंगात भेद करू शकत नाहीत या
व्यक्तींना.--------- म्हणतात.
अ) गंज म्हणजे का्य ?
ब) गंजाचे रासायनिक नाव लिहा.
क) गंजाचे रेणुसूत्र लिहा.
65) पुढील आकृ तीचे निरीक्षण करून अभिक्रियेचा प्रकार ओळखा, निरीक्षण लिहा.

66) पुढील आकृ तीचे निरीक्षण करून उत्तरे लिहा .

अ) क्षरण प्रतिबंध करणाऱ्या पद्धतीचे नाव लिहा .
आ) कोणत्या धातुंचे क्षरण रोखण्यासाठी ही पद्धत वापरतात ?
इ) या पद्धतीत धनाग्र म्हणून का्य वापरले जाते ?
67) सुबक, नामनिर्देशित आकृ तीच्या साहाय्याने जलशक्तिवर आधारित विलगीकरण पद्धत स्पष्ट करा.

68) पुढील आकृ तीचे निरीक्षण करून उत्तरे लिहा.

अ) पद्धतीचे नाव:-----------
आ) पद्धत स्पष्ट करा .
इ) या पद्धतीची दोन उदाहरणे लिहा.
69) पुढील आकृ तीचे निरीक्षण करून उत्तरे लिहा.

अ) पद्धतीचे नाव:-----------
आ) धनाग्र व ॠणाग्र अभिक्रिया लिहा .
इ) मिश्रणा मध्ये फ्लुओस्पार व क्रायोलाईट का मिसळले जाते ?
70) पुढील धातुकांच्या संहतीकरणाची पद्धत ओळखून सविस्तर स्पष्ट करा .

71) पुढील आकृ तीचे निरीक्षण करून उत्तरे लिहा .

अ) पाण्याबरोबर अभिक्रिया करणाऱ्या दोन धातुंची नावे लिहा.
आ) दोन मध्यम क्रियाशील धातुंची नावे लिहा.
इ) सर्वात जास्त अभिक्रियाशील व सर्वात कमी अभिक्रियाशील धातु कोणता?
72) सुबक, नाम निर्देशित आकृ तीच्या साहाय्याने फे नतरण पद्धत स्पष्ट करा.
73) खालील उतारा वाचून त्यावर आधारित प्रश्न सोडवा.
अभिक्रीयाशिलता श्रेणीनुसार लोहापेक्षा जस्त अधिक क्रियाशील असतो,लोह हा चांदीपेक्षा अधिक क्रियाशील
असतो हे अभ्यासत असताना एका विद्यार्थ्याने लोखंडी खिळे सिल्व्हर नायट्रेटच्या द्रावणात बुडवले तर खालील
प्रश्नांची उत्तर लिहा.
अ. अभिक्रीयाशिलता म्हणजे काय ?
आ. सिल्व्हर नायट्रेटच्या द्रावणात लोखंडी खिळे बुडवलीअसता काय घडेल ?
इ. लोह धातूची सिल्व्हर नायट्रेट द्रावणासह घडणारी अभिक्रिया कोणत्या प्रकारची आहे ?
ई. जर लोखंडी खिळ्याऐवजी जस्ताची कांडी फिरवली तर काय बदल होईल ?
74) पुढील ओघतक्‍ता पूर्ण करा.

75) पुढील ओघतक्‍ता पूर्ण करा.

76) पुढील ओघतक्‍ता पूर्ण करा.

77) अलके नांची समजातीय श्रेणी

78) अल्कोहोल ची समजातीय श्रेणी

79) अलकीनंची समजातीय श्रेणी

80) पुढील तक्त्यात योग्य कार्बनी संयुगातील क्रियात्मक गटाची नावे लिहून पूर्ण करा.
( ईस्टर, अल्डीहाइड, कीटोन, कार्बोक्झीलिक आम्ल, अल्कोहोल, इथर )

81) पुढील तक्ता योग्य रचना सूत्र व रेणुसूत्र लिहून पूर्ण करा.

82) पुढील कार्बनी संयुगांची आय.यू. पी.ए.सी. नावे लिहून तक्ता पूर्ण करा.

83) पुढील कृ तीपत्रिका योग्य उत्तरे लिहून पूर्ण करा.

84) पुढील कृ तीपत्रिका पूर्ण करा.

85) पुढील रचनासुत्र आधारे प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

86) पुढील कृ तीपत्रिका पूर्ण करा.

87) पुढील उदाहरणे तक्त्यात योग्य ठिकाणी लिहून तक्ता पूर्ण करा.

88) आयनिक संयुगांचे गुणधर्म लिहा.
89) आकृ तीचे निरीक्षण करून उत्तरे लिहा.

अ) बाहेरील कक्षेचे नाव काय आहे ?
आ) निम्न कक्षांमध्ये कोणते उपग्रह भ्रमण करतात ?
इ) आकृ तीत कोणत्या विविध कक्षा दर्शविलेल्या आहे ?
ई) न्यूटनच्या गतीविषयक तिसऱ्या नियमावर आधारित प्रक्षेपकाची उदाहरणे लिहा ?
90) प्रकाशापेक्षा अवकाशयान चंद्रावर पोहोचण्यास जास्त वेळ लागतो का ते स्पष्ट करा?
91) सैनिकी व दिशादर्शक उपग्रहाचे कार्य लिहा.
92) कृ त्रिम उपग्रह म्हणजे काय ? उपग्रहाच्या कार्यानुसार त्यांचे वर्गीकरण कसे करतात ?
93) एखाद्या ग्रहाचे वस्तुमान पृथ्वीच्या वस्तुमानाच्या पेक्षा आठ पट जास्त आणि त्रिज्या पृथ्वीच्या त्रिज्येच्या दुप्पट
असेल तर त्या ग्रहासाठी मुक्तिवेग किती असेल ?
94) चंद्रावरील मुक्तिवेग हा पृथ्वीवरील मुक्ती वेगापेक्षा कमी आहे स्पष्ट करा ?
95) खालील तक्ता पूर्ण करा

प्रश्न 4 था : पुढील प्रश्नांची उत्तरे द्या. (प्रत्येकी 5 गुण)
1) खालील उतारा काळजीपूर्वक वाचून त्यावर आधारित प्रश्नांची उत्तरे लिहा.
पृथ्वीचे गुरुत्वीय बल सगळ्या वस्तूंवर प्रयुक्त होते हे आपल्याला माहीत आहे. आपण दगड हातात धरलेला असताना
देखील हे बल प्रयुक्त होतच होते. परंतु आपण हाताने विरुद्ध दिशेने लावत असलेले बल त्याला संतुलित करत होते
व तो दगड स्थिर होता. आपण हातातून सोडू न दिल्यावर दगडावर के वळ गुरुत्वीय बल प्रयुक्त होत असल्याने
त्याच्या प्रभावाने तो दगड खाली पडला. जेव्हा एखादी वस्तू के वळ गुरुत्वीय बलाच्या प्रभावाने गतिमान असेल तर
त्या गतीला मुक्त पतन म्हणतात. म्हणजे दगडाचे मुक्त पतन होते. मुक्त पतनात आरंभीचा वेग शून्य असतो व
कालानुसार गुरुत्वीय त्वरणामुळे तो वाढत जातो. पृथ्वीवर मुक्त पतनाच्या वेळी हवेशी होणाऱ्या घर्षणामुळे वस्तूच्या
गतीला विरोध होतो व वस्तूवर प्लावक बलही कार्य करते. म्हणून खऱ्या अर्थाने मुक्त पतन हे हवेत होऊ शकत
नाही. ते के वळ निर्वातातच शक्य आहे.
अ) योग्य पर्याय निवडू न खालील विधान पूर्ण करा.
हातात धरलेला दगड स्थिर असतो कारण त्यावर ....
a) दोन असंतुलित बले प्रयुक्त असतात. b) के वळ पृथ्वीचे गुरुत्वीय बल प्रयुक्त असते.
c) पृथ्वीचे गुरुत्वीय बल प्रयुक्त नसते. d) दोन असंतुलित बले प्रयुक्त असतात.
आ) पृथ्वीवर मुक्त पतन का होऊ शकत नाही?

इ) मुक्त पतन होत असताना वस्तूचा वेग का वाढत जातो?
ई) मुक्त पतन होत असताना वस्तूवर कोणत्या बलाचा प्रभाव असतो?
उ) मुक्त पतन के वळ निर्वातातच का शक्य होते?

2) पुढील तक्त्यातील तीनही स्तंभातील नोंदींमधील संबंध लक्षात घेऊन त्याप्रमाणे तक्ता पुन्‍हा लिहा.
स्तंभ-1 स्तंभ-2 स्तंभ-3
2
(स्थान) पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून उंची (km) g (m/s )
पृथ्वीचा पृष्ठभाग(सरासरी) 8.8 0.225
माउंट एव्हरेस्ट 36.6 9.81
मानवनिर्मि त फु ग्याने गाठलेली सर्वाधिक उंची 400 9.8
अंतराळ यानाची कक्षा 35700 9.77
दळणवळण उपग्रहाची कक्षा 0 8.7

3) दिलेल्या तक्त्याचे निरीक्षण करून त्याखालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

मूलद्रव्य A B C D

इलेक्ट्रॉन संरूपण 2, 1 2, 8 2, 8, 1 2, 8, 8

अ) कोणती मूलद्रव्ये एकाच आवर्तात आहेत ? 1 गुण
आ) कोणत्या मूलद्रव्यांचा गण सारखा आहे? 1 गुण
इ) कोणती मूलद्रव्ये गण 18 मध्ये आहेत ? 1 गुण
ई) मूलद्रव्य A व C पैकी कोणते मूलद्रव्य अधिक क्रियाशील आहे? 1 गुण
उ) A व B पैकी कोणते मूलद्रव्य त्याच्या संयुगावस्थेत आढळते ? 1 गुण

4) X (अणुअंक 11) व Y (अणुअंक 17) ही मूलद्रव्ये YX हे संयुग तयार करतात, तर खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.
अ) आधुनिक आवर्तसारणीत X व Y या मूलद्रव्यांचे स्थान निश्चित करा. 1 गुण
आ) X व Y हे धात,अधातू,धातूसदृश या प्रकारांपैकी कोणत्या प्रकारचे मूलद्रव्ये आहे? 1 गुण
इ) X व Y ही कोणत्या कु लातील व कोणत्या खंडातील मूलद्रव्ये आहेत? 1 गुण
ई) या मूलद्रव्यांचे इलेक्ट्रॉन संरूपण व संयुजा ठरवा. 2 गुण

5) खाली दिलेल्या आवर्तसारणीचे निरीक्षण करून प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

अ) तिसऱ्या आवर्तातील मूलद्रव्यांची नावे व संयुजा लिहा . 2 गुण
आ) या आवर्तातील मूलद्रव्यांचे धातू ,अधातू व धातुसदृश अशा प्रकारात वर्गीकरण करा. 1 गुण
इ) दिलेल्या आवर्तसारणीत अधातु कोणत्या खंडात आहेत? 1 गुण
ई) कोणत्याही 2 धातुसदृश मूलद्रव्यांची नावे लिहा. 1 गुण
6) आधुनिक आवर्तसारणीतील दुसऱ्या आवर्तातील मूलद्रव्यांचे नाव, संज्ञा, अणुअंक, इलेक्ट्रॉन संरूपण दर्शवणारा
तक्ता तयार करून या मूलद्रव्यांचा त्यांच्या चढत्या अणु आकारमानाप्रमाणे क्रम लावा.
7) आवर्तसारणी तयार करताना मेंडेलीव्हने मूलद्रव्यांचे कोणते भौतिक व रासायनिक गुणधर्म विचारात घेतले? आवर्ती
नियमाचे पालन करताना मेंडेलीवपुढे कोणती आव्हाने होती?
8) आधुनीक आवर्तसारणीची रचना थोडक्‍यात स्‍पष्‍ट करा.
9) एका मूलद्रव्याचे इलेक्ट्रॉन संरूपण 2, 8, 2 असे आहे. यावरून खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.
अ. या मूलद्रव्याचा अणुअंक किती?
आ. या मूलद्रव्याचा गण कोणता?
इ. हे मूलद्रव्य कोणत्या आवर्तात आहे?
ई. या मूलद्रव्याचे रासायनि क गुणधर्म खालीलपैकी कोणत्या मूलद्रव्यासारखे असतील?
(कं सात अणुअंक दिले आहेत)
N (7), Be (4) , Ar (18), Cl (17)
10) पुढील रासायनिक अभिक्रियेचे संतुलन खालील सूचनेप्रमाणे करा.
NaOH + H2SO4 → Na2SO4 + H2O
अ) रासायनिक समीकरणातील अभिक्रिया कारके उत्पादिते यांची नावे लिहा.
आ) रासायनिक समीकरणातील मूलद्रव्यांची यादी करा.
इ) अभिक्रिया कारकांची व उत्पादकांची अणू संख्या लिहा.
ई) योग्य सहगुणक घेऊन संतुलित समीकरण पुन्हा लिहा.

उ) ऑक्सिडीकरण म्हणजे इलेक्ट्रॉन गमावणे, तर क्षपण म्हणजे काय?
11) पुढील आकृ तीचे निरीक्षण करा व प्रश्‍नांची उत्‍तरे लिहा.

अ) आकृ तीत कोणती प्रक्रिया दर्शवली आहे?
आ) आकृ तीत दर्शवलेली रासायनिक अभिक्रिया स्‍पष्‍ट करा.
इ) धनाग्र व ऋणाग्रावर होणा-या अभिक्रिया लिहा.
12) विद्यूत चलित्राची आकृ ती काढू न रचना व कार्ये स्पष्ट करा.
13) विद्यूत जनित्राची आकृ ती काढू न रचना व कार्ये स्पष्ट करा.
14) विद्यूत धारेमुळे वाहकाभोवती निर्माण होणारे चुंबकिय क्षेत्र आक्रू तीवरून स्पष्ट करा.
15) आकृ तीचे निरीक्षण करून विचारलेल्‍या प्रश्‍नांची उत्‍तरे लिहा.

अ) आकृ तीत दर्शविलेली रचना कोणत्‍या यंत्राची आहे ?
आ) हे यंत्र कोणत्‍या तत्‍त्‍वावर कार्य करते ते स्‍पष्‍ट करा.
इ) या यंत्राचे कोणतेही तीन उपयोग लिहा.
16) आकृ तीचे निरीक्षण करून विचारलेल्‍या प्रश्‍नांची उत्‍तरे लिहा.

अ) आकृ तीत दर्शविलेली रचना कोणत्‍या यंत्राची आहे ?
आ) हे यंत्र कोणत्‍या तत्‍त्‍वावर कार्य करते ते स्‍पष्‍ट करा.
इ) या यंत्राचे कोणतेही तीन उपयोग लिहा.
17) परिच्छेद वाचू त्‍यावर आधारित प्रश्नांची उत्‍तरे लिहा.
उष्ण व थंड वस्तूंमध्ये उष्णतेची देवाणघेवाण झाल्यास उष्ण वस्तूचे तापमान कमी होत जाते व थंड वस्तूचे
तापमान वाढत जाते. जोपर्यंत दोन्ही वस्तूंचे तापमान सारखे होत नाही तोपर्यंत तापमानातील हा बदल होय राहतो. या
क्रियेत गरम वस्तू उष्णता गमावते, तर थंड वस्तू उष्णता ग्रहण करते. दोन्ही वस्तू फक्त एकमेकांमध्ये ऊर्जेची देवाणघेवाण
करू शकतात अशा स्थितीत असल्यास म्हणजेच जर दोनही वस्तूंची प्रणाली (system) वातावरणापासून वेगळी
के ल्यास प्रणाली मधून उष्णता आतही येणार नाही किं वा बाहेरही जाणार नाही अशा स्थितीत खालील तत्व मिळते.
उष्ण वस्तूने गमावलेली उष्णता = थंड वस्तूने ग्रहण के लेली उष्णता. या तत्वास उष्णता विनिमयाचे तत्व म्हणतात.
अ) उष्णता स्थानांतरण कोठू न कोठे होते?
आ) अशा स्थितीत आपणास उष्णतेच्या कोणत्या तत्वाचा बोध होतो?
इ) ते तत्व थोडक्यात कसे सांगता येईल?
ई) या तत्वाचा उपयोग पदार्थाच्या कोणत्या गुणधर्माच्या मापनासाठी के ला जातो?
18) खालील तापमान-काल आलेख स्पष्ट करा.

19) बहिर्गोल भिं गाद्वारे वस्तूंच्या मिळणाऱ्या विविध प्रतिमांचे स्थान आकार व स्वरूप किरणाकृ तीद्वारे स्पष्ट करा.
अ) वस्तू अनंत अंतरावर असेल
आ) वस्तू 2F1 च्या पलिकडे असेल
इ) वस्तू 2F1 वर असेल
ई) वस्तू F1 आणि 2 F2 च्या दरम्यान असेल
उ) वस्तू नाभी F1 वर असेल
ऊ) वस्तू नाभी F1 आणि प्रकाशीय मध्य O दरम्यान असेल
20) क्रियाशीलते नुसार जास्त , मध्यम व कमी क्रियाशील धातुंच्या निष्कर्षण करण्याच्या पद्धती सविस्तर स्पष्ट करा.
21) बॉक्साईटच्या संहतीकरणाची बेअर प्रक्रिया रासायनिक समीकरणासह स्पष्ट करा.
22) सुबक , नामनिर्देशित आकृ तीच्या साहाय्याने अॅल्युमिनाचे विद्युत् अपघटन सविस्तर स्पष्ट करा.
23) पुढील आकृ तीचे निरीक्षण करून उत्तरे लिहा.

अ) पद्धतीचे नाव लिहा .
आ) या पद्धतीत धनाग्र व ॠणाग्र म्हणून का्य वापरले जाते ?
इ) क्रायोलाईटचा उपयोग व रेणुसूत्र लिहा.
ई) धनाग्र अभिक्रिया लिहा.
उ) ॠणाग्र अभिक्रिया लिहा.

24) पुढील आकृ तीचे निरीक्षण करून दिलेल्या पद्धतींची नावे लिहा व सविस्तर स्पष्ट करा.
अ)

आ)

25) पुढील परिच्छेदावरुन विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे लिहा .

अ) धातुके म्हणजे काय ?
आ) धातुविज्ञान या शाखेत कोणकोणत्या प्रक्रियांचा समावेश होतो ? धातुविज्ञान म्हणजे काय?
इ) मुक्तावस्थेत आढ़ळणारे धातु कोणते ?
ई) धातु संयुक्तावस्थेत कोणत्या स्वरूपात आढळतात?
उ) मृदा अशुद्धी म्हणजे काय ?
26) बेअरची प्रक्रिया स्पष्ट करून बेअरची प्रक्रिया आणि हॉलच्या प्रक्रियेमधील फरक सांगा ?
27) क्षरण म्हणजे काय? क्षरणाची उदाहरणे देऊन उपाययोजना सांगा ?
28) आकृ तीचे निरीक्षण करून पुढील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

अ) पुढील आकृ तीत दर्शविलेल्या अभिक्रियेचे नाव लिहा.
आ) वरील रासायनिक अभिक्रिया संतुलित समीकरण स्वरूपात लिहा.
इ) वरील अभिक्रियेत तयार होणाऱ्या उत्पादिताचे नाव लिहुन, एक उपयोग लिहा.
ई) वरील अभिक्रियेत वापरण्यात आलेल्या उत्प्रेरकाचे नाव लिहा.
29) पुढील आकृ तीचे निरीक्षण करून प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

अ) वरील आकृ तीत दर्शविलेली रासायनिक अभिक्रिया संतुलित समिकरणाच्या स्वरूपात लिहा.
आ) वरील रासायनिक अभिक्रियेतील मोठ्या परीक्षानळीत फसफसून येणाऱ्या वायूचे नाव लिहा.
इ) लहान परीक्षानळीतील चुन्याच्या निवळीत बुडबुडे का दिसतात?
ई) चुन्याच्या निवळीच्या रंगातील कोणता बदल होतो?
30) भारताच्या उपग्रह मालिकांची व प्रक्षेपकाची नावे लिहा ?
31) उपग्रह प्रक्षेपक म्हणजे काय? इस्रो (I.S.R.O.) ने बनविलेल्या एका उपग्रह प्रक्षेपक आचा बाह्य आराखडा
आकृ तीसह स्पष्ट करा .
32) खालील परिच्छेद वाचून उत्तरे लिहा .
चंद्रानंतर पृथ्वीला दुसरी जवळची खगोलीय वस्तू म्हणजे मंगळ. मंगळाकडे ही अनेक राष्ट्रांनी याने पाठविली.
परंतु ही मोहीम अवघड असल्याने त्यातील जवळ जवळ अर्ध्या मोहिमा यशस्वी होऊ शकल्या नाहीत. मात्र आपल्याला
अभिमान वाटावा अशी कामगिरी के ली आहे. इस्रोने अत्यंत कमी खर्चात नोव्हेंबर 2013 मध्ये प्रक्षेपित के लेले मंगल यान
सप्टेंबर 2014 मध्ये मंगळाच्या कक्षेत प्रस्थापित झाली व त्याने मंगळाचा पृष्ठभाग व वायुमंडल याबद्दल महत्त्वाची माहिती
मिळविली.
अ) चंद्रानंतर पृथ्वीला सर्वात जवळची खगोलीय वस्तू कोणती?
आ) इस्रो ने मंगल यान मंगळाच्या कक्षेत के व्हा प्रस्तापित के ले ?
इ) इस्रोच्या मंगळयानाने कोणती महत्वाची माहिती मिळवली ?
ई)विशिष्ट वेग हा उपग्रहाच्या वस्तुमानवर अवलंबून नसतो स्पष्ट करा ?
33) अवकाश मोहिमांची गरज व महत्‍त्‍व स्‍पष्‍ट करा.

*****************

महाराष्ट्र शासन
शालेय शशक्षण व क्रीडा शवभाग
राज्य शैक्षशणक सश
ं ोधन व प्रशशक्षण पररषद, महाराष्ट्र
७०८ सदाशिव पेठ, कुमठे कर मार्ग, पुणे ४११०३०
संपकग क्रमांक (020) 2447 6938 E mail: [email protected]
-----------------------------------------------------------------------------------------------

Question Bank

Standard :- 10th

Subject :- शवज्ञान आशण तंत्रज्ञान भार् २

सूचना
१. फक्त शवद्यार्थ्यांना प्रश्नप्रकारांचा सराव करून देण्यासाठीच

२. सदर प्रश्नसंचातील प्रश्न बोर्डाच्या प्रश्नपशत्रकेत येतीलच असे नाही

याची नोंद घ्यावी.

पेढी
व ान आ ण तं ान भाग 2
1 अ) दले ा पयायांपैक यो पयाय चे वणा र लहा.
1) ​DNA धा ावरील मा हती RNA धा ावर पाठव ा ा येला ----- णतात.
अ) ानांतरण ब) भाषांतरण क) तलेखन ड) उ रवतन
2) ारं भक अव ेतील सा याव न ---- वषयक पुरावे दसून येतात.
अ) जोडणारे दुवे ब) शरीरशा ीय क) ूण व ान ड) पुराजीव
3) ----हे मानवी शरीरातील अवशेषांग आहे .
अ) अ लदाढ ब) कानाचे ायु क) अंगावरील केस ड) वरील सव
4) हाडांमधे असणारे थन णजे ....होय.
A.मायो सन B.मेलेनीन C. हमो ो बन D.ऑ ीन
5) NADH​2​ तयार हो ासाठी आव क असलेले जीवनस ...होय.
A.जीवनस B3 B. जीवनस C C.जीवनस B2 D.जीवनस K
6) सु ी वभाजनामुळे नमाण झाले ा पेशी...आहे त.
A.का यक पेशी B.यु के C.मूल पेशी D.A आ ण D दो ी.
7) कल वभाजनाची प हली अव ा णजे ...होय.
A.प ाव ा B.अं ाव ा C.म ाव ा D.पुवाव ा
8) खालीलपैक ... सु ी वभाजनाचा भाग नाही.
A.प ाव ा B. ड ाॅटीन C.पुवाव ा D.प रकल वभाजन.
9) आप ाला पदाथापासून ...................उजा मळते.
अ) ​4 cal / gm ब) 9 cal / gm क) 9 kcal / gm ड) 4 kcal / gm
10) मानवी शरीरात गुणसू ा ा --------जो ा असतात.
A) 22 B) 23 C) 44 D) 46
11) ब पेशीय सजीवांमधील खालीलपैक कोणता अल गक जननाचा कार नाही ?
A) खंडीभवन B) पुनजनन C) क लकायन D) मुकुलायन
12) खालीलपैक वेगळा घटक कोणता ?
A) कु ी B) परागकोश C) कु वृंत D) अंडाशय
13) ी ूणा ा ज ावेळी त ा अंडाशयात ---------------अंडपेशी असतात.
A) 1 ते 2 दशल B) 2 ते 3 दशल C) 2 ते 4 दशल D) यापैक नाही
14) गभाशय रोपण म नस ास --------हे जननाचे आधु नक तं ान वापरतात.
A) भाडो ी मातृ B) वीयपेढी C) काचन लकेतील फलन D) यापैक नाही
15) णाचे रोपण --------- या अवयवाम े होते.
A) गभाशय B) अंडाशय C) अंडन लका D) योनी
16) मानवी शु पेश ची न मती ------------या अवयवात होते.
A) वृषण B) वृषणकोश C) पूर ंथी D) न लका
17) गभवती माता आप ा मुलाला ---------- या अवयवातून अ पुरवठा करतात.

A) गभाशय B) अपरा C) अंडाशय D) अंडन लका
18) ----------अप े एकाच यु नजापासून तयार होतात.
A) यु जी जुळे B) एकयु जी जुळे C) ब यु जी जुळे D) यु जी जुळे
19) परागकोशातील को कांम े ------------ वभाजनाने परागकण तयार होतात.
A) अधसु ी B) गुणसु ी C) ब सु ी D) यापैक नाही
20) अलै गक जननात पे शचे वभाजन ... प तीने होते.
A.सु ी वभाजन B.अधगुणसू ी वभाजन C.फलन D. फलन
21) पॅरामे शयमचे वभाजन ... प दतीने होते.
A.आडवे वभाजन B.उभे वभाजन C.साधे ी वभाजन D.पुनजनन
22) अधगुणसू ी वभजनात गुणसु ांची सं ा ... होते.
A.अनेक पट B. त ट C. न ी D.दु ट
23) साधारणपणे दरमहा अंङाशयातून ... अंङपेशीचे प रप न होऊन तचे अंङमोचन होते.
A.1 B.2 C.3 D.4
24) एक लगी फुलात दसणा-या बाबी खालीलपैक ...आहे त.
A.पुमंग आ ण जायांग हे दो ी B.फ पुमंग C.फ जायांग D.पुमंग कवा जायांग
25) खालील अजै वक घटकातील...............रासाय नक घटक घटक होय.
अ)हवा ब) पाणी क) पोष े ड) सूय काश
26) ................ या अस य पदाथ हा अजै वक घटकात समावेश होतो.
अ) थने ब) लोह क) सो डयम ड) ाणवायू
27) जाग तक जैव व वधता दन दरवष ........या दवशी साजरा करतात.
अ) 5 जून ब) 21 माच क) 22 मे ड) 26 नो बर
28) ........ हा दु मळ जातीतील ाणी आहे .
अ) तणमोर ब) प े री वाघ क) शेक खार ड) क ुरी मृग
29) .......... ही अ न त जाती आहे .
अ)रेडपांडा ब) गीरचे सह क) लायन-टे वानर ड) शेक खार
30) भारतीय अ ो इं ड ीज फाऊंडेशन ही यंसेवी संथा .......... या ठकाणी कायरत आहे .
अ) मुंबई ब) द ी क)अहमदाबाद ड) पुणे
31) एकाच जातीतील सजीवांम े आढळणारी व वधता णजे ------------------- व वधता होय.
अ) जात ची . ब) आनुवं शक क) प रसं ेची . ड) ा ांची .
32) आधु नक सं ृ तीम े ……….. ही मानवाची ाथ मक गरज बनली आहे .
अ) अ ब) व क) नवारा ड) ऊजा
33) ब तेक व ुत न मती क ात व ुत ऊजा तयार कर ासाठी ……….. या त ाचा उपयोग केला जातो.
अ) व ुत वतन ब) चुंबक य वतन क) व ुत चुंबक य वतन ड) व ुत चुंबक
34) व ुत चुंबक य वतन हे त ............... या शा ाने शोधले.
अ) ओहम ब) मायकेल फॅरेडे क) ूल ड) ूटन
35) अणु ऊजवर आधा रत व ुत-ऊजा न मती क ाम े ज न फरव ासाठी .......... टबाइन वापरले जाते.

अ) वाफेवर चालणारे ब) हवेवर चालणारे क) पा ावर चालणारे ड) यापैक नाही
36) युरे नयम-235 या अणूवर ु ॅ ानचा मारा केला असता ........... ु ॅ ान बाहे र पडतात.
अ) 1 ब) 2 क) 3 ड) 4
37) वाह ा वा ातील गतीज ऊजचे व ुत ऊजत पांतर करणा ा यं ाला …………. णतात.
अ) पाणच ब) पवनच क) टबाइ ड) ज न
38) ……….. ते …….. एव ा मतेचे पवन न मती यं उपल आहे त.
अ) 1 KW ते 7 MW ब) 1 KW ते 7 KW क) 1 KW ते 7000 W ड) 1 W ते 7 MW
39) सौर व ुत घट सूय करणातील काश ऊजचे सरळपणे ………… पांतर करतात.
अ) व ुत ऊजत ब) तीज ऊजत क) ग तज ऊजत ड) उ ता ऊजत
40) स लकॉन ा 1 चौ. मी. े फळा ा एका सौर व ुत घटापासून जवळपास ……….. एवढी व ुतधारा
मळते.
अ) 50mA ब) 30mA क) 50A ड) 30A
41) स लकॉन ा 1 चौ. मी. े फळा ा एका सौर व ुत घटापासून जवळपास ……….. एवढी वभवांतर मळते.
अ) 0.1 V ब) 0.5 V क) 0.1 mV ड) 0.5 mV
42) अणु वखंडन येम े ………… या अणूवर ु ॅ ानचा मारा केला जातो.
अ) युरे नयम-236 ब) बे रयम क) ॅ ान ड) युरे नयम-235
43) सवात प ह ांदा ा ांचे वग करण .............या त वे ाने केले.
अ ) जॉन रे ब ) अ◌ॅरी ॉटल क ) लनीअस ड) नी
44) माझे शरीर मऊ, बुळबुळीत असते णून मला ................. ाणी णतात.
अ ) मृदुकाय ब ) कंटकचम क ) वलयी ड ) सं धपाद
45) खालीलपैक ............... हा उभय लगी ाणी आहे .
अ ) डोलीओलम ब ) वचू क ) पैसा ड ) झुरळ
46) खालीलपैक ....... हा ाणी आप ा शरीराचा तुटलेला भागाची पुन न मती क शकतो.
अ ) बेडूक ब ) तारामासा क ) चमणी ड ) कबुतर
47) खालीलपैक कोणता ाणी उ र आहे ?
अ ) वटवाघूळ ब ) कासव क ) पाल ड ) सुसर
48) पा ाचा तरोध कमीत कमी हो ासाठी माझे शरीर दो ी टोकांना .......... असते.
अ ) टोकदार ब ) नमुळते क ) का मय ड ) चुषीमुख
49) .............. या ा ाला शेतक ांचा म णतात.
अ ) ससा ब ) मांजर क ) जळू ड ) गांडूळ
50) असमपृ र ू ा ांम े ……….. हा सवात शार ाणी आहे .
अ ) गोगलगाय ब ) अ◌ॉ ोपस क ) कालवं ड ) शपला
51) खालीलपैक कोण ा ा ाला कॅि शअम काब नेट यु संर क कवच असते?
अ ) नेरीस ब ) शाक क) पुट ड ) हडमा नया
52) जीवनस ाचे उ ादन ___ या स य आ ा पासून घेतात.
अ)साय क आ ब) ुकॉ नक आ क) लॅ कआ ड) इटाकॉ नका आ

53) अ तसारा ा उपचारासाठी तसेच क ब ांवरील उपचारासाठी ह ी_____चा वापर होतो.
अ)योगट ब) ोबायो ट क) नेगर ड)चीज
54) ___जीवाणू पासून तयार केले ा द ाला योगट णतात.
अ)लॅ ोबॅ सलाय ब)अँ सटोबॅ टर क) कोरीनेबॅ रयम ड) े ोकोकस
55) यरोगा व ____हे तजै वक भावी ठरते.
अ)पे न सलीन ब) रफामाय सन क) े ोमायसीन ड)बॅ स ॅ सन
56) ावसा यक बेकरी उ ोगात ____चा वापर होतो.
अ)संकु चत यी ब) शैवाल क)जीवाणू ड) वषाणू
57) ............. हा सू जै वक येने तयार केलेला कृ म वीटनर (गोडी आणणारा पदाथ) आहे .
अ) नाय सन. ब) लाय सन. क) झॅ थॅन. ड) झायलीटॉल.
58) सजीवां ा वाढी ा अगदी सु वाती ा काळात तो सजीव पेश चा एक गोळा असतो ातील सव पेशी
जवळपास एक सार ाच असतात या पेश ना..... णतात.
A. मूलपेशी B.चेतापेशी C.तांब ा पेशी D. यापैक नाही
59) अवयव ारोपणचा वचार करताना खालीलपैक कोणती बाब मह ाची आहे ?
A. गरजवंताचा र गट B. दा ा मधील ाधी C.दा ाचे वय D.वरीलपैक सव
60) अवयव ारोपणासाठी ......... उपल होणे खूप गरजेचे असते.
अ) डॉ र ब) दवाखाना क) अवयवदाता ड) वा हका
61) इ ु लन तयार हो ा ा मतेशी संबं धत वकार णजे ........ होय.
अ) कॅ र ब) सं धवात क) दयरोग ड) मधुमेह
62) जनुक य पारे षत बटाटे खा ामुळे .......... जीवाणूंमुळे होणा ा रोगा व तकारश नमाण होते.
अ) ेग ब) कॅालरा क) कु रोग ड) यरोग
63) अमे रकेतील ह रत ांतीम े ......... यांचे योगदान फार मोलाचे आहे .
अ) डॉ. नॉमन बोलोग ब) डॉ. एम.एस. ा मनाथन
क) डॉ. वग स कु रयन ड) डॉ. हरगो वद खुराना
64) कृ म रोपण व गभरोपण या दोन प त चा वापर ामु ाने ......... केला जातो.
अ) पशुसंवधनासाठी ब) व पशुसाठी क) पाळीव प ांसाठी ड) यांसाठी
65) ........... ही जैवतं ानातील ो नगनंतरची ां तकारी घटना होय.
अ) मानवी जनुक क ब) DNA शोध क) मुलपेशी संवधन ड) दलेले सव पयाय
66) जैवतं ानाने ......... घातक असलेले वष कापसा ा पानांम े आ ण ब डांम े तयार होऊ लागले.
अ) ब डअळीला ब) टोळाला क) चमणीला ड) बेडकांना
67) गभधारणेनंतर 14 ा दवसापासून पेशी ा ............ सु वात होते.
अ) वाढीला ब) वशेषीकरणाला क) वकासाला ड) वभाजनाला
68) ............ या वसायाला भारत सरकारने NKM16 या काय मा ारे उ ादनवाढीक रता ो ाहन दले
आहे .
अ) म शेती ब) कु ु टपालन क) वराहपालन ड) मधुम कापालन
69) आई ा गभाशयात गभ ा नाळे ने जोडला जातो ा नाळे त ......... पेशी असतात.

अ) मूलपेशी ब) ायूपेशी क) चेतापेशी ड) अ पेशी
70) मूलपेशी जतन कर ासाठी ा ............. म े ठे व ा जातात.
अ) व प ऑ जन ब) हाय ोजन क) व प ोरीन ड) व प नाय ोजन
71) फनाईलक टोनु रया हा वकार ........ पेशीम े जनुक य दोष नमाण झा ास होतो.
अ) यकृतातील ब) जठरातील क) ादु पडातील ड) दयातील
72) जै वक खताम े .............. सू जीवाचा वापर होतो.
अ) थायोबॅ सलस ब) नॅा ॅ ाक क) सॅकरोमायसीस ड) इ े रया
73) म सेवनाने मु त:----------- सं ेला धोका पोहोचतो.
A) चेता B) उ जन C) सन D) ायू
74) हा मंडळ हा ------------- दूर कर ाचा एक उपाय आहे .
A) सन B) ताणतणाव C) आळस D) रोगराई
75) व ा ाना अ ासात एका ता वाढव ासाठी ---------खूप उपयोग होतो.
A) छं दाचा B) खेळांचा C) ानधारणेचा D) खाऊचा
76) कुमारवयीन मुला-मुल म े ----------- भाव खूप जा असतो.
A) श कांचा B) व डलांचा C) नातेवाईकांचा D) समवय ांचा
77) तं ाना ा युगात आपली ---------- काहीशी बदलली आहे .
A) जीवनशैली B) सवय C) प र ती D) आवड
78) एखादया पाळीव ा ाचे --------- या छं दामुळे वचारसरणी सकारा क होते.
A) पोषण B) वहन C) संगोपन D) दशन
79) ---------- पदाथामुळे त ड,फु ु से यांचा ककरोग होतो.
A) गरम B) अ तगोड C) तखट D) तंबाखूज
80) सनी माणूस ----------- वचार क शकत नाही.
A) सरळ B) सारासार C) वै क D) अ ा क
81) मोबईल फोन ा अ तवापरामुळे उ वणारे शारी रक ास खालीलपैक कोणते?
A) डोकेदुखी B) ीदोष C) सांधेदुखी D) वरील सव
82) ----------- या रसायनापासून म न मती करतात.
A) अ ोहोल B) ुकोज C) आ D) ार
83) सलाम मुंबई फाऊंडेशन ही सं ा मु े……………….. व द कायरत आहे
अ) तंबाखू सेवन ब) अंमली पदाथ सेवन क) सायबर गु े ड) घरगुती हसाचार

न 1 ब) I. वेगळा घटक ओळखा
1) तलेखन , भाषांतर , ानांतरण ,उ रवतन.
2) शरा व ास, बयांचा आकार, पणदेठ, पानाची रचना.
3) डो ांचे ान, हाता ा हाडांचा आकार, नाकपु ा , कानांची रचना.
4) प ांचा पंख , मानवी हात ,बैलाचा पाय , देवमाशाचा पर.
5) गाजर, मुळा, बटाटा, रताळे

6) मुकुलायान, पुनजनन, वभाजन, खंडीभवन
7) अपवा हनी, पूर ंथी, अ धवृषण, शु वा हनी
8) पूर ंथी, बाथ लीन ंथी, काऊपस ंथी, शु शय
9) कु ी, कु वृंत, पराग, अंडाशय
10) जा ंद, पपई, सूयफूल, गुलाब, आंबा
11) जतन, दूषण, तबंध, नयं ण
12) जल व ुत ऊजा, सौर ऊजा, अणु ऊजा, पवन ऊजा
13) स लकॉन, युरे नयम, पे ोल, कोळसा
14) सौर- व ुत घट, पवन व ुत क , जल व ुत क , सौर औ क व ुत क
15) पाणी, वारा, नैस गक वायू, जैवइं धन
16) गोडेतेल, LPG, CNG, ख नज तेल
17) कोळसा, नैस गक वायू, ुटो नयम, ख नज तेले
18) कासव, कावळा, सरडा, सुसर.
19) मोर, पोपट, कांगा , बदक.
20) मानव, डॉ न, वटवाघूळ, पाल
21) झुरळ, फुलपाख , कोळी, मधमाशी.
22) तारामासा, सी-अच न, नेरीस, सी-ककुंबर.
23) न लका पाद, ढरोम, परापाद, चूषक.
24) पे न स लन, नओमाय सन, आयसोमरे जस, रफामाय सन
25) हाय ोलेजीस, लायजेस, पे ीन, लायगेजीस
26) जीवाणू, वषाणू, कवक, वन ती
27) खवा, योगट, लोणी, चीज
28) लॅ ोबॅ सलस,अ◌ॅ सडो फलस ,लॅ ोबॅ सलस केसी, ॉ ी डयम
29) बेडूक, गांडूळ, ब डअळी, क टकभ क प ी
30) डीडीटी, यु रया, मॅले थऑन, ोरोपायरीफॉस
31) मधुमेह, अ◌ॅ न मया, ुके मया, थॅलॅसे मया
32) वाळवणे, खारवणे, साखर घालणे, शजवणे
33) D.D.T. मेलॅ थऑन, ोरोपायरीफॉस, ुमस
34) ह रत ांती, औ ो गक ांती, नील ांती, ेत ांती
35) सो डयम, अ ु म नयम, फॉ रस, पोटॅ शअम
36) चीज, दही, आई ीम, ताक
37) टे रीस टाटा, भात, मोहरी, सुयफुल
38) प रवहन सु वधा,सामा जक सुर तता,समुपदेशन, तागृह
39) तंबाखू,हा मंडळ,म सेवन,अंमली पदाथ

न 1 ब) II. फ नाव लहा.
1) मी सरीसृप व स नी या दोघांना जोडणारा दुवा आहे , तर मी कोण?
2) आधु नक आनुवं शक चा जनक कोणास णतात?
3) खालील आकृतीत कोणती या दाखवली आहे ?

4) नैस गक नवडीचा स दांत डा वनने कोण ा पु कात स केला?
5) खालील आकृतीत कोणती या दाखवली आहे ?

6) खालील आकृतीतील भागांना नावे ा.

7) पु ष जनन सं ेशी संबं धत व वध सं ेरके.
8) जननासंबंधी आधु नक तं ान प ती.
9) साय फलीसची ल णे.
10) कुटुं ब नयोजनाची साधने.
11) गोनो ीयाची ल णे.
12) ी जनन सं ेतील अंडाशयातून वली जाणारी सं ेरके.
13) भारतातील औ क ऊजवर आधा रत व ुत न मती क े.
14) भारतातील अणु व ुत न मती क े.
15) भारतातील मुख जल व ुत न मती क े.

16) ऊजची पे.
17) वीज न मतीसाठी ज न ाला फरव ासाठी लागणारे साधन
18) दोन नैस गक वायूंचे नावे
19) चं पूर येथील व ुत न मती क ाचा कार
20) कवका पासून मळ वले ा या वकरापासून शाकाहारी चीज बनते.
21) कचरा भर ास स ा वापर ात आलेले जैव वघटनशील ा क
22) हे धूर र हत इं धन आहे .
23) रासाय नक ा नेगर णजे चार ट े ____
24) स य शेती करताना कृ म नाय ो जनेज सह वापर ात येणारे सू जीव ----------------
25) पेश चे कार, पेश ची रचना आ ण पेशी अंगके याचा अ ास………………...
26) माणसा ा मृ ूनंतर ने , दय यांसार ा अवयवांचे दान………………………….
27) शेतीम े वापर ा जाणा ा गैरजनुक य जैवतं ानामधील बाबी………………….
28) जनुक य ा उ त पके………………………………….
29) जै वक खत णून वापरले जाणारे जीवाणू…………………………………..
30) ूणातील मूलपेशीपासून मानवी शरीरात तयार होणा ा पेश ची सं ा.
31) अवयव ारोपणासाठी वापरता येतील असे अवयव.
32) ीयु क व पुंयु क यां ापासून तयार झाले ा यु नजामधील पेशीचे नाव
33) खोक ावर औषध बनव ासाठी वापरली जाणारी वन ती
34) सामा जक आरो धो ात आणणारे रोग
35) सामा जक आरो ावर प रणाम करणारे घटक
36) पुढील आप ी ा काराचे नाव लहा.
आप ी कार
सुनामी, ालामुखी, भूकंप ............
च वादळ, हम वादळे , दु ाळ, महापूर ............
वणवा, तण फैलाव, गारा, अवषण ............
संसगज , वषाणू, जवाणू, वषारी ा ांचा दं श ............
वषारी वायू गळती, अणूचाच ा, अ नयो जत या, अपघात ............

न 1 ब) III. सहसंबंध ओळखा
1) आं पु : अवशेषांगे : : पेरीपॅटस : -------
2) उ ांतीचा स ांत : डा वन :: ----------------: लॅमाक
3) ु ओटाईडची जागा बदलणे : उ रवतन ​: :रायबोझोमची जागा बदलणे : -------------
4) अ मबा : वभाजन :: हाय ा : ------------
5) नदलपुंज : नदल :: दलपुंज : ------------
6) उभय लगी : जा ंदी :: एक लगी : ------------
7) पुटीका ंथी सं ेरक : डबपेशीचा वकास :: पीत पडकारी सं ेरक : -----------

8) अतर मंडले : नदलपुंज आ ण दलपुंज :: आव क मंडले : --------------
9) भूकंप :: नैस गक घटक : : औ ो गक करण :: .......................
10) जल व ुत क : पाणीसाठा :: अणु व ुत क :............
11) शेगडी : औ क ऊजा :: शलाई मशीन : ……………
12) सौर घटापासून मळणारी व ुतश : द :: घरगुती उपकरणांना लागणारी व ुतश : ……….
13) औ क ऊजा न मती : हवा दूषण :: अणुऊजा न मती : ………..
14) प कृमी : चप ा कृम चा संघ :: पोटातील जंत ...........
15) स न ाणी : फु ु सावाटे सन :: म : ...........
16) चपटे कृमी : उभय लगी :: गोलकृमी .........
17) रं ीय : असम मत :: नडा रया ...........
18) सं धपाद : सवात मोठा संघ :: मृदुकाय ..............
19) लॅ ोबॅ सलस :योगट: : बेकस यी : _____
20) सॅकरोमाय सस सेरे ीसी : इथेनॉल: : अँ र जलस ओरायझी : _____
21) लॅ कआ :आ ता देणे : : बीटा कॅरोटीन: _____
22) वायू इं धन: कोल गॅस :: _____: दगडी कोळसा
23) ुकोज:अँ र जलस नायगर : : मळी व कॉन ीप लकर :______
24) ेत ांती : दु उ ादनात वाढ :: ह रत ांती : ................
25) ेत ांती : दु ो ादन : : नील ांती : ..............
26) मधुम कापालन : मधमाशी : : औषधी वन ती लागवड : .............
27) नशा देणारे पदाथ : अंमली पदाथ ::ककरोगज पदाथ : ---------
28) तंबाखू सेवनावर नयं ण : टाटा :: झोपडप ीतील मुलांना श ण :---

न 1 ब) IV.काय लहा.
1. व ुत ज न .
2. टबाइन/झोतयं
3. संघनन यं

न 1 ब) V. चूक क बरोबर लहा.
1) मृत सजीवां ा शरीरात C-12चा ास ही एकच या सतत चालू असते.
2) आ दक क सजीवांचे वभाजन सू ी कवा असू ी प तीने होते.
3) परागन लका कु वृ ामाग बजांडातील भृणपोशात पोहचते.
4) कधी कधी जुळी अप े जनुक य ा वेगळी असतात.
5) परागकोशातील परागकण ीकेसरा ा कु ीवर ानांत रत होतात.
6) पयावरण ही एक अ ंत ापक सं ा आहे .
7) सौर ऊजा क ातून मळणारी व ुतऊजा द (DC) कारची असते.
8) व ुत ऊजा नमाण केली जाते.

9) अनेक सौर पॅनेल समांतर प तीने जोडू न ि ं ग बनते.
10) जल व ुत क ातून व ुत न मती होताना कोणतेही दूषण होत नाही.
11) पवन व ुतक ाम े फरणारी पाती ज न ग तमान करतात आ ण व ुत ऊजा नमाण केली जाते.
12) अणु ऊजा क ात साखळी या नयं त करता येत नाही.
13) आ क कच ाची व े वाट कशी लावायची हा शा ांपुढील जटील आहे .
14) नैस गक वायूवर चालणा ा संचा ा काय मतेपे ा कोळशावर चालणा ा व ुत न मती संचाची काय मता
अ धक असते.
15) जल व ुत न मती क ात धरणात साठवले ा पा ातील ग तज ऊजचे पांतर पा ा ारे तीज ऊजत केले
जाते.
16) औ क ऊजवर आधा रत व ुत ऊजा न मती क ात सौर ऊजवर चालणारे टबाइन वापरले जाते.
17) सौर घटापासून मळणारे वभवांतर ा ा े फळावर अवलंबून असते.
18) सौर घटापासून मळणारे वभवांतर ा ा े फळावर अवलंबून असते.
19) शुंडकाचा उपयोग भ पकड ासाठी होतो.
20) ा ांचे शरीर छो ा – छो ा समान भागात वभागलेले नसेल तर अशा शरीराला खंडीभवन णतात.
21) पे ोमायझॉन हा ाणी बा परजीवी नसतो.
22) तारामासा हा ाणी छ मपाद ा साहा ाने चलन करतो.
23) वग करणामुळे ा ांचा अ ास करणे सोपे झाले आहे .
24) योगटचे पा रीकरण क न ते जा टकवता येते.
25) खा पदाथाना गोडपणा आण ासाठी नेगरचा वापर होतो
26) औ ो गक कच ाचे सू जै वक ऑ ी अपघटन होऊन मथेन वायू हे इं धन मळते.
27) ायनोसॅड हे जै वक क टकनाशक आहे .
28) अँसीडी फ लयम जाती या जीवाणूंसाठी स ु रक आ हा उजा ोत आहे .
29) मानव न मत रसायनांचा नाश कर ाची मता सू जीवात नैस गकरी ाच आढळते.
30) व वध कार ा जीवाणू व कवकांपासून तजै वके मळवता येत नाहीत
31) गैरजनुक य तं ानाम े पेशीतील जनुकाम ेच बदल घडवून आणला जातो.
32) पूव इ ु लन घो ा ा शरीरातून मळवले जात असे.
33) पूव इ ु लन घो ा ा शरीरातून मळवले जात असे.
34) गांडुळे, बुरशीमुळे ज मनीतून N, P, K सारखे पकांसाठी आव क असणारे घटक पकांसाठी उपल होऊ
शकतात.
35) नैस गक साधनांचा वापर क न रोगमु श करणारा कोणताच वारसा आप ाकडे नाही.
36) मले रया हा वकार यकृतातील पेश म े जनुक य दोष नमाण झा ास होतो.
37) ुडोमोनास हे जीवाणू दू षत पाणी आ ण जमीन यांतील हाय ोकाबन आ ण तेलासारखी दूषके वेगळी क
शकतात.
38) गैरजनुक य तं ानाम े पेशीतील जनुकांम ेच बदल घडवून आणला जातो.
39) बॅ सलस थुरीनजाएनसीस या जीवनुमधील जनुक काढू न ते कापसा ा जनुकात टाकतात.
40) ारोपणा ा मा मातून पकां ा व वध उ ती ा जाती वक सत झाले ा आहे त.

41) जनुक य ा उ त पकांम े रोग तकार मता कमी असते.
42) जैवतं ाना ा सहा ाने बनवले ा लासी फार काळ टकत नाहीत.
43) काटू न पाहणारी मुलं कधीतरी ामधील पा ां माणे वागू लागतात.
44) तंबाखूज पदाथामुळे त ड,फु ु स यांचा ककरोग होत नाही.
45) जा हस ाने ताणतणाव वाढतात.
46) रा ीय आप ी तसाद दलाची ापना आप ी व ापन कायदा 2005 नुसार झाली आहे

न 1 ब) VI.जो ा लावा.
1.
अ गट ब गट
१) शरीरशा ीय पुरावे १) माकडहाड व अ लदाढ
२) पुराजीव वषयक पुरावे २) पानाचा आकार व शरा व ास
३) जीवांचे अवशेष व ठसे
2.
ंभ ‘अ' ंभ ‘ब'
1) दूषणकारी ऊजा अ) धुरातील कण
2) पयावरण ेही ऊजा ब) औ क ऊजा
क) पवन ऊजा

3.
ंभ ‘अ' ंभ ‘ब'
1) सूय काश अ) पवन ऊजा
2) नैस गक वायू ब) पयावरण ेही ऊजा
क) जीवा इं धने
ड) आ क ारणे
4.
ंभ ‘अ’ ंभ ‘ब'
1) सौर घटांची एकसर जोडणी अ) जा व ुतधारा मळव ासाठी
2) सौर घटांची समांतर जोडणी ब) वभवांतर आ ण व ुतधारा यांचे माण वाढव ासाठी
क) जा वभवांतर मळव ासाठी

5.
​ अ- गट ब- गट
1 ) दे गुहाहीन शरीर अ ) मृदूकाय
2 ) फसवी दे गुहा आ ) ऊती
3 ) खरी दे गुहा इ ) गोलकृमी

ई ) रं ीय
6.
A B
अँ रटे म- वनॉ सन
क न-- सू जीव तबंधक
नायसीन- ॅ न लन
इसे - गोडी देणे

7.
A B
बेकस यी - ोबॉयो ट
सोअर ट- पाव
लाएजेस- तजै वक
पे न स लन- सू जै वक वकर

8.
सजीव शोषून घेत असलेला पदाथ
1) सुडोमोनास अ) करणो ार
2) टे रस टाटा ब) हाय ोकाब
क) आस नक
ड) युरे नयम

9.
सजीव शोषून घेत असलेला पदाथ
1) मोहरी अ) करणो ार
2) डईनोकोकस रेडीओडर ब) सेले नयम
क) आस नक
ड) युरे नयम

न 1 ब) VII. ा ा लहा.

1) भाषांतर 6) फलन 11) लस
2) ानांतरण 7) पुनजनन 12) जैवतं ान
3) उ रवतन 8) पु वृंत 13) मूलपेशी
4) खंडीभवन 9) व ुत चुंबक य वतन 14) ो नग
5) शाक य जनन 10)क क य वखंडन 15) DNA फगर ट

16)जनुक य उपचार 18) सामा जक आरो
17) ब वधता 19) थमोपचार

न 1 ब) VIII. एका वा यात उ तरे लहा.
1) यु क न मती णजे काय ?
2) जु ांचे कार लहा.
3) कोण ाही दोन ल गक रोगांची नावे लहा.
4) एकाच जाती ा दोन सजीवांम े तंतोतंत सा असणे अथवा नसणे हे कोण ा बाबीवर अवलंबून असते?
5) शु पेशी कशा तयार होतात ?
6) रेत कसे बनते ?
7) परागणाचे घटक कोणते ?
8) फलनानंतर बीज आ ण फळ कशापासून तयार होते ?
9) रोपण झा ापासून ज होईपयत कती कालावधी लागतो ?
10) बीजांकुरण णजे काय ?
11) सोबत ा आकृतीत दशवलेली जनन या प तीचे नाव लहा.

12) वन ती व ाणी नामशेष हो ापासून त:स कसे वाचवू शकतात?
13) एकपेशीय सजीवांमधील अल गक जननाचे तीन कार कोणते?
14) पुढील अवयवांची काय लहा.
I) बजाणूधानी ii) नदलपुंज iii) श iv) शु ाशय v) अपरा
15) प रसं ा णजे काय?
16) पुढील च संकेत काय सांगतात ते ओळखा ?

17) पयावरणावर प रणाम करणारे दोन मानव न मत घटक लहा.
18) सोबत ा आकृतीतील ाणी धो ात आले ा ा ां ा कोण ा जातीत मोडतो?

19) जल व ुत न मतीचे फायदे लहा.
20) जल व ुत न मतीबाबतचे काही तोटे लहा.
21) अणु ऊजचे फायदे लहा.
22) अणु ऊजचे तोटे लहा.
23) ऊजा न मतीची वाह आकृती रेखाटा.
24) अणु ऊजा न मतीम े कोणते इं धन वापरले जाते?
25) ख नज इं धनापासून आ ण अणु ऊजपासून मळणारी व ुत ऊजा पयावरण- ेही का नाही?
26) सौर वतक मह ाचा का ?
27) कोळसा व नैस गक वायू यापैक कोणते इं धन पयावरण ेही आहे ? का?
28) इ टरचे मह करा.
29) अणुभ ीम े नयं क कां ा का वापर ा जातात?
30) ह रत ऊजा णजे काय? कोण ा ऊजा ोतास ह रत ऊजा णता येईल?
31) ीकरण ा : जीवा ऊजा हे ह रत ऊजचे उदाहरण नाही.
32) कोण ा ा ाला तीन पायां ा जो ा असतात.?
33) अधसमपृ र ू ा ांचे शरीर कती भागाम े वभागलेले असते.?
34) तु ांला माहीत असले ा कोण ाही एक शीतर ा ांचे नाव लहा.
35) ॉं जला या ा ा ा शरीरावर सू छ े असतात. ा छ ांना काय णतात?
36) ा ा ां ा शरीरात पाठीचा कणा असतो ा ा ांना काय णतात?
37) ा ा ां ा शरीरात पाठीचा कणा नसतो ा ा ांना काय णतात ?
38) कोण ा संघातील ा ांचे शरीर अ रय सम मत आ ण रीय असते?
39) फसवी दे गुहा असणा ा ा ाचे नाव लहा?
40) कोण ा ा ाला मान नसते?
41) कवम हा कती लांबीचा गोलकृमी असतो?
42) आकृतीमधील ाणी संर ण कसे करतो ?

43) आकृतीमधील ा ा ा चलनाचे अवयव कोणते ?

44) कोण ा कवका ा साहा ाने क न क न सोयासॉस बनवतात?
45) डटजट म े मळ काढ ाची या कमी तापमानालाही का घडू न येते?
46) इ ं ट सूप ला दाटपणा आण ासाठी ात काय टाकतात?
47) शेती उ ोगातील रासाय नक क डनाशके व क टकनाशके यातून कोणते रासाय नक मातीत मसळते?
48) युरे नयमचे अ व ा ारांत पांतर करणारे सू जीव कोणते?
49) दोन दुधर आजारांची नावे लहा.
50) पुढील त ा पूण करा.
आप ीचा कार प रणाम
अ .................. जखमी होणे, भाव नक, मान सक ताण नमाण होणे,
साथीचे रोग पसरणे, आप ांचा मृ ू होणे
ब पयावरणीय ..................
51) पुढील वा बरोबर क न पु ा लहा.
52) आप ी चा आ थक नेतृ ावरील प रणाम णजे एखा ा आप ीत ा नक नेतृ भावी नसेल तर तेथील
नाग रक दशाहीन बनतात.

न 2 अ) शा ीय कारणे लहा.
1) आईव डलांचे काही गुणधम ां ा अप ात येतात.
2) पेरीपॅटस हा अ◌ॅने लडा व सं धपाद ाणी या दोघांना जोडणारा दुवा आहे .
3) अपृ वंशीय ा ापासून हळू हळू पृ वंशीय ा ाचा उदभव झालेला दसतो.
4) डक बल ॅ टपस हा स न ा ांशी नाते सांगतो.
5) ायाम के ावर आप ाला थक ासारखे वाटते.
6) लुकोजचे पूण ऑ डीकरण कर यासाठी ऑ जनची आव ता असते.
7) तंतुमय पदाथ हे मह वाचे पोषण त व आहे .
8) पेशी वभाजन हा पेशी या आ ण सजीवां या अनेक गुणधमापैक मह वाचा गुणधम आहे .
9) काही उ तरीय वनसपती व ाणीसु ा काही वेळा वनॉ सी वसन करतात.
10) े ब च ालाच साय ीक आमलच असेही हणतात.
11) वन त म े फूल हे ल गक जननाचे काया क एकक आहे .
12) जा वया ा यांना होणा ा अप ांना ंग अस ाची श ता जा असते.
13) वन तीतील फलनाला फलन णतात.

14) 45 – 50 वषा ा दर ान ीला रजो नवृ ी येते.
15) ल गक जननाने तयार होणा ा नवीन जवाकडे दो ी जनकांची वच रत जनुके असतात.
16) दूषण ही खूप ापक संक ना आहे .
17) पयावरण समातोलाम े मानवाची भू मका मह ाची आहे .
18) प रसं ेतील व वध अ साखळयांमुळे पयावरण समतोल राखला जातो.
19) नसगा ा अ ा शवाय मानवाचे अ ही अश ाय बाब आहे .
20) व ुत न मती कारांनुसार टबाइनचा आराखडाही वेगवेगळा असतो.
21) अणुऊजा क ात अणु- वखंडन या नयं त करणे अ ाव क असते.
22) सौर फोटो ो ाईक घटां ा सहा ाने mW पासून MW पयत ऊजा न मती श आहे .
23) जल व ुत ऊजा, सौर ऊजा आ ण पवन ऊजा यांना नूतनीकरण ऊजा णतात.
24) ऊजाबचत ही काळाची गरज आहे .
25) गांडूळाला शेतक ांचा म णतात.
26) सरीसृप ा ां ा शरीराचे तापमान अ र असते.
27) जेली फश या ा ाबरोबर संपक आ ास आप ा शरीराचा दाह होतो.
28) कासव ज मनीवर आ ण पा ातही राहते, तरीही ाचा उभयचर या वगाम े समावेश होत नाही.
29) स ा ा काळात ोबायो ट ना अ धक मह ा झाले आहे
30) ावसा यक उपयोगासाठीचे यी वाप न बनवलेली पाव व इतर उ ादने पौ क असतात.
31) सू जै वक वकरे पयावरण ेही ठरतात.
32) नवीकरण यो ऊजा ोतांचा म े जैवइं धन हे मह ाचे साधन आहे .
33) भूमी भर ा ाख ात ा कचे अ र घातले जाते.
34) समु ातील तेलगळतीमुळे होणा ा दु प रणामांवर नयं ण मळव यासाठी सू मजीवांचा वापर केला जातो.
35) तणनाशक रोधी वन ती शेतीसाठी लाभदायक असतात.
36) अलीकडे बनवले ा लसी सुर त असतात.
37) मरणो र देहदान आ ण अवयवदान यांसार ा संक ना पुढे आ ा आहे त.
38) पुन ी वत उपचार प तीत मूलपेशी अ ंत मह ा ा असतात.
39) सांडपाणी या न करता नदीत सोडू नये.
40) अलीकडे बनले ा लसी सुर त असतात.
41) जनुक य ा उ त पके शेतक ांना फायदेशीर आहे त.
42) मानवी शरीरातील काही अवयव ब मोल आहे त.
43) मरणो र देहदान आ ण अवयवदान यासार ा संक ना पुढे आ ा पा हजेत.
44) आजकाल शाळकरी मुलांना ताणतणावांचा सामना करावा लागतो.
45) मैदानी खेळांचे मह अतुलनीय आहे .
46) म सेवन कधीही वाईटच असते.

2 ब) I. खालील सोडवा.
1) ूण व ान यावर टीप लहा.
2) खालील ओघ त ा पूण करा

3) आनुवं शक चे फायदे कोणते आहे त.
4) उ ांती चे पुरावे कोणते आहे त ांची नावे लहा.
5) संपा दत गुणांचा अनुवंश णजे काय?
6) जाती व जातीबदल णजे काय?
7) उ रवतन या मुळे कोण ा जनुक य वकृती नमाण होतात?
8) खालील आकृतीचे नाव ओळखून ाउ ांती ा पुरा ाची ा ा लहा.

9) सजीवां ा उजचे मु ोत काय आहे त?
10) पेशी रावरील सन णजे काय ते सांगून ाचे दोन कार लहा.
11) ुकोजचे वघटन होऊन कोणकोणते घटक तयार होतात?
12) अ◌ॅसेटीलचे पूण ऑ डीकरण होऊन कोणते रेणू मळतात?
13) थनां ा पचनानंतर कोणकोणती अ मनो आ े तयार होतात?
14) मेदा ाचा वापर करा.
15) जीवनस े णजे काय? ाचे दोन गट व सहा कार लहा.
16) तु ा म ाला कवा मै णीला पेशी वभाजनाचे फायदे समजावून सांग.
17) खालील आकृती करा.

18) पेशी वभाजनातील या अव ेचे गुण वशेष लहा.

19) पुढील वणनाव न जनन प ती ओळखून ाची यो आकृती काढा.
अ) शरीराचे अनेक तुकडे तुकडे क न ेक तुकडा नवजात सजीव णून जीवन जगू लागतो.
आ) या प तीने जनन करणा ा सजीवांची दोन उदाहरणे लहा.
20) यंपरागण आ ण परपरागण यातील फरक करा.
21) ल गक आ ण अल गक जनन यातील फरकाचे मु े लहा.
22) फलनाची या करा.
23) मानवी पु ष जनन सं ेतील अवयवांची नावे लहा.
24) मानवी ी जनन सं ेची अवयवांची नावे लहा.
25) वन त मधील अल गक जनन थोड ात करा.
26) नसगात अधगुणसु ी वभाजनाने पेशी वभा जत झा ा नस ा तर काय झाले असते ?
27) जनन णजे काय? जनन येचे मह लहा.
28) ल गक जननातील दोन मुख या करा?
29) आकृतीमधील अ, ब, क ा संकेत च ांचे पयावरणसंदभात अथ प ट करा.

30) पयावरणीय दूषण णजे काय? दूषणाचे कार कोणते?
31) पयावरणावर प रणाम करणारे दोन घटक कोणते? ांचे ेक दोन उदाहरणे लहा.
32) पुढील संक ना त ा पूण करा.

33) अ साखळी पूण करा.
गवत ----->..............------> बेडूक ------->..............------> ग ड
34) जादव मोलाई पयांग यां ा गो ीतून कोणता बोध मळतो ?
35) संवेदनशील जाती णजे काय ते सांगून ाची दोन उदाहरणे लहा.
36) मला नावे ा.

37) पुढील त ा पूण करा.
कार ा ां ा नावाचे उदाहरण लहा.

अ) म

आ ) उभयचर

इ)स न

ई ) सरीसृप
38) प ी आ ण स न ाणी यां ा फरकातील चार मु े लहा?
39) जलचर ाणी आ ण भूचर ाणी यां ा फरकातील चार मु े लहा?
40) फुलपाख आ ण वटवाघूळ यां ा फरकातील चार मु े लहा?
41) पुढील कृती पूण करा.
42) मी क ा ारे सन करतो तर मी कोण ?
43) मी उ र आहे , तर मी कोण ?
44) मला दूध वणा ा ंथी आहे त तर मी कोण ?
45) अ) वाळ खडक णजे काय ?
आ) वाळाचा काय उपयोग असतो ?
46) अ ) गांडूळ व तारामासा या ा ांचा संघ कोणता ?
आ) गांडूळ व तारामासा हे ाणी कोण ा अवयवाने सहा ाने हालचाल करतात?
इ ) मी डं ख मारतो तर माझा संघ कोणता?
47) मी मगर आ ण मी सुसर आहे
अ ) तर आमचा संघ कोणता?

आ ) आम ा शरीराचे तीन भाग कोणते ?
इ ) आ ाला पा ात सन करता येत नाही कारण?
48) अ) ढरोम व परापाद हे चलनाचे अवयव कोण ा संघा ा ा ांत असतात?
आ) ‘उपांगां ा जो ा’ हे कोण ा संघाचे वै श आहे ?
ई) कोण ा वगा ा ा ांत कमकुवत पाय आढळतात?
49) अ) आ ी उ ांती ा शडीतले सवात खालचे ाणी आहोत तर आमचा संघ कोणता ?
आ) आम ा शरीरातील पाणी बाहे र सोड ा ा छ ाला काय णतात.?
इ) आम ा शरीरातील पाणी आत घेणा ा छ ाला काय णतात.?
50) अ) आ ी सागर जल नवासी आहोत.तर आमचा संघ कोणता?
आ ) दं शपेशीचा उपयोग आ ी कशासाठी करतो?
इ ) उप वी क ांचा नाश कोणता कटक करतो ?
51) वग करणाचे फायदे लहा.
52) खालील आकृती काढू न नावे ा.
अ ) हाय ा
आ) ल र ूक
इ ) हडमा नया
ई ) जेली फश
53) आकृतीचे नरी ण क न ांची उ रे लहा.

अ) या ा ा ा संघाचे नांव लहा.
आ) या संघातील ा ांची दोन वै श े लहा.
54) ​आकृतीचे नरी ण क न ांची उ रे लहा.

अ) आकृतीत दलेले ाणी कोण या वै श ांमुळे एकाच संघात समा व ट केले आहे त?
आ) यां या शरीराभोवती असलेले बा कंकाल कशापासून बनलेले असते?
इ) या संघातील आणखी दोन उदाहरणे लहा

55) पुढील उतारा वाचून ाची उ रे लहा
लेडी बग बीटल
लेडी बग बीटल हा एक कटक असून तो उप वी क ांचा नाश क न शेतक ांना मदत करतो,हा परभ ी
कटक असून ब ताश पकांवरील रस शोषण करणा ा मावा, तुडतुडे, पांढरी माशी, फुल कडे व प ा ढे कूण आदी ा
प ावर उपजी वका करतो. मका, ारी, कापूस, ऊस, कडधा , भाजीपाला फळझाडे इ ादी पकांवर कडीचे
नयं ण हे कटक नैस गक र ा करत असतात. हे कटक आकषक आ ण रं गाने लाल, पवळे कवा राखाडी रं गाचे
असतात.या कटका ा अनेक जाती आप ा शेतात आढळू न येतात, या कटकाचा जीवन म अंडी, अळी, कोष,
पतंग या चार अव ा असतात.अंडी झुब ात घातली जातात. अळी राखाडी रं गाची असते. अळी आ ण ौढ दो ी रस
शोषणा ा कड वर उपजी वका करतात.
अ) लेडी बग बीटल आपली उपजी वका कशी करतो?
आ) लेडी बग बीटल कोण ा रं गाचे असतात?
इ) या कटका ा जीवन मा ा चार अव ा कोण ा?
ई) हा कटक शेतकयाना कशा कारे मदत करतो?

56) मूलपेशी णजे काय? मूलपेश चे दोन कार सांगा.
57) मानवी शरीरातील काही अवयव हे ब मोल का आहे त?
58) जैवतं ान णजे काय? जैवतं ान शाखेची कमान दोन उदाहरणे ा.
59) वै कशा ात मूलपेश चे मह काय आहे ?
60) लसीकरण णजे काय ते करा.
61) खालील संक च पूण करा.

62) खालील ांची उ रे लहा.
अ)इतरांशी सुसंवाद साध ाचे मह सांगा.
आ) तुम ा म ाला सतत से काढायचा छं द लागला आहे ,तर तु ी काय कराल?
इ)शेजारील मुलाला तंबाखू खायला आवडते,तर तु ी काय कराल?
63) आप ीचे तीन संवेदनशील भाग लहा.
64) राजक य आप ीचे दोन प रणाम सांगा.
65) आप ी णजे काय?
66) आणीबाणीची अव ा यावर टप लहा.
67) दले ा प र े दातील गाळले ा जागी यो श लहा.

रा ीय आप ी तसाद दलाची ापना आप ी............ काय ा 2005 नुसार झालेली आहे . या दला ा
तुक ा............. कायरत आहे त. संपूण............ 12 तुक ा कारयरत आहे त. याचे................. द ी
येथे असून ेक रा ाम े सै दला ा मदतीने या स य आहे त. महारा ात........... राखीव पोलीस दला ा
मा मातून........... आप ी तसाद दलाचे काय चालू आहे . या दलातील जवानांनी देशभरात........... वादळे ,
दरडी कोसळणे, इमारती पडणे अशा अनेक आप ीम े............. व बचावाचे मोठे काय केले आहे .

68) आप ालीन नयोजन च ातील मुख सात अंगे कोणती?
69) अ भ प सरावाचे दोन उदाहरणे लहा.
70) अ भ प सरावाचे चार ेय लहा.
71) कपडे पेट घेतले ा नाग रकांस कसे वाचवावे?
72) थमोपचार पेटतील आव क सा ह ाची यादी करा.
73) अनावधानाने ओढवणा ा एखा ा आप ीचे उदाहरण सांगा.
74) आप ी प ात कर ात येणा ा व ापनाचे दोन उदाहरणे लहा.
75) मोठी आप ी आ ण लहान आप ी यांचे ेक एक उदाहरण लहा.
76) अ कालीन आ ण दीघकालीन आप ी यांचे ेक एक उदाहरण लहा.
77) आप ीचा वचार करता कोण ा मह ा ा बाबी वचारात ा ा लागतील?
78) आप ी सं मणाव ा णजे काय?
79) भूकंपाम े आप ी वषयक कोणते गंभीर प रणाम दसून येतात?
80) लयकारी आप ी णजे काय ते सांगा व एक उदाहरण लहा.
81) आप ीचे समाजावर होणारे दीघकालीन प रणाम कोणकोण ा े ात होतात?
82) भयंकर धोकादायक घटना णजे काय?
83) नैस गक आप ी कोण ा?
84) आकृती मधील ‘अ’ व ‘ब’ च ांचा अथ करा..

85) 2020 या वषात संपूण जगाला कोरोना महामारी ा पाने एका आप ीचा सामना करावा लागला.
अ) ही कोण ा कारची आप ी आहे ?
आ) या रोगाला कारणीभूत वषाणूचे नांव लहा.
इ) कोरोनापासून बचाव कर ासाठी सवात मह ाचे कोणते चार नयम तु ी पाळले ?
ई) या आप ीचे कोणकोणते दु रणाम दसून आले ? कोणतेही चार दु रणाम करा.

86) च ाचे नरी ण क न ांची उ रे लहा.

अ) च ात दसणा ा आप ीचे नांव लहा.
ब) या आप ीचे 2 दु रणाम लहा.
87) च ाचे नरी ण क न ांची उ रे लहा.

अ) ‘अ’ आ ण ‘ब’ या आप ची नावे ओळखून लहा.
आ) ांचे दु रणाम लहा.
इ) दो ी आप ा काळात तु ी कोणती ाथ मक काळजी ाल ?

​ 2 ब)II. ट​ ीपा लहा.

1) देवराई 10)जैवइं धन 20) ेत ांती
2) लेक टॅ पग 11) भूमीभरण ळे 21) सनाधीनता
3) अणु व ुत न मती क 12) सू जै वक संरोप 22) ताणतणाव नयोजनासाठी
4) अणुऊजा न मतीमधील 13) जैव क टकनाशके मान सक उपाय
सम ा 14) अवयव दान व देहदान 23) हाय ातील मुकुलायन
5) कॉलर पेशी 15) ह रत ांती 24) काचन लकेतील फलन
6) तारामासा 16) ेत ांती 25) अप ा ी न हो ाची
7) स न ाणी 17) नील ांती कारणे
8) ोबायो ट 18) जैवतं ान
9) सू जै वक वकरे 19) ह रत ांती

2 ब) ​III. फरक करा.
1) भाषांतरण व तलेखन
2) पारं पा रक ऊजा ोत आ ण अपारं पा रक ऊजा ोत
3) औ क व ुत न मती आ ण सौर औ क व ुत न मती
4) सौर घटापासून व ुत न मती आ ण सौर-औ क व ुत न मती
5) सू ी वभाजन व अधगुणसू ी वभाजन
6) वभाजन व ब वभाजन

3 खालील सोडवा.
1) आनुवं शकता णजे काय ? आनुवं शक बदल कसे घडतात ते करा .
2) काबनी वयमापन णजे काय ? ाचा उपयोग कोठे करतात?
3) डा वन ा स दांतावर घेतले गेलेले आ ेप कोणते आहे त?
4) खालील आकृतीचे नरी ण क न ांची उ रे लहा.

अ) ही आकृती उ ांती वषयक कोणता पुरावा दश वते?
आ) ा पुरा ातून काय होते?
इ) उ ांती वषयक आणखी एका पुरा ाचे उदाहरण लहा.
5) अवशेषांगे णजे काय ? मानवाम े कोणती अवशेषांगे आहे त? ांचा उपयोग इतर ा ाम े कसा होतो ते
करा .
6) जीवा णजे काय हे सांगून उ ांती साठी पुरावे णून जीवा कसे गृहीत धरतात हे उदाहरणांसह
करा.
7) लॅमाकवाद हा स ांत करा.
8) आकृतीचे नरी ण क न तो उ ांतीचा कोणता पुरावा आहे ? या पुरा ाचे मह करा.

9) डा वनचा नैस गक नवडीचा स दांत थोड ात करा.
10) खालील प र े द पूण करा.
( ो मॅ न, मदू, अ ी ा, शेती, सं ृ तीचा, होमो -सॅ पयन, बु ी मानव )
जवळजवळ एक लाख वषासाठी ताठ चालणा ा माणसा ा --- मोठया हो ा ा दशेने ाची
गती होताच रा हली आ ण ाला ---- वापराचा शोध लागला. सुमारे 50 हजार वष पूव ा मानवाचा मदू
पुरेसा वक सत झालेला होता आ ण बु मान मानव ------ या वगाचा सद ण ा यो झाला होता
नअँडरथल मानव हे ---- या वगातील प हले उदाहरण णता येईल. सुमारे 50 हजार वषापूव ---मानव
अ ात आला आ ण ांनतर मा ही गती पूव पे ा खूप झपा ाने होत रा हली. सुमारे 10,000
वषापूव बु मान मानव --- क लागला. जनावरांचे कळप बाळगू लागला , ाने वसाहती बसव ा. मग
---- वकास झाला.
11) च ाचे नरी ण क न ांची उ रे लहा.

अ) च ाम े उ ांतीचे कोणते पुरावे दश वले आहे त ?
आ) ते कसे तयार झाले आहे त ?
इ) ांचा कालावधी कवा वय मोज ासाठी कोणती प त वापरतात ?
12) च ाचे नरी ण क न ांची उ रे लहा.

अ) ही आकृती कोणते त दश वते ?
ब) ते त तुम ा भाषेत करा.
क) ‘ मळवलेली वै श े’ णजे काय ?

13) दले ा आकृतीतील अ भ या नाम नद शत क न करा.

14) ुकोज वघटनाचे ट े करा.
15) वनॉ ी सनाचे मुख ट े कोणते ?
16) पचनानंतर अ मनो आ ा पासून कोणकोणते पदाथ तयार होतात ? ांचा वनीयोग कसा केला जातो ?
17) ा ांपासून कोणकोणती सं ेरके तयार होतात ?
18) पा ाला आव क पोष का मानतात ?
19) तंतुमय पदाथाचे आहारातील मह लहा.
20) पुढील संक ना च पूण करा.

21) एका ववा हत जोड ास आव क ा तपास ा के ानंतरही अप होत न ते, ामुळे येणा ा अडचणी
22) ल ात घेता तु ी कोणते उपाय सुचवाल?
23) ल गक आरो चांगले ठे वणे का आव क आहे ? ल गक आरो राख ासाठी तु ी काय काळजी ाल ?
24) पुढील आकृतीचे नरी ण करा व जनन प तीचे थोड ात वणन करा.

25) एका बंद ड ात ओलसर भाकरी कवा पावाचा तुकडा ठे वून, तो डबा दमट हवेत 2 - 3 दवस ठे व ास---
अ) तु ाला काय दसून येईल ?
ब) ा सजीवाचे शा ीय नाव व ाची वै श े लहा.
26) आकृतीचे नरी ण करा व वचारले ा ांची उ रे लहा.

अ) जनना ा काराचे नांव लहा.
ब) जननाचा अवयव ओळखून लहा.
रताळे -..........................
पानफुटी-........................
बटाटा-............................

27) आकृतीचे नरी ण करा व वचारले ा ांची उ रे लहा.

अ) आकृतीम े दश वले ा भागांची नावे लहा.
ब) पुढीलपैक कोण ा भागात अंडपेशीचे फलन घडू न येते?
क) फलनानंतर ूणाचे रोपण कोण ा भागात घडू न येते?
28) अ) खालील आकृती जननाचा कोणता कार दश वते ?
आ) या जनन प तीतील ट े यो मानुसार पु ा काढू न, ही या करा.

29) कंसात दले ा श ांचा वापर क न प र े द पूण करा.
( पीत पडकारी, गभाशयाचे अंत: र, पुटीका ंथी, इ ोजेन, ोजे े रोन, पीत पड,अंडपेशी )
अंडाशयातील पुटीकेची वाढ ----------- सं ेरकामुळे होते. ही पुटीका इ ोजेन वते.
इ ोजन ा भावामुळे --------ची वाढ होते.--------------- सं ेरकामुळे पूण वाढ झालेली पुटीका
फुटू न अंडपेशी अंडाशयातून बाहे र पडते व पुटीके ा उव रत भागापासून ------------ तयार होते. ते
---------- व ----------------- ही सं ेरके वते. या सं ेरका ा भावाखाली
-----------------मधील ंथी व ास सु वात करतात आ ण ते रोपण म होते.
30) आतव च / ऋतुच णजे काय? या च ाला नयं त करणा ा चार सं ेरकांची नावे लहा.
31) रजो नवृ ी ा वयात अप े ंगास हत ज ाला ये ाची श ता दाट का असते?
32) पुढील त ा पूण करा.
लग अप न हो ाची व वध कारणे.
ी

पु ष

33) खालील संक ना उदाहरणासह करा.
अ)आनुवं शक व वधता ब) जात ची व वधता क) प रसंथेची व वधता
34) पुढील संक ना त ा पूण करा.

35) खालील च ाचा अथ काय? ाआधारे तुमची भू मका लहा.

36) खालील संक ना त ा पूण करा.

37) दूषण नयं ण मह ाचे आहे , असे का णतात?
अ) खाली दलेली अ साखळी यो माने पु ा लहा.
ब) अ साखळीत कोण ा प रसंथेतील आहे ा प रसं ेतेचे वणन लहा.
क) या अ साखळीतील बेडकांची सं ा अचानक कमी झाली तर भात पकावर कोणता प रणाम होईल?
नाकतोडा - साप - भातशेती - ग ड - बेडूक
38) पुढील त ा पूण करा.

धो ात आलेली भारतातील धो ात आलेली ा ांची जाती कारणे
वारसा ळे

प म घाट

एक शगी गडा

वाघ

39) धो ात आले ा ा ां ा जातीचे वग करण उदाहरणासह करा.
40) आकृतीचे नरी ण क न वचारले या नांची उ तरे लहा.

अ) आकृती करा.
आ) आकृतीव न ांची उ रे ा.
इ) दलेली आकृतीतील यं ाचे नाव काय ?
ई) या यं ाचे काय थोड ात लहा.
उ) याला गती कशी ा होते?
41) आकृतीचे नरी ण क न उ रे ा.

42) कोणती ऊजा नमाण होते?
43) हे ऊजा न मती क कशावर आधा रत आहे ?
44) ही ऊजा न मती पयावरण ेही आहे का?
45) खालील त ा पूण करा.
जल – व ुत न मतीचे फायदे जल – व ुत न मतीचे तोटे

सौर ऊजा मयादा पवन ऊजा मयादा

46) खालील ओघत ा पूण करा.

47) खालील ओघत े रेखाटा.
औ क – ऊजवर आधा रत व ुत – ऊजा न मती
नैस गक वायू ऊजवर आधा रत व ुत क ाची रचना
48) दले ा आराख ाव न व ुत न मती ट े करा.

49) नैस गक वायूवर आधा रत व ुत न मती क ाचा आराखडा दश वणारी आकृती काढू न पुढील ांची उ रे
लहा.
50) महारा ात नैस गक वायूवर आधा रत व ुत न मती क कोठे आहे ?
51) नैस गक वायू व ुत न मती क ात दूषण कशामुळे कमी होते ?
52) पयावरण ेही व ुत न मती येची कोणतीही दोन उदाहरणे लहा.
53) प र े द वाचून वचारले या नांची उ तरे लहा.
( कलोवॅट, व ुतश , मेगावॅट, सौर-अँरे, सौर-घट, सौर-पॅनेल, वभवांतर, व ुतधारा)
अनेक सौर पॅनेल एकसर आ ण समांतर रतीने जोडू न पा हजे तेवढी ………… आ ण …………. मळवता येते.
……….. हा सौर व ुत क ातील मूळ घटक. अनेक सौर-घट एक येऊन ……. बनते. अनेक सौर पॅनेल एकसर
प तीने जोडू न ……. बनते आ ण अनेक ि ं ग समांतर प तीने जोडू न ……. बनतात. या कारे सौर-घटांपासून हवी
तेवढी ……. उपल होत अस ाने जथे अ तशय कमी व ुतश अशा यं ांपासून (उदाहरणाथ, सौर घटांवर
चालणारे गणनयं ) ते ……….. श ा सौर व ुत न मती क ाम े सौर-घटांचा उपयोग केला जातो.
अ) ऊजा न मतीची वाह आकृती रेखाटा.
आ) अणु ऊजा न मतीम े कोणते इं धन वापरले जाते?
इ) खालील त ा पूण करा.
जल – व ुत न मतीचे फायदे जल – व ुत न मतीचे तोटे

54) सौर परावतक मह ाचा का आहे ?
55) अणुभ ीम े नयं क कां ा का वापर ा जातात?

56) खालील त ा करा.
सौर ऊजा मयादा पवन ऊजा मयादा

57) पुढील संक ना च पूण करा.

58) पुढील संक ना च पूण करा.

59) अनेक उ ोगात रासाय नक उ ेरकांऐवजी सू जै वक वकरे का वापरली जातात?
60) सू जीवांमुळे भू दूषण कसे रोखले जाते?
61) जै वक क टकनाशकांचा वापर करणे गरजेचे का आहे ?
62) मो ा शहरांम े सांडपाणी व ापनात सू जीवांचे काय करा.
63) घनकच ाची व े वाट लावताना भू मभरण प तीत सू जीवांची कशा कारे मदत होते?
64) सू जीवांपासून कोण कोणती इं धने मळतात?
65) ोबायो ट मानवाला कशा कारे उपयु आहे त?
66) तजै वकांचा मानव व इतर ा ांना कसा उपयोग होतो?
67) वन तीतील सू जै वक संरोपाचे काय फायदे आहे त?
68) सू जै वक येने मळवलेले पदाथ व ांचे काय थोड ात करा?

69) खालील संक ना च पूण करा.

70) रका ा वतुळात यो उ र लहा.

71) जैवतं ानाचे ावहा रक उपयोग लहा.
े उपयोग

अ. पीक जैतं ान
आ. संक रत बयाणे
इ. जनुक य उ त पके

72) खालील आकृतीचे नरी ण क न ा खालील ांची उ रे ा.

a. आकृतीत मूलपेश चा कोणता गुणधम आढळतो?
b. X व Y ने दशवले ा पेश ची/ अवयवांची नावे लहा.
c. मुले पेश पासून उती/अवयव संवधन कर ाचा फायदा कोणता?
73) प र े द पूत करा.
(हाडाम े, लाल अ म ा, वदीण, नाळे त, लपीड ऊती, वभेदनामुळे, यु नजा ा)
मूलपेश ा ..... शरीरातील नर नरा ा ऊती तयार होतात. गभवती माते ा उदरात वाढणा ा
बाळा ा ..... देखील मूलपेशी सापडतात. तेथून ा काढता येतात. वाढी ा सु वाती ा काळातील .....
पेशीदेखील मूलपेशी माणे काय करीत असतात. ..... आ ण ..... या ौढां ा शरीरातील ऊतीदेखील
मूलपेशी माणे वभेदन क शकतात. या पेश ा साहा ाने व वध कार ा ऊती नमाण करता येतात.
तसेच एखादा ..... अव ेतील अवयव पु ा सुधार ासाठी देखील मूलपेश ची मदत घेता येते.
74) जैवतं ान णजे काय यात कोणकोण ा बाब चा समावेश होतो?
75) जैवतं ानाचे ावहा रक उपयोग उदाहरणासह करा.
76) अवयव दान व देहदानाने आपण अनेक चे ाण कसे वाचवू शकतो ?
77) जैवतं ान यांनी आपणास कोणकोणते फायदे होतात?
78) मानवी आरो ासाठी जैवतं ान कसे उपयु आहे ?
79) ो नग णजे काय ? ाचे कार करा.
80) डी. एन. ए फगर टग या तं ानाचा उपयोग कुठे व कसा होतो?
81) कृषी वकासातील मह ाचे ट े जैवतं ानाने कसे वक सत झाले आहे त?
82) क डनाशके वापरताना शेतक ांनी कोणती काळजी घेणे गरजेचे आहे ?
83) स ा औषधी वन त ची लागवड का केली जात आहे ?
84) फळ या उ ोगात जैवतं ान कसे वापरले जाते?
85) मूलपेशी णजे काय ? ांचे मु कार कोणते ?
86) जनुक य ा उ त पके णजे काय ? ांची 2 उदाहरणे ा.
87) जै वक खतांची उदाहरणे ा. ां ा वापराचे फायदे लहा.
88) लसीकरण णजे काय ? लसीकरणाचा सवात सुर त माग कोणता ? जैवतं ानाचा वापर क न
कृ मरी ा तयार केले ा लस चा वापर का वाढला आहे ?
89) स य शेती णजे काय ? ह ी स य शेती कर ावर भर का दला जातो ?
90) जनुक य पारे षत बटाटे शजवून खा े तर काय होईल?
91) तुम ा दैनं दन जीवनातील कोण ा व ू जैवतं ानाने बनव ात आ ा आहे त ?
92) खालील प र े दातील रका ा जागा पूण करा.
( पयावरण वषयक, वघटना ा, सु जैवतं ानाचा, स य ,ऑ डीकरण, जीवसृ ीवर)
आधु नक जैवतं ान वाप न _______ बरेचसे सोड वता येणे श झाले आहे . मा मातून
टाकाऊ सांडपाणी आ ण घनकचरा यावर या कर ासाठी _______ वापर आधीपासूनच केला जात
आहे . सांडपा ात खूप ______असते. असे सांडपाणी न ां सार ा नैस गक जल ोतांचे म े सोड ास
स य ाचे______ घडू न येते व ा ारे नदी ा पा ातील व ा ऑ जन वापरला गे ाने तो कमी
होतो, याचा तकूल प रणाम पा ातील______ होतो.

93) आकृतीचे नरी ण क न वचारले या नांची उ तरे लहा.

अ. वरील आकृती कशाची आहे ?
आ. या आकृतीत मूलपेशी काय बनवू शकतात?
इ. या मूलपेशी कशात पांत रत होऊ शकतात?
94) जनुक य तं ान वाप न कोणकोणती थने तयार केली आहे त?
95) जैवतं ानाचा शेती आ ण ा अनुषंगाने इतर घटकांवर झालेले प रणाम लहा.
96) नील ांती णजे काय? म शेती ारे कोणती उ ादने घेतली जातात?
97) ऊतीसंवधना ा मा मातून वक सत झाले ा वन त चे फायदे लहा.
98) खा लसी णजे काय ?
99) ऊती संवधना ा मा मातून वक सत झाले ा वन त चे फायदे लहा.
100) खालील त ा पूण करा.

अ.नं. वन ती काय

1 टे रस टाटा .......................

2 सुडोमोनास .......................

3 ................. युरे नयम व आस नक शोषून घेणे.

4 ................. अणुकच ातील करणो ार शोषणे.

5 मोहरी ..................

101)खालील आकृतीचे नरी ण क न उ रे लहा.

अ) आकृतीम े कोणती उपचार प ती दाखवली आहे ?
आ) मूलपेशीपासून कोणकोण ा अवयवांची न मती करता येते?
इ) मूलपेशी ा या गुणधमाला कोणते नाव आहे ?
102) अ) खालील आकृती कशाशी संबं धत आहे ?

ब) I, II, III आ ण IV या ेक पायरीचे थोड ात वणन करा.
103) पुढील आकृती ओळखून ाचे नाम नदशन करा .

104) तु ी काय कराल? का?
अ) तुमची बहीण अबोल झाली आहे ,सतत एकटी असते.
आ) तुमचा बराच मोकळा वेळ इं टरनेट,मोबाईल गे ,फोन यासाठी खच होत आहे .
इ) घरा ा भोवती रकामी जागा आहे , तचा सदुपयोग करायचा आहे .

105) अ) पुढील च ात कोणती मान सक वकृती दसून येते?

आ) यातून तु ी कोणता सामा जक संदेश ाल?
106) पुढील प र े द पूण करा.
(उपयोगी, फु ु से, ककरोगज , चेता, बेहोष, दूरगामी, घातक, सनाधीनते ा)
त ण मुले ------- जा ात अडकू शकतात. ाचे कारण णजे एक तर ाची म मंडळी चुक ा
मागानी ांना नेत असतात. कवा आप ा राहणीमाना ा ां ा ामक क ना असतात.कधीकधी आजूबाजूं ा
ोढाचे अनुकरण ही मुले करीत असतात. मादक पदाथ ------ असतात आ ण ां ामुळे -------- प रणाम होत
असतात. काही वन त पासून मळवलेले पदाथ ता ुरते ---- करणारे असतात, तर काही मानवी ------ सं ा,
ायू सं ा आ ण दय अ ा अवयवांची कायम पात हानी करतात. तंबाखू सारखे पदाथ -------- असतात.
वशेषत: मुख आ ण ------- यांना अ धक धोका संभवतो.

न 4. खालील सोडवा
1) उ ांती ा स दांतास पु ी देणारे कोणतेही पाच पुरावे करा.
2) तलेखन व उ रवतन थोड ात करा.
3) खालील आकृतीचे नरी ण क न ांची उ रे लहा.

(अ) (ब) (क)
अ) कृतीतील ‘अ’ या ा ांचे नाव लहा.
आ) आकृतीतील ‘ब’ या ा ांचे नाव लहा.
इ) आकृतीतील ‘क’ या ा ांचे नाव लहा.
ई) या आकृतीव न कोण ा उ ांती ा पुरा ाचा बोध होतो?
उ) ाउ ांती ा पुरा ाची ा ा लहा.
4) नाम नद शत आकृती काढा.
अ) आवृ बीजी वन त मधील फलन ब) मानवी पु ष जनन सं ा.
क) बीजाणू न मती ड) ी जनन सं ा

5) खालील आकृतीचे नरी ण क न पुढील ांची उ रे लहा.

6) वरील आकृती काय दशवते ?
7) या येत कोणकोण ा अवयवांचा सहभाग असतो ?
8) या येत कोणकोणती सं ेरके भाग घेत असतात ?
9) हे बदल पु ा पु ा कती दवसांनी घडत असतात ?
10) वरील कया सु असताना ीचे शरीर अशु असते,या वधानाबाबत तुमचे मत करा.
11) वन त मधील ल गक जनन या आकृतीसह करा.
12) खालील आकृतीचे नरी ण करा. नाम नदशन केलेले भाग ओळखून ेकाचे काय लहा.

13) पुढील प र े दावर आधा रत ांची उ रे लहा.
सजीवांचे जातीसात टकव ासाठी जनन ही मह ाची या आहे . वन त म े अल गक जनन
नर नरा ा कारे होते. उदा. शाक य जनन, खंडीभवन, क लकायन, बीजाणू न मती इ. ल गक जननासाठी
ते यु के तयार करतात. ाणीसृ ीम े मुकुलायन, वभाजन, पाथनोजेने सस अ ा व वध प ती वापर ा
जातात. या प ती ा ा ात दसतात ां ात नर व मादी असे भेद नसतात. पुनजनन या प तीने देखील
नवीन जीव तयार होतो. परं तु पुनजनन ही जननाची खरीखुरी प त नाही. पुनजनन हे जखम भ न काढणे, नवा
अवयव तयार करणे अ ा कायासाठी आहे . वक सत ाणीसंघाम े ही मता पूण लोप पावली आहे .ल गक

जनन प तीवर आधु नक संशोधन केले जात आहे , उदा. ो नग. ामुळे भ व ात या आपले अप
प ा शवाय आपणच त: नमाण क शकतील.
अ) सजीव तःचे जातीसात कसे टकवतात ?
आ) ाणीसृ ीत अल गक जनना ा कोण ा प ती आहे त ?
इ) पुनजनन ही जननाची खरी प त नाही, असे का टले आहे ?
ई) वन त म े जनना ा नर नरा ा प ती कोण ा ?
उ) वक सत ा ांम े कोण ा आधु नक जनन प तीचे संशोधन चालू आहे ?
14) भाडो ी मातृ , काचन लकेतील फलन, वीयपेढी इ. आधु नक तं ान मानवास उपयु ठरेल, या वधानाचे
समथन करा.
15) आकृतीचे नरी ण क न ांची उ रे लहा.

अ) सोबत दलेली आकृती काय दश वते?
आ) क, ख, ग, घ या भागांची नावे लहा.
इ) ‘घ’ या भागाचे काय लहा.
उ) रेत/ वीय कसे तयार होते ?
16) अ) पुढील आकृती कोणती या दश वते ?

ब) ा येचे थोड ात वणन करा.
क) या येचा फायदा कोणाला होऊ शकतो ?
17) i) पयावरणात माझी भू मका खालील मु ां ा आधारे करा ( ेक दोन कृती लहा)
अ) नयं ण ब) टकवणे क) न मती ड) जतन ई) सार

ii) पयावरण संवधनासंदभात तु ी कोणकोणते उप म राबवाल? कसे ते लहा.
iii) ाणी आ ण वन त ा असं जाती धो ात ये ाची कारणे काय आहे त ? ांना कसे वाचवता
येईल?
18) दूषण नयं णासाठी सू जीवांची पयावरणीय भू मका थोड ात करा?
19) आपणास क न ये ारे सू जीवांकडू न कोण कोणती उ ादने मळतात? उदाहरणासहीत करा.
20) जैवइं धन न मती आकृती ा साहा ाने करा.
21) खालील आकृती चे नरी ण क न ांची उ रे लहा

अ. वरील आकृतीतील कवकाचे नाव लहा?
आ. या कवकांचा ोत कोणता?
इ. ावसा यक उ ादनात वापर ात येणा ा कोण ा स य आ ा साठी हे सू जीव उपयु आहे त?
22) आकृतीचे नरी ण क न वचारले या नांची उ तरे लहा.

अ. वरील आकृती कशाची आहे ?
आ. याचा वापर कशासाठी केला जातो?
इ. यात कोणता वायू तयार झाला आहे ?
ई. हा वायू कसा तयार होतो?
उ. अशु वाचे काय केले जाते?
23) कंसातील यो पयाय नवडू न प र े द पूण करा
( ऊजा, सू जीवां ा, रण रोधक, पुनवापर, शु ीकरणाचा, पयावरण ेही)
रसायन उ ोगात आता रासाय नक उ ेरकांऐवजी _ साहा ाने मळवलेली वकरे वापरले जातात.
तापमान पीएच व दाब यांची पातळी कमी असतानाही ही वकरे काय करतात ामुळे _____ बचत होते व
महाग ा_____ उपकरणांची गरज भासत नाही. वकरे व श याच घडवून आणतात, अनाव क
उ ा दते बनत नाही व _____ खच कमी होतो. सू जै वक वकरां ा अ भ यांम े टाकाऊ पदाथाचे
उ जन, ांचे वघटन टाळले जाते तसेच वकरांचा ______ ही करता येतो णून असे वकरे
_____ठरतात.

24) खालील प र े द वाचून वचारले ा ांची उ रे लहा.
खाणीतून बाहे र पडणारे पदाथ व आ पज याम े स ु रक आ असते ामुळे पुतळी पूल व इमारती
मधील धातूंचे रण होते. अ सडोबॅ लस फेरो ऑ ड व अँ सडी फलीयम जाती या वषाणुंसाठी
स ु रक आ हा ऊजा ोत आहे णून आ पज मुळे होणारे भू दूषण हे जीवाणू आटो ात
आणतात. अणूऊजा क ातून पयावरणात सोड ा जाणा ा उ गात व व ुत वलेपन ये ा टाकाऊ
पदाथात युरे नअम चे जल व ा ार असतात. जओबॅ र हे जवाणू या युरे नयम ा ारांचे अ व ा ारात
पांतर क न पा ा ा सा ात मसळणे रोखतात.
अ) पुतळे , पूल व इमारती मधील धातूंचे रण कशामुळे होते?
आ) कोण ा जीवाणूंसाठी स ु रक आ हा उजा ोत आहे ?
इ) हे जीवाणू कोण ा कारचे दूषण आटो ात आणतात?
ई) अणूऊजा क ातून व व ुत वलेपण ये ा टाकाऊ पदाथात कोणते जल व ा ार असतात?
उ) कोणते जवाणू या ारांचे अ व ा ारात पांतर क न ज मनीतील पा ा ा सा ात मसळणे
रोखतात?

25) आकृतीचे नरी ण क न ांची उ रे लहा.

अ) आकृतीम ये कोण या कार या इं धनाची न मती या दश वली आहे ?
आ) या इं धन न मती येत तयार होणा ा थायू प, व प आ ण वायू प इं धनांची येक दोन उदाहरणे
लहा.
इ) या येम ये सू मजीव कशा कारे आपली भू मका बजावतात ?
26) पाच औषधी वन त ची नावे ल न ांचा उपयोग लहा.
27) खालील प र े द वाचून ावर आधा रत ांची उ रे लहा.
लसीकरणामुळे मानवी रोग टाळले जाऊ शकतात. लसीम े मृत कवा अधमेले रोगजंतू असतात. ांचा
तजन णून व श रोगजंतू कवा रोगां व कायम पी कवा ता ुरती रोग तकारक श नमाण कर ासाठी
उपयोग होतो. पारं प रक लस तयार कर ा ा प तीत, मृत कवा अधमे ा रोगजंतूंचा वापर करतात; परं तु ातून
काही ना संबं धत आजाराची लागण हो ाचीही श ता असते. जैवतं ानाचा वापर क न तं ाने योगशाळे त
पयायी तजन जनुक बनवता येते. ातून शु पाचे थन बनवून ाचा लस णून वापर केला, तर
रोग तकारक श काया त करता येते. या े ात नुकतीच वक सत झालेली प त णजे जनुक य पारे षत

बटा ासार ा खा लसी बनवणे. या क ा बटा ांचे सेवन के ाने रोगजंतूं ा व तकार मता नमाण होते.
अशा खा लस ा न मतीसाठी मानवी रोगजंतूंमधील इ त जनुक वेगळा काढू न तो वन तीत टाकून तजन
नमाण केले जाते.
अ)अधमेले रोगजंतू असले ा लसी टोचले ा लोकांम े रोगांचे सं मण कशा कारे होऊ शकते?
आ)पारं पा रक लसीपे ा जैवतं ाना ा आधारे बनवले ा लसी का सुर त असतात?
इ) तकारश लसीकरणाला कशा कारे तसाद देते?
ई) खा लसयु जनुकोष पारे षत बटा ांचा तोटा काय आहे ?
उ) तजै वकांपे ा लसीकरण का लाभदायक असते?
28) आकृती खालील चौकटीत दले ा वधानांपैक यो वधान लहा.

अ. पानां ा तुक ांमधून संपूण रोप तयार होते. ात मानवी रोगजंतूचे जनुक आहे .
आ. क ा बटा ांचे सेवन के ाने ा रोगजंतू व त मता नमाण होते.
इ. मनु ा ात आढळणा ा रोगजंतूमधून इ त जनुक वेगळा काढणे.
ई. जनुक य पारे षत वन ती- वषाणू.
उ. बटा ा ा पानां ा तुक ांना वषाणू संसग करतो.
29) ो नग नंतर जैवतं ानातील ां तकारी घटना णजे मूल पेशी संशोधन होय हे वधान करा.
30) आधु नक जैवतं ान वाप न पयावरण वषयक बरेचसे आपण कसे सोडवू शकतो?
31) मानवी आरो ासाठी जैवतं ान कसे उपयु आहे ? उदाहरणासहीत करा.
32) ालयात अ तशय जलद गतीने ने ात आले. हे 18 कमीचे अंतर 16 म नटांत ीन कॉ रडॉरमुळे पार कर ात
आले. अशा रतीने ीन कॉ रडॉरमुळे अवयवदान सा झाले.
अ) ीन कॉ रडॉर णजे काय?
आ) मृत म हलेचे कोणते अवयवदान कर ात आले?
इ) एका मृत म हले ा अवयवदानामुळे कती जीव वाचले?
ई) 18 कमीचे अंतर 16 म नटांत कसे पार कर ात आले? का?
उ) अवयवदानाचा नणय कोण घेते?

33) ‘जैवतं ानाचा मानवी आरो ात उपयोग' यावर आधा रत संक ना च पूण करा.

34) ो नग संदभात खालील ांची उ रे लहा.
अ) ो नग णजे काय?
आ) जनना क ो नग णजे काय?
इ) उपचारा क ो नग णजे काय?
ई) ो नग तं ाने कोण ा ा ाची न मती केली होती?
उ) ो नग तं ाचे फायदे सांगा.
35) पुढील च ात काय दाखवले आहे ? ाचा काय प रणाम होईल?

36) पुढील च ातून कोणता अथबोध होतो ?

37) आकृतीचे नरी ण करा व वचारले ा ांची उ रे लहा.

अ) हे च काय दशवते?
आ) या सम ाची कोणतीही दोन कारणे करा.
इ) या सम ा ा नराकरणासाठी कोणतेही दोन उपाय सांगा.
38) प र े दावर आधा रत ांची उ रे लहा.
एकमेकांबरोबर सोहादाचे संबंध ा पत करता येणे णजे चांगले सामा जक आरो होय. सामा जक ा
आरो पूण नर नरा ा सामा जक प र ती देखील नभावून नेऊ शकते. बदल ा प र तनुसार
यो आ ण अनुकूल वतणूक क शकते. आपला जोडीदार आपले सहकारी यां ाशी अशी माणसे जुळवून घेऊ
शकतात आ ण चांगली नाती नमाण करतात. या सव ना ात उ म संभाषणाची गरज असते. एकमेकां वषयी
सहानुभूती आ ण जबाबदारीची जाणीव असणे मह ाचे आहे . याउलट ना ांम े म र, सूडबु ी, घुमसत रा न
एकलक डे बनणे या नकारा क छटा आहे त. ना ात ताणतणाव असतील तर आरो पूण संबंध तयारच होणार
नाहीत. ताणतणावाचे नयोजन करणे, ासाठी यो उपाय योजणे उदा. नय मत ायाम, दीघ सन आ ण
सकारा क भान ठे वणे, अ ा य ांनी सामा जक आरो सुधारता येते.
अ)सामा जक आरो पूणता णजे काय ?
आ)चांगले सामा जक संबंध नमाण कर ासाठी कोण ा गुणांची आव कता असते ?
इ)कोण ा दुगुणांमुळे नकारा क प रणाम होतात ?
ई)ताणताणाव नयोजनासाठी तु ी कोणते उपाय कराल ?
उ)नकारा क छटांची दोन उदाहरणे ा.
39) कोणकोणते घटक सामा जक आरो नधा रत करतात ?
40) इं टरनेट, मोबाईल, फोन यां ा सतत संपकात रा ह ामुळे म े कोणकोणते बदल होतात ?
41) च ाचे नरी ण क न ांची उ रे लहा.

अ) च ात दशवलेली संक ना कोणती ?
आ) ाचा फायदा लहा.
इ) मान सक तणाव जाणवला तर तु ी काय करता ?
*************