CBSE Class 12 Sample Paper 2023 Sanskrit Core

आदर्शप्रश्नपत्रम् – 2022-2023
सं स्कृ तम् (के न्द्रिकम्)
Sanskrit Core (322)
कक्षा – द्वादशी
समयः – होरात्रयम् पूर्ाशङ्ाः - 80

सामान्यनिदे र्ाः -
• कृ पया सम्यक्तया परीक्षर्ं कु र्शन्तु यत् अस्मिि् प्रश्नपत्रे 12 पृष्ठानि मुनितानि सस्मन्त।
• कृ पया सम्यक्तया परीक्षर्ं कु र्शन्तु यत् अस्मिि् प्रश्नपत्रे 18 प्रमुखाः प्रश्नाः सस्मन्त।
• उत्तरलेखिात् पूर्ं प्रश्नस्य क्रमाङ्ः अर्श्यं लेखिीयः ।
• अस्य प्रश्नपत्रस्य पठिाय 15 निमेषाः निर्ाशररताः सस्मन्त। अस्मिि् अर्र्ौ के र्लं प्रश्नपत्रं पठिीयम्
उत्तरपुस्मिकायां च नकमनप ि लेखिीयम्।

प्रश्नपत्रस्वरूपम् -
अस्मिि् प्रश्नपत्रे चत्वारः खण्ाः सस्मन्त -
खण्ः (क) अपनठत-अर्बोर्िम् - 10 अङ्ाः
खण्ः (ख) रचिात्मककायशम् - 15 अङ्ाः
खण्ः (ग) अिुप्रयुक्तव्याकरर्म् - 20 अङ्ाः
खण्ः (घ) I. पनठत-अर्बोर्िम् - 25 अङ्ाः

II. सं स्कृ त - सानहत्येनतहास - पररचयः - 10 अङ्ाः

(i) अस्मिि् प्रश्नपत्रे चत्वारः खण्ाः सस्मन्त।
(ii) प्रत्येकं खण्म् अन्द्रर्कृ त्य उत्तरान्द्रर् एकस्मिि् स्थािे क्रमेर् लेखिीयानि।
(iii) प्रश्नसङ्ख्या प्रश्नपत्रािुसारम् अर्श्यमेर् लेखिीया।
(iv) सर्ेषां प्रश्नािाम् उत्तरान्द्रर् सं स्कृ तेि लेखिीयानि।
(v) प्रश्नािां निदेर्ाः ध्यािेि अर्श्यं पठिीयाः ।

Page 1 of 12

खण्ः – क
अपनठत - अर्बोर्िम् - 10 अङ्ाः
1. अर्ोन्द्रलन्द्रखतं गद्ांर्ं पनठत्वा प्रदत्तप्रश्नािामुत्तरान्द्रर् सं स्कृ तेि न्द्रलखत – 10
अधुना योगदशशनस्य चचाश सर्शत्र भर्ति। एिद् दशशनं न के र्लम् अतिप्राचीनम् अतििु तनिान्तं
र्ैज्ञातनकं दशशनम्’ अस्ति। महत्शिः ििञ्जललिः योगदशशनम् उितदष्टर्ान्। भारिे एर् योगदशशनस्य
आतर्भाशर्िः अभर्ि्। योगिः देहात्मनोिः प्रत्यक्षं र्ैज्ञातनकं साधनमस्ति। एिद्दशशने शरीरस्य मनसिः
अति तनयमनं र्लणशिम्। योगस्य िररभा्ा अस्ति– “योगिः लचत्तर्ृतत्ततनरोधिः ”। लचत्तर्ृिीनाम्
अर्रोधनेनैर् योगस्य सं लसतधिः ।अस्याम् अर्स्थायां जीर्िः स्वरूिम् अलधगच्छति। योगस्य अष्ट
अङ्गातन भर्स्तन्त- यम-तनयम-आसन-प्राणायाम-प्रत्याहार-धारणा-ध्यान-समाधयिः चेति। अस्मालभिः
जीर्ने सदा योगिः सेर्नीयिः यििः योगेन जीर्ने नीरोगिा आयाति।
(अ) एकपदे ि उत्तरत – (के र्लं प्रश्नद्वयम् ) 1×2=2

(i) अधुना कस्य दशशनस्य चचाश सर्शत्र भर्ति?
(ii) योगदशशनं किः उितदष्टर्ान्?
(iii) योगस्य कति अङ्गातन सस्तन्त?
2×2=4
(आ) पूर्शर्ाक्येि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम् )
(i) योगस्य िररभा्ा का अस्ति?
(ii) अस्मालभिः जीर्ने तकमर्थं योगिः सेर्नीयिः ?
(iii) योगस्य अष्टाङ्गानां नामातन ललखि?

(इ) अस्य अिुच्छेदस्य कृ ते उपयुक्तं र्ीषशकं सं स्कृ तेि न्द्रलखत? 1×1=1

(ई) यथानिदे र्म् उत्तरत- के र्लं प्रश्नत्रयम् 1×3=3
(i) “तिरोभार्िः ” इत्यस्य तर्लोमिदं तकम्?
(क) आतर्भाशर्िः (ख) लचत्तर्ृतत्ततनरोधिः
(ग) सेर्नीयिः (घ) बालभार्ः
(ii) “िुरािनम्” इत्यर्थे किः शब्दिः अत्र प्रयुक्तिः ?
(क) प्रत्यक्षम् (ख) तनयमनम्
(ग) दशशनम् (घ) अतिप्राचीनम्

Page 2 of 12

(ii) “अधुना योगदशशनस्य चचाश सर्शत्र भर्ति” अत्र तियािदं तकम्?
(क) योगदशशनस्य (ख) भर्ति
(ग) चचाश (घ) अधुना
(iv) “र्ैज्ञातनकम्” इनत तर्शे्णिदस्य नर्र्ेष्यपदं तकम्?
(क) चचाश (ख) योगिः
(ग) दशशनम् (घ) र्लणशिम्

खण्ः – ख
रचिात्मक–कायशम् - 15 अङ्ाः
2. भर्ाि् / भर्ती राघर्िः / र्ान्ता। र्ैन्द्रक्षक-भ्रमर्-दले समार्ेर्ाय प्रर्ािाचायां प्रनत न्द्रलन्द्रखते ½×10=5
आर्ेदि पत्रे ररक्तस्थािानि मञ्जष
ू ातः न्द्रचत्वा, पूरनयत्वा च पुिः पत्रं न्द्रलखत –
सेर्ायाम्
(i) ...................................
राजकीयसर्ोदयसहन्द्रर्क्षानर्द्ालयः , दन्द्रक्षर्-नदल्ली
नर्षयः - (ii) .........................।
मान्याः !

सादरं (iii) .................. अस्मि यद् अहम् एतस्मिि् (iv) ....................... एकादश्यां
कक्षायाम् ‘अ’ र्गे पठानम। एर्ं मया श्रूयते यद् आगानमनि र्ीतकाले अिाकं नर्द्ालयात्
नकमनप (v) ............. िैिीतालं गनमष्यनत। िूति-स्थलािां दर्शिे, िूति-तथ्यािां ज्ञािाजशिे च
मम (vi) .................. अन्द्रभरुन्द्रचः । अतः अहम् अनप (vii) .................... दलेि सह
गन्तुम् इच्छानम। एतदथं मया माता-नपतृभ्याम् (viii) ................... अनप प्राप्ता। साग्रहं
(ix) ..................... यद् एतदथशम् अिुमनतं प्रदाय (x) ........................ अयं जिः ।
सर्न्यर्ादम्,
भर्तां न्द्रर्ष्यः / न्द्रर्ष्या,
राघर्ः / र्ान्ता
मञ्जष
ू ा
अिेि, महती, अिुमनतः , प्राथशयानम, कृ ताथीकरर्ीयः , निर्ेदिीयम्, प्रर्ािाचायाशः ,
नर्द्ालये, र्ैन्द्रक्षभ्रमर्दलम्, र्ैन्द्रक्षकभ्रमर्दले समार्ेर्ाय निर्ेदिम्।

Page 3 of 12

3. मञ्जष
ू ाप्रदत्त-पदसहायतया अर्ोन्द्रलन्द्रखतां कथां पूरयत - ½×10=5
एकदा भगर्ाि् (i) ............. राजमागे गच्छि् अपश्यत् यत् (ii) ............. कश्चि न्द्रभक्षुः
स्िात्वा भूयो-भूयः हिौ सं योज्य षनिर्ः प्रर्मनत ि। बुद्धः तमुपगम्य (iii) ................ –
महार्य! नकं भर्ाि् जािानत यत् नदग्भ्यः प्रर्ामनिर्ेदिस्य कः (iv) ............. अस्मि? न्द्रभक्षुः
उदतरत् - भगर्ि्! िाहं जािे अस्य अन्द्रभप्रायम्। कृ पया भर्ाि् एर् (v) ................। बुद्धः
अकथयत् – पूर्नश दन्द्रर् कृ तः िमस्कारः तु (vi) ........... गृहस्वानमिे च भर्नत। दन्द्रक्षर्नदक्
आचायाशय, पस्मश्चमनदक् स्त्रीपुत्रानदभ्यः , उत्तरनदक् च नमत्रादीिां कृ ते भर्नत। एर्मेर् ऊर्ध्शनदक्
श्रमर्ब्राह्मर्ेभ्यः अर्ोनदक् च सेर्के भ्यः भर्नत। इदं श्रुत्वा न्द्रभक्षुः अब्रर्ीत्– (vii) .............
नकमथं प्रर्ामः ? र्यं तु श्रेष्ठाः अतः (viii) ......... एर् अिान्नमेयुः । तदा तथागतः अकथयत्
– सेर्काः अनप अिद्वत् (ix) .......... सस्मन्त। ताि् प्रनत प्रर्ामः अित्सस्िेहं (x) .............
सौहादशञ्च सूचयनत।
मञ्जष
ू ा-

र्ात्सल्यम्, सेर्काः , मातानपतृभ्याम्, अन्द्रभप्रायः , सरोर्रतटे ,
बुद्धः , अपृच्छत्, अन्द्रभज्ञापयतु, सेर्के भ्यः , मिुष्याः ।

अथर्ा
अधोलललखिसं र्ादे ररक्तस्थानातन िूरयत- 1×5=5
रमा - िर् तर्द्यालयिः कु त्र अस्ति?
गीता – (i) ...................................।
रमा - तकं िर् तर्द्यालये िुिकालयिः अति अस्ति?
गीता – (ii) ...................................।
रमा - त्वं प्रतितदनं िुिकालयं गच्छलस?
गीता - (iii) ...................................।
रमा - त्वं ित्र समाचारित्रालण अति िठलस?
गीता - (iv) ...................................।
रमा - तकं ित्र ितत्रकािः अति भर्स्तन्त?
गीता - (v) ...................................।

Page 4 of 12

4. निम्नन्द्रलन्द्रखतर्ाक्येषु के षाञ्चि पञ्चर्ाक्यािां सं स्कृ तेि अिुर्ादं कु रुत – 1×5=5
1. क्या तुम र्हााँ िहीं गये थे?
Didn't you go there?
2. राजा प्रजा की रक्षा करता था।
The king protected his people.
3. भारत देर् में सभी का समाि रूप से नर्कास होिा चानहए।
There should be equal development for everyone in India.
4. पक्षी पेड़ पर रहते हैं।
Birds live on trees.
5. पृन्द्रथर्ी सभी रत्सिों से युक्त है।
The Earth contains all the gems.
6. छात्रों की प्रनतर्षश र्ैक्षन्द्रर्क यात्रा होती है।
Students have an academic tour every year.

खण्ः - ग
अिुप्रयुक्तव्याकरर्म् 20 अङ्ाः
5. अर्ोन्द्रलन्द्रखतर्ाक्येषु रेखानङ्तपदािां सस्मधं सस्मधच्छे दं र्ा कृ त्वा न्द्रलखत- (के र्लं प्रश्नषट् कम्) 1×6=6
(i) सत्यान्ि प्रमनदतव्यम्।
(ii) इनत+उक्त्वा ऋतर्र्जः तूष्णीम् अनतष्ठत्।
(iii) लसन्धुलिः िि्+उत्सङ्गे भोजमात्मानं मुमोच।
(iv) कस्य स्वजिर्ब्दः +मे लज्जाम् उत्पादनयष्यनत।
(v) प्रजातन्तुं मा नर्+अर्च्छे त्सीः ।
(vi) दीपस्य समीपमागत्य सं न्यान्द्रसिोक्तम्।
(vii) त्यज! िाहं पुिरायास्यानम।

6. अर्ोन्द्रलन्द्रखत-र्ाक्येषु रेखानङ्तपदािां समुन्द्रचतं समिपदं नर्ग्रहर्ाक्यं र्ा प्रदत्तनर्कल्पेभ्यः न्द्रचत्वा 1×5=5
न्द्रलखत – (के र्लं प्रश्नपञ्चकम्)
(i) राजकु मारी मदालसा सर्शनर्द्ासु निष्णाता जाता।
(क) सर्शनर्द्ानिष्णातः (ख) सर्शनर्द्ानिष्णातम्
(ग) सर्शनर्द्निष्णाता (घ) सर्शनर्द्ानिष्णाता

Page 5 of 12

(ii) समक्षं ते कथं कानप सपत्सिी स्थातुं र्क्िोनत?
(क) समािः पनतः यस्याः सा (ख) समा पत्सिी यस्य सः
(ग) पत्सिी सदृर्ः (घ) पत्सन्या सनहतम्
(iii) लक्ष्मर्ः सक्रोर्म् अर्दत्।
(क) क्रोर्स्य सनहतम् (ख) क्रोर्ात् सह
(ग) क्रोर्ेि सनहतम् (घ) क्रोर्म् सनहतम्
(iv) यानि अिर्द्ानि कमाशन्द्रर् तानि सेनर्तव्यानि।
(क) ि अर्द्ानि (ख) ि र्द्ानि
(ग) अर्द्ानि (घ) अि र्द्ानि
(v) तन्द्रिमनप इच्छाम् अिनतक्रम्य पृच्छ।
(क) यथेच्छम् (ख) इच्छामिनतक्रम्य
(ग) यथा इच्छाम् (घ) इच्छाम् अिुसारम्
(vi) जिः कामं च क्रोर्ं च लोभं च त्यजेत्।
(क) कामक्रोर्लोभम् (ख) कामक्रोर्लोभाः
(ग) कामक्रोर्लोभा (घ) कामक्रोर्लोभाि्
7. अर्ोन्द्रलन्द्रखत-र्ाक्येषु रेखानङ्तपदािां समुन्द्रचतं सं योन्द्रजतं नर्भान्द्रजतं र्ा प्रकृ नतं प्रत्ययं 1×6=6
प्रदत्तनर्कल्पेभ्यः न्द्रचिुत – (के र्लं प्रश्नषट्कम्)
(i) भर्तः स्थैयशमुत्पादयता मया एर्म् अन्द्रभनहतम्।
(क) अन्द्रभ+र्ा+क्त (ख) अन्द्रभ+नह+क्त
(ग) अन्द्रभ+ नहत् +क्त (घ) अन्द्रभ+र्ा+क्तम्
(ii) दौर्ाररकः भुर्ुण्ीं स्कधे निर्ाय निपुर्ं निरीक्षमार्ः असीत्।
(क) निर्+इक्ष् +मार्ः (ख) निर्+ईक्ष्+अर््
(ग) निर्+ईक्ष्+र्ाि (घ) निर्+ईक्ष्+र्ािच्
(iii) यानि अिर्द्ानि कमाशन्द्रर् तानि सेर््+अिीयर्।
(क) सेर्िीय (ख) सेर्िीयम्
(ग) सेर्िीयः (घ) सेर्िीयानि
(iv) अहं बलर्ाि् न्द्रसद्धः सुखी च अस्मि।
(क) बल+र्ाि् (ख) बल+क्तर्तु
(ग) बल+मतुप् (घ) बल + र्त

Page 6 of 12

(v) भगर्ि्! सं न्यास + इि् तुरीयाश्रमसेर्ीनत प्रर्म्यते।
(क)सं न्यान्द्रसनि (ख) सं न्यासी
(ग) सं न्यासनि (घ) सं न्यासि्
(vi) एषा नियती इर् व्यर्स्मस्थत + टाप्।
(क) व्यर्स्मस्थता (ख) व्यर्स्मस्थतम्
(ग) व्यर्स्मस्थतता (घ) व्यर्स्मस्थतः
(vii) या च मया पुत्रर्ती।
(क) पुत्रर्त् + ङीप् (ख) पुत्र + टाप्
(ग) पुत्रर्नत + ङीप् (घ) पुत्र + ङीप्

8. कोष्ठकप्रदत्तपदै ः सह समुन्द्रचतां नर्भनक्तं प्रयुज्य ररक्तस्थािपूनतं कृ त्वा न्द्रलखत – 1×3=3
(के र्लं प्रश्नत्रयम्)
(i) --------------- ि प्रमनदतव्यम्।
(क) स्वाध्यायेि (ख) स्वाध्यायात्
(ग) स्वाध्यायम् (घ) स्वाध्यायस्य
(ii) यस्याः --------------- समः भताश र्तशते।
(क) र्क्रम् (ख) र्क्रेर्
(ग) र्क्रस्य (घ) र्क्रात्
(iii) ततः क्रमाद् राजनि -------------- सनत सम्प्राप्तराज्य-सम्पनत्तमुशञ्जः ।
(क) नदर्ङ्गतेि (ख) नदर्ङ्गतस्य
(ग) नदर्ङ्गते (घ) नदर्ङ्गतम्
(iv) सः पुिः --------------- अिन्तरं तमेर् पादर्ध्निं श्रुतर्ाि्।
(क) क्षर्ात् (ख) क्षर्ेि
(ग) क्षर्ाय (घ) क्षर्म्

खण्ः – घ भागः - I
पनठतार्बोर्िम् 25 अङ्ाः
र््
अर्ोन्द्रलन्द्रखतं गद्ांर्ं पनठत्वा तदार्ाररताि् प्रश्नाि् यथानिदे र्ं सं स्कृ तेि उत्तरत – 5
9.
र्त्सराजस्य इदं र्चनमाकर्ण्श कु तििो राजा प्राह-त्वं मम सेर्कोऽलस मया यत्कथ्यिे त्वया िद्
तर्धेयम्। िुनिः र्त्सराजिः राजाज्ञा िालनीयैर्ते ि मत्वा िूष्ीं बभूर्। अनन्तरम् अतनच्छन्नति

Page 7 of 12

र्त्सराजिः भोजं रर्थे तनर्ेश्य रात्रौ र्नं नीिर्ान्। ित्र आत्मनो र्धयोजनां ज्ञात्वा भोजिः तकमति
र्त्सराजं कलर्थिर्ान्। िद्वचनैिः र्ैराग्यमािन्नो र्त्सराजिः िं न हिर्ान्, अतििु गृहमागत्य भोजं
गृहाभ्यन्तरे भूमौ तनलक्षप्य ररक्ष। िुनिः कृ तत्रमरूिेण भोजस्य मिकं कारतयत्वा राजभर्नं गत्वा
र्त्सराजो राजानं प्राह- श्रीमिा यदातदष्टं ित्सालधितमति। ििो राजा भोजर्धं ज्ञात्वा िं िृष्टर्ान्-
र्त्सराज! खड्गप्रहारसमये िेन तकमुक्तम्?
र्त्सराजेन च राज्ञे भोजस्य अस्तन्तमसन्देशरूिेण ित्प्रदत्तिः श्लोकिः समतिशििः ।
अ. एकपदे ि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम्) ½×2=1
(i) र्त्सराजिः भोजं कु त्र नीिर्ान्?
(ii) कस्य र्चनमाकर्ण्श राजा कु तिििः अभर्ि्?
(iii) कृ तत्रमरूिेण भोजस्य तकं काररिम्?
आ. पूर्शर्ाक्येि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम्) 1×2=2
(i) राजा भोजर्धं ज्ञात्वा तकं िृष्टर्ान्?
(ii) र्ैराग्यं प्राप्य र्त्सराजः नकं कृ तर्ाि्?
(iii) र्त्सराजिः तकमर्थं िूष्ीं बभूर्?
इ. यथानिदेर्म् उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम्) 1×2=2
(i) ‘र्ैराग्यमािन्नो र्त्सराजिः ’ अियोः पदयोः नर्र्ेषर्पदं नकम्?
(ii) ‘िृष्टर्ान्’ इनत नक्रयापदस्य कतृशपदं नकम्?
(iii) ‘िं न हिर्ान्’ अत्र ‘तम्’ इनत सर्शिामपदं किै प्रयुक्तम्?

10. अर्ोन्द्रलन्द्रखतं पद्ांर्ं पनठत्वा तदार्ाररताि् प्रश्नाि् यथानिदे र्ं सं स्कृ तेि उत्तरत - 5
रूिं प्रलसधं न बुधािदाहु
तर्द्यार्िां र्िुि एर् रूिम्।
अिेक्षया रूिर्िां तह तर्द्या
मानं लभन्तेऽतििरां जगत्याम्॥
अ. एकपदे ि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम्) ½×2=1
(i) के षां रूपं रूपं भर्नत?
(ii) के प्रन्द्रसद्धं रूपम् आहः ?
(iii) नर्द्ार्न्तः कु त्र मािं लभन्ते?

Page 8 of 12

आ. पूर्शर्ाक्येि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम्) 1×2=2
(i) के षाम् अपेक्षया बुर्ाः नर्द्ामािं लभन्ते?
(ii) बुर्ाः नकम् आहः ?
(iii) जनािः कथं मािं लभन्ते?
इ. यथानिदेर्म् उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम्) 1×2=2
(i) ‘आहः ’ इनत नक्रयापदस्य कतृशपदं नकम्?
(ii) ‘सं सारे’ अस्तस्मन् अर्थे तकं िदं प्रयुक्िम्?
(iii) ‘मूढाः ’ इत्यस्य नर्लोमपदं श्लोकात् न्द्रचत्वा न्द्रलखत।

11. अर्ोन्द्रलन्द्रखतं िाट्ांर्ं पनठत्वा तदार्ाररताि् प्रश्नाि् यथानिदे र्ं सं स्कृ तेि उत्तरत - 5
सं न्यासी - िि् तकं कोऽति न प्रतर्शति रात्रौ?
दौर्ाररकिः - (साक्षेिम्) कोऽति कर्थं न प्रतर्शति? िररलचिा र्ा, प्राप्तिररचयित्रा र्ा, आहूिा
र्ा प्रतर्शस्तन्त, न िु ये के ऽति समागिा भर्ादृशािः ।
सं न्यासी - दौर्ाररक! इि आयातह तकमति कणे कर्थतयष्यातम।
दौर्ाररकिः - (िर्था कृ त्वा) कथ्यिाम्।
सं न्यासी - यतद त्वं मां प्रतर्शन्तं न प्रतिरुन्धेिः िदधुनर्
ै िररष्कृ ििारदभस्म िुभ्यं दद्याम्
यर्था त्वं गुञ्जामात्रेणाति द्वािञ्चाशत्सं ख्याकिुलािररतमिं िाम्रं सुर्णं तर्धािुं
शक्नुयािः ।
दौर्ाररकिः - हंहो, किटसं न्यालसन्! कर्थं तर्श्वासघािं स्वातमर्ञ्चनं च लशक्षयलस? िे के चनान्ये
भर्स्तन्त नीचा ये उत्कोचलोभेन स्वातमनं र्ञ्चतयत्वा आत्मानम् अन्धिमलस
िाियस्तन्त न र्यं लशर्गणािादृशािः । (सं न्यालसनो हिं धृत्वा) इििु सत्यं कर्थय
कस्त्वम्? कु ि आयाििः ? के न र्ा प्रेत्ििः ? अहं िु त्वां कस्याति देशद्रोतहणो गूढचरं
मन्ये। (हिमाकृ ष्य) िदागच्छ िु दुगाशध्यक्षसमीिे, स एर्ालभज्ञाय त्वया यर्थोलचिं
व्यर्हररष्यति।
अ. एकपदे ि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम्) ½×2=1
(i) सं न्यासी उिोचरूपेर् नकं दातुम् इच्छनत?
(ii) दौर्ाररकः सं न्यान्द्रसिं नकं मिुते?
(iii) कोऽनप कदा ि प्रनर्र्नत?

Page 9 of 12

आ. पूर्शर्ाक्येि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम्) 1×2=2
(i) सं न्यासी दौर्ाररकस्य कर्े नकं कथयनत?
(ii) के िीचाः भर्स्मन्त?
(iii) दौर्ाररकः (साक्षेपम्) नकं कथयनत?
इ. यथानिदेर्म् उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम्) 1×2=2

(i) ‘सत्यं कर्थय कस्त्वम्? इत्यत्र ‘त्वम्’ इनत सर्शिामपदं किै प्रयुक्तम्?
(ii) ‘र्क्िुयाः ’ इनत नक्रयापदस्य कतृशपदं नकम्?
(iii) ‘नदर्से’ इनत पदस्य नकं नर्लोमपदं िाट्ांर्े प्रयुक्तम्?

12. अर्ोन्द्रलन्द्रखतस्य पद्स्य भार्ाथं मञ्जष
ू ाप्रदत्तपदै ः पूरनयत्वा पुिः न्द्रलखत – 1×3=3
असौ मया हििः शत्रुहशतनष्ये चािरानति।
ईश्वरोऽहमहं भोगी लसधोऽहं बलर्ान् सुखी॥
भार्ाथशः –
अहम् एनं शत्रुं (i) ……………, अन्यान् शत्रून् अति मारतयष्यातम। अहं सर्शसमर्थशिः ,
(ii) ………. सर्ं साधतयिुं (iii) …………., शतक्तशाली, प्रसन्निः , सुतर्धासम्पन्निः
च अस्तस्म (इति अज्ञानमोतहिैिः कथ्यिे।)
मञ्जष
ू ा-

भोग्यसामग्रीयुक्तिः , समर्थशिः , माररिर्ान्।

अथर्ा
1×3=3
प्रदत्ते भार्ाथशत्रयात् र्ुद्धं भार्ाथं न्द्रचत्वा न्द्रलखत-
(क) ‘सूनक्तरसं नर्मुच्य दोषेषु यत्नः सुमहाि् खलािाम्।’
(i) खलः िरः दुष्टताम् आचरनत।
(ii) सज्जिािां सुर्चिं त्याज्यं भर्नत।
(iii) दुष्टािां प्रयासः सुर्चिं त्यक्त्वा दोषेषु/व्यसिेषु भर्नत।
(ख) 'युलधतिरस्य ए्ा एर् लचन्तनसरलणिः '।
(i) ज्येििाण्डु िुत्रस्य ईदृशी एर् तर्चारधारा।
(ii) युलधतिरस्य कु लिरंिरा ईदृशी एर्।
(iii) िस्य ईदृशी प्रर्ृतत्तिः न आसीि्।

Page 10 of 12

(ग) सर्शस्य लोचिं र्ास्त्रम्।
(iii) र्ास्त्रार्ां ज्ञािं के षान्द्रञ्चदेर् लोचिं भर्नत।
(ii) र्ास्त्रलोचिं के र्लं र्ीरार्ां भर्नत।
(iii) र्ास्त्रार्ां ज्ञािं सर्ेषां लोचिं भर्नत।

13. अर्ोन्द्रलन्द्रखत- श्लोकस्य प्रदत्ते अन्वये ररक्तस्थािपूनतं कु रुत – 1×3=3
आकारसदृशप्रज्ञिः प्रज्ञया सदृशागमिः ।
आगमैिः सदृशारम्भ आरम्भसदृशोदयिः ॥
अन्वयः –
(तदलीििः ) (i)…….....…….. प्रज्ञया सदृशागम: (ii) ………… सदृशारम्भिः
(iii) …….................... उदयिः (च आसीि्)।

14. ‘क’ िम्भस्य र्ाक्यांर्स्य ‘ख’ िम्भस्य र्ाक्यांर्ि
े सह मेलिं कु रुत - ½×4=2
‘क’ िम्भः ‘ख’ िम्भः
(i) र्ेदमनूच्याचायशिः (क) प्रजािन्तुं मा व्यर्च्छे त्सीिः ।
(ii) यान्यनर्द्यातन कमाशलण (ख) र्ृत्ततर्लचतकत्सा र्ा स्याि्।
(iii) आचायाशय तप्रयं धनमाहृत्य (ग) िातन सेतर्िव्यातन।
(iv) यतद िे कमशतर्लचतकत्सा र्ा (घ) अन्तेर्ालसनमनुशास्ति।

15. अर्ोन्द्रलन्द्रखतेषु र्ाक्येषु रेखानङ्तपदािां प्रसं गािुसारं र्ुद्धम् उत्तरं न्द्रचत्वा न्द्रलखत – ½×4=2
(के र्लं प्रश्नचतुष्टयम्)
(i) त्यागाय सम्भृताथाशिां सत्याय नमतभानषर्ाम्।
(ii) र्ार्शके मुनिर्ृत्तीिां योगेिान्ते तिुत्यजाम्।
(iii) प्राजािामेर् भूत्यथं स ताभ्यो बन्द्रलमग्रहीत्।
(iv) के र्लं महाराजन्द्रर्र्र्ीरस्याज्ञां र्यं न्द्रसरसा र्हामः ।
(v) त्वादृशा एर् र्िुििः िुरस्कार-भाजनातन भर्स्तन्त।
मञ्जष
ू ा

िालयामिः , अल्पभात्णाम्, िात्रालण, कल्याणार्थशम,् जरायाम्

Page 11 of 12

खण्ः – घ भागः - ii 10 अङ्ाः
सं स्कृ तसानहत्येनतहासस्य सामान्यः पररचयः

16. समुन्द्रचतस्य रचिायाः कर्ेः र्ा अन्द्रभर्ािं न्द्रलखत- (के र्लं प्रश्नत्रयम् ) 1×3=3
(i) “िैकेिानप समं गता र्सुमती” इत्ययं पाठः किात् ग्रन्थात् सङ्न्द्रलतः ?
(ii) “आचायश-अंनबकादत्त-व्यासेि” नर्रन्द्रचता प्रन्द्रसद्धा रचिा का?
(iii) “कायाशकायशव्यर्स्मस्थनतः ” इत्ययं पाठः किात् ग्रन्थात् सङ्न्द्रलतः ?
(iv) “रघुर्ंर्म्” इत्यस्याः रचिायाः लेखकः कः ?

17. गद्-पद्-चम्पूकाव्यस्य च नर्र्ािां समुन्द्रचतं र्ैन्द्रर्ष्ट्यं न्द्रचत्वा ररक्तस्थािपूनतं कु रुत - 1×3=3
(के र्लं प्रश्नत्रयम्)
(i) खण्डकाव्यं -------- भेदिः अस्ति।
(ii) र्ासर्दत्ता ----------- काव्यम् अस्ति।
(iii) ----------- पद्काव्यस्य र्ैन्द्रर्ष्ट्यं भर्नत।
(iv) ----------- चम्पूकाव्यं भर्नत।
मञ्ज्
ू ा–

गद्यिद्यमयम्, गेयिा, पद्काव्यस्य, गद्काव्यम्।

18. िाट्तत्त्वानि अन्द्रर्कृ त्य समुन्द्रचतं मेलयत - 1×4=4
‘क’ भागः ‘ख’ भागः
(i) काव्ये्ु रम्यम् भरतमुनिः
(ii) अन्द्रभज्ञािर्ाकु न्तलम् राजनैतिकं नाटकम्
(iii) नाट्यर्ास्त्रस्य किाश नाटकम्
(iv) मुिाराक्षसम् काललदासस्य प्रन्द्रसद्धा रचिा

-----------******** ------------***************------------------********-----------

Page 12 of 12