CBSE Class 10 Sample Paper 2026 for Sanskrit Communicative

CBSE BOARD

SAMPLE
PAPER
2026

DOWNLOAD

सं #ृ तम् (स*ेषणा/कम्, कोड-सङ् 6ा - 119)
आदश%-'(नप+म् *
क:ा - दशमी (2025-26)

अव@धः - होराEयम् पूणाIJाः - 80

सामाwिनद\ शाः -
1. कृ पया सxXतया परीzणं कु वGOु यत् अJMन् 47नपoे 10 पृbठािन मुि{तािन सJO।
2. कृ पया सxXतया परीzणं कु वGOु यत् अJMन् 47नपoे 18 47नाः सJO।
3. अJMन् 47नपoे च3ारः भागाः सJO-
‘क’ भागः : अपिठतावबोधनम् 10 अ‚ाः
‘ख’ भागः : रचनाnककायGम् 15 अ‚ाः
‘ग’ भागः : अनु4युXतUाकरणम् 25 अ‚ाः
‘घ’ भागः : पिठतावबोधनम् 30 अ‚ाः

4. 4Zेकं भागम् अ'धकृ Z उ6रा'ण एकJMन् †ाने ‡मेण लेखनीयािन।
5. उ6रलेखनात् पूवe 47न_ ‡मा‚ः अवaं लेखनीयः।
6. 47न_ ‡मा‚ः 47नपoानुसारम् एव लेखनीयः।
7. सव\षां 47नानाम् उ6रा'ण सं ?ृ तेन लेखनीयािन।
8. 47नानां िनद\ शाः lानेन अवaं पठनीयाः।

‘क’ भागः
अपिठतावबोधनम् (10 अJाः)
1. अधो'ल'खतं ग-ांशं पिठ3ा 4द647नानाम् उ6रा'ण सं ?ृ तेन 'लखत - 10
अयं सं सारः जनानां कमGभूिमः अJK। अJMन् सं सारे यावOः जनाः जPम गृQJO, तेषां पृथक् पृथक्
कतGUािन भवJO। एतािन कतGUािन अनेकिवधािन भवJO। कािन'चद् UJXतगतािन कािन'चत्
पाYरवाYरका'ण, कािन'चत् सामा'जकािन। कािन'चत् िनZािन भवJO कािन'चत् च नैिमि6कािन।
एतेषां सव\षां कतGUानां पालनं मनु^_ UJXतगतिहताय दे शिहताय च परमावaकं भवित। परम-
जनेषु कतGUपालनं 4ित न कािप िनbठा। कोऽिप dमेण सZतया िनbठया च कायe कतुe न वाfित।
अgेन एव 4यासेन ते कायG'सिhम् इjJO। ते के वलं kाथGपूितe कतुGम् इjJO। अ'धकाराय तु
सव\ 4यतOे परं कतGUं 4ित कोऽिप lानं न ददाित। सZमेतद् यावद् वयं पYरdमपूवGकं dhापूवGकं
च kकतGUािन न पालयामः तावद् दे श_ समाज_ च उPनितः भिवतुं न अहGित। कतGUपालनम्
एव आnना दे श_ च उPनतेः मूलमPoोऽJK।
अ. एकपदे न उ6रत - (के वलं 47नqयम्) 2×1=2

*अवधेयम् - 2024-25 इित शै45णकस9: मू<ा>नयोजना 2025-26 इित वतCमानशै45णकस9े अिप अनुवितC Fते। 1

(i) अयं सं सारः के षां कमGभूिमः अJK?
(ii) उPनतेः मूलमPoं िकम् अJK?
(iii) जनाः िकं िवहाय के वलम् अ'धकाराय 4यतOे?
आ. पूणGवाXयेन उ6रत - (के वलं 47नqयम्) 2×2=4
(i) दे श_ उPनितः कदा भिवतुम् अहGित?
(ii) कतGUपालनं िकमथGम् आवaकम्?
(iii) अ-3े जनाः कथं कायG'सिhम् इjJO?
इ. अ_ अनुjेद_ कृ ते उपयुXतं शीषGकं सं ?ृ तेन 'लखत। 1
ई. यथािनद\ शम् उ6रत - 3×1=3
(i) ‘अयं सं सारः कमGभूिमः अJK।’ अJMन् वाXये ि‡यापदं िकम्?
(क) अयम् (ख) सं सारः
(ग) कमGभूिमः (घ) अJK
(ii) ‘4य•नं कु वGJO’ एतदथe िकं ि‡यापदं ग-ांशे 4युXतम्?
(क) 4यतOे (ख) अहGित
(ग) इjJO (घ) भवJO
(iii) ‘4यासेन’ इित पद_ िकं िवशेषणपदं ग-ांशे 4युXतम्?
(क) िनbठा (ख) अgेन
(ग) सZता (घ) dमेण

‘ख’ भागः
रचना/कं कायIम् (15 अJाः)
2. भवZाः नाम शवाGणी। भवZाः सखी 4ŽŽवला सं ?ृ तं पिठतुं भवZाः परामशe वाfित। तां 10×½=5
4ेरियतुं 'ल'खतं पoं म•जूषायां 4द6पदानां सहायतया पूरिय3ा पoम् उ6रपुJKकायां 'लखतु -
डी-401, जनकपुरी
(i) ----------------
िदना‚ः ---------------

ि4य (ii) ----------------
स‘नेहं नमKे।
अo कु शलं तoाKु। आशासे 3म् अिप कु श'लनी _ात्। भवZाः पoं 4ा’तम्। भवती
सं ?ृ तभाषां पिठतुम् इjित (iii) ----------- पिठ3ा मम 4सPनतायाः सीमा नाJK। एषा भाषा
सवाG'धका (iv) ----------- अJK। सं ?ृ तम् अMाकं दे श_ 4ितbठा वतGते। वेदाः, उपिनषदः,
रामायणं , महाभारतं , पुराणािन, महाकाUािन, कथासािहZम् इZािदकं सवe (v) ------------
अZOं मागGदशGकं, ”ानवधGकं 4ेरणा4दं च अJK। यथा पु•े–ः सुग—ः पृथक् कतुe न शXयते तथैव
भारतीयसं ?ृ तेः सं ?ृ तभाषां पृथक् (vi) ----------------- न शXयते। सं ?ृ तेन स˜ाषणम्
अMाकं ™दयेषु (vii) ------------------ वधGयित हीनभावनां च नाशयित। अतः 3म् अवaं

*अवधेयम् - 2024-25 इित शै45णकस9: मू<ा>नयोजना 2025-26 इित वतCमानशै45णकस9े अिप अनुवितC Fते। 2

(viii) ------------ पठ, पिठ3ा च अ_ाः भाषायाः (ix) ---------- कु ›। एवं वयं भारतमातुः
सेवां कृ 3ा धwाः भवामः। सव\–ः अœजे–ः मम 4णामाः अनुजे–ः च आशीवाGदाः।
भवZाः सखी,
(x) ---------------
म•जूषा
वै”ािनक•, 4चारम्, वाžयम्, 4ŽŽवले, कतुGम्, शवाGणी, इित, गौरवम्, सं ?ृ तम्, नविद ीतः।

3. अ 4द6ं 'चoं ¡bट् वा म•जूषायां 4द6श£ानां सहायतया प•च वाXयािन सं ?ृ तेन 'लखत - 5×1=5

म•जूषा
िनवाGचनम्, मतदानके §म्, पिङ् Xतबhाः, मिहलाः, œामीणाः, हKेषु
पYरचयपoा'ण, अ'धकारः, जन4ितिन'धः, वृzाः, 4तीzां कु वGJO।

अथवा
आ म•जूषा4द6श£ानां साहा¤ेन िन¥न'ल'खतं िवषयम् अ'धकृ Z प•च'भः सं ?ृ तवा¦ैः एकम्
अनुjेदं 'लखत -
“बालdमः”

जलपानगृहेषु, भोजनालयेषु, उ2ोगेषु, बालकाः, 6श8ातः, :;डनात्, व6?ताः,
जनाः, @ामेBः, आगDEF, अिप, धनJाKLथNम्, कु वNEF, सं िवधानम्, िनयमः ।

4. अ म•जूषा4द6पदै ः YरXत†ानािन पूरिय3ा अधो'ल'खतसं वादं पुनः 'लखत- 5×1=5
छाoाः - (i) ----------------------------------------------------------
आचायGः - kJK, यशJkनः भवत।
आ›षः - मया dुतं यत् 7वः आर– स-?माlमेन (ऑनलाइन) कzा भिव^ित, िकमथGम्?
आचायGः - (ii) -----------------------------------------------------------------

*अवधेयम् - 2024-25 इित शै45णकस9: मू<ा>नयोजना 2025-26 इित वतCमानशै45णकस9े अिप अनुवितC Fते। 3

मोिहतः - अMाकं कzाlािपका चचाGयां सामाw«पेण अकथयत् यत् कदा'चत् 7वः आर–ः
गृहात् एव कzा kीकरणीया भवेत् इित।
आचायGः - भवतां कzाlािपका सxक् सू'चतवती। ¬ः वायुगुणव6ा-सूचका‚ः महतीं वृिhं
4ा’नोत् तMात् सवGकारः जनानां kा-रzणाय स-?माlमेन गृहात् एव पिठतुं
कायe कतुe च िनद\ शम् अयjत्।
नUा - (iii) -----------------------------------------------------------------
आचायGः - सZं कथयित, वयं 'शzकाः अिप साzात् कzायाम् आगZ पाठियतुम् इjामः।
भूिमका - (iv) ------------------------------------------------------------------
आचायGः - इदानीं तु ई7वरः एव जानीयात्। यदा 4दूषण_ िनवारणाय 4कृ तेः च सं रzणाय वयं
जाग«काः भिव^ामः तदा एव अœे एता¡शी िवकटा J†ितः नैव आगिम^ित।
छाoाः - वयं 4णं कु मGः यत् वयं पयाGवरण-रzणाय िनरOरं 4यासरताः भिव^ामः।
आचायGः - (v) -----------------------------------------------------------------
म•जूषा
(i) महोदय! गृहे मनः न रमते, अoैव वयं पठने आन°म् अनुभवामः।
(ii) सZं , तदै व इयं वसु—रा सुर'zता भिव^ित।
(iii) भवOं कः असूचयत्?
(iv) आचायG! 4णमामः।
(v) पुनः कदा िव-ालये एव कzा भिव^ित?

अथवा
आ म•जूषायाः सहायतया अधो'ल'खतां कथां पूरिय3ा पुनः 'लखत- 10×½=5

एकः मृि6का-घटः आसीत्। (i) --------------- उपYर J†तः शरावः यः घट_ मुखम् आjादयित
सः एकदा घटम् अपृjत् - िमo घट! मम (ii) ------------------ एकः 47नः अJK। इदानीं
(iii) ------------ अJK। यत् िकमिप पाoं यदा भवतः समीपम् आगjित तदा भवान् त¯ाoं
(iv) ------------ जलेन पYरपूरयित। तािन सवाG'ण पाoा'ण जलं kीकृ Z तृ’तािन भवJO। भवOम्
एकािकनं िवहाय दूरं गjJO। (v) ------------------ kाथGपरायणािन सJO, तथािप भवान् ते–ः
शीतलं जलं 4दाय तेषु (vi) ---------- करोित। अहं सवGदा भवता सह एव ितbठािम कदािप भवOं
(vii) ---------- कु oािप न गjािम परOु भवान् म¬ं कदािप िब°ुिमतम् अिप जलं न यjित,
िकमथGम्? तदा JMतं कु वGन् घटः (viii) ------------- अवदत् - एत_ कारणं भवतः 4कृ ितः
अJK। तािन सवाG'ण पाoा'ण 'शरः अवनx जलं याचOे अह•च तेषाम् इjां पूरयािम परं भवान्
तु सवGदा मम (ix) ------------- एव ितbठित तिहG कथम् अहं भवते जलं द-ाम्? भवान् अिप 'शरः
अवनx (x) ---------------- याचनां करोतु अहं भवOम् अिप िनराशं न कYर^ािम।
म•जूषा

*अवधेयम् - 2024-25 इित शै45णकस9: मू<ा>नयोजना 2025-26 इित वतCमानशै45णकस9े अिप अनुवितC Fते। 4

ZX•वा, घमGकालः, 'शर'स, शीतलेन, मन'स, अनुœहम्, घट_, म°kरेण, तािन, जलाथGम्।

‘ग’ भागः
अनुYयुZत[ाकरणम् (25 अJाः)
5. अ अधो'ल'खतवाXयेषु रे खाि‚तपदे षु सJ—ं सJ—jे दं वा कु ›त- 4×1=4
(i) kाlाया–सनं चैव वाङ् मयं तपः + उ²ते।
(ii) रा”ः k_ गाoे³िप िनरासि´ं िव”ाय सकलं µ¶ा·ं Uाकु लं स•जातम्।
(iii) मधुमासे कोिकलः पं + चम -kरेण गायित।
(iv) िवषयान् lायतः पुं सः स¸Kेषु उपजायते।
अथवा
आ अधो'ल'खतवाXयेषु रे खाि‚तपदे षु सJ—ं सJ—jे दं वा कु ›त-
(i) तेषु के 'चत् + द¹ाः, के 'चद् अधGद¹ाः के चन च प•च3ं गताः।
(ii) अये कथं dीकृ ºाजुGनौ यु'धJbठर7च?
(iii) मनसः िनœहम् अहं वायोः + इव सुद»
ु रं मwे।
(iv) सुkागतं भोः अ›णाचलेऽJMन्।

6. अधो'ल'खतवाXयेषु रे खाि‚तपदानां समKपदं िवœहं वा 4द6िवकgे–ः 'च3ा 'लखत - 4×1=4
(i) प•चशतानां बौध'भzूणां िनवासयो¼ा †ली इयम्।
(क) िनवासं यो¼ा (ख) िनवास_ यो¼ा
(ग) िनवासेन यो¼ा (घ) िनवासाय यो¼ा
(ii) कलशपातश£े न 4बुhौ तौ जाया च पितः च आ7चयGचिकतौ आKाम्।
(क) जायापती (ख) जायापितः
(ग) द½ती (घ) दमपितः
(iii) 4कृ ितमाता स‘नेहं सवाGन् बोधयित।
(क) ‘नेहम् अनित‡x (ख) ‘नेहेन सिहतम्
(ग) ‘नेह_ अभावः (घ) ‘नेह_ यो¼म्
(iv) िपतुः उपदे शेन न सOुbटः सः एकदा qाYरकापुरीम् आगjत्।
(क) असOुbटः (ख) अनुसOुbटः
(ग) सOोषसिहतः (घ) नसOुbटः

7. अधो'ल'खतवाXयेषु रे खाि‚तपदानां 4कृ ित-4Zयौ सं यो¾ िवभ¾ वा उ'चतम् उ6रं 4×1=4
िवकgे–ः 'च3ा 'लखत -
(i) भवतः दानवीर + तल् आक¿G आशा'Àतः भवÁमीपम् आगतोऽJM।

*अवधेयम् - 2024-25 इित शै45णकस9: मू<ा>नयोजना 2025-26 इित वतCमानशै45णकस9े अिप अनुवितC Fते। 5

(क) दानवीरताम् (ख) दानवीरता
(ग) दानवीर3म् (घ) दानवीरा
(ii) कथं म°भा¼ा अहं धैयe धारयािम।
(क) म°भा¼ + तल् (ख) म°भा¼ + 3
(ग) म°भा¼ + टाप् (घ) म°भा¼ + ठक्
(iii) अo अनेकािन दशGनीयािन †लािन सJO।
(क) ¡श् + तUत् (ख) ¡श् + अनीयर्
(ग) ¡श् + मतुप् (घ) ¡श् + ठक्
(iv) एकदा भगवान् बो'धसÂः 'शवीनां राजा अभवत्।
(क) भग + टाप् (ख) भग + ठक्
(ग) भग + तल् (घ) भग + मतुप्

8. अ वा²ानुसारं म•जूषायाः उ'चतपदै ः YरXत†ानािन पूरिय3ा अधो'ल'खतं सं वादं पुनः 'लखत - 3×1=3
मािहका - भूिमके ! (i) ------------- िकं 'लख'स?
भूिमका - मािहके ! मया Ãोकाः 'लÄOे।
मािहका - 3ं कान् (ii) ------------- 'लख'स ?
भूिमका - मया नीितÃोकाः 'लÄOे। 3या अधुना िकं (iii) -------------?
मािहका - अहं सं ?ृ तकथां पठािम।
म•जूषा

Ãोकान्, ि‡यते, 3म्।
अथवा
आ वा²ानुसारम् उ'चतपदै ः YरXत†ानािन पूरिय3ा वाXयािन पुनः 'लखत -
(i) िपता पुoाय ‡•डनकं (दा) ------------- ।
(ii) शताÅा ------------- (गीत) dूयOे।
(iii) ------------- (अlापक) छाoाः पाठ् यOे।

9. कालबोधकश£ै ः अधो'ल'खत-िदनचयाe पूरयत- 3×1=3
(i) सुखदः ------------------ (5:30) वादने धावनाय बिहः गjित।
(ii) नUा राoौ ------------- (12:15) वादनपयGOं गृहपाठम् अकरोत्।
(iii) ›'चरा सायं ------------- (6:45) वादने म'°रं गjित।

10. म•जूषायां 4द6ैः उ'चतैः अUयपदै ः अधो'ल'खतवाXयेषु YरXत†ानािन पूरयत - 4×1=4
(i) ------------- मधुरभािषणी वाणी पु›षं 4Çादयित तथा च°नरसः न 4Çादयित।
(ii) च•चलं मनः अ–ासेन वैरा¼ेण -------- गृ¬ते।
(iii) आचारः 4थमो धमGः ----------- एतत् िवदुषां वचः।
*अवधेयम् - 2024-25 इित शै45णकस9: मू<ा>नयोजना 2025-26 इित वतCमानशै45णकस9े अिप अनुवितC Fते। 6

(iv) अहं ------------- वनं गjािम।
म•जूषा
इित, तु, च, यथा।

11. अधो'ल'खतवाXयेषु रे खाि‚त-अशुhपदाय उ'चतपदं 'च3ा वाXयािन पुनः 'लखत - 3×1=3
(i) अJMन् 4दे शे प•चाशद'धकाः न-ः 4वहित।
(क) 4वह'स (ख) 4वहतः
(ग) 4वहJO (घ) 4वहािम
(ii) इ§_ 4भावेण रा”ः सZपु¿बलेन एकं चzुः 4ितJbठतः अभवत्।
(क) 4ितJbठता (ख) 4ितJbठतम्
(ग) 4ितJbठताः (घ) 4ितJbठतािन
(iii) तिहG न जाना'स भवान् त_ मनोवृि6म्।
(क) 3म् (ख) भवOः
(ग) युवाम् (घ) भवOौ

‘घ’ भागः
पिठतावबोधनम् (30 अJाः)
12. अधो'ल'खतं ग-ांशं पिठ3ा 4द647नानाम् उ6रा'ण सं ?ृ तेन 'लखत - 5
अJK कमGपुरनाJ¥न नगरे 4jPनभा¼-नामधेयः कJ7चत् कु मारः। बाÈे वय'स िव-ापराžुखः स
के न'चत् दुbटबुिhना¥ना चौरेण सह चौयGकमG'ण िनरतः स•जातः। एकदा स दुbटबुिhना साधe क_'चत्
dेJbठनः गेहे धनहरणाथe œामाOरं 4J†तः।
अथ ÉजOौ तौ गतGस‚ुले माग\ ‡•डतः कांJ7चत् बालकान् 4ेÅ अवदताम् -भो भो बालकाः!
कथमo नतोPनते िवषमे माग\ ‡•डथ ? यिद कJ7चत् गत\ पतेत् तिहG स िवकला¸ो भू3ा 'चरं Êेशम्
अनुभवेत्। तjË 3ा तेषु कJ7चत् उÌ·ः बालकः उवाच - अिय भो ! य-ेवं तिहG कथं भवOौ सुपथं
पYरZ¾ अनेन कु पथेन गOुं 4वृ6ौ ? अिप इदं dेय?रम् ?

I. एकपदे न उ6रत - (के वलं 47नqयम्) 2×½=1
(i) कु o 4jPनभा¼-नामधेयः कJ7चत् कु मारः आसीत्?
(ii) 4jPनभा¼ः के न साधe धनहरणाथe œामाOरं 4J†तः?
(iii) क•¡शः बालकः उवाच?
II. पूणGवाXयेन उ6रत - (के वलं 47नqयम्) 2×1=2
(i) उÌ·ः बालकः िकम् अकथयत्?
(ii) अथ ÉजOौ तौ माग\ ‡•डतः बालकान् ¡bट् वा िकम् अवदताम्?
(iii) 4jPनभा¼ः कदा के न सह च चौयGकमG'ण िनरतः स•जातः?

*अवधेयम् - 2024-25 इित शै45णकस9: मू<ा>नयोजना 2025-26 इित वतCमानशै45णकस9े अिप अनुवितC Fते। 7

III. (अ) िनद\ शानुसारम् उ6रत - 2×1=2
(i) ‘कJ7चत् उÌ·ः बालकः उवाच।’ अo िकं कतृGपदम् अJK?
(ii) ‘स िवकला¸ो भू3ा 'चरं Êेशम् अनुभवेत्।’ अo ि‡यापदं िकम्?
अथवा
(आ) िनद\ शानुसारम् उ6रत -
(i) ‘ZX•वा’ इZ_ िकं पयाGयपदं ग-ांशे 4युXतम्?
(ii) ‘िवषमे’ इZ_ िवशे^पदं ग-ांशात् 'च3ा 'लखत।

13. अधो'ल'खतप-े पिठ3ा 4द647नानाम् उ6रा'ण सं ?ृ तेन 'लखत - 5
अव‡ता यथा 'च6े तथा वा'च भवेद् यिद।
तदे वाÏः महाnानः सम3िमित तÐतः॥
आचारः 4थमो धमGः इZेतद् िवदुषां वचः।
तMाद् रzेत् सदाचारं 4ाणे–ोऽिप िवशेषतः ॥
I. एकपदे न उ6रत - (के वलं 47नqयम्)
2×½=1
(i) 'च6े तथा वा'च िकं भवेत्?
(ii) कः 4थमो धमGः?
(iii) िकं 4ाणे–ोऽिप िवशेषतः रzेत्?
II. पूणGवाXयेन उ6रत - (के वलं 47नqयम् 2×1=2
(i) िवदुषां िकं वचः?
(ii) सम3ं िकं भवित?
(iii) सदाचारं कथं रzेत्?
III. (अ) िनद\ शानुसारम् उ6रत - 2×1=2
(i) “तदे वाÏः महाnानः सम3िमित तÐतः।” अo वाXये ि‡यापदं िकम्?
(ii) ‘सरलता’ इZ_ िकं समानाथGकं पदं 4युXतम्?
अथवा
(आ) िनद\ शानुसारम् उ6रत -
(i) ‘4थमो धमGः’ इZनयोः िवशेषणपदं 'च3ा 'लखत।
(ii) ‘वा¿ाम्’ इZ_ पयाGयपदं 'लखत।

14. अधो'ल'खतं नाÔांशं पिठ3ा 4द647नानाम् उ6रा'ण सं ?ृ तेन 'लखत - 5
[†ानम् - सरKीरम्। समयः 4भातवेला। तo राजहंसः हंसी च िवहरतः। नेपÐे काकÖिनः
dूयते।]
राजहं सः - अये! िकPनु खलु सरKीरे िवहरित मिय के नािप ककG शैः 'का का' श£ै ः वातावरणम्
आकु लीि‡यते?
राजहं सी - भतGः! काकात् अwः को भिवतुमहGित ? अ_ वणGः अिप कृ ºः, कमG अिप कृ ºम्।
मेlम् अमेlं सवGमेव भzयित। कणGकटु श£ै ः ……………..
*अवधेयम् - 2024-25 इित शै45णकस9: मू<ा>नयोजना 2025-26 इित वतCमानशै45णकस9े अिप अनुवितC Fते। 8

काकः - (4िवa स‡ोधम्) आः िकम् उXतवती भवती ? यिद अहं कृ ºवणGः तिहG dीराम_
वणGः क•¡श: ? dीवासुदेव_ वणGः क•¡श: ? मु¹े अहं तु अतीव कतGUपरायणः।
4भाते 'का का' Öिनना सु’तान् 4बोधयािम कमGसु च िविनयोजयािम।
राजहं सः - Ïं! िकमनेन? एतत् कायe तु कु Xकु टोऽिप करोित।
काकः - (िवह_) कु Xकु टः! अरे अ- कु तः कु Xकु टाः नगरेषु। अहमेव सवGo सुलभः।
I. एकपदे न उ6रत - (के वलं 47नqयम्) 2×½=1
(i) कतGUपरायणः कः अJK?
(ii) काक_ वणGः क•¡शः अJK?
(iii) काकÖिनः कु o dूयते?
II. पूणGवाXयेन उ6रत - (के वलं 47नqयम् 2×1=2
(i) राजहंसः राजहंसीं िकं पृjित?
(ii) काकः स‡ोधं िकं वदित?
(iii) राजहंसी भताGरं िकम् उ6रित?
III. (अ) िनद\ शानुसारम् उ6रत - 2×1=2
(i) ‘पिवoम्’ इZ_ िकं पयाGयपदम् अo 4युXतम्?
(ii) ‘करोित’ इित ि‡यापद_ कतृGपदं िकम् अo 4युXतम्?
अथवा
(आ) िनद\ शानुसारम् उ6रत -
(i) ‘वणGः कृ ºः’ इZनयोः पदयोः िवशे^पदं 'च3ा 'लखत।
(ii) ‘एतत् कायe तु कु Xकु टोऽिप करोित’ अJMन् वाXये ि‡यापदं िकम्?

15. रे खाि‚त-पदािन आधृZ 47निनमाGणं कु ›त - 5×1=5
(i) अनुqेगकरं वा¦ं वाङ् मयं तपः उ²ते।
(ii) कामः एव अMाकं शoुः।
(iii) गगनात् सहÚशः उÛाः भूमौ पतJO।
(iv) अ›णाचल4दे शे अनेके उÁवाः माwOे।
(v) दानशालासु िवचरन् राजा अ'चOयत्।

16.अ म•जूषातः समु'चतपदािन 'च3ा अधो'ल'खत-Ãोक_ अÀयं पूरिय3ा पुनः 'लखत - 4×½=2
शुdूषा dवणं चैव œहणं धारणं तथा।
ऊहापोहाथGिव”ानं त”ानं च धीगुणाः॥
अÀयः - शुdूषा (i) --------- च एव, œहणम् तथा (ii) ---------, ऊह-अपोह-अथGिव”ानम्,
(iii) ---------- च (iv) ---------- (सJO)।

म•जूषा - त”ानम्, dवणम्, धीगुणाः, धारणम्।
अथवा

*अवधेयम् - 2024-25 इित शै45णकस9: मू<ा>नयोजना 2025-26 इित वतCमानशै45णकस9े अिप अनुवितC Fते। 9

आ म•जूषायाः साहा¤ेन Ãोक_ भावाथ\ YरXत†ानािन पूरिय3ा पुनः 'लखत -
असं शयं महाबाहो ! मनो दुिनGœहं चलम्।
अ–ासेन तु कौOेय! वैरा¼ेण च गृ¬ते॥
भावाथGः- हे महाबाहो! अo सं शयः नाJK यत् एतत् (i) ------------- अतीव च•चलम् अJK।
इदं (ii) .............. िनयJPoतं भवित परOु यिद वयं पुनः पुनः (iii) -------------
कु मGः, िवरXताः च भवामः तदा िन7चयेन एतत् वशीकतुe (iv) -------------।

म•जूषा - बÏकbटे न, अ–ासम्, शXनुमः, मनः।

17. अधो'ल'खतवाXयेषु रे खाि‚तपदानां 4स¸ानुकूलम् उ'चताथe 'च3ा 'लखत- 4×1=4
(i) वनौषधीनां तु अयं Úोतः एव।
(क) 4वाहः (ख) िनझGरः
(ग) उÞम†लम् (घ) 4कारः
(ii) पवनः Kßः जातः।
(क) kjः (ख) आरßः
(ग) 4दूिषतः (घ) †िगतः
(iii) 'श^ः आचायाGत् पादम् आद6े।
(क) Ãोक_ पिङ् Xतः (ख) चतुथाeशम्
(ग) चरणम् (घ) œàम्
(iv) रा”ः नेoदान-िन7चयं ”ा3ा अमाZाः िवषáाः अभवन्।
(क) 'खPनाः (ख) िवमुखाः
(ग) 'चJOताः (घ) 4सPनाः

18. म•जूषायाः पदसहायतया YरXत†ानािन पूरिय3ा अधो'ल'खत-कथाम् उ6रपुJKकायां 'लखत- 8×½=4
कJMंJ•चत् नगरे च§ः (i) ---------- एकः भूपितः अवसत्। त_ पुoाः वानर‡•डारताः 4ितिदनं
वानरसमूहं (ii) --------भो¾पदाथâः सOुbटं कु वGJO M। तoैव राजगृहे बालवाहनयो¼ं मेषयूथम्
अिप (iii) ---------। तo एकः मेषः 'जãायाः लोलुपतावशात् अहिनGशं महानसं 4िवa तo यद्
वKु पaित तदे व (iv) ------------ M। ततः पाचकाः य'äJ•चत् काbठं मृि6कापाoं कां_पाoं
ताåपाoं वा पaJO M, तेन एव शीæं ताडयJO M। मेष_ सूपकाराणां च (v)--------- ¡bट् वा
बुिhमान् वानरयूथपितः अ'चOयत्- “एतेषां कलहो (vi) ------ िहताय नाJK।” एवं 'चOिय3ा
सः सवाGन् वानरान् आçय एकाOे अवदत्- (vii) --------- 4ितिदनं मेषेण सह सूपकाराणाम् अयं
कलहः नूनम् अMाकं िवनाश_ कारणं भिव^ित अतः वयत् एतत् (viii) ------------- ZX•वा
वनं गjामः। त_ इमं परामशGम् अdhे यं म3ा रसनाkादलुßाः वानराः गOुं 'सhाः न अभवन्।
म•जूषा

भोः बा—वाः!, आसीत्, कलहम्, नामकः, राजभवनम्, िविवधैः, वानराणाम्, खादित।
-------------0000--------------
*अवधेयम् - 2024-25 इित शै45णकस9: मू<ा>नयोजना 2025-26 इित वतCमानशै45णकस9े अिप अनुवितC Fते। 10

Study Materials
Notes

Model Papers Class 6 Notes

Sample Papers Class 7 Notes
Half Yearly Sample Papers Class 8 Notes

Class 9 Notes
Important Resources
Class 10 Notes
Periodic Table
Class 11 Notes
Writing Skills / Formats

Maps of India / World Class 12 Notes

Books and Solutions

NCERT Books
NCERT Book Solutions
HC Verma Chapter Wise Solutions
RD Sharma Solutions
CGBSE Solutions