CBSE Class 10 Sample Paper 2025 Solution for Sanskrit Communicative

CENTRAL BOARD OF SECONDARY EDUCATION

SAMPLE PAPER
CLASS 10
2025

Solutions

आदश%&'प)म् 2024-25
क2ा - दशमी
सं 7ृ तम् (कोड सं =ा - 119)
समयः होरा)यम् अ"योजना उFरसGे ताI पूणा%Gाः 80

अवधात&म् -

1. अ#योजनायां *द,ािन उ,रा0ण िनदशा34कािन स78। *द,ािन उ,रा0ण अित;र<ािप स>भा3नुसारम् अCािन

उ,रा0ण भिवतुम् अह378।
2. आ8;रकिवकGा4के षु *Jेषु यKिप LMतया िनदN शः द,ः अ7P यत् के वलं *JRयम् अथवा *JTयम्

इVािदकम् उ,रं दातWं तथािप यिद छाTः अित;रY-*Jानाम् उ,रा0ण 0लखित तिह3 छाTिहताय िनण3यः
क,3Wः । यथा 0चTवण3ने प]वा^ानां लेखनम् अभीMं परं छाTः यिद स`तवा^ािन 0लखित तिह3 तT के वलं *थम-
प]वा^ानां न अिपतु यािन वा^ािन उ,मािन स78 तेषां मूbा#नं करणीयम्। (अयं िनयमः नवdां कeायाम्
अिप पालनीयः ।)
3. गKांशे hोके नाiांशे वा पृMाः *Jाः अवबोधा4काः स78। अतः िवKा0थ3नः एतेषु *द,शnानां oाने

समभाव-पया3यवा0च-शnानां *योगं कतुp शqु व78। तदथ3म् अ#ाः दे याः । यिद िवKा0थ3नः उ,रलेखन-समये
समु0चतानां िवभYrनां वचनानां च *योगं न कु व378 तिह3 अंशतः अ#ाः कत3नीयाः न तु पूणा3#ाः ।
4. Tुिटपूण3वत3Cै Wाकरणा4क-*योगाय च अनुपाततः अ#ाः कत3नीयाः न तु सuूणा3#ाः ।

5. आं 0शक-vwा समु0चतेxः उ,रे xः अिप अ#ाः दे याः ।

6. रचना4क-कायN वा^रचना *मुखा न तु वा^सौ>य3-तzम्। अतः आं 0शकवा^शु{ये अिप अ#ाः दे याः ।

भागः ‘क’ अपिठतावबोधनम्
1 गKांशः
अ एकपदे न उ,रत – (के वलं *}नRयम्)
1×2=2
(i) पया3वरण-*दूषणम्
(ii) भूमेः
(iii) वृeाः
आ पूण3वा^ेन 0लखत - (के वलं *}नRयम्) 2×2=4
(i) पया3वरण• आधाराः पु7€ताः , प‚िवताः वृeाः भव78।
(ii) वृeाः पु€ाणां फलानाम्, औषधीनां च आगाराः स78।
(iii) वृeाणाम् जलं मेघानां िनमा3णे सहायकं भवित इ†ं वृeाः वषा3यै सहायकाः भव78।

1

इ अ• अनु‹ेद• कृ ते उपयुYं शीष3कं सं Œृ तेन 0लखत – 1
पया3वरणम् / वृeाः /वृeाणां महzम्/ *कृ ितसं रeणम्/वृeाः सŽु•षा इव
छाT• उ,रं vM् वा छाTिहताय समु0चतः िनण3यः करणीयः ।
1×3=3
ई यथािनदN शम् उ,रत (के वलं *}नTयम्)
(i) (ग) सम•ा
(ii) (घ) प‘ामः
(iii) (ख) ’‹म्
(iv) (क) वृeाः

भागः ‘ख’ रचनाZकं काय%म्
2. पTलेखनम् ½×10=5

भवतः नाम तिन–ः । भवतः िवKालये सं Œृ तनाटक• म]नम् अभवत् । तदथp िमTं दीपकम्
*ित 0ल0खतं पTं म—ूषातः पदानां सहायतया पूरिय˜ा उ,रपु7Pकायां 0लखत -

आदश3िवKालयः ,
(i) िद‚ीतः

िदना#ः ---------------
ि*यिमT (ii) दीपक!
(iii) सšेहं नमः ।

अT सव3गतं कु शलम्। आशासे ˜म् अिप कु शली। यथा ˜म् जाना0स गत स`ताहे मम
िवKालये सं Œृ त-उ›वः सuœः । अ7•न् उ›वे सं Œृ तप;रषदः (iv) छाTाः पाžपुPक•
'कवयािम वयािम यािम' इित नाटक• (v) म]नम् अकु व3न्। त7•न् नाटके मया 'भोज•'
अ0भनयः कृ तः । कु िव>• अ0भनयं मम िमTं *ा जलः अकरोत्। त• मुखात् hोकगायनं
(vi) ¡ु˜ा सवNऽिप उप7oताः दश3काः भाविवभोराः जाताः करतल£िन0भः च त•
उ›ाहवध3नम् (vii) कृ तव8ः । काय3¤म• अ8ेऽिप मु¥ाित0थमहोदयेन सं Œृ तनाटक• भू;र
भू;र (viii) *शं सा कृ ता। वPुतः अयम् उ›वः मनोर जकं ¦ानवध3कं च आसीत्।
तव िवKालये सं Œृ तो›वः कदा भिव§ित इित अव‘ं सूचय। मातृिपतृचरणेषु (ix)
मम *णामाः ।

तव िमTम्
(x) तिन–ः

2

3. 0चTवण3नम् 1×5=5
अT छाTेxः सं 0e¬वा^रचना अपे0eता वत3ते। के वलं वा^शुि{ः -MWा। अ• *J•
*मुखम् उ®े ‘ं वा^रचना अ7P। वा^ं दीघ3म् अ7P अथवा लघु इित महzपूणp ना7P।
*ितवा^म् अध3ः अ#ः भाव• कृ ते अध3ः अ#ः च Wाकरणvwा शु{तािनिम,ं िनधा3;रतः
अ7P। म—ष
ू ायां *द,ाः शnाः सहायताथp स78। छाTः तेषां वा^ेषु *योगं कु या3देव इित
अिनवायp ना7P। छाTः ’मेधया अिप वा^ािन िनमा3तुं शqोित। म—ष
ू ायां *द,ानां शnानां
िवभिYं प;रवत3नं कृ ˜ा अिप वा^िनमा3णं कतुp श^ते।

अथवा 1×5=5
अनु‹ेदलेखनम्
अयं िवकGः सवNxः अ7P। छाTाः म—ष
ू ायां *द,ानां शnानां िवभिYं प;रवत3नं कृ ˜ा
अिप वा^िनमा3णं कतुp शqु व78। अतः अ#ाः दे याः । अ• मूbा#नाय अCे िनयमाः
0चTवण3न• अनुगुणं पालनीयाः ।

4. सं वादपूित3 ः 1×5=5
पुTः - तात! *णमािम।
िपता – (i) 0चर जीव ! वद सवp कु शलम् ?
पुTः - आम् तात! सवp कु शलम् अ7P।
िपता - उ,मम्। िवKालये तव अ±यनं कथं *चलित, कािप सम•ा तु ना7P ?
पुTः - न, कािप सम•ा ना7P पर8ु एकT भवताम् अनुमितं सहा²ं च इ‹ािम।
िपता - क7•न् स>भN , िन³#ोचं वद।
पुTः – }वः मम ि*य0शeक• ज´ो›वः भिव§ित। अहम् (ii) तT भवता सह ग8ुम्
इ‹ािम।
िपता - 0शeक तु सदै व पूµः । त7•न् स>भN स#ोचः न कत3Wः । (iii) 0शeकं पृ‹, कदा
काय3¤मः भिव§ित?
पुTः - अहं पूव3मेव पृ¶टवान्, काय3¤मः सायं स¬वादने भिव§ित। के वलं भवतां समय• आश#ा
आसीत्।
िपता - चतुर! सवp िन7}चV मां पृ‹0स। (iv) अPु, अहं काया3लयात् समयेन आगिम§ािम।
पुTः - तात! िकमिप उपायनं ’ीकरणीयम् अ7P।
िपता - अPु! माTा सह आपणं ग˜ा उ,मम् उपायनं ’ीकु •।
पुTः - (v) अPु, धCवादः ।
अथवा

3

कथापूित3 ः ½×10=5
एकदा एका चटका आसीत्। सा वन• एक7•न् उ·नतवृeे (i) ’नीडे वसित • । एकदा वने
(ii) महती वृिMः अभवत्। तदा पीिडतः एकः वानरः (iii) आ¡याथ3म् त˜ृe• अधः
आग‹त् । वानरं v¹ा (iv) चटका अवदत् - "भोः वानर! भवान् िकमथp Wथ3मेव दुः खी भवित
? (v) भवतः शरीरं मनु§-शरीरम् (vi) इव अ7P । हPौ पादौ च सdक् स78 । भवान्
उ,म-गृह• (vii) िनमा3णम् िकमथp न करोित ?" तत् ¡ु˜ा वानरः कु िपतः अभवत्। वानरः
(viii) कोपेन चटकाम् अवदत्- "िकमथp भवती तू»ीं न (ix) ित¼ित ? िकमथp मम उपहासं
करोित ?" इित उ½˜ा सः वानरः (x) वृeम् आरोहत् चटकायाः च नीडम् अनाशयत्। अतः
क¾ते- मूखNxः सदुपदे शाः न िहताय।

भागः ‘ग’ अनु&यु\]ाकरणम्
5 स7¿ः स7¿‹े दÀ (के वलं *JचतुMयम्) 1×4=4
(i) *यु½तोऽयम्
(ii) न + एतत्
(iii) कः + 0चद्
(iv) पािपनां + च
(v) सं Œृ त‹ाTाः

6 समPपदं िवÃहः च (के वलं *JचतुMयम्) 1×4=4
(i) (ख) सवp ददाित इित
(ii) (ग) यु0ध7¶ठरः च अजु3नः च
(iii) (घ) पय3टनoलािन
(iv) (क) यथाoानम्
(v) (ग) िपककाकयोः

7. *Vयाः (के वलं *JचतुMयम्) 1×4=4
(i) (ख) इितहास+ठक्
(ii) (घ) रमणीया
(iii) (क) प च + ˜
(iv) (ग) चeुÆ8ः
(v) (क) सरलता

4

8 वा<म् (के वलं *JTयम्) 1×3=3
(i) ˜या
(ii) ि¤यते
(iii) *ाथ3नाम्
(iv) अहम्

9 समयः (के वलं *JTयम्) 1×3=3
(i) साध3-स`तवादने
(ii) सपाद-Rादशवादने
(iii) एक -वादने
(iv) पादोन-िTवादने

10 अWयपदािन (के वलं *JचतुMयम्) 1×4=4
(i) सहसा
(ii) इदानीम्
(iii) नूनम्
(iv) तथा
(v) तु

11 अशु{सं शोधनम् (के वलं *JTयम्) 1×3=3
(i) (ग) अवदन्
(ii) (ख) कrvशी
(iii) (ग) भवान्
(iv) (क) क;र§0स

भागः ‘घ’ पिठतावबोधनम्
12. गKांशं पिठ˜ा *द,*Jानाम् उ,रा0ण सं Œृ तेन 0लखत – 5
अ. एकपदे न उ,रत। (के वलं *JRयम्) ½×2=1
(i) धनलाभमाTेण
(ii) चeुदा3नम्
(iii) लोकयाTा

5

आ. पूण3वा^ेन उ,रत। (के वलं *JRयम्) 1×2=2
(i) श¤: नेTहीनयाचक• Êपं धारिय˜ा रा¦ः पुरतः अवदत्- हे राजन् ! भवतः दानवीरताम्
आकË3 आशा0Ìतः भव›मीपम् आगतोऽ7•। दे व! रिव-श0श-तारा-मÍलभूिषतं जगत्
एतत् कथिमव प‘ेयं चeुहÎनः !
(ii) श¤ः रा¦ः दानशीलतां परी0eतुम् आगतः ।
1×2=2
(iii) िव*ः ’लोकयाTां िनबा3धं कतुp चeुषः दानम् इ‹ित •।
अथवा
िव*ः रिव-श0श-तारा-मÍलभूिषतं जगत् -¶टुं चeुषः दानम् इ‹ित •।
इ. िनदN शानुसारम् उ,रत। (के वलं *JRयम्)
(i) आकË3
(ii) भज8े
(iii) दानम्

13. पKे पिठ˜ा *द,*Jानाम् उ,रा0ण सं Œृ तेन 0लखत –
5
अ. एकपदे न उ,रत - (के वलं *JRयम्)
½×2=1
(i) कु कमा38म्
(ii) सौÏदम्
(iii) हdा30ण
आ. पूण3वा^ेन उ,रत - (के वलं *JRयम्)
1×2=2
(i) मनः चलं दुिन3Ãहं च अ7P।
(ii) मनः अxासेन वैराÐेण च गृÑते।
(iii) कु राजा8ािन रा¶टÒा0ण भव78।
इ. िनदN शानुसारम् उ,रत। (के वलं *JRयम्) 1×2=2
(i) सौÏदम्
(ii) मनः
(iii) गृÑते

14. अधो0ल0खतं नाiांशं पिठ˜ा *द,*Jानाम् उ,रा0ण सं Œृ तेन 0लखत -
5
अ. एकपदे न उ,रत। (के वलं *JRयम्)
½×2=1
(i) -ौपदी
(ii) वारणावते
(iii) रणभूमौ
आ. पूण3वा^ेन उ,रत। (के वलं *JRयम्)
1×2=2
(i) -ौपदी दीघp िनः }व• कथयित- हा ह8। िकम् इदं घोरम् आपिततम्, पापकम3णा
6

-ौ0णना मे पुTाः Óातरः च हताः । अिÔः इव दहित माम् अयं शोकः ।
(ii) भीमः वारणावते पाÍवान् र0eतवान् ।
(iii) भीमः -ौ0णम् अनुग8ुम् अनुमितम् इ‹ित ।
इ. िनदN शानुसारम् उ,रत। (के वलं *JRयम्) 1×2=2
(i) *िवशित
(ii) ¡ीकृ »ः
(iii) घोरम्

15. *Jिनमा3णं कु •त - (के वलं प च*}नाः ) 1×5=5
(i) कु T प चाशद0धकाः नKः *वह78 ?
(ii) चपलबालके xः कrvशाणानाम् अÕTाणां *दानं न उ0चतम् ?
(iii) मनसः िनय·Tणं क• इव सुद–
ु रम् मCते ?
(iv) मेषः दाहवेदनया कु T/क•ां लुठित ?
(v) 0श§ः एकचतुथाpशं कया आद,े ?
(vi) राजहंसः कदा मानसं पलायते ?

16. अÌयपूित3 ः ½×4=2
अÌयः - यथा मधुरभािषणी (i) वाणी पु•षम् *Öादयित (ii) तथा शीतलस0ललम् न च>नरसः
न (iii) शीतला छाया च (iv) न (*Öादयित)।
अथवा
भावाथN ;रYoानपूित3 ः ½×4=2
यिद क7}चत् (i) जनः ’• कbाणं (ii) सुखमयम् जीवनम् च इ‹ित तिह3 सः
(iii) कदािप परेxः अिहतं कम3 न (iv) कु या3त् । अथा3त् यथा Wवहारं सः अCैः सह
क;र§ित तथा एव अCे तेन सह Wवह;र§78।

17. *स×ानुकूलम् उ0चताथ3म् (के वलं *JचतुMयम्) 1×4=4
(i) (ग) पव3तानाम्
(ii) (घ) सdक्
(iii) (ग) मुखे
(iv) (ख) एका8े
(v) (क) क0थतः

7

18. पिठतकथा-पूित3 ः – ½×8=4
चØनामक• राजपुTाः राजगृहे वानरान् पालय78 •। त7•न् राजगृहे (i) बालवाहन-योÐम्
एकं मेषयूथम् अिप आसीत्। तेषु एकः उ®Íः मेषः अहिन3शं (ii) महानसम् *िव‘ यत् प‘ित
• तत् खादित •। अतः तेन सह सूपकाराणां कलहः भवित •। मेष• सूपकाराणां च कलहं
v¶Ùा वानराणां बुि{मान् यूथपितः तान् अवदत्- एतेषां कलहो वानराणां िवनाशकारणं भिव§ित
अतः (iii) वयम् राजभवनं V½˜ा वनं ग‹ाम। िक8ु (iv) मदो{ताः वानराः त• वचनम्
अ¡{े यं म˜ा वनं न अग‹न्। एकदा सः उ®Íः (v) मेषः सूपकारैः Ú0लतका¶ठे न तािडतः ।
ऊणा3*चुरः मेषः जाÚbमानशरीरः िनकटoाम् अ}वशालां *ािवशत्। तेन अ}वशालायाम् अिप
अिÔÚालाः समु7†ताः । अतः के 0चत् अ}वाः दÜाः के 0चत् च (vi) मृताः । राजवैKः नृपम्
अवदत् यत् अ}वानां विÝदाहसमुद्भवः दोषः (vii) वानराणाम् मेदसा नाशमxेित। राजा
आिदशत्- यथो0चतं ि¤यताम्। राजादे शं ¡ु˜ा भयTPाः (viii) वानराः अ0च8यन्- अवधी;रताः
अ"मािभः गु+जनोपदेशाः।

-------------0000--------------

8

CBSE STUDY MATERIAL

CBSE Board

INFORMATION CLASS STUDY MATERIAL

1 Time Table 09 Sample Paper
10 Sample Paper
2 Result
11 Sample Paper
3 Syllabus 12 Sample Paper

OTHER RESOURCES
09 Question Paper
Maps of India, Maps of World
Writing Skill Formats 10 Question Paper
Periodic Table 11 Question Paper
12 Question Paper
Class 9 Notes
Class 10 Notes
NCERT Book
Class 11 Notes
Class 12 Notes NCERT Solutions

ENTRANCE EXAMS

JEE Main CLAT CUET UG
JEE Advanced NEET UG Fashion & Design