HBSE Class 11 Sample Paper 2024 Answers Sanskrit – Text
Read the full text of this solution below — useful to quickly search, copy and reference the content online without downloading the PDF.
📄 View text version (6 pages)
Page 1
HBSE
MODEL PAPER
2024
Practice Papers
MODEL PAPERS
Marking Scheme
ANSWER KEY
Page 2
अङ्कयोजना उत्तरसङ्केताश्च
कक्षा – एकादशी
संस्कृत (2023-24)
समयः - होरात्रयम् सम्पूर्ााङ्काः - 80
अवधातव्यम् –
1. अङ्कयोजनायाां प्रदत्तानन उत्तरानि ननदे शात्मकानन सन्ति । प्रदत्तानन उत्तरानि अनिररच्यानि सन्दर्ाा नुसारम्
अन्यानन उत्तरानि र्नििुम् अर्ा न्ति ।
2. आिररकनिकल्पात्मकेषु प्रश्नेषु यद्यनि स्पष्टिया ननदे शः दत्तः अन्ति यि् केिलां प्रश्नद्वयम् अथिा प्रश्नत्रयम्
इत्यानदकम् उत्तरां दािव्यां िथानि यनद छात्रः अनिररक्त-प्रश्नानाम् उत्तरानि नलखनि िनर्ा छात्रनर्िाय ननिायः
किाव्यः । यथा िनििगद्याां शे त्रयािाां प्रश्नानाम् उत्तरलेखनम् अर्ीष्टां िरां छात्रः यनद चिु िाा म् प्रश्नानाम् उत्तरानि
नलखनि िनर्ा ित्र केिलां प्रथमत्रयािाां प्रश्नानाां न अनििु यानन उत्तरानि उत्तमानन सन्ति िेषाां मूल्याङ्कनां
करिीयम्।
3. यनद निद्यानथानः उत्तरलेखन-समये समुनचिानाां निर्क्तीनाां िचनानाां च प्रयोगां न कुिान्ति िनर्ा अांशिः अङ्काः
किानीयाः , न िु सम्पूिाा ङ्काः ।
4. त्रुनििूिाििान्यै व्याकरिात्मक-प्रयोगाय च अनुिाििः अङ्काः किानीयाः , न िु सम्पूिाा ङ्काः ।
5. आां नशक-दृष्ट्या समुनचिेभ्यः उत्तरे भ्यः अनि अङ्काः दे याः ।
खण्डः 'क' अपठितावबोधनम् 10 अङ्काः
1. अपठितगद्ांशाधाररत-उत्तराठर् :-
2×1=2
(अ) एकपदे न उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(क) अनुशासनस्य
(ख) एकां िदम् अनि
(ग) अनुशासनेन
2×2=4
(ब) पूर्ावाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(क) यथा कमलेन जलां शोर्िे िथैि अनुशासनेन मनुष्यस्य जीिनां शोर्िे।
(ख) अनुशासनिालनाय दण्डम् आिश्यकां करिीयम् ।
(ग) जीिने उन्निेः सुखस्य च प्रथमां सोिानम् अनुशासनम् । 1
(स) अस्य अनुच्छेदस्य कृते उपयुक्तं शीर्ाकं संस्कृतेन ठलखत ।
अनुशासनम्, अनुशासनस्य मर्त्त्वम्
छात्रस्य उत्तरां दृष्ट्वा छात्रनर्िाय समुनचिः ननिा यः करिीयः । 3×1=3
Page 3
(द) यथाठनदे शम् उत्तरत - ( केवलं प्रश्नत्रयम् )
i. (क) अिननिः
ii. (घ) सप्तमी
iii. (घ) सिाा ः
iv. (घ) षष्ठी
खण्डः ‘ख’ रचनात्मक-कायाम् 17 अङ्काः
2. पत्राधाररत-ररक्तस्थानपूठताः :- 5×1=5
िरीक्षार्िनम्
नदनाङ्कः 23-03-2023
िूजनीय (i) अग्रज!
सादर नमस्कार।
निनम्रननिेदनम् अन्ति यि् सम्प्रनि मम अध्ययनां ननयनमिम् अन्ति। अर्ां प्रािः
(ii) पञ्चवादने उत्थाय सप्तिादनां यािद् अध्ययनां करोनम। गिमानसक-िरीक्षायाां गनििनिषये
शिप्रनिशिम् अङ्कान् गृर्ीत्वा अर्ां ननजकक्षायाां (iii) प्रथमस्थानं प्राप्तिान्। सांस्कृिे मया
98% (iv) अङ्काः प्राप्ताः । िानषाकिरीक्षायाां र्ित्कृिया इिोऽनि (v) अठधकां सफलिाां
प्राप्स्स्यानम।
नििृभ्याां मम प्रिामाः ।
र्िदीयः अनुजः ,
रामः
(छ्न्द-अलङ्कार-पररचयः )
3×2=6
3. छ्न्दस्सु आधाररतानां प्रश्नानाम् उत्तराठर् :- (केवलं प्रश्नत्रयम्)
(क) अनुष्ट्िुि्-छ्न्न्दनस द्वानत्रांशि् ििाा ः र्िन्ति।
(ख) उिेन्द्रिज्राछ्न्न्दसः कस्यानि उदार्रिस्य लेखनेन द्वौ अङ्कौ प्रदे यौ।
(ग) इन्द्रिज्राछ्न्न्दसः कस्यानि उदार्रिस्य लेखनेन द्वौ अङ्कौ प्रदे यौ।
(घ) छ्न्न्दनस अष्ट गिाः र्िन्ति।
4.
अलंकारे र्ु आधाररतानां प्रश्नानाम् उत्तराठर् :- (केवलं प्रश्नत्रयम्) 3×2=6
(क) अनुप्रासस्य अलङ्कारस्य कस्यानि उदार्रिस्य लेखनेन द्वौ अङ्कौ प्रदे यौ।
(ख) यमकस्य अलङ्कारस्य लक्षिस्य लेखनेन द्वौ अङ्कौ प्रदे यौ।
(ग) उिमायाः अलङ्कारस्य लक्षिस्य लेखनेन द्वौ अङ्कौ प्रदे यौ।
(घ) अनुप्रासः शब्दसाम्यं िैषम्ये ऽनि स्वरस्य यि् । (लक्षिस्य ररक्तस्थानिूनिाः )
Page 4
खण्डः ‘ग’ पठित-अवबोधनम् 31 अङ्काः
5. पद्ांशं पठित्वा ठहदीभार्या सप्रसङ्गसरलाथं ठलखत – 1×4=4
प्रिुििद्याां शः िाि-1 “वेदाऽमृतम् ” इनि िािाद् उद् धृिः ।
अथवा
प्रिुििद्याां शः िाि-11 “ईशः कुत्रास्ति” इनि िािाद् उद् धृिः ।
कस्यानि एकस्य िद्याां शस्य नर्न्दीर्ाषया प्रसङ्गां सरलाथं च लेखनेन 1+3=4 अङ्काः प्रदे याः ।
6. गद्ाशं पठित्वा ठहदीभार्या सप्रसङ्गसरलाथं ठलखत – 1×4=4
प्रिुिगद्याां शः िाि-3 “परोपकाराय सतां ठवभूतयः ” इनि िािाद् उद् धृिः ।
अथवा
प्रिुिगद्याां शः िाि-5 “सौवर्ा शकठिका” इनि िािाद् उद् धृिः ।
कस्यानि एकस्य गद्याां शस्य नर्न्दीर्ाषया प्रसङ्गां सरलाथं च लेखनेन 1+3=4 अङ्काः प्रदे याः ।
7. सूक्त्ोः भावाथालेखनम् :-
प्रदत्तसून्तक्तषु मात्रद्वयोः सू क्त्ोः र्ािाथं नर्न्दीर्ाषया लेखनेन िूिाा ः अङ्काः 2½+2½=5 2½+2½=5
प्रदे याः ।
अथवा अथवा
अन्वयस्य ररक्तस्थानपूठताः :- (उत्तराठर्) 5×1=5
1) कािुरुष
2) अनमत्रान्
3) ननमाा नः
4) िरानजिः
5) उनत्तष्ठ
8. पठितपद्ांशाधाररत-उत्तराठर् :- (केवलं प्रश्नत्रयम्) 3×1=3
(क) आत्मनः नप्रयसुखां नर्त्वा मृगयिे।
(ख) सः अनचरे ि अमात्यानाां र्षाम् आदधानि।
(ग) सः र्षाम् आदधानि।
(घ) "आदधानि" अत्र लि् लकारः अन्ति।
9. पठितगद्ांशाधाररत-उत्तराठर् :- (केवलं प्रश्नत्रयम्) 3×1=3
(क) उष्णां र्ोजनम् औदाया म् उदीरयनि।
(ख) उष्णां नर् र्ुज्यमानां र्ोजनां िािम् अनुलोमयनि।
(ग) श्लेष्मािां च िररह्रासयनि, िस्मादु ष्णमश्नीयाि्।
(घ) अनुलोमयनि अत्र अनु उिसगाः ।
Page 5
10. रे खाठङ्कतपदाठन आधृत्य कोष्ठकात् ठचत्वा प्रश्नठनमाार्ं कुरुत - (केवलं प्रश्नचतुष्टयम् ) 4×1=4
(क) केषाां
(ख) कः
(ग) केन
(घ) कया
(ङ) के
(संस्कृत-साठहत्य-पररचयः )
11. संस्कृतसाठहत्याधाररतानां प्रश्नानाम् उत्तराठर् :- (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्) 4×1=4
(क) चत्वारः ।
(ख) आयाशूरः ।
(ग) िेदव्यासः ।
(घ) 700 श्लोकाः ।
(ङ) सप्त।
12. 4×1=4
संस्कृतसाठहत्याधाररतानां प्रश्नानाम् उत्तराठर् :- (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्)
(क) अष्टादश (18)?
(ख) मृच्छकनिकम् ग्रन्थाि्।
(ग) रामायिग्रन्थः ।
(घ) मृच्छकनिकम्।
(ङ) चरकसांनर्िा।
खण्डः 'घ' अनुप्रयुक्त-व्याकरर्म् 06 अङ्काः
13. (क) यि्-सन्ेः अथिा स्वरसन्ेः िररर्ाषाां नर्न्दीर्ाषया उदार्रिञ्च सांस्कृिर्ाषया 1×2=2
लेखनेन 1+1=2 अङ्कौ प्रदे यौ ।
(ख) अव्ययीर्ािसमासस्य अथिा बहुव्रीनर्समासस्य िररर्ाषाां नर्न्दीर्ाषया उदार्रिञ्च 1×2=2
सांस्कृिर्ाषया लेखनेन 1+1=2 अङ्कौ प्रदे यौ ।
(ग) करिकारकस्य अथिा अनधकरिकारकस्य िररर्ाषाां नर्न्दीर्ाषया उदार्रिञ्च 1×2=2
सांस्कृिर्ाषया लेखनेन 1+1=2 अङ्कौ प्रदे यौ ।
Page 6
खण्डः – ‘ङ’ पािाधाररताः बहुठवकल्पीयाः प्रश्नाः 16 अङ्काः
14. प्रदत्तवैकस्तल्पकचतुर्भ्ाः उत्तरे र्भ्ः एकं शुद्धम् उत्तरं ठचत्वा ठलखत – 16×1=16
1) (ख) कदा + अनि
2) (क) यि् -सन्तन्ः
3) (ग) चन्द्रः + अनि
4) (ख) ित्पुरुषसमासः
5) (ख) र्ारिानाां मािा
6) (घ) मािा
7) (क) प्रनिनदनम्
8) (ग) कल्यािाः
9) (ग) ननष्क्रािा
10) (ख) क्त
11) (क) क्त्वा
12) (घ)िृिीया
13) (ग) नद्विीया
14) (घ) िनयान्
15) (ख) बालकाः
16) (ग) सनािनानन