Maharashtra Board Class 12 Question Bank 2023 Economics (Marathi)

महाराष्ट्र शासन
शालेय शशक्षण व क्रीडा शवभाग
राज्य शैक्षशणक संशोधन व प्रशशक्षण पररषद, महाराष्ट्र
७०८ सदाशिव पेठ, कुमठे कर मार्ग, पुणे ४११०३०
संपकग क्रमांक (020) 2447 6938 E mail: [email protected]
-----------------------------------------------------------------------------------------------

Question Bank

Standard :- 12th

Subject :- अर्गिास्त्र

सूचना
१. फक्त शवद्यार्थ्यांना प्रश्नप्रकारांचा सराव करून देण्यासाठीच

२. सदर प्रश्नसंचातील प्रश्न बोर्डाच्या प्रश्नपशिकेत येतीलच असे नाही

याची नोंद घ्यावी.

प्रश्नपेढी ( अर्थशास्त्र ) इयत्ता - 12 वी

प्रश्न 1 वस्तुनिष्ठ प्रश्न

योग्य पयाथय निवडा

१) सूक्ष्म अर्थशास्त्राची व्याप्ती
अ)वस्तूच्या क िं मत निनितीचे नसद्धान्त
ब) आर्र्थ वृद्धी व नव ासाचे नसद्धान्त
) सवथसाधारण क िं मत पातळी नसद्धान्त
ड) उत्पन्न व रोजगार नसद्धान्त
पयाथय : १) फक्त अ , २) अ,ब, ३) ब, ,ड ४) अ, ,ड

२) स्र्ूल अर्थशास्त्राशी सबिंनधत नवधाि -------

अ) स्र्ूल अर्थशास्त्र सिंपूणथ अर्थव्यवस्र्ेचा अभ्यास
ब) स्र्ूल अर्थशास्त्र नवनशष्ट गृनित ावर आधाररत
) स्र्ूल अर्थशास्त्र ए ू ण घट ाच्या वतथिाशी आनण त्यािंच्या ायथ पद्धतीशी सबिंनधत
ड) स्र्ूल अर्थशास्त्र िे आर्र्थ समस्या सोडनवणाऱ्या धोरणािंची चचाथ रणारे शास्त्र
आिे
पयाथय : १)अ,ब, ,ड २) अ,ब, ३) ब, ,ड ४) अ, ,ड

३) घटत्या सीमािंत उपयोगीतेचे अपवाद

अ) सिंस्र्ात्म साधि
ब) छिंद
) िं जूष व्यक्ती
ड) पैसा
पयाथय : १) फक्त अ २) अ,ब, ३) ब, ,ड ४) अ, ,ड

४) घटत्या सीमािंत उपयोगीतेवरची टी ा

अ) अवास्तव गृिीत े
ब) अनवभाज्य वस्तूसाठी लागू पडत िािी
) िा नसद्धान्त नवनशष्ट वेळी ए ाच गरज पूणथ रूि नमळणाऱ्या समाधािा पुरता
मयाथददत
ड) प्रत्यक्षात उपयोगीतेचे सिंख्यात्म मापि रणे अशक्य असते.
पयाथय : १) फक्त अ २) अ,ब, ३) ब, ,ड ४) अ,ब, ,ड

५) गीफे िचा नवरोधभासा सबिंनधत नवधाि

अ) मागणीच्या नियमाचा अपवाद
ब) निष्ठ वस्तू क िं वा िलक्या प्रतीच्या वस्तूमध्ये समावेश िोतो.
) निष्ठ वस्तूची क िं मत मी झाली असता मागणी वाढते.
ड) िा नवरोधाभास आल्फ्रे ड माशथल यािंिी ओळखला
पयाथय : १) फक्त अ २) अ,ब ३) ब, ,ड ४) अ,ब, ,ड

६)मागणीच्या ऱ्िासाशी सिंबनधत नवधािे

अ) िा मागणीच्या बदलातील ए प्र ार आिे.
ब) इतर पररनस्र्ती जसे उपभोक्त्यािंच्या आवडीनिवडी.उपभोक्त्याचे उत्पन्न
इ.प्रनत ू ल बदल िोतो तेव्िा मागणीचा ऱ्िास िोतो.
) या प्र ारामुळे क िं मत बदलत िािी
ड) मागणी वक्र िा मूळ मागणी वक्राच्या उजवी डे स्र्ािािंतरीत िोतो.
पयाथय : १) अ,ब, ,ड २) अ,ब, ३) ब, ,ड ४) अ, ,ड

७) सिंपूणथ अलवनच मागणीशी सबिंनधत चु ीची नवधािे

अ) क िं मतीमध्ये द तीिी शे डा बदल झाला तरी मागणी बदलत िािी
ब) Ed = 1
) मागणी वक्र ‘क्ष ‘ अक्षाशी समािंतर
ड) द मिंत लवाची तेचा ए प्र ार
पयाथय : १) अ,ब, ,ड २) अ,ब, ३) ब, ४) अ,ब

८) छेद लवनच तेशी सबिंनधत नवधािे

अ) छेद लवनच ता म्िणजे ए ा वस्तूच्या क िं मतीतील बदलास
ब) मागणीच्या लवनच तेचा ए प्र ार आिे.
) िे पूर व स्पधाथत्म मागणीशी सिंबिंनधत आिे.
ड) मागणीची छेद लवनच ता = मागणीतील शे डा बदल / क िं मतीतील शे डा
बदल
पयाथय १) अ,ब, ,ड २) अ,ब, ३) फक्त ब ४) अ,ब

९ ) साठ्याशी सबिंनधत नवधािे

अ) नवनशष्ट ालावधीत नवक्रेत्या डे नवक्रीसाठी उपलब्ध असलेली ए ू ण िगसिंख्या
म्िणजे साठा िोय.

ब) उत्पादि वाढले असता साठा वाढतो.
) साठा िा पुरवठ्यापेक्षा िेिमीच जास्त असतो.
ड) साठा िी प्रवािी सिं ल्फ्पिा आिे.
पयाथय : १) अ,ब, ,ड २) अ,ब, ३) फक्त ब ४) अ,ब

१० )पुरवठ्याचे अपवाद

अ) नस्र्र उत्पादि खचथ
ब) नस्र्र उत्पादि तिंत्र
) ृ षी उत्पादिे
ड) िवामािाच्या नस्र्तीत बदल िािी
पयाथय : १) अ,ब, ,ड २) अ,ब, ३) फक्त ४) अ,ब

११) अल्फ्पानध ार बाजाराची वैनशष्ट्ये

अ) ािंिी नवक्रेते
ब) नभन्न नवक्रेते उत्पादिाची नवक्री रतो
) मुक्त प्रवेश व निगथमि
ड) या बाजारात लक्षणीय अनिनितता असते.
पयाथय : १) अ,ब २) अ,ब, ३) ब, ४) अ,ड

१२) दीघथ ाळाच्या बाजाराची वैनशष्ट्ये

अ) उत्पादि घट आनण खचथ बदलू श तात
ब) दीघथ ाळात उद्योगसिंस्र्ािा सवथ प्र ारच्या जुळवूि घेणे शक्य िोते
) िा ालावधी पाच वषाथपेक्षा अनध असतो.
ड) वस्तूचा पुरवठा वाढनवता येत िािी
पयाथय : १) अ, ,ड २) अ,ब, ३) ब, ,ड ४) अ,ब, ,ड

१३) निदेशािं ाची वैनशष्ट्ये

अ) आर्र्थ धोरण ठरवण्यासाठी याचा वापर िोतो.
ब) आर्र्थ मानिती वास्तव स्वरुपात सादर रण्यात मदत िोते.
) निदेशािं िे सािंख्य ीय साधि आिे.
ड) निदेशािं िे सरासरी ाढण्याचे नवनशष्ट साधि आिे.
पयाथय : १) ,ड २) अ,ब ३) ब, ,ड ४) अ,ब, ,ड

१४) भारानन्वत निदेशािं ाशी सबिंनधत नवधािे

अ) या पद्धतीत नवनवध वस्तूिंिा योग्य भार देण्यात येतो

ब) यात समूिातील वस्तूि िं ा सापेक्ष मित्त्व ददले जाते.
) यामध्ये ‘सिंख्या ’ भारािंश म्िणूि वापरली जाते.
ड) लासपेयर क िं मत निदेशािं व पािे निदेशािं या दोि पध्दतीचा वापर भारानन्वत
निदेशािं तयार रण्यासाठी े ला जातो.
पयाथय : १) अ, ,ड २) अ,ब, ३) ब, ,ड ४) अ,ब, ,ड

१५) उत्पादि पद्धतीिे राष्ट्रीय उत्पन्नाचे मापि रतािा घ्यावयाच्या दक्षता

अ) दुिरे ी गणिा टाळण्यासाठी फक्त अिंनतम वस्तू व सेवािंचे मूल्फ्य मोजते
ब) अप्रत्यक्ष राची क िं मत वगळावी
) ािंिी वस्तूसाठी शासिािे ददलेली अिुदािाची रक्कम मोजावी
ड) जुन्या वस्तूिंची खरे दी नवक्री राष्ट्रीय उत्पन्नात मोजली जावी.
पयाथय : १) फक्त अ २) अ,ब, ३) ब, ,ड ४) अ, ,ड

१६) राष्ट्रीय उत्पन्न मोजमापाच्या व्याविारर अडचणी

अ) बे ायदेशीर व्यविारापासूि नमळणारे उत्पन्न
ब) दुिरे ी गणिेची समस्या
) अपूरी आनण अनवश्वसनिय सािंख् ीय आ डेवारी
ड) मालाच्या साठ्याचे मूल्फ्य
पयाथय : १) अ, २) अ,ब, ३) ब, ,ड ४) अ, ,ड

१७) राची मित्त्वाची वैनशष्ट्ये

अ) र िा शासिाला स्वेच्छेिे द्यावयाचा असतो.
ब) ज्या िागरर ावर र लागू िोतो त्यािंिी तो देणे ायदेशीररीत्या बिंधि ार
आिे.
) र उत्पन्न,मालमत्ता,क िं वा वस्तू व सेवावर लागू े ला जातो
ड) राच्या मोबदल्फ्यात रदात्याला शासिा डू ि भेट व प्रमाणशीर लाभ क िं वा
सेवा घेण्याचा अनध ार असतो.
पयाथय : १) अ,ड २) ब, ३) ब, ,ड ४) अ, ,ड

१८) रे त्तर उत्पिाचे स्त्रोत

अ) नवशेष अनधभार
ब) दिंड व दिंडात्म रक्कमा
) वस्तू व सेवा र
ड) भेटी अिुदािे देणग्या
पयाथय : १) अ,ब,ड २) अ,ब, ३) ब, ,ड ४) अ, ,ड

१९) िाणे बाजारातील सिंघरटत क्षेत्र

अ) भारतीय ररझव्िथ बँ
ब) व्यापारी बँ ा
) सि ारी बँ ा
ड) स्र्ानि बँ सथ
पयाथय : १) अ,ब,ड २) अ,ब, ३) ब, ,ड ४) अ, ,ड

२०) व्यापारी बँ ाचे वगी रण

अ) सावथजनि क्षेत्रातील बँ
ब) खाजगी क्षेत्रातील बँ ा
) नवदेशी बँ ा
ड) मध्यवती बँ ा
पयाथय : १) फक्त अ २) अ,ब, ३) ब, ,ड ४) अ, ,ड

२१) भारताच्या नवदेशी व्यापाराच्या रचिेची वैनशष्ट्ये

अ)स्र्ूल देशािंतगथत उत्पादिाचा वाढता निस्सा
ब) व्यापाराच्या आ ारमािात व मूल्फ्यात वाढ
) श्रमनवभागणी आनण नवशेषी रण
ड) क िं मत पातळीतील स्र्ेयथ
पयाथय : १) अ,ड २) अ,ब ३) ब, ४) ,ड

२२) व्यापारतोल सबिंनधत चु ीची नवधािे

अ) व्यापातोलाला आिंतरराष्ट्रीय व्यापारतोल असेिी म्िणतात
ब) नियाथत मूल्फ्य आयात मूल्फ्यापेक्षा जास्त असेल तर त्याला अिु ू ल व्यापारतोल असे
म्िणतात.
) जर आयात मूल्फ्य नियाथत मूल्फ्यापेक्षा जास्त असेल तर त्याल प्रनत ू ल व्यापारतोल
असे म्िणतात
ड) व्यापारतोलाचा सबिंध दृश्य वस्तूिंच्या आयात नियाथत मूल्फ्याशी िोतो.
पयाथय ; १) फक्त ड २) फक्त अ ३) ब, ,ड ४) अ,ब,

सिसबिंध पूणथ रा.

१) सूक्ष्म अर्थशास्त्र : मायक्रोस :: स्र्ूल अर्थशास्त्र : -----------
२) सवथसाधारण समतोल : स्र्ूल अर्थशास्त्र :: ----------- : सूक्ष्म अर्थशास्त्र
३) मातीपासूि खेळणी : -----------:: लो रीची पडे : स्र्ल उपयोनगता
४) सवथ िगािंच्या उपभोगापासूि प्राप्त िोणारी उपयोनगता : ए ू ण उपयोनगता
:: वाढीव वस्तूच्या उपभोगापासूि प्राप्त िोणारी उपयोनगता: ----------
५) मागणी वक्र : --------- :: पुरवठा वक्र : वर जाणारा.
६) चिा आनण ॉफी : --------- :: वीज : सिंनमश्र मागणी
७) जास्त लवनच मागणी : Ed > 1 :: मी लवनच मागणी : ----------
८) तीव्र उताराचा मागणी वक्र : मी लवनच मागणी :: पसरट मागणी वक्र :
----------
९) ए ू ण खचथ : ए ू ण नस्र्र खचथ ए ू ण बदलता खचथ :: सरासरी खचथ : -----
--
१०) पुरवठ्याचा नवस्तार : क िं मत वाढ :: पुरवठ्याचा सिं ोच : --------
११) पूणथ स्पधाथ : मुक्त प्रवेश आनण निगथमि :: -----------: प्रवेशावर निबंध
१२) मक्ते दारी : मुल्फ्यभेद :: ---------- : वस्तुभेद
१३) ------------ : मूळ वषथ क िं मत :: P १ : चालू वषथ क िं मत
१४) लासपेयरचा निदेशािं : ---------- :: पािेचा निदेशािं : चालू वषाथचे
पररमाण
१५) --------- : उपभोग खचथ गुिंतवणू सर ारी खचथ (नियाथत –
आयात) :; स्र्ू.रा.उ. = उपभोग खचथ गुत
िं वणू सर ारी खचथ
(नियाथत – आयात) ( निव्वळ येणी – देणी)
१६) उत्पादि पध्दत : ----------- :: उत्पन्न पध्दत : घट खचाथिुसार पध्दत
१७) ---------- : पर ीय आक्रमणापासूि सिंरक्षण :: ऐनच्छ ाये :
सामानज सुरक्षा योजिािंची तरतूद
१८) उत्पन्न र : प्रत्यक्ष र :: वस्तू व सेवा र : --------
१९) ----------- : व्यापारी बँ ा :: पतनियिंत्रण : मध्यवती बँ
२०) प्रार्नम बाजार : -------- ;: दुय्यम बाजार : जुिे रोखे
२१) दुसऱ्या देशा डू ि े लेली वस्तू व सेवािंची खरे दी : ------------ ;;
दुसऱ्या देशाला े लेली वस्तू व सेवािंची नवक्री ; नियाथत
२२) नियाथत मूल्फ्य > आयात मूल्फ्य : अिु ू ल व्यापारतोल :: आयात मूल्फ्य >
नियाथत मूल्फ्य : ----------

आर्र्थ पाररभानष शब्द

१) अर्थव्यवस्र्ेची अशी शाखा जी अर्थव्यवस्र्ेच्या लिाि भागाशी सिंबिंनधत आिे.
२) अर्थव्यवस्र्ेतील सध्यनस्र्तीत उत्पाददत े लेल्फ्या सवथ वस्तू व सेवािंच्या क िं मतीची
सरासरी.
३) वस्तूची माल ी ए ा व्यक्ती डू ि दुसऱ्या व्यक्ती डे िस्तािंतरीत िोते.
४) वस्तूिंच्या सवथ िगािंच्या उपभोगापासूि उपभोक्त्याला प्राप्त िोणाऱ्या ए नत्रत
उपयोनगतेची बेरीज.
५) नवनशष्ट ाळात नवनशष्ट क िं मतीला बाजारातील सवथ उपभोक्त्यािंिी े लेली मागणी.
६) ए ा वस्तूिंची मागणी जी अिे उपयोगासाठी े ली जाते.
७) उत्पन्नातील बदलाचा पररणाम म्िणूि मागणीत घडू ि येणारा बदल.
८) क िं मतीत अल्फ्प क िं वा जास्त बदल ि िोता मागणीत अििंत िोणारा बदल.
९) इतर घट नस्र्र असतािा क िं मतीत वाढ झाल्फ्यास पुरवठा देखील वाढतो.
१०) ए ा जादा िगसिंख्येचे उत्पादि े ल्फ्याििंतर खचाथत झालेली निव्वळ वाढ.
११) बाजाराचा असा प्र ार ी ज्यात स्पधाथयुक्त बाजाराची सवथ वैनशष्ट्ये आढळत
िािीत तर ािंिी वैनशष्ट्ये आढळतात.
१२) ए मे ािंिा जवळचा पयाथय असणाऱ्या व वस्तुभेद निमाथण रणाऱ्या
सिंस्र्ाचा समुदाय .
१३) अर्थव्यवस्र्ेच्या उत्पादिातील क िं वा उत्पादिाच्या भोनत प्रमाणातील बदल
मोजणारा निदेशािं .
१४) सिंस्र्ाची अशी शृिंखला द नजच्या आधारे ाल व स्र्ाि पदमालेतील बदलाचे
मापि रता येते.
१५) देशाच्या भोगोनल सीमारे षेत ए ा वषाथच्या ालावधीत उत्पाददत े लेल्फ्या
सवथ अिंनतम वस्तू व सेवािंचे बाजारभावािुसार येणारे स्र्ूल मूल्फ्य.
१६) उत्पादि प्रदक्रयेमध्ये वापरल्फ्या जाणाऱ्या भािंडवली वस्तू व यिंत्रसामग्रीची िोणारी
झीज.
१७) वस्तू व सेवािंवर लागू े ला जाणारा र.
१८) सर ारचे सावथजनि खचथ व सावथजनि उत्पन्नाशी निगडीत असणारे धोरण.
१९) ठरानव ालावधीसाठी ठे वल्फ्या जाणाऱ्या ठे वी.
२०) पैशाच्या प्रमाणाचे व्यवस्र्ापि रूि आर्िथ नव ासाची गती वाढनवण्यासाठी
मध्यवती बँ े द्वारे लागू े लेले धोरण.
२१) ए ा देशािे दुसऱ्या देशा डू ि े लेली वस्तू व सेवािंची खरे दी.
२२) ए ा वषाथच्या ालावधीत देशाच्या सवथ आिंतरराष्ट्रीय आर्र्थ व्यविारािंची
पद्धतशीरपणे े लेली िोंदणी.

नवसिंगत शब्द ओळखा

१) सूक्ष्म अर्थशास्त्राची वैनशष्ट्ये : क िं मत नसद्धान्त,नवभाजि पद्धत, मयाथददत
व्याप्ती,राशी पद्धत.
२) स्र्ूल अर्थशास्त्राची व्याप्ती : उत्पादि घट ाच्या क िं मत निनितीचे
नसद्धान्त,उत्पन्न व रोजगार नसद्धान्त,सवथसाधारण क िं मत नसद्धान्त व भाववाढ,
नवभाजिाचा समग्रलक्षी नसद्धान्त.
३) घटत्या सीमािंत उपयोनगता नसद्धािंताचे अपवाद : िं जूष व्यक्ती, छिंद, व्यसि,
सट्टेबाजी
४) उपयोगीतेचे प्र ार : ए ू ण उपयोनगता, ाल उपयोनगता, स्वानमत्व
उपयोनगता, सेवा उपयोनगता.
५) मागणी नसद्धािंताची गृिीत े : नस्र्र उत्पन्न पातळी, र धोरणात बदल
िािी,लो सिंख्येच्या आ ारमािात बदल िािी,सिंख्यात्म मापि.
६) मागणीचे प्र ार : वैयनक्त मागणी,प्रत्यक्ष मागणी,स्पधाथत्म मागणी, पूर
मागणी.
७) मागणीच्या लवनच तेचे प्र ार : ए लवनच ,उत्पन्न लवनच ,छेद
लवनच ,क िं मत लवनच .
८) मागणीची क िं मत लवनच ता मोजण्याच्या पध्दती : गुणोत्तर पद्धत,ए ू ण खचथ
पद्धत, उत्पन्न पद्धत, भूनमती पद्धत.
९) पुरवठा नसद्धािंताचे अपवाद : रोख र मेची तीव्र गरज,िाशविंत वस्तू, ृ षी
उत्पादिे,प्रनतष्ठेच्या वस्तू.
१०) खचथ सिं ल्फ्पिा : ए ू ण खचथ,सीमािंत खचथ,सरासरी खचथ,उत्पादि खचथ.
११) स्र्ळािुसार बाजार : स्र्ानि बाजारपेठ,राष्ट्रीय बाजारपेठ,आिंतरराष्ट्रीय
बाजारपेठ,दीघथ ाळ बाजार.
१२) नवक्री खचथ : दूरदशथि प्रसारणाचा खचथ,साठे बाजी,प्रदशथि,फल जानिराती.
१३) निदेशािं ाचे प्र ार : क िं मत निदेशािं ,सिंख्यात्म निदेशािं ,साधा
निदेशािं ,मूल्फ्य निदेशािं .
१४) निदेशािं रचिेच्या पायऱ्या : वस्तूिंची निवड,मूळ वषाथची निवड, खचाथची
निवड,वस्तूिंच्या क िं मतीची निवड.
१५) राष्ट्रीय उत्पन्नाच्या सिं ल्फ्पिा : स्र्ूल देशािंतगथत उत्पादि,निव्वळ राष्ट्रीय
उत्पादि,आयुर्वथमा मिामिंडळ, स्र्ूल राष्ट्रीय उत्पादि.
१६) राष्ट्रीय उत्पन्न मोजतािा येणाऱ्या व्याविारर अडचणी : दुिरे ी गणिेची
समस्या,अनवश्वसिीय सािंनख्य ीय आ डेवारी,बे ायदेशीर व्यविारापासूि
नमळणारे उत्पन्न,घसारा.
१७) रे त्तर उत्पन्न : नवशेष अनधभार, नवशेष र,वस्तू व सेवा र,शुल्फ् .

१८) सर ारची ऐनच्छ ाये : नशक्षण व आरोग्य सेवािंची तरतूद,सामानज
सुरक्षा उपाय,पर ीय आक्रमणापासूि सिंरक्षण, ल्फ्याण ारी उपाय.
१९) सिंघरटत क्षेत्र : सि ारी बँ ा,व्यापारी बँ ा,साव ार,भारतीय ररजव्िथ बँ
२०) अनियिंनत्रत नबगर बँ नवत्तीय मध्यस्र् : स्र्ानि बँ सथ, नचटफिं ड, निधी, जथ
िं पन्या.
२१) नवदेशी व्यापाराचे प्र ार : आयात व्यापार, नियाथत व्यापार,पुिर्िथयाथत
व्यापार, राष्ट्रीय व्यापार.
२२) िवीि बिंदरािंचा नव ास : ािंडला, ोचीि, मुिंबई, िावाशेवा.

नवधािे पूणथ रा

१) आर्र्थ ल्फ्याणाचे नसद्धान्त प्रामुख्यािे --------
अ)साधिसामुग्रीचा ायथक्षम वाटपाशी सिंबिंनधत आिे.
ब)उत्पादि घट ाशी सिंबनिं धत आिे.
)वस्तूच्या क िं मत नििीतीशी सिंबिंनधत आिे.
ड) उत्पादि क्षेत्रातील ायथक्षमतेशी सिंबिंनधत आिे.

२) स्र्ूल अर्थशास्त्र िी अर्थशास्त्राची शाखा --------

अ)अशिंत:अर्थव्यवस्र्ेचे नवश्लेषण रते.

ब) सिंपूणथ अर्थव्यवस्र्ेचे नवश्लेषण रते.

) नमश्र अर्थव्यवस्र्ेचे नवश्लेषण रते.

ड) राज ीय अर्थव्यवस्र्ेचे नवश्लेषण रते.

३) ज्या िगाला सीमािंत उपयोनगता व क िं मत समाि असतात त्या िगाला ----------

अ) नवक्रेत्याचा समतोल म्िणतात.

ब) उपभोक्त्याचा समतोल म्िणतात.

) आिंनश समतोल म्िणतात.

ड) सवथसाधारण समतोल म्िणतात.

४) ए ू ण उपयोनगता व सीमािंत उपयोनगता यािंच्या सिंबिंधामध्ये सीमािंत उपयोनगता जेव्िा

ऋण िोते तेव्िा ए ू ण उपयोनगता ---------

अ) वाढते

ब) नस्र्र असते.

) मी िोते

ड) शून्य िोते.

५) ए ा वस्तूची मागणी अिे उपयोगासाठी े ली जाते तेव्िा त्यास -----------

अ) सिंनमश्र मागणी असे म्िणतात.

ब) पूर मागणी असे म्िणतात.

) प्रत्यक्ष मागणी असे म्िणतात.

ड) परोक्ष मागणी असे म्िणतात.

६) मागणीचा नियम ---------

अ) अडम नस्मर् यािंिी मािंडला

ब) आल्फ्रे ड माशथल यािंिी मािंडला

) जॉि रॉनबन्सि यािंिी मािंडला

ड) े न्स यािंिी मािंडला.

७) मागणी वक्र जेव्िा ‘य’ अक्षास समािंतर असतो तेव्िा त्याला ----------

अ) सिंपूणथ लवनच मागणी म्िणतात.

ब) सिंपूणथ अलवनच मागणी म्िणतात.

) जास्त लवनच मागणी म्िणतात.

ड) मी लवनच मागणी म्िणतात.

८) Ed = 0 िा अिुभव येणाऱ्या वस्तू --------

अ) चैिीच्या असतात

ब) सवथसाधारण असतात

) अत्यावश्य असतात.

ड) सुखसोयीच्या असतात

९) पुरवठा वक्रावर खालच्या बाजूस सर णारा वक्र ---------

अ) पुरवठ्याचा सिं ोच दाखनवतो.

ब) पुरवठ्यातील घट दाखनवतो

) पुरवठ्याचा नवस्तार दाखनवतो.

ड) पुरवठ्यातील वाढ दाखनवतो

१०) ए ा जादा िगसिंख्येचे उत्पादि े ल्फ्याििंतर ए ू ण खचाथत झालेली निव्वळ वाढ म्िणजे

अ) सरासरी खचथ

ब) सीमािंत खचथ

) ए ू ण खचथ

ड) बदलता खचथ

११) पूणथ स्पधेत वस्तूची क िं मत मागणी आनण पुरवठा यािंच्या आिंतरदक्रयेतूि निनित िोते

ती -------------

अ) बाजार क िं मत

ब)साधारण क िं मत

) अनस्र्र क िं मत

ड)समतोल क िं मत

१२) वस्तुभेद िे या स्पधेचे मित्त्वाचे वैनशष्ट्य आिे------

अ) पूणथ स्पधाथ

ब) मक्ते दारीयुक्त स्पधाथ

) मक्ते दारी

ड) अल्फ्पानध ार

१३) निदेशािं िा मुलत: या पातळीमधील बदल मोजण्यासाठी नव नसत े ला िोता.

अ) सिंख्यात्म पातळी

ब) क िं मत पातळी

) उत्पादि पातळी

ड) औद्योनग पातळी

१४) ए ा चलाच्या सिाय्यािे मोजला जाणारा निदेशािं ---------

अ) सिंनमश्र निदेशािं

ब) दोि स्तरीय निदेशािं

) ए ी ृ त निदेशािं

ड) सिंयक्त
ु निदेशािं

१५) भारतात राष्ट्रीय उत्पन्नाची गणिा रतािा या पध्दतीचा वापर े ला जातो.

अ) उत्पादि पध्दती

ब) उत्पन्न पध्दती

) खचथ पध्दती

ड) उत्पादि आनण उत्पन्न पध्दती यािंचे ए त्री रण.

१६) निव्वळ देशािंतगथत उत्पादिाचे मापि रण्याची पद्धत खालील प्रमाणे आिे.

अ) स्र्ूल राष्ट्रीय उत्पादिातूि घसारा मूल्फ्य वजा

ब) स्र्ूल देशािंतगथत उत्पादिातूि घसारा मूल्फ्य वजा

) स्र्ूल देशािंतगथत उत्पादिातूि घसारा समानवष्ट

ड) स्र्ूल राष्ट्रीय उत्पादिातूि घसारा समानवष्ट

१७) जेव्िा सर ार देशातील िागरर बँ ा मध्यवती बँ इत्यादद डू ि जथ घेते तेव्िा ते –

अ) अिंतगथत जथ

ब) सावथजनि जथ

) बािय जथ

ड) सर ारचे जथ

१८) राज्य नवत्तीय धोरण िे ------------

अ) मध्यवती बँ राबनवते

ब) भारतीय ररझव्िथ बँ राबनवते

) सर ार राबनवते

ड) व्यापारी बँ ा राबनवते

१९) भािंडवल बाजार िा --------

अ) मी मुदतीच्या निधीचा बाजार िोय

ब) दीघथ मुदतीच्या निधीचा बाजार िोय

) तरलता व्यवस्र्ापिेचा बाजार िोय

ड) स्र्ानि बँ सथचा बाजार िोय.

२०) मागणी िुसार पैसे ाढले जाणाऱ्या ठे वी

अ) निनित ालावधी ठे वी

ब) मागणी ठे वी

) मुदत ठे वी

ड) आवती ठे वी.

२१) राष्ट्राच्या भोगोनल सीमािंच्या अिंतगथत े ली जाणारी वस्तू व सेवािंची खरे दी नवक्री

म्िणजे ---------

अ)नवदेशी व्यापार
ब)देशािंतगथत व्यापार

)नियाथत व्यापार

ड)पुिर्िथयाथत व्यापार

२२) व्यापारतोल िा ---------------

अ) देशािंतगथत व्यापारतोल

ब) आिंतरराष्ट्रीय व्यापारतोल

) व्यविारतोल म्िणतात

ड) पद्धतशीरपणे े लेली िोंदणी

नवधाि व त थ प्रश्न
१) नवधाि (अ) : सूक्ष्म अर्थशास्त्र नवभाजि पध्दतीचा उपयोग रते.
त थ नवधाि (ब) : नवभाजि पद्धत म्िणजे ए ा घट ाचा अभ्यास िसूि सिंपूणथ
अर्थव्यवस्र्ेचा अभ्यास िोय.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
िािी.

२) नवधाि (अ): स्र्ूल अर्थशास्त्रात सवथसाधारण क िं मत पातळी निनिती व त्यातील
बदल यािंचा अभ्यास असतो.
त थ नवधाि (ब) : पण वस्तूची क िं मत निनिती व उत्पादि घट ािंच्या क िं मत
निनितीचा अभ्यास असतो.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
िािी.
३) नवधाि (अ) :उपयोनगता गरजेच्या तीव्रतेवर अवलिंबूि असते.
त थ नवधाि : उपयोनगतेच्या सिं ल्फ्पिेत िैनत तेचा नवचार िसतो.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
िािी.
४) नवधाि (अ) : सीमािंत उपयोनगतेच वक्र वर जाणारा असतो.
त थ नवधाि (ब) : एखादया वस्तूचा िगािंचा उपभोग जसजसा वाढत जातो तसतशी
त्यापासूि नमळणारी सीमािंत उपयोनगता घटत जाते.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.

ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
िािी.
५) नवधाि (अ) : सवथ इच्छा म्िणजे मागणी िािी.
त थ नवधाि (ब) : अर्थशास्त्रीयदृष्ट्या मागणी म्िणजे अशी इच्छा नजला खरे ददशक्तीचे
पाठबळ व ते खचथ रण्याची मािनस तयारी असते.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
िािी.
६) नवधाि (अ) : अपवादात्म पररनस्र्तीत मागणी वक्र डावी डू ि उजवी डे खालूि
वर जाणारा असतो.
त थ नवधाि (ब) : अपवादात्म पररनस्र्तीत वस्तूिंची क िं मत वाढते तेव्िा उपभोक्ता
अनध वस्तूिंची खरे दी रतो आनण क िं मत मी झाल्फ्यावर मी
वस्तूिंची खरे दी रतो.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
िािी.
७) नवधाि (अ) : ए लवनच मागणीचा वक्र िा आयता ृ ती परीवालायाचा असतो.
त थ नवधाि (ब) : क िं मतीतील शे डा बदलाच्या प्रमाणापेक्षा जेव्िा मागणीतील
बदलाचे प्रमाण जास्त असते तेव्िा त्यास ए लवनच मागणी
असे म्िणतात.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण

िािी.

८)नवधाि (अ) ; ए ू ण खचथ पध्दतीमध्ये आपण मागणी वक्रावरील एखादया बबिंदच ू ी
लवनच ता मोजू श तो.
त थ नवधाि (ब) :ए ू ण खचथ म्िणजे क िं मत व मागणी यािंचा गुणा ार िोय.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
िािी.

९)नवधाि (अ) : साठ्यानशवाय पुरवठा असू श त िािी.

त थ नवधाि (ब) : साठा पुरवठ्याचे स्त्रोत आिे.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
िािी.

१०)नवधाि (अ) : श्रमाचा पुरवठा वक्र िा खाली उतरणारा असतो.

त थ नवधाि (ब): ए ा नवनशष्ट पातळीििंतर वेतिदर वाढल्फ्यास श्रमाचा पुरवठा मी
िोतो.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
िािी.
११)नवधाि (अ) : मक्ते दार िा क िं मत ताथ असतो.
त थ नवधाि (ब) : मक्ते दार िा स्वत:च्या मालाची क िं मत निनित रतो त्यामुळे
त्याचे सिंपूणथ बाजार पुरवठ्यावर नियिंत्रण असते.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.

) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
िािी.
१२ )नवधाि (अ) : वस्तुभेद िे मक्ते दारीयुक्त स्पधेचे मित्त्वाचे वैनशष्ट्य आिे.
त थ नवधाि (ब) : मक्ते दारीयुक्त स्पधेत वस्तूिंिा जवळचे पयाथय उपलब्ध
िसतात.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सतआिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
१३) नवधाि (अ) : निदेशािं िे सािंख्य ीय साधि आिे.
त थ नवधाि (ब) : निदेशािं िा मुलत: क िं मत पातळीमधील बदल मोजण्यासाठी
नव नसत े ला िोता.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
१४) नवधाि (अ) : निदेशािं ाची रचिा रण्यासाठी अिं गनणतीय मध्याचा वापर
े ला जातो.
त थ नवधाि (ब) : अिं गनणनतय मध्याचा वापर रूि तुलिात्म दृष्ट्या गणिा
रणे सोपे असते.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
१५) नवधाि (अ) : राष्ट्रीय उत्पन्नात फक्त अिंनतम वस्तू आनण उत्पाददत सेवाचे मूल्फ्य
नवचारात घेतले जाते.
त थ नवधाि (ब) : राष्ट्रीय उत्पन्न िेिमी पैशात व्यक्त े ले जाते.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.

) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
१६) नवधाि (अ) : िस्तािंतरीत देण्याचा राष्ट्रीय उत्पन्नामध्ये समावेश रावा.
त थ नवधाि (ब) : निवृत्ती वेति, बे ारी भत्ता,इ.सारखी िस्तािंतरीत देणी िा
सर ारी खचाथचा ए भाग आिे.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
१७) नवधाि (अ) : सर ारिे े लेला खचथ म्िणजे सावथजनि खचथ िोय.
त थ नवधाि (ब) : सावथजनि खचाथमध्ये िागरर ािंचे सरक्षण , त्यािंच्या
सामुनि गरजािंची पूती ,सामानज ल्फ्याणासाठी े लेला खचथ इ.चा समावेश
िोतो.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
१८) नवधाि (अ) : जथ उभारणे िी सर ारची सवथसाधारण ृ ती आिे.
त थ नवधाि (ब) : सर ारी खचथ सवथसाधरणपणे सर ारी मिसुलापेक्षा जास्त
असतो.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
१९) नवधाि (अ) : पतनियिंत्रण रणे िे व्यापारी बँ े चे मित्त्वपूणथ ायथ आिे.
त थ नवधाि (ब) : व्यापारी बँ ा ठे वी निमाथण रतात ठे वीतूि जथ देतात,
जाथतूि ठे वी निमाथण निमाथण िोतात व त्यातूि पतापैशाची निर्मथती िोते.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण

आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
२०) नवधाि (अ) : वायदे बाजार िा िाणे बाजाराचा मित्त्वाचा घट आिे.
त थ नवधाि (ब) : वायदे बाजार िी ए अशी व्यवस्र्ा आिे ज्यामध्ये
समभाग,रोखे इत्यादीचा व्यापार िोतो.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
२१ ) नवधाि (अ) : व्यापार िा आर्र्थ वृद्धीची गुरुद ल्फ्ली आिे.
त थ नवधाि (ब) : देशाच्या आर्र्थ नव ासात व्यापार मित्त्वाची भूनम ा
बजावतो.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
२२) नवधाि (अ) : व्यापारतोलाला व्यविारतोल असेिी म्िणतात.
त थ नवधि (ब) : व्यापार तोलाचा सबिंध दृश्य व अदृश्य वस्तूिंच्या आयात –
नियाथत मूल्फ्यािंशी येतो.
पयाथय : अ) नवधाि ‘अ’ सत्य आिे,पण त थ नवधाि ‘ब’ असत्य आिे.
ब) नवधाि ‘अ’ असत्य आिे, पण त थ नवधाि ‘ब’ सत्य आिे.
) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण
आिे.
ड) दोन्िी नवधािे सत्य असूि नवधाि ‘ब’ िे नवधाि ‘अ’ चे योग्य स्पष्टी रण

प्रश्न क्र. 2 अ) सिं ल्फ्पिा ओळखूि त्या स्पष्ट रा.
१) मालािे नतच्या पररसरातील 25 ु टूिंबा डील उत्पन्न आनण खचाथची मानिती गोळा े ली.
२) रमेश िे 2019-2020 या आर्र्थ वषाथसाठी अर्थव्यवस्र्ेच्या ए ू ण गुिंतवणू , ए ू ण रोजगार,
ए ू ण खचथ व ए ू ण बचत यािंचे नवश्लेषण े ले.
३) रोिििे ला डािंच्या तु डयािंमधूि दानगन्यािंचा बॉक्स तयार े ला.

४) नवतािे आपली भू भागनवण्यासाठी अनतररक्त भा रीचे सेवि े ले.
५) ौनश िे त्याच्या मानस उपभोगासाठी 10 द लो गहू 40 रुपये प्रनतद लो दरािे नव त घेतला.
६) अमििे आपल्फ्या नशवण ामाच्या दु ािात नशवण ामाचे यिंत्र आनण फर्िथचर खरे दी े ले.
७) दुधाची क िं मत 10% िे वाढली तरी द रणच्या दुधाच्या मागणीत बदल झाला िािी.
८) अमूल्फ्याच्या फे मध्ये चिाची मागणी 5% वाढली, ारण ॉफीच्या क िं मतीत 10% वाढ झाली.
९) अमर दररोज 300/- रुपये या भावािे 50 डझि आिंब्यािंची नवक्री रतो.
१०) अजयच्या पापड आनण लोणच्याच्या उत्पाद युनिट मध्ये ए ू ण 5000/- मनशि साठी
100000/- भाडयासाठी व रुपये 200000/- ामगारािंच्या वेतिसाठी खचथ झाला.
११) अिुप िेअर ऑईलला जवळचा पयाथय िािी.
१२) सूयोदय ॉस्मेरट िं पिी जानिरात, रे नडओ आनण दूरदशथि वर खचथ रते तसेच मागणी
वाढनवण्यासाठी त्याच्या शॅम्पू उत्पादिाचे नविामूल्फ्य िमुिे नवतरीत रते.
१३) बॉम्बे स्टॉ एक्सचेंजिे सूचीबध्द िं पन्यािंची समभागािंची क िं मत प्रनतबबिंबीत रण्यासाठी शेअर
बाजाराचा निदेशािं म्िणूि सेन्सेक्स नव सीत े ला आिे.
१४) 2015-2020 या ालावधीत मिाराष्ट्रातील च्च्या ापसाच्या उत्पादिात िोणारे बदल
मोजण्यासाठी ृ षी सिंशोधि सिंस्र्ेिे निदेशािं क्रमािं तयार े ला.
१५) मिीषिे त्याच्या पडयाच्या ारखान्यात रे नडमेड शटथ तयार रण्यासाठी 100 मीटर सुती
ापड नव त घेतला.
१६) सरला या सेवानिवृत्त शाळे तील नशनक्ष े ला शासिा डू ि दरमिा रु. 20000/- पेन्शि नमळते.
१७) प्र ाशिे लेखा वषथ 2018-19 दरम्याि, 62,000 रुपये आय र भरला.
१८) ररजवथ बँ ें द्र सर ार व राज्य सर ार चे बौण््स, नसक्युररटीज इत्यादी वस्तू नव ू ि जथ
उभारण्यास मदत रते.
१९) एव्िीम बॅं आपल्फ्या ग्राि ािंिा नडमॅट सुनवधा, इिंटरिेट बॅंक िं ग आनण मोबाईल बॅक िं ग सुनवधा
प्रदाि रते.
२०) े रळची े ज्वेलसथ िं पिीचा शेअसथद्वारे 1000 ोटी रुपये वाढवण्याचा मािस आिे.
२१) तानमळिाडू िे पिंजाब व उत्तर प्रदेशातूि गहू खरे दी े ला.
२२) मिाराष्ट्रातील िापूस आिंबे आिंतराष्ट्रीय बाजारात नव ले जातात.

प्रश्न २ ब फर स्पष्ट रा.
१) नवभाजि पध्दत व राशी पध्दत
२) आिंनश समतोल व सवथसाधारण समतोल
३) ाल उपयोनगता व स्र्ल उपयोनगता
४) ए ू ण उपयोनगता व सीमािंत उपयोनगता
५) प्रत्यक्ष मागणी व अप्रत्यक्ष मागणी
६) पुर (सिंयुक्त) मागणी व सिंनमश्र मागणी
७) वैयनक्त मागणी पत्र व बाजार मागणी पत्र

८) मागणी वक्र व पुरवठा वक्र
९) मागणीचा नवस्तार व मागणीचा सिं ोच
१०) मागणीतील वृद्धी व मागणीतील ऱ्िास
११) क िं मत लवनच ता व उत्पन्न लवनच ता
१२) सिंपूणथ लवनच मागणी व सिंपूणथ अलवनच मागणी
१३) साठा व पुरवठा
१४) पुरवठ्याचा नवस्तार व पुरवठ्याचा सिं ोच
१५) पुरवठ्यातील वृद्धी व पुरवठ्यातील ऱ्िास
१६) ए ू ण खचथ व ए ू ण प्राप्ती
१७) अल्फ्प ाळ व दीघथ ाळ
१८) पूणथ स्पधाथ व मक्ते दारी
१९) मक्ते दारी व मक्ते दारीयुक्त स्पधाथ
२०) साधा निदेशािं व भारानन्वत निदेशािं
२१) क िं मत निदेशािं व सिंख्यात्म निदेशािं
२२) स्र्ूल देशािंतगथत उत्पादि व निव्वळ देशािंतगथत उत्पादि
२३) सावथजनि नवत्तव्यविार व खाजगी नवत्तव्यविार
२४) मिसुली खचथ व भािंडवली खचथ
२५) प्रत्यक्ष र व अप्रत्यक्ष र
२६) अिंतगथत जथ व बािय जथ
२७) िाणेबाजार व भािंडवल बाजार
२८) मागणी ठे वी व मुदती ठे वी
२९) आयात व्यापार व नियाथत व्यापार
३०) अिंतगथत व्यापार व नवदेशी व्यापार
३१) व्यविारतोल व व्यापारतोल

प्रश्न ३ खालील प्रश्नािंची उत्तरे नलिा
१) सूक्ष्म अर्थशास्त्राची चार वैनशष्ट्ये स्पष्ट रा.
२) सूक्ष्म अर्थशास्त्राची व्याप्ती स्पष्ट रा.
३) स्र्ूल अर्थशास्त्राची चार वैनशष्ट्ये स्पष्ट रा.
४) स्र्ूल अर्थशास्त्राची व्याप्ती स्पष्ट रा.
५) उपयोगीतेचे चार प्र ार स्पष्ट रा.
६) उपयोनगतेची चार वैनशष्ट्ये स्पष्ट रा.
७) सीमािंत उपयोनगता व क िं मत यामधील सिंबिंध स्पष्ट रा.
८) मागणीचे चार प्र ार स्पष्ट रा.
९) मागणीच्या लवनच तेचे प्र ार स्पष्ट रा.
१०) पुरवठा नियमाचे चार अपवाद स्पष्ट रा.
११) पूणथ स्पधेची चार वैनशष्ट्ये स्पष्ट रा.
१२) अल्फ्पानध ार म्िणजे ाय? अल्फ्पधी ाराची चार वैनशष्ट्ये स्पष्ट रा.

१३) मक्ते दारीची चार वैनशष्ट्ये स्पष्ट रा.
१४) मक्ते दारीयुक्त स्पधेची चार वैनशष्ट्ये स्पष्ट रा.
१५) निदेशािं ाचे प्र ार स्पष्ट रा.
१६) खालील आ डेवारीवरूि सिंख्यात्म निदेशािं ाढा.

वस्तू अ ब ड इ
मूळ वषाथतील पररमाण १७० १५० १०० १९५ २०५
चालू वषाथतील पररमाण ९० ७० ७५ १५० ९५

१७) राष्ट्रीय उत्पन्नाची चार वैनशष्ट्ये स्पष्ट रा.
१८) राष्ट्रीय उत्पन्नाचे चक्रीय प्रवािाचे नद्वक्षेत्रीय प्रनतमाि स्पष्ट रा.
१९) सावथजनि उत्पन्नातील रेत्तर उत्पन्नाचे ोणतेिी चार स्त्रोत स्पष्ट रा.
२०) भारतीय िाणेबाजारातील सिंघरटत क्षेत्र स्पष्ट रा.
२१) भारतीय िाणेबाजारातील असिंघरटत क्षेत्र स्पष्ट रा.
२२) व्यापारी बँ े ची ाये स्पष्ट रा.
२३) भारतीय िाणेबाजाराची भूनम ा ोणत्यािी चार मुद्दयाद्वारे स्पष्ट रा.
२४) भारतातील भािंडवल बाजाराची भूनम ा ोणत्यािी चार मुद्दयाद्वारे स्पष्ट रा.
२५) नवदेशी व्यापाराचे प्र ार स्पष्ट रा.

प्रश्न ४ खालील नवधािाशी तुम्िी सिमत आिात द िािी ते स ारण स्पष्ट रा.
१) सूक्ष्म अर्थशास्त्राची व्याप्ती अमयाथद आिे.
२) स्र्ूल अर्थशास्त्र िे सूक्ष्म अर्थशास्त्रापेक्षा वेगळे आिे.
३) ए ू ण उपयोनगता मित्तम असतेवेळी सीमािंत उपयोनगता शून्य असते.
४) घटत्या सीमािंत उपयोनगता नसद्धािंताला ोणतेिी अपवाद िािीत.
५) सवथ इच्छा म्िणजे मागणी िोय.
६) सीमािंत उपयोनगतेचा वक्र ऋण असतो.
७) जेव्िा नगफे ि वस्तूिंची क िं मत मी िोते,तेव्िा त्याची मागणी वाढते.
८) मागणीच्या नियमाला ोणतेिी अपवाद िािीत.
९) क िं मत आनण मागणी यामध्ये परस्पर नवरुद्ध सिंबिंध आिे.
१०) श्रमाचा पुरवठा वक्र पाठीमागे वळणाऱ्या स्वरूपाचा असतो.
११) क िं मत आनण पुरवठा यामध्ये प्रत्यक्ष सिंबिंध असतो.
१२) पुरवठ्याच्या नसद्धािंताला अिे अपवाद आिेत.
१३) पूणथ स्पधेतील नवक्रेता िा क िं मत ताथ असतो.
१४) मक्ते दारीयुक्त स्पधेत वस्तुभेद े ला जातो.
१५) नवक्री खचथ िे ए मेव वैनशष्ट्य मक्ते दारीयुक्त स्पधेचे आिे.
१६) निदेशािं ामध्ये फक्त क िं मत पातळीतील बदल मोजले जातात.
१७) ोणत्यािी वषाथची निवड मूळ वषथ म्िणूि रता येते.
१८) राष्ट्रीय उत्पन्नाची गणिा रतािा अिे तानत्व अडचणी येतात.
१९) िस्तािंतररत उत्पन्नाचा समावेश राष्ट्रीय उत्पन्नात े ला जातो.
२०) सक्तीचे ायथ िे शासिाचे ए मेव ायथ आिे.

२१) खाजगी नवत्त व्यविारापेक्षा सावथजनि नवत्त व्यविार अनध लवनच असतात.
२२) चलिी िोटािंची निर्मथती रणे िे फक्त मध्यवती बँ े चे ायथ आिे.
२३) व्यापारी बँ ा पतपैशाची निर्मथती रतात.
२४) नवदेशी व्यापारामुळे जागनत पातळीवर श्रमनवभागणी व नवशेषी रण िोते.
२५) व्यविारतोल आनण व्यापारतोल यामध्ये ािंिीच फर िािी.

प्रश्न ५ खालील तक्ता,आ ृ ती,उतारा अभ्यासूि नवचारलेल्फ्या प्रश्नािंची उत्तरे नलिा.

i) तक्ता.
वस्तूचे िग ए ू ण उपयोनगता सीमािंत उपयोनगता
१ ४०
२ ६० २०
३ ७० १०
४ ०
५ ६० -१०

अ)वरील तक्ता पूणथ रा. १ गुण

ब)जेव्िा ए ू ण उपयोनगता मी िोत जाते तेव्िा सीमािंत उपयोनगता ---------- १ गुण

)ए ू ण उपयोनगता व सीमािंत उपयोनगता वक्र ाढा. २ गुण

ii)

क्ष वस्तूचे क्ष वस्तूची सीमािंत उपयोनगता बाजार क िं मत सीमािंत
िग सीमािंत रुपयामध्ये प्रत्ये िग = उपयोनगता व
उपयोनगता १िग = १० रु. ५० रु. क िं मतीची तुलिा
१ १० १०० ५० सी उ > क िं मत
२ ८० ५० सी उ > क िं मत
३ ७ ५० सी उ > क िं मत
४ ५ ५० ५०
५ ३ ३० ५० सी उ < क िं मत
६ १ १० ५०

अ)वरील तक्ता पूणथ रा. २गुण

ब) ोणतेिी दोि सीमािंतपूवथ िग ओळखा

) ोणतेिी दोि सीमान्तोत्तर िग ओळखा

iii)

क्ष वस्तूची क्ष वस्तूची मागणी (द लो) बाजार मागणी
क िं मत (रु) ग्राि ‘अ’ ग्राि ‘ब’ ग्राि ‘ ’ अ ब
१० ५ १० १५ ३०
८ १० १५ ४५
६ २० २५ ६०
४ २० ३० ७५
२ २५ ३० ३५
१ ३० ३५ ४० १०५
अ)वरील तक्ता पूणथ रा २ गुण

ब) बाजार मागणी पत्र ावरूि बाजार मागणी वक्र ाढा २ गुण

iv)

क िं मत ( रु.) पुरवठा ( िगसिंख्या )
१० ३००
२०
३० ४००
४० ४५०
५०
६० ५५०
७० ६००
अ)वरील तक्ता पूणथ रा. १ गुण

ब)क िं मत आनण पुरवठा यामधील परस्पर सिंबिंध सािंगा. १ गुण

)वरील पुरवठा पत्र ावरूि पुरवठा वक्र ाढा. २ गुण
v)

क िं मत प्रनतिग (रु) मागणी ( िग ) पुरवठा ( िग )
५ १०० ५००
४ ४००
३ ३००
२ २००
१ ५००

अ)वरील तक्ता पूणथ रा २ गुण

ब)वरील तक्त्याचा वापर रूि समतोल क िं मतीची आ ृ ती ाढा. २ गुण

vi)

वस्तू २०१५ च्या क िं मती २०१९ च्या क िं मती
(मूळ वषथ)P० ( चालू वषथ) P१
ल २० ३०
म ६० ८०
ि १०० १३०
ओ ४० ६०
ए ूण ∑P० = ∑P१ =
अ)वरील तक्ता पूणथ रा. १ गुण

ब)वरील मानितीच्या आधारे क िं मत निदेशािं ाढा. ३ गुण

vii)

२०१८ वषाथच्या स्र्ूल राष्ट्रीय उत्पादिाचे ोटी रपये
घट
उपभोग २००
गुिंतवणू ३००
सर ारी खचथ ४००
निव्वळ नियाथत -१००
निव्वळ येणी -५०
घसारा १००
अ)सूत्र पूणथ रा

GNP = C + +G + (X – M) + १ गुण

क िं वा

स्र्ू.रा.उ. = उपभोग खचथ सर ारी खचथ (नियाथत – आयात)

ब) वरील मानितीच्या आधारे स्र्ूल राष्ट्रीय उत्पादि आनण निव्वळ राष्ट्रीय उत्पादि ाढा.

आ ृ ती ३ गुण

प्रश्न

अ) ए ू ण उपयोनगता वाढते तेव्िा सीमािंत उपयोनगता ----------- १ गुण

ब) ोणत्या बबिंदि
ु िंतर समाधािाचे रुपािंतर असमाधािात िोते १ गुण

) जेव्िा ए ू ण उपयोनगता मित्तम असते तेव्िा सीमािंत उपयोनगता ---------- १ गुण

ड) ोणत्या िागाचे सेवि े ल्फ्याििंतर उपभोक्त्याला सवाथनध समाधाि नमळते. १ गुण

ii)

अ) मागणी वक्र म१म१ -------- दर्शथवतो १ गुण

ब) मागणी वक्र म२म२ -------- दर्शथवतो १ गुण

) आ ृ ती ओळखा आनण स्पष्ट रा. २ गुण

iii)

अ) अ आ ृ तीत मागणीतील --------- दशथनवला आिे. १ गुण

ब) ब आ ृ तीत मागणीतील --------- दशथनवला आिे. १ गुण

) अ आ ृ तीतील मागणी वक्र -------- च्या ददशेिे सर तो. १ गुण

ड) ब आ ृ तीत मागणी वक्र -------- च्या ददशेिे सर तो. १ गुण

अ) वरील आ ृ त्यामध्ये मागणी वक्राची लवनच ता ोणती आिे ते सािंगा २ गुण

ब) वरील आ ृ त्यामध्ये मागणी वक्राचा उतार सा आिे ते नलिा. २ गुण

v)

अ) वरील आ ृ ती मागणीची लवनच ता मोजण्याच्या ोणत्या पद्धतीसाठी वापरली जाते.
१ गुण

ब) म३ बबिंद ू ोणती मागणीची लवनच ता दशथनवतो १ गुण

) म२ बबिंदच
ू ी लवनच ता सूत्राचा वापर रूि ाढा २ गुण

vi)

अ) वरील आ ृ तीतील समतोल बबिंद ू आनण समतोल क िं मत सािंगा . २ गुण

ब) वरील आ ृ तीच्या सिाय्यािे समतोल क िं मत सिं ल्फ्पिा स्पष्ट रा. २ गुण

अ) वरील आ ृ तीच्या सिाय्यािे वास्तव उत्पन्न प्रवाि सिं ल्फ्पिा स्पष्ट रा २ गुण

ब) वरील आ ृ तीच्या सिाय्यािे पैशातील उत्पन्न प्रवाि सिं ल्फ्पिा स्पष्ट रा. २
गुण

3) उतारा

१) मोिािे नतच्या घराजवळच्या शॉबपिंग मोलाला भेट ददली. नतिे पूणथ मनिन्याचा
द राणा माल नव त घेतला ज्यात तािंदळ ू ,गहू,साखर,खाद्य तेल आनण डाळींचा
समावेश आिे. सणासुदीचे ददवस जवळ येत असल्फ्या ारणािे नतला साखरे ची क िं मत
वाढेल असे वाटते म्िणूि नतिे िेिमीपेक्षा जास्त साखर खरे दी े ली

नतर्े नतला तुरडाळीचे दोि वेगवेगळे प्र ार आढळले. त्यामध्ये ए
िलक्या प्रतीची व दुसरी दजेदार प्रतीची तुरडाळ िोती. मी क िं मत असली तरी नतिे
िलक्या प्रतीची तुरडाळ खरे दी े ली िािी त्याऐवजी नतिे दजेदार प्रतीची तुरडाळ
नव त घेतली.

प्रश्न :-

१) ददलेल्फ्या पररच्छेदात गरजेपेक्षा जेव्िा जास्त साखर मोिा नव त घेते यात
मागणीच्या नियमाचा ोणता अपवाद ददसूि येतो. (१)
२) िलक्या प्रतीची तुरडाळ यात वस्तूचा ोणता प्र ार ददसूि येतो (१)
३) वरील मानितीच्या आधारे तुमचे स्वमत स्पष्ट रा. (२)

२) आईसक्रीम ब्रँडच्या पनिल्फ्या वगाथच्या श्रेणीमध्ये अमूलिी बर्याच आईस्क्रीमप्रेमींची
पनिली पसिंती आिे. गुजरात सि ारी दूध नवपणि मिासिंघाच्या माल ीच्या अमूल
ब्रँडची स्र्ापिा 1946 मध्ये गुजरात मधील आििंद येर्े झाली.

भारतातील टॉप आइस्क्रीम ब्रँडच्या यादीतील दुसरे म्िणजे वनडलाल.

ॉिेटो आनण मॅग्नम बििंदस्ु ताि युनिनलव्िरच्या माल ीच्या भारतातील टॉप आइसक्रीम
ब्रँडपै ी ए आिे. भारतीय आईस्क्रीम उद्योगातील मदर डेअरी िे खूप मजबूत िाव आिे. िी
िं पिी अमूल सारखीच आिे, उत्पादिािंच्या बाबतीत ते तयार रतात आनण नव तात.

आईस्क्रीम उद्योगातील आणखी ए मोठा खेळाडू िॅव्िॉमर आिे. िॅव्िॅमोर िं पिी बर्याच
ददवसािंपासूि भारतातील टॉप आइस्क्रीम ब्रँ्सच्या लढाईत बलाढ्य सैनि म्िणूि उभी राहू

श ली आिे. आइस्क्रीम मा े ट मध्ये टॉप ब्रँड नशवाय स्र्ानि आनण मी लो नप्रय ब्रँड
देखील आिेत.

सवाथनध ाळची जानिरात मोिीम राबनवण्याच्या अमर िा नगिीजमध्ये (आनण अजूि िी
आिे) नवक्रम आिे. नडनजटल मा े टींगच्या माध्यमातूि अमूलच्या जानिरात धोरणात
फे सबु , नववटर, इिं स्टाग्राम आनण इतर अशा प्लॅटफॉमथवरुि बरे च ािी झाले.

१) आईस्क्रीम बाजाराचे सवाथत मित्वाचे वैनशष्ट्य ओळखा (१)
२) जानिरात मोनिमािंवर आनण ायथिीतींवर फमां डू ि द ती खचथ े ला जातो ते
ओळखा. (१)
3) वरील मानितीच्या आधारे आईस्क्रीम बाजाराबद्दल आपले वैयनक्त मत व्यक्त
रा. (२)

3) भारतात ऑटोमोबाईल्फ्स, नसमेंट, स्टील, अॅल्फ्युनमनियम इत्यादीची बाजारपेठ िी
अल्फ्पानध ार बाजारपेठची उदािरणे आिेत. या सवथ बाजारामध्ये प्रत्ये नवनशष्ट
उत्पादिासाठी ािी नवनशष्ट िं पन्या आिेत.
द्वयानध ार िे अल्फ्पानध ाराचा ए नवशेष प्र ार आिे, ज्यात दोि नवक्रेते आिेत.
द्वैवार्ाथच्या अिंतगथत असे मािले जाते ी दोि िं पन्यािंिी नव लेले उत्पादि ए सिंघ आिे
आनण त्यास पयाथय िािी. दोि िं पन्या बाजारात मोठ्या प्रमाणात नियिंत्रण ठे वणारी
उदािरणे आिेतः (i)सॉफ्ट बरिं मा े टमधील पेप्सी आनण ो ा- ोला; (ii) व्यावसानय
मोठ्या जेट नवमािािंच्या बाजारात एअरबस आनण बोईंग.
स्माटथफोि आनण सिंगण ािंसाठी ऑपरे टटिंग नसस्टम मोठ्या तिंत्रज्ञािामध्ये अल्फ्पानध ाराचे
उत् ृ ष्ट उदािरणे प्रदाि रतात. ऍपल आयओएस आनण गूगल अँरॉइड स्माटथफोि ऑपरे टटिंग
नसस्टमवर अनधराज्य गाजवतात.सिंगण ऑपरे टटिंग नसस्टम आनण मायक्रोसॉफ्ट ऍपल
बविंडोजच्या छायेत आिेत.
प्रश्न :-

१) भारतातील अल्फ्पानध ार बाजारपेठेचे ए उदािरण द्या. (१)
२) द्वयानध ार िी सिं ल्फ्पिा ए ा उदािरणािे स्पष्ट रा. (१)
३) वरील उताऱ्या नवषयी तुमचे व्यनक्तगत मत िोंदवा (२)

उतारा ४

ोरोिामुळे अर्थव्यवस्र्ा मिंदावली आिे. ोरोिा रोखण्यासाठी े लेल्फ्या
लॉ डाऊिमुळे उत्पादि व व्यापार बिंद रानिल्फ्यािे या आर्र्थ वषाथत अर्थव्यवस्र्ा
नवस्तारण्याऐवजी आ ुिं चि पावणार आिे. िी बाब अर्थसिं ल्फ्पात स्पष्ट े ली
आिे.भारताच्या इनतिासातील िा प्रर्मच ागदनविीि अर्थसिं ल्फ्प आिे.तसेच
अर्थव्यवस्र्ा आ ुिं चि पावत असतािा मािंडला गेलेला िा स्वातत्र्याििंतरचा नतसरा
अर्थसिं ल्फ्प आिे.या अर्थसिं ल्फ्पात नवत्तीय तूट ५ टक्क्याहूि अनध दाखनवण्यात आली
आिे.
ए ी डे ोरोिामुळे अर्थव्यवस्र्ेवर झालेला पररणाम आनण दुसरी डे सवथच
क्षेत्राच्या वाढत्या अपेक्षा यािंचा समतोल साधत अर्थव्यवस्र्ेला वेग देण्याचा प्रयत्न
रणारा अर्थसिं ल्फ्प ें द्रीय अर्थमत्र्िं यािंिी सादर े ला आिे.आरोग्य सेवेसाठीच्या तरतुदीत
१३७ टक्क्यािंिी भरभक्कम वाढ िे या अर्थसिं ल्फ्पाचे वैनशष्ट्य आिे.या अर्थसिं ल्फ्पामध्ये
२०२१ – २०२२ या वषाथत अपेनक्षत उत्पन्न ३४,३५.००० ोटी रुपये आनण अपेनक्षत
खचथ ३५,८३,००० ोटी रुपये व्यक्त े ला आिे.
पायाभूत सुनवधा, नशक्षण, ृ षी उत्पादि, रोजगारनिर्मथती आनण उद्योगािंिा
चालिा देण्याचा प्रयत्न यामध्ये े लेला आिे.परिं तु प्राप्ती राची नस्र्ती पूवीप्रमाणेच
ठे वलेली आिे. ृ षी जाथसाठी १६.५ लाख ोटी,आरोग्य सुनवधेसाठी २,२३,००० िजार
ोटी,वीज नवतरण योजिेसाठी ३लाख ोटी,लघु – मध्यम उद्योगासाठी १५,७००
ोटी आनण सर ारी बँ भािंडवलासाठी २०,००० ोटी रुपयािंची तरतूद या
अर्थसिं ल्फ्पामध्ये े लेली आिे.
१) आरोग्य सेवस े ाठीच्या तरतुदीत द ती टक्क्यािंिी वाढ े ली आिे? (१)
२) या अर्थसिं ल्फ्पात ोण ोणत्या क्षेत्रािंिा चालिा देण्याचा प्रयत्न े लेलाआिे? (१)
३) उताऱ्यातील मानितीच्या आधारे तुमचे व्यनक्तगत मत िोंदवा (२)

५) उदारी रणाििंतर सावथजनि क्षेत्रातील बँ ािंिी म्युच्युअल फिं ड, मचंट बँक िं ग, व्िेंचर
ॅ नपटल फिं बडिंग इत्यादी पारिं पारर दक्रयािंमध्ये नवनवधता आणली आिे. तसेच भाड्यािे देणे,
भाड्यािे देणे आनण फॅ क्टटरिं ग सेवा अशा पॅरा-बँक िं ग ायाथतिी वाढ आिे.

मचंट बँक िं गमध्ये इश्यू मॅिेजमेंट, प्रोजेक्ट ाउनन्सबलिंग, वर् ं ग ॅ नपटल फायिाबन्सिंग,
फॉरे ि चलि लोि, पोटथफोनलओ मॅिेजमेंट इ.

द र ोळ बँक िं ग व्यक्तीस वैयनक्त वापरासाठी आर्र्थ सेवा देतात जसे गृिनिमाथण जे,
ग्राि रट ाऊ वस्तूिंसाठी जथ, वािि जथ, शैक्षनण जथ, क्रेनडट ाडथ इ.

बँ ािंिा जीवि नवमा व्यवसायात प्रवेश रण्याची परवािगी देण्यात आली आिे.

१) उदारी रणाििंतर सावथजनि क्षेत्रातील बँ ािंिी े लेल्फ्या नवनवधतेची क्षेत्रे
ओळखा (1)
२) ररटेल बँक िं ग अिंतगथत देऊ े लेल्फ्या आर्र्थ सेवािंचा उल्फ्लेख रा. (1)
३) वरील उतारा आधाररत आपले वैयनक्त मत द्या. (२)

प्रश्न ६ सनवस्तर उत्तरे नलिा.

१) सूक्ष्म अर्थशास्त्र सिं ल्फ्पिा स्पष्ट रूि नतची वैनशष्ट्ये स्पष्ट रा.
२) स्र्ूल अर्थशास्त्राची सिं ल्फ्पिा स्पष्ट रूि नतची वैनशष्ट्ये स्पष्ट रा.
३) घटत्या सीमािंत उपयोनगतेचा नसद्धान्त अपवादासि स्पष्ट रा.
४) मागणीचा नियम स्पष्ट रूि मागणीच्या नियमाचे अपवाद स्पष्ट रा.
५) मागणीची क िं मत लवनच ता सिं ल्फ्पिा स्पष्ट रूि मागणीच्या क िं मत
लवनच तेचे प्र ार स्पष्ट रा.
६) मागणीची लवनच ता मोजण्याची ए ू ण खचथ पध्दत व भूनमती पध्दत स्पष्ट
रा.
७) पुरवठ्याचा नियम स्पष्ट रूि पुरवठ्याच्या नियमाचे अपवाद स्पष्ट रा.
८) पूणथ स्पधाथ म्िणजे ाय? पूणथ स्पधेतील क िं मत निनिती स्पष्ट रा.
९) निदेशािं ाची व्याख्या स्पष्ट रूि निदेशािं रचिेच्या पायऱ्या स्पष्ट रा.
१०) राष्ट्रीय उत्पन्न मापिात येणाऱ्या व्याविारर अडचणी स्पष्ट रा.
११) राष्ट्रीय उत्पन्न मापिाच्या उत्पन्न पध्दती आनण खचथ पध्दती स्पष्ट रा.
१२) राष्ट्रीय उत्पन्न मापिाची उत्पादि पध्दत सनवस्तर स्पष्ट रा.
१३) सावथजनि उत्पन्न म्िणजे ाय? सावथजनि उत्पन्नाचे स्त्रोत स्पष्ट रा.
१४) सावथजनि खचथ वाढीची वेगवेगळी ारणे स्पष्ट रा.
१५) ररझव्िथ बँ े ची ाये स्पष्ट रा.