PSEB 4th Class Syllabus 2023 EVS

ôq/Dh gfjbh
tksktoB f;Zfynk

ôq/Dh d{ih
tksktoB f;Zfynk

T[dkjoD fefonktKLF

 gqkfeosh dh ;[zdosk, ;wsk, fJe;[esk ns/ tzB;[tBsK ù fBjkoB d/ nt;o
gqdkB eoBk.
 pZfunk ù g'fdnK, ikBtoK, t;sK, fdqôk, gq;fEshnK, xNBktK, tkodksk ù
rj{ Bkù d/yD bJh gq/fos eoBk.
 gqkfeosh ù fBjkoBk.
 o'ùkBk fùzdrh ftZu tkgoB tkbhnK xNBktK ns/ ejkDhnK fpnkB eoBhnK.
 ukoNK, s;thoK nVkT{DhnK (Puzzle) ns/ eZNFnkT[D dh tos'A eoB bJh
gq's;kfjs eoBk.
 g'fdnK ns/ ikBtoK dh ;zGkb eoB bJh efjDk.
 eb/n wkvfbzr, g/go efNzr ns/ c'bfvzr torhnK fefonktK ftZu Gkr b?D
bJh gq/oBk.
 pZfunK dh nkgDh ;zGkb eoB ns/ nkb/Fd[nkb/ dh ;ckJh oZyD ftZu
;jkfJsk eoBk.
 vokw/ n:'fis eokT[D/ ns/ T[jBK ftZu G{fwek fBGkT[Dh ns/ ;Kr eotkT[D/.
 pZfunk ftZu ;jh f;jswzd nkdsK ftef;s eoBhnK ns/ fJjBK nkdsK ù ;w/A
;w/A s/ fdqVkT[Dk.
 ;kXkoB pfj; okjhA pZfunk Bkù T[jBK d/ sùop/ ;KM/ eoBk.
 gqfeosh ns/ tksktoB Bkù i[VhnK y/vK eotkT[DhnK.
 eftskFrkD ns/ rhs rkD/ nk:'fis eotkT[D/.
 gkoeK, c[ZbK d/ pkrK, y/sK, nikfJp xoK dh ;?o eotkT[Dh.

ô/qDh shih (gkmeqw)

;wKL 3 xzN/ e[Zb nzeL 100
nfXnkfJ 1 gfotko ns/ foôs/LF gfotko dk ;zebg, gfotko dhnK fe;wK, gfotko
fJZe ;fj:''rh YKu/ ti'A, foôfsnK dh ;wM, g[ôs?Bh ykek (fszB ghVQhnK
sZe). gfotkfoe w?ApoK d/ gqGktF;ohoe bZSD, edoK ehwsK, nkdsK,
r[D ns/ fBg[zBsktK. f;Zfynk d/ nfXeko gqsh ;zt/dBôhbsk.
nfXnkfJ 2 dkdk ih id'A itkB ;BLF pù[orK ns/ ftô/ô b'VK tkb/ ftneshnK
(nzrjhDK) pko/ ;zt/dBôhbsk, t/yD ns/ ;[DB dhnK frnkB fJzdohnK
pko/ w[ZYbh ikDekoh. ;ze/se Gkôk ns/ po/b fbZgh pko/ w[ZYbh ikDekoh.
nfXnkfJ 3 ;kv/ ;fj:'rh feZsekoL tZyFtZy feZs/, ezw$ ftubk ;wK, T[go, fbzr
ns/ nkofEe ;fEsh w[skfpe xo d/ nzdo s/ pkjo ezwFeki, pZunK
d[nkok wùd{oh. xo ns/ pkjo ezwFeki eoB tkb/ pZfunK gqsh
;zt/dBôhbsk g?dk eoBk.
nfXnkfJ 4 nkU y/vhJ/L ftjb, nZi ns/ g[oksB ;fwnK d"okB ;EkBe ns/ gqzgokrs
y/vK, xo d/ nzdo s/ pkjo y/vhnK ikD tkbhnK y/vK.
nfXnkfJ 5 g"d/ ;kv/ fwZsoL pZfunK dh g"fdnK pko/ ikDekoh. g"fdnK ftZu ftfGzBsk,
TjBK d/ T[ZrDF;EkB, nkeko, ôeb, ozr ns/ ;[rzX nkfd, g"fdnK T[Zgo
;kvh fBoGosk. Bt/A g"fdnK pko/ ikDekoh. g"fdnK dh wjZssk.
nfXnkfJ 6 ozrFpozr/ gZs/L gZfsnK ftZu ftfGzBskFnkeko, ôeb, ozr, pDso ns/
;[rzX, o[Zs nB[;ko gZfsnK dk MVBk, gZfsnK s'A ykd.
nfXnkfJ 7 izs{ fJZe ikD gfjukDL izs{nK pko/ ftfdnkoEhnK dh ;wM. s[jkv/
nkb/Fdnkb/ d/ izs{nK ftZu ftfGzBsk T[jBK dk ;kg/yh nkeko, T[j eh
yKd/ jB s/ feZE/ ofjzd/ jB. ohArD tkb/ s/ T[ZvD tkb/ izs{nK ns/ ehNK
pko/ ikDFgSkD. ehNK d[nkok vzr wkoBk
nfXnkfJ 8 gzShnK dh d[BhnKL gzShnK pko/ ftfdnkoEhnK dk fdqôNhe'D. T[jBK d/

ofjDF;EkB, eh yKd/ jB, yzG s/ T[jBK dhnK nktkiK tor/ nkw bZSD.
gzShnK ù G'iD d/Dk.
nfXnkfJ 9 G'iB gekJhJ/ ns/ ykJhJ/L eZuk s/ fozfBQnk (T[pkfbnk, G[zfBnk, p/eoh dk
s/ sfbnk) G'iB. d[ZX dk wjZst. G'iB gekT[D bJh tos/ iKd/ tZyFtZy
soQK d/ pkbD, G'iD gekT[D bJh tos/ iKd/ uZ[fbQnK s/ posBK dh
gfjukD. G'iB ftZu ;ZfGnkuko nB[;ko fGzBsk, G'iB d/ ùo{oh ezw s/
g'ôe sZs.
nfXnkfJ 10 gfotko ns/ ikBtoL fbzr, T[wo s/ ;ohoe ekoiK nB[;ko G'iB dh
wksok. G'iB tZi'A tos/ iKd/ g"fdnK pko/ w[ZYbh ikDekoh. izs{nK s'A
G'iB, gkbs{ s/ izrbh ikBtoK dk G'iB. gkbs{ izs{nK dh d/yGkb.
nfXnkfJ 11 ;kvk nktk;L ;kvk xo$ fBtk;F;EkB. xo dk noE fBtk;F;EkB dh
b'V. xoK dh ;iktN. e[V/ FeoeN dk fBgNkok. xoK dhnK fe;wK. xo
pDkT[D bJh tos/ iKd/ gdkoE.
nfXnkfJ 12 ;kvk nKYFr[nKYL nKY r[nKY dk noE$ Beôk pDk e/ d{oh s/ fdôk
nzdkùk brkT[D.
nfXnkfJ 13 gkDh ihtB dk nkXkoL gkDh dk wjZst, gkDh dh b'V ns/ wjZssk,
gkDh Bkb j'D tkb/ ekoi, wB[Zy ihtFizs{nK ns/ g"fdnK bJh gkDh dh
b'V.
nfXnkfJ 14 gkDh d/ ;q'sL Xosh j/m gkDh, ;sozrh ghx, gkDh dh ;ziw Bkb tos'A.

nfXnkfJ 15 ;qh nfwqs;o ;kfjp dk N{oL nktkikJh dh b'V. nkgD/ fBtk; d/ B/V/ iK
d{o ikDk. tZyFtZy ;kXB i' E'Vh ns/ nfXZe d{oh bJh tos/ iKd/ jB.
nktkikJh d/ Bthsw ;kXB, o/bt/ ;N/ôB T[Zgo ezw eod/ tZyFtZy
eowukoh.
nfXnkfJ 16 gzy[Vh d/ ;zd/ôL fuZmhF;zuko d/ fJZe wkfXnw d/ o{g ftZu. vkeFxo ftub/
ezw s/ ;pzXs eowukoh. ;zuko d/ tZyFtZy ;kXB.
nfXnkfJ 17 c[ZbK tkbh øokeL fGzBFfGzB fe;w d/ eZgV/. eZgV/ T[d:'r ftZu tos/ iKd/
ozr ns/ Bw{B/. ozrK s/ ;pihnK d/ mZfgnK Bkb SgkJh.
nfXnkfJ 18 fwZNh d/ fyv'D/L fwZNh d/ posB pDkT[D/, fwZNh ù r[zBQDk, nkeko d/Dk,
;[ekT[Dk ns/ ozr eoBk. fwZNh d/ posBK dk T[g:'r. uheDh fwZNh s'A
posB pDkT[D dk nB[Gt.

nfXnkfJ 19 fvihNb T[geoBL fpibJh wôhBKF o/vhU, N?bhftùB, cfoZi, gq?Z; e?wok,
w'pkfJb c'B, eZgV/ X'D dh wôhB, ezfgT{No.

ô/qDh u"Eh (gkmeqw)

;wKL 3 xzN/ e[Zb nzeL 100
ਅਿਧਆਇ 1 ਬੇਟੀ ਆਈ ਖ਼ੁ ੀ ਿਲਆਈ-: ਵਰਤਮਾਨ ਸਮ/ ਅੱ ਜ ਦੀ ਬੰ ਸਾਵਲੀ )Family Tree);
ਪਿਰਵਾਰਕ ਮਬਰ ਦਾ ਇਕੱ ਠ ਰਿਹਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਿਵੱ ਚ ਸਮ ਨਾਲ ਬਦਲਾਵ; ਮ ਬੱ ਚੇ ਦਾ -
ਿਰ ਤਾ; ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਿਰ ਤੇ ਤ ਿਬਨ ਪਾਲਣ ਪੋ ਣ-ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈ ਣਾ; ਪਿਰਵਾਰਕ
ਕਦਰ ਕੀਮਤ , ਚੰ ਗੀਆਂ ਆਦਤ ਜਾਤਪਾਤ ਅਤੇ ਧਰਮ-; ਿਲੰਗ ਅਤੇ ਕਮਾਉਣਸਮਰੱ ਥਾ ਦਾ -
ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈ ਣ‘ਤੇ ਅਸਰ।
ਅਿਧਆਇ 2 ਪਾਰਕ ਦੀ ਸੈਰ-: ਛੂਹਣ ਦੀ ਸੰ ਵੇਦਨਾ (ਸਪਰ ਬੋਧ); ਿਪਆਰ ਅਤੇ ਥੱ ਪੜ ਪਤੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ
ਪਤੀਕਰਮ; ਸੁੰ ਘਣ ਦੀ ਸੰ ਵੇਦਨਾਖ਼ੁ ਬੂ-/ ਬਦਬੂ; ਛੂਹ ਕੇ ਜ ਸੁੰ ਘ ਕੇ ਪਦਾਰਥ / ਿਵਅਕਤੀਆਂ
ਦੀ ਪਿਹਚਾਨ ਕਰਨਾ; ਜੰ ਤੂਆਂ ਦਾ ਛੋਹ ਪਤੀ ਪਤੀਕਰਮ; ਛੋਹ ਚੰ ਗੀ ਜ ਬੁਰੀ ਲੱਗਣੀ।
ਅਿਧਆਇ 3 ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਖੇਡ -: ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਪਤੰ ਗ ਉਡਾਉਣਾਮਨਰੰ ਜਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜ। ਖੇਡਣ ਲਈ -
ਲੋ ੜ ਦੀਆਂਵਸਤੂਆ,ਂ ਕੌ ਣ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਖੇਡ ਦੇ ਿਨਯਮ; ਖੇਡ ਦੌਰਾਨ ਲੜਾਈਝਗੜਾ -
ਅਤੇ ਿਮਲਵਰਤਨ, ਰਲ ਿਮਲ ਕੇ ਖੇਡਣਾ ਖੇਡਣ ਤੇ ਿਲੰਗ 'ਤੇ ਆਧਾਿਰਤ ਪਾਬੰ ਦੀ (ਿਵਤਕਰਾ);
ਅਿਧਆਇ 4 ਵੱ ਖ-:ਵੱ ਖ ਿਕੱ ਤਾਕਾਰ- ਿਭੰ ਨ ਿਭੰ ਨ ਕੰ ਮ(ਪੇ ੇ) ਧੰ ਦੇ-; ਸੰ ਬੰ ਧਤ ਔਜ਼ਾਰ(ਸੰ ਦ); ਕਾਿਮਆਂ ਨ
ਆਪਣਾ ਕੰ ਮ ਅਤੇ ਕੁ ਲਤਾ ਿਕਵ ਿਸੱ ਖੀ; ਿਲੰਗ ਅਤੇ ਕੰ ਮਧੰ ਧੇ।-
ਅਿਧਆਇ 5 ਜੰ ਤੂਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ-: ਜੰ ਤੂਆਂ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਲੱਛਣ; ਪੰ ਛੀਆਂ, ਥਣਧਾਰੀਆਂ, ਰ ਗਣ ਵਾਲੇ ਜੰ ਤੂਆਂ
ਅਤੇ ਕੀਟ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਬੱ ਿਚਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ।
ਅਿਧਆਇ 6 ਜੰ ਤੂ ਅਤੇ ਝੁੰ ਡ-: ਜੰ ਤੂਆਂ ਦਾ ਝੁੰ ਡ ਿਵੱ ਚ ਿਵਵਹਾਰ; ਜੰ ਤੂ ਅਤੇ ਮਨੁੱ ਖੀ ਮੇਲ ਜੋਲ; ਮਧੂ ਮੱ ਖੀਆਂ
/ਿਤਤਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫੁੱ ਲ ਤ ਿਹਦ।
ਅਿਧਆਇ 7 ਪੌਿਦਆਂ ਦੀਆਂ ਜੜ -: ਜੜ ਪਾਣੀ ਸੋਖਦੀਆਂ ਹਨ; ਖਾਣਯੋਗ ਜੜ ; ਕਾਲ ਪੈਣ ਸਮ ਜੜ ਭੋਜਨ
ਵਜੋ; ਹਵਾਈ ਜੜ ।
ਅਿਧਆਇ 8 ਰੰ ਗ-ਬਰੰ ਗੇ ਫੁੱ ਲ-: ਫੁੱ ਲਦਾਰ ਪੌਦੇ; ਫੁੱ ਲ ਦੇ ਮੌਸਮ ਆਿਕਤੀ, ਰੰ ਗ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਆਧਾਿਰਤ
ਫੁੱ ਲ ਦੀਆਂ ਿਕਸਮ ; ਕਲੀ ਅਤੇ ਫੁੱ ਲ ਿਵੱ ਚ ਅੰ ਤਰ; ਖਾਣਯੋਗ ਫੁੱ ਲ; ਫੁੱ ਲ ਦੇ ਉਪਯੋਗ; ਫੁੱ ਲ ਦੇ
ਨਮੂਨ; ਫੁੱ ਲ ਦਾ ਵਪਾਰ,
ਅਿਧਆਇ 9 ਰੁੱ ਖ ਦੇਣ ਸੁੱ ਖਜੰ ਗਲੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਪੌਦੇ -:; ਫਲ ਅਤੇ ਰੁੱ ਖ; ਰੁੱ ਖ ਦੀ ਕਟਾਈ, ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਸ ਭ

ਸੰ ਭਾਲ।
ਅਿਧਆਇ 10 ਖੇਤ ਤ ਘਰ ਤੱ ਕ-: ਿਕਸਾਨ ਦੁਆਰਾ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲ ਸਬਜ਼ੀਆਂ-, ਅਨਾਜ,
ਦਾਲ , ਤੇਲ ਵਾਲੇ ਬੀਜ, ਮਸਾਲੇ ਆਿਦ; ਖੇਤ ਿਵੱ ਚ ਉਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਫਲ; ਉਪਰੋਕਤ ਸਭ
ਕੁੱ ਝ ਨੂੰ ਖੇਤ ਤ ਮੰ ਡੀਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱ ਕ ਅਤੇ ਅੰ ਤ ਿਵੱ ਚ ਘਰ ਤੱ ਕ ਪਹੁੰ ਚਾਉਣਾ /; ਸੁੰ ਘਕੇ ਅਤੇ ਖਾ ਕੇ
ਮਸਾਿਲਆਂ ਦੀ ਪਿਹਚਾਨਣ।
ਅਿਧਆਇ 11 ਚੰ ਗਾ ਖਾਈਏ ਿਸਹਤ ਬਣਾਈਏ -: ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋ ੜ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪੋ ਕ ਤੱ ਤ, ਸੰ ਤੁਿਲਤ ਭੋਜਨ,
ਸਮੂਿਹਕ ਭੋਜਨਲੰਗਰ -, ਹੋਸਟਲ ਮਸ, ਿਮਡਮੀਲ-ਡੇ-; ਸਮਾਿਜਕ ਸਮਾਰੋਹ/ ਖ਼ਾਸ ਮੌਿਕਆਂ/
ਿਤਉਹਾਰ ਸਮ ਭੋਜਨ ਿਵੱ ਚ ਿਵਿਭੰ ਨਤਾ, ਭੋਜਨ ਦੇ ਪੋ ਕ ਤੱ ਤ, ਪਟਰੀ ਕਾਰ।
ਅਿਧਆਇ 12 ਚੁੰ ਝ ਅਤੇ ਦੰ ਦਦੰ ਦ ਦੀਆਂ ਿਕਸਮ -:, ਦੰ ਦ ਦੀ ਸਫਾਈ, ਦੰ ਦ ਦੇ ਭਾਗ, ਜੀਭਚੱ ਖਣਾ ਅਤੇ -
ਬੋਲਣਾ, ਿਭੰ ਨਿਭੰ ਨ ਜੰ ਤੂਆਂ ਦੇ ਦੰ ਦ-, ਪੰ ਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੁੰ ਝ ਅਤੇ ਪੰ ਜੇ/ ਪਹੁੰ ਚੇ; ਚੁੰ ਝ , ਪੰ ਿਜਆਂ
ਅਤੇ ਦੰ ਦ ਦਾ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਸੰ ਬੰ ਧ।
ਅਿਧਆਇ 13 ਮਨੁੱਖੀ ਆਵਾਸ-: ਿਪੰ ਡ ਅਤੇ ਿਹਰ ਦੀ ਹਦ, ਆਿਦ ਮਾਨਵ, ਪੁਰਾਣਾ ਸਮ , ਿਪੰ ਡ, ਿਹਰ
ਿਵਚਲੇ ਮਹੱ ਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ, ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਿਵੱ ਚ ਲੋ ੜ ਦਾ ਸਮਾਨ, ਘਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬੰ ਦੀ,
ਬਹੁਮੰਜ਼ਲੀ ਘਰ ਅਤੇ ਉਹਨ ਦੀ ਲੋ ੜ, ਝੁੱ ਗੀਝੋਪੜੀ ਬਸਤੀਆਂ-, ਸਹੂਲਤ ਿਵਹੂਣੇ ਲੋ ਕ।
ਅਿਧਆਇ 14 ਜੀਵ ਜੰ ਤੂਆਂ ਦਾ ਆਵਾਸਪਾਲਤੂ ਜੀਵ/ਜੰ ਗਲੀ ਜੀਵ ਅਤੇ ਉਨ ਦਾ ਆਵਾਸ -:, ਉਨ ਦਾ
ਆਵਾਸ, ਜਲੀ ਜੰ ਤੂਆਂ ਦਾ ਆਵਾਸ, ਪੰ ਛੀਆਂ ਦੇ ਆਵਾਸ, ਆਵਾਸ ਦਾ ਸੁਰੱਿਖਅਣ।
ਅਿਧਆਇ 15 ਆਵਾਸ ਸਵੱ ਛਤਾਘਰ ਦਾ ਿਵਅਰਥ -:/ ਕੂੜਾ ਕਰਕਟ ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਵਖਰੇਵ ; ਕੂੜ-ੇ
ਕਰਕਟਦਾ ਪਬੰ ਧਨ ਅਤੇ ਿਨਪਟਾਰਾ, ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਚੱ ਕਰ।
ਅਿਧਆਇ 16 ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੰ ਜਮ:ਖੇਤੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋ ੜ -, ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱ ਚਤ ਦੇ ਢੰ ਗ।
ਅਿਧਆਇ 17 ਪਾਣੀ ਪਦੂ ਣਪਾਣੀ ਦਾ ਗੰ ਦਾ ਹੋਣਾ -:, ਕਾਰਨ, ਜਲ ਸੋਧਣ ਪਲ ਟ, ਦੂਿ ਤ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ
ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਪਦੂ ਣ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਪਾਅ, ਕਾਲੀ ਵਈ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ।
ਅਿਧਆਇ 18 ਪਾਣੀ ਸੰ ਭਾਲਪਾਣੀ ਦੀ ਸਟੋਰੇਜ -:, ਮ ਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰ ਭਾਲ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ, ਡੈਮ ਵਰਖਾ ਦੇ
ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੰ ਗਿਹਣ) Rain water harvesting- ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ
ਸੰ ਬੰ ਧੀ ਚੰ ਗੀਆਂ ਆਦਤ ।
ਅਿਧਆਇ 19 ਛੱ ਕ-ਛੁੱ ਕ ਰੇਲ-: ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ; ਰੇਲਵੇ ਸਟੇ ਨ; ਰੇਲਵੇ ਿਟਕਟ , ਰੇਲਵੇ ਸਮ ਸਾਰਣੀ;
ਰੇਲਵੇ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਭੋਜਨ, ਪਿਹਰਾਵੇ, ਭਾ ਾ ਅਤੇ ਸੱ ਿਭਆਚਾਰ ਦੀ ਿਵਿਭੰ ਨਤਾ; ਧਰਾਤਲ ਦੇ
ਵੱ ਖਵੱ ਖ ਪਕਾਰ-; ਰਸਤੇ ਦੇ ਿਦ ਿਵੱ ਚ ਿਭੰ ਨਤਾ; ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ।
ਅਿਧਆਇ 20 ਜਾਣੋ ਆਪਣੀ ਕਰੰ ਸੀ-: ਕਰੰ ਸੀ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣਨਟ ਅਤੇ ਿਸੱ ਿਕਆਂ ਪਰ ਰਾ ਟਰੀ ਿਚੰ ਨ -,
ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ ਭਾ ਾਵ ।
ਅਿਧਆਇ 21 ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਪੁੱ ਲ ਇਮਾਰਤ -:ਬਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਸਮੱ ਗਰੀ, ਇੱ ਟ ਸੀਿਮੰ ਟ ਆਿਦ।
ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ ਤਰ ਦੇ ਕੱ ਚੇਪੱਕੋ ਪੁੱ ਲ।-
ਅਿਧਆਇ 22 ਕੰ ਿਪਊਟਰ ਇੱ ਕ ਅਨਖੀ ਮ ੀਨ-: ਰਫ਼ਤਾਰ, ਯਾਦਦਾ ਤ, ਬਹੁਗੁਣਤਾ, ਆਟੋਮਿੈ ਟਕ, ਕਾਮਾ,

ਕੰ ਿਪਊਟਰ ਦੀ ਵਰਤ (ਿਕੱ ਥੇ ਤੇ ਿਕਵੇ)