Edudel Syllabus Class 10 Sanskrit
Download the Edudel Syllabus Class 10 Sanskrit PDF for free at AglaSem. This official Delhi Class 10 syllabus lists the complete course structure, unit-wise topics and weightage, marking scheme and prescribed books, so you can plan your preparation and focus on high-scoring topics.
Latest News
Finished viewing? Save it for later —
Download Edudel Syllabus Class 10 Sanskrit (PDF · 9 pages)Downloaded 17 times
About Edudel Syllabus Class 10 Sanskrit
Edudel Syllabus Class 10 Sanskrit is available here for free download. Published by Delhi School Education for Class 10, this syllabus can be viewed online or downloaded as a PDF (9 pages). Candidates preparing for Class 10 can use Edudel Syllabus Class 10 Sanskrit to understand the exam pattern, the type of questions asked, and the overall difficulty level.
Frequently Asked Questions
How can I download Edudel Syllabus Class 10 Sanskrit?
Open this page and click the Download button to save Edudel Syllabus Class 10 Sanskrit as a PDF. It is completely free on AglaSem Docs.
Is Edudel Syllabus Class 10 Sanskrit free to download?
Yes. Edudel Syllabus Class 10 Sanskrit can be viewed online and downloaded as a PDF free of cost on AglaSem Docs.
How many pages does Edudel Syllabus Class 10 Sanskrit have?
Edudel Syllabus Class 10 Sanskrit contains 9 pages, which you can read online or download together as a single PDF.
Where can I find more Class 10 study material?
You can find more Class 10 question papers, sample papers, syllabus, and answer keys on AglaSem Docs.
Edudel Syllabus Class 10 Sanskrit – Text
Read the full text of this syllabus below — useful to quickly search, copy and reference the content online without downloading the PDF.
📄 View text version (8 pages)
Page 1
वा षकः पा मः
क ा - दशमी
िवषय: - सं कृ तम् (कोड-122)
स म् - 2023-2024
पा पु तकािन पा व तूिन पा िब दवः
ोकानां स वरगायनम्, ोका वय य अ यासः,
शेमुषी ोकाथ य ानम्, भावाथबोधनम्, ोकाधा रत-
(ि तीयः भागः) ( थमः पाठः)
ो राणाम् एकपदेन पूणवा येन च अ यासः,
शुिचपयावरणम् भािषककाय पयायपदानां, िवलोमपदानां, िवशे य-
िवशेषणपदानां, कतृ– यापदाना चयनम्।
ोका वयः/ ोकानां भावाथावबोधनम्।
कथा थप रचयः, ग वाचन य अ यासः, ग ांश य
शेमुषी सरलाथ ानम्, ग ांश-आधा रत- ो राणाम्
(ि तीयः पाठः)
अ यासः, पाठे आगतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां,
बुि बलवती सदा िवशे य-िवशेषणपदानां, कतृपदानां यापदानां
ययानां च ानम्। सं कृ तभाषया घटना मानुसारं
कथालेखनम्। पाठा तगत-अ यासकायम्।
अ यासवान् भव नसि धः (वग य थमवण य वग यतृतीयवण
ch.7 प रवतनम्, वग य थमवण य वग यप मवण
सि धकायम्
प रवतनम्) उपयु -स धीनां िनयमिनधारणं योग:
अ यास ।
ch.3
अ यासवान् भव ययाः ति त- ययानां सामा य-प रचयः। मतुप, ठक् , व,तल्
ाकरणवीिथः ययानां बोधनम् अनुवादमा यमेन वा येषु योग ।
ch.8
कथा थप रचयः, ग वाचन य अ यासः, ग ांश य
शेमुषी सरलाथ ानम्, ग ांश-आधा रत- ो राणाम्
(चतुथःपाठः)
अ यासः, पाठे आगतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां,
िशशुलालनम् िवशे य-िवशेषणपदानां, कतृपदानां, यापदानां,
ययानां च ानम्। सं कृ तभाषया घटना मानुसारं
कथालेखनम्। पाठा तगत-अ यासकायम्।
पाठप रचयः, ग वाचन य अ यासः, ग ांश य
शेमुषी सरलाथ ानम्, ग ांश-आधा रत- ो राणाम्
(प मःपाठः)
अ यासः, पाठे समागतानां पयायपदानां,
जननी तु यव सला िवलोमपदानां, िवशे य-िवशेषणपदानां कतृपदानां
यापदानां ययानां च ानम्। सं कृ तभाषया
घटना मानुसारं कथालेखनम्। अ यासकायम्।
1
क ा - दशमी
िवषय: - सं कृ तम् (कोड-122)
स म् - 2023-2024
पा पु तकािन पा व तूिन पा िब दवः
ोकानां स वरगायनम्, ोका वय य अ यासः,
शेमुषी ोकाथ य ानम्, भावाथबोधनम्, ोकाधा रत-
(ि तीयः भागः) ( थमः पाठः)
ो राणाम् एकपदेन पूणवा येन च अ यासः,
शुिचपयावरणम् भािषककाय पयायपदानां, िवलोमपदानां, िवशे य-
िवशेषणपदानां, कतृ– यापदाना चयनम्।
ोका वयः/ ोकानां भावाथावबोधनम्।
कथा थप रचयः, ग वाचन य अ यासः, ग ांश य
शेमुषी सरलाथ ानम्, ग ांश-आधा रत- ो राणाम्
(ि तीयः पाठः)
अ यासः, पाठे आगतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां,
बुि बलवती सदा िवशे य-िवशेषणपदानां, कतृपदानां यापदानां
ययानां च ानम्। सं कृ तभाषया घटना मानुसारं
कथालेखनम्। पाठा तगत-अ यासकायम्।
अ यासवान् भव नसि धः (वग य थमवण य वग यतृतीयवण
ch.7 प रवतनम्, वग य थमवण य वग यप मवण
सि धकायम्
प रवतनम्) उपयु -स धीनां िनयमिनधारणं योग:
अ यास ।
ch.3
अ यासवान् भव ययाः ति त- ययानां सामा य-प रचयः। मतुप, ठक् , व,तल्
ाकरणवीिथः ययानां बोधनम् अनुवादमा यमेन वा येषु योग ।
ch.8
कथा थप रचयः, ग वाचन य अ यासः, ग ांश य
शेमुषी सरलाथ ानम्, ग ांश-आधा रत- ो राणाम्
(चतुथःपाठः)
अ यासः, पाठे आगतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां,
िशशुलालनम् िवशे य-िवशेषणपदानां, कतृपदानां, यापदानां,
ययानां च ानम्। सं कृ तभाषया घटना मानुसारं
कथालेखनम्। पाठा तगत-अ यासकायम्।
पाठप रचयः, ग वाचन य अ यासः, ग ांश य
शेमुषी सरलाथ ानम्, ग ांश-आधा रत- ो राणाम्
(प मःपाठः)
अ यासः, पाठे समागतानां पयायपदानां,
जननी तु यव सला िवलोमपदानां, िवशे य-िवशेषणपदानां कतृपदानां
यापदानां ययानां च ानम्। सं कृ तभाषया
घटना मानुसारं कथालेखनम्। अ यासकायम्।
1
Page 2
समास य सामा यप रचयः। सम तपदानाम्
अ यासवान् भव िव हपदानां च अथान् बोधनीयः। वा येषु
ाकरणवीिथः समासाः
सम तपदानां िव ह: िव हपदानां च समास: बोधनीयः।
योगः अ यास कारणीयः। त पु षसमासः
ch.9
(ि तीयातः स मीिवभि पय तम्) अ यीभावसमासः
(अनु, उप, सह, िनर्, ित, यथा) ।
अ यासवान् भव उ ैः, च, ः, ः, अ , अ -त , य -कु ,
ाकरणवीिथः इदानीम्,अधुना, स ित, सा तम् इित अ यपदानां
अ यपदािन
अथबोध:, वा ये योगः अ यास ।
ch.7
अ यासवान् भव समय: अ कानां थाने श देषु समयलेखनम्।
(सामा य-सपाद-साध-पादोन)
ोकानां स वरगायनम्, ोका वय य अ यासः,
शेमुषी ोकाथ य
(ष ः पाठः)
ानम्,भावाथबोधनम्, ोकाधा रत ो राणाम्
सुभािषतािन अ यासः, पाठे आगतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां,
िवशे य-िवशेषणपदानां कतृपदानां च ानम्।
ोका वयः सं कृ तेन भावाथलेखनम् , पाठा तगत-
अ यासकायम्।
अ यासवान् भव वा यप रवतनम् के वलं लट् लकारे (कतृ-कम- या) ।
ाकरणवीिथः वा यप रवतनमा यमेन अ यासः वा येषु योगः च।
ch.11
अ यासवान् भव अशुि -संशोधनम् वचन-िल ग-पु ष-लकार-िवभि दृ ा संशोधनम्।
80-100 श दप रिमतः ग ांशः, सरलकथा-वणनम् वा।
एकपदेन पूणवा येन च अवबोधना मकं कायम्
अ यासवान् भव अनु छेद-आधा रतं भािषकं कायम्
ाकरणवीिथः शीषकलेखनम्
अप ठत-
ch.12 अवबोधनम् भािषककायाय त वािन
वा ये कतृ- यापदचयनम्
एवम् कतृ- या-अि वितः
अ य ोतांिस िवशेषण-िवशे यपदचयनम् एवं पयाय-
िवलोमपदचयनम्।
अ यासवान् भव अनु छेदलेखनम् मंजूषायाः सहायतया िविवधिवषयाधा रतम्
ाकरणवीिथः अनु छेदलेखनम् अ यास ।
ch.12
अ यासवान् भव प लेखनम् म जूषासहायतया औपचा रकम् अनौपचा रकं
ाकरणवीिथः प लेखन य अ यासः।
ch.12
2
अ यासवान् भव िव हपदानां च अथान् बोधनीयः। वा येषु
ाकरणवीिथः समासाः
सम तपदानां िव ह: िव हपदानां च समास: बोधनीयः।
योगः अ यास कारणीयः। त पु षसमासः
ch.9
(ि तीयातः स मीिवभि पय तम्) अ यीभावसमासः
(अनु, उप, सह, िनर्, ित, यथा) ।
अ यासवान् भव उ ैः, च, ः, ः, अ , अ -त , य -कु ,
ाकरणवीिथः इदानीम्,अधुना, स ित, सा तम् इित अ यपदानां
अ यपदािन
अथबोध:, वा ये योगः अ यास ।
ch.7
अ यासवान् भव समय: अ कानां थाने श देषु समयलेखनम्।
(सामा य-सपाद-साध-पादोन)
ोकानां स वरगायनम्, ोका वय य अ यासः,
शेमुषी ोकाथ य
(ष ः पाठः)
ानम्,भावाथबोधनम्, ोकाधा रत ो राणाम्
सुभािषतािन अ यासः, पाठे आगतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां,
िवशे य-िवशेषणपदानां कतृपदानां च ानम्।
ोका वयः सं कृ तेन भावाथलेखनम् , पाठा तगत-
अ यासकायम्।
अ यासवान् भव वा यप रवतनम् के वलं लट् लकारे (कतृ-कम- या) ।
ाकरणवीिथः वा यप रवतनमा यमेन अ यासः वा येषु योगः च।
ch.11
अ यासवान् भव अशुि -संशोधनम् वचन-िल ग-पु ष-लकार-िवभि दृ ा संशोधनम्।
80-100 श दप रिमतः ग ांशः, सरलकथा-वणनम् वा।
एकपदेन पूणवा येन च अवबोधना मकं कायम्
अ यासवान् भव अनु छेद-आधा रतं भािषकं कायम्
ाकरणवीिथः शीषकलेखनम्
अप ठत-
ch.12 अवबोधनम् भािषककायाय त वािन
वा ये कतृ- यापदचयनम्
एवम् कतृ- या-अि वितः
अ य ोतांिस िवशेषण-िवशे यपदचयनम् एवं पयाय-
िवलोमपदचयनम्।
अ यासवान् भव अनु छेदलेखनम् मंजूषायाः सहायतया िविवधिवषयाधा रतम्
ाकरणवीिथः अनु छेदलेखनम् अ यास ।
ch.12
अ यासवान् भव प लेखनम् म जूषासहायतया औपचा रकम् अनौपचा रकं
ाकरणवीिथः प लेखन य अ यासः।
ch.12
2
Page 3
अ यासवान् भव िच वणनम् िच ं दृ वा मंजूषाधा रत-वणनम् वा यरचना यासः
ाकरणवीिथः च।
अ यासवान् भव अनुवादः िह दीभाषायाम् आं लभाषायाम् वा िलिखतानां
प सरलवा यानां सं कृ तभाषायाम् अनुवादः।
शेमुषी – II अधीतपा म य पुनरावृि ः। आदश प ाणाम्
अ यासवान् भव अ यासः।
उपरो ं सव पा मं 15 िसत बरपय तं पाठनीयम्।
म याविध-परी ा
पा पु तकािन पा व तूिन पा िब दवः
संवादशै यां पाठ य आदशवाचनम्, ना ांश य
सरलाथ ानम्, पाठे आगतानां पयायपदानां,
शेमुषी (स मः पाठः)
िवलोमपदानां, िवशे य-िवशेषणपदानां, कतृपदानां,
सौहाद कृ तेः शोभा
(ि तीयः भागः) यापदानां, ययानां च ानम्, ना ांशाधा रत-
ो राणाम यासः। छा ाः पाठ य पा पेण
ना ािभनयम् अिप कतु श ु वि त।
अ यासवान् भव सि धकायम् िवसगसि धः (िवसग य उ वम्, र वम्, िवसगलोपः,
ाकरणवीिथः िवसग य थाने (स्, श्, ष्) उपयु -स धीनां
िनयमिनधारणं योग: अ यास ।
अ यासवान् भव ययाः ी यय य सामा यप रचय: िवशेष पेण टाप्,
ाकरणवीिथः ङी यययोः बोधनम् वा येषु योग ।
कथाप रचयः, ग वाचन य अ यासः, ग ांश य
शेमुषी सरलाथ ानम्, ग ांश-आधा रत ो राणाम्
(अ मः पाठः)
अ यासः, पाठे आगतानां
िविच ः सा ी पयायपदानां,िवलोमपदानां,िवशे य-िवशेषणपदानां,
कतृपदानां, यापदानां, ययानां च ानम्।
घटना मानुसारं सं कृ तेन कथालेखनम्। पाठा तगत-
अ यासकायम्।
अ यासवान् भव वा यप रवतनम् के वलं लट् -लकारे (कतृ-कम- या) ।
ाकरणवीिथः वा यप रवतनमा यमेन अ यासः वा येषु योगः च।
ch.11
अ यासवान् भव समय: अ कानां थाने श देषु समयलेखनम्।
(सामा य-सपाद-साध-पादोन)
3
ाकरणवीिथः च।
अ यासवान् भव अनुवादः िह दीभाषायाम् आं लभाषायाम् वा िलिखतानां
प सरलवा यानां सं कृ तभाषायाम् अनुवादः।
शेमुषी – II अधीतपा म य पुनरावृि ः। आदश प ाणाम्
अ यासवान् भव अ यासः।
उपरो ं सव पा मं 15 िसत बरपय तं पाठनीयम्।
म याविध-परी ा
पा पु तकािन पा व तूिन पा िब दवः
संवादशै यां पाठ य आदशवाचनम्, ना ांश य
सरलाथ ानम्, पाठे आगतानां पयायपदानां,
शेमुषी (स मः पाठः)
िवलोमपदानां, िवशे य-िवशेषणपदानां, कतृपदानां,
सौहाद कृ तेः शोभा
(ि तीयः भागः) यापदानां, ययानां च ानम्, ना ांशाधा रत-
ो राणाम यासः। छा ाः पाठ य पा पेण
ना ािभनयम् अिप कतु श ु वि त।
अ यासवान् भव सि धकायम् िवसगसि धः (िवसग य उ वम्, र वम्, िवसगलोपः,
ाकरणवीिथः िवसग य थाने (स्, श्, ष्) उपयु -स धीनां
िनयमिनधारणं योग: अ यास ।
अ यासवान् भव ययाः ी यय य सामा यप रचय: िवशेष पेण टाप्,
ाकरणवीिथः ङी यययोः बोधनम् वा येषु योग ।
कथाप रचयः, ग वाचन य अ यासः, ग ांश य
शेमुषी सरलाथ ानम्, ग ांश-आधा रत ो राणाम्
(अ मः पाठः)
अ यासः, पाठे आगतानां
िविच ः सा ी पयायपदानां,िवलोमपदानां,िवशे य-िवशेषणपदानां,
कतृपदानां, यापदानां, ययानां च ानम्।
घटना मानुसारं सं कृ तेन कथालेखनम्। पाठा तगत-
अ यासकायम्।
अ यासवान् भव वा यप रवतनम् के वलं लट् -लकारे (कतृ-कम- या) ।
ाकरणवीिथः वा यप रवतनमा यमेन अ यासः वा येषु योगः च।
ch.11
अ यासवान् भव समय: अ कानां थाने श देषु समयलेखनम्।
(सामा य-सपाद-साध-पादोन)
3
Page 4
अ यासवान् भव यदा, तदा, कदा, सहसा, वृथा, शनैः अिप, कु तः,
ाकरणवीिथः इत ततः, य द-त ह, यावत्-तावत् इित
अ यपदािन
अ यपदानाम्अथबोधः। वा ये योगः अ यास ।
ch.7
ोकानां स वरगायनम्, ोका वय य अ यासः,
शेमुषी ोकाथ य
(नवमः पाठः)
ानम्,भावाथबोधनम्, ोकाधा रत ो राणाम्
सू यः अ यासः, पाठे आगतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां,
िवशे य-िवशेषणपदानां कतृपदानां, यापदानां च
ानम्। ोका वयः सं कृ तेन भावाथलेखनम्।
पाठा तगत-अ यासकायम्।
अ यासवान् भव समासाः (क) ब ीिहसमासः (ख) समासः। सम तपदानाम्
ch.9 िव हपदानां च अथान् बोधनीयः। वा येषु
सम तपदानां िव हः ाकरणवीिथः िव हपदानां च
समास: बोधनीयः। योग: अ यास कारणीयः।
अ यासवान् भव अशुि -संशोधनम् वचन-िल ग-पु ष-लकार-िवभि दृ ा संशोधनम्।
उ नां स वरगायनम्, उ नाम वय यअ यासः,
शेमुषी उ नां ानम्, भावाथबोधनम्,
( ादशःपाठः)
ोकाधा रत ो राणाम् अ यासः, पाठे आगतानां
अ यो यः पयायपदानां, िवलोमपदानां, िवशे य-िवशेषणपदानां
कतृपदानां, यापदानां च ानम्। ोका वयः सं कृ तेन
भावाथलेखनम्। पाठा तगत-अ यासकायम्।
अ यासवान् भव अप ठत- 80-100 श दप रिमतः ग ांशः, सरलकथा-
ाकरणवीिथः अवबोधनम् वणनम् वा। एकपदेन पूणवा येन च अवबोधना मकं कायम्
ch.12 अनु छेद-आधा रतं भािषकं कायम्
एवम् शीषकलेखनम्
अ य ोतांिस भािषककायाय त वािन
वा ये कतृ- यापदचयनम्
कतृ- या-अि वितः
िवशेषण-िवशे य-चयनम्।
पयाय-िवलोमपद-चयनम्
अ यासवान् प लेखनम् संकेताधा रतम् औपचा रकम् अनौपचा रकं वा
भव प लेखनम्।
ch.12
अ यासवान् भव अनु छेदलेखनम् म जूषासहायतया िविवधिवषयाधा रतम्
ाकरणवीिथः अनु छेदलेखनम् । अ यास ।
ch.12
4
ाकरणवीिथः इत ततः, य द-त ह, यावत्-तावत् इित
अ यपदािन
अ यपदानाम्अथबोधः। वा ये योगः अ यास ।
ch.7
ोकानां स वरगायनम्, ोका वय य अ यासः,
शेमुषी ोकाथ य
(नवमः पाठः)
ानम्,भावाथबोधनम्, ोकाधा रत ो राणाम्
सू यः अ यासः, पाठे आगतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां,
िवशे य-िवशेषणपदानां कतृपदानां, यापदानां च
ानम्। ोका वयः सं कृ तेन भावाथलेखनम्।
पाठा तगत-अ यासकायम्।
अ यासवान् भव समासाः (क) ब ीिहसमासः (ख) समासः। सम तपदानाम्
ch.9 िव हपदानां च अथान् बोधनीयः। वा येषु
सम तपदानां िव हः ाकरणवीिथः िव हपदानां च
समास: बोधनीयः। योग: अ यास कारणीयः।
अ यासवान् भव अशुि -संशोधनम् वचन-िल ग-पु ष-लकार-िवभि दृ ा संशोधनम्।
उ नां स वरगायनम्, उ नाम वय यअ यासः,
शेमुषी उ नां ानम्, भावाथबोधनम्,
( ादशःपाठः)
ोकाधा रत ो राणाम् अ यासः, पाठे आगतानां
अ यो यः पयायपदानां, िवलोमपदानां, िवशे य-िवशेषणपदानां
कतृपदानां, यापदानां च ानम्। ोका वयः सं कृ तेन
भावाथलेखनम्। पाठा तगत-अ यासकायम्।
अ यासवान् भव अप ठत- 80-100 श दप रिमतः ग ांशः, सरलकथा-
ाकरणवीिथः अवबोधनम् वणनम् वा। एकपदेन पूणवा येन च अवबोधना मकं कायम्
ch.12 अनु छेद-आधा रतं भािषकं कायम्
एवम् शीषकलेखनम्
अ य ोतांिस भािषककायाय त वािन
वा ये कतृ- यापदचयनम्
कतृ- या-अि वितः
िवशेषण-िवशे य-चयनम्।
पयाय-िवलोमपद-चयनम्
अ यासवान् प लेखनम् संकेताधा रतम् औपचा रकम् अनौपचा रकं वा
भव प लेखनम्।
ch.12
अ यासवान् भव अनु छेदलेखनम् म जूषासहायतया िविवधिवषयाधा रतम्
ाकरणवीिथः अनु छेदलेखनम् । अ यास ।
ch.12
4
Page 5
अ यासवान् भव िच वणनम् िच ं दृ वा म जूषाधा रतवणन वा यरचना यास: च।
& ाकरणवीिथ
◌ः
अ यासवान् भव अनुवादः िह दीभाषायाम् आं लभाषायाम् वा िलिखतानां
ाकरणवीिथः प सरलवा यानां सं कृ तभाषायाम् अनुवादः।
1. शेमुषी - II संपूण य पा म य पुनरावृि ः। आदश प ाणाम्
2. अ यासवान् स पूणपा मः अ यासः ।
भव
3. ाकरणवीिथ
◌ः
यात म्- उपरो ं सव पा मं 15/12/2023 पय तं पाठनीयम् इ यिनवायम्। वा षकपरी ायां
स पूण-पा मात् ो रािण भिव यि त।
वा षक-परी ा
वा षकं मू या कनम् 80 अ काः
I क–ख डः अप ठत–अवबोधनम् 10अ काः
II ख– ख डः रचना मकं कायम् 15 अ काः
III ग– ख डः अनु यु – ाकरणम् 25 अ काः
IV घ– ख डः प ठत–अवबोधनम् 30अ काः
V आ त रक–मू या कनम् 20अ काः
पूणभारः 100अ काः
ख डः िवषयाः काराः
‘क’ अप ठत-अवबोधनम्
1. एक: ग ांशः अित-लघू रा मकौ 1 x2=2 10
पूणवा या मकौ 2x2=4
(80-100 श दप रिमतः) शीषक-लेखनम् 1x1=1
लघु-उ रा मका: 1x3=3
‘ख’ रचना मक-कायम्
2. औपचा रकम् अथवा िनब धा मक 1/2x10=5 5
अनौपचा रकं प म् (म जूषायाः
सहायतया पूण प ं लेखनीयम्)
3. िच वणनम् अथवा िनब धा मकः (प वा यािन) 1x5=5 5
अनु छेदलेखनम्
4. िह दी/आ लभाषात: सं कृ तेन पूणवा या मकाः (प वा यािन) 1x5=5 5
5
& ाकरणवीिथ
◌ः
अ यासवान् भव अनुवादः िह दीभाषायाम् आं लभाषायाम् वा िलिखतानां
ाकरणवीिथः प सरलवा यानां सं कृ तभाषायाम् अनुवादः।
1. शेमुषी - II संपूण य पा म य पुनरावृि ः। आदश प ाणाम्
2. अ यासवान् स पूणपा मः अ यासः ।
भव
3. ाकरणवीिथ
◌ः
यात म्- उपरो ं सव पा मं 15/12/2023 पय तं पाठनीयम् इ यिनवायम्। वा षकपरी ायां
स पूण-पा मात् ो रािण भिव यि त।
वा षक-परी ा
वा षकं मू या कनम् 80 अ काः
I क–ख डः अप ठत–अवबोधनम् 10अ काः
II ख– ख डः रचना मकं कायम् 15 अ काः
III ग– ख डः अनु यु – ाकरणम् 25 अ काः
IV घ– ख डः प ठत–अवबोधनम् 30अ काः
V आ त रक–मू या कनम् 20अ काः
पूणभारः 100अ काः
ख डः िवषयाः काराः
‘क’ अप ठत-अवबोधनम्
1. एक: ग ांशः अित-लघू रा मकौ 1 x2=2 10
पूणवा या मकौ 2x2=4
(80-100 श दप रिमतः) शीषक-लेखनम् 1x1=1
लघु-उ रा मका: 1x3=3
‘ख’ रचना मक-कायम्
2. औपचा रकम् अथवा िनब धा मक 1/2x10=5 5
अनौपचा रकं प म् (म जूषायाः
सहायतया पूण प ं लेखनीयम्)
3. िच वणनम् अथवा िनब धा मकः (प वा यािन) 1x5=5 5
अनु छेदलेखनम्
4. िह दी/आ लभाषात: सं कृ तेन पूणवा या मकाः (प वा यािन) 1x5=5 5
5
Page 6
अनुवादः
‘ग’ अनु यु - ाकरणम्
5. सि धः लघु-उ रा मका: 1x4=4 4
6. समासः ब िवक पा मकाः 1x4=4 4
7. ययाः ब िवक पा मकाः 1x4=4 4
8. वा यप रवतनम् ब िवक पा मकाः 1x3=3 3
9. समय: लघु-उ रा मका: 1x4=4 4
10. अ यपदािन अितलघु-उ रा मका: 1/2x6=3 3
11. अशुि संशोधनम् ब िवक पा मकाः 1x3=3 3
‘घ’ प ठत-अवबोधनम्
12. ग ांशः एकपदा मकौ 1/2x2=1 5
पूणवा या मकौ 1x2=2
लघु-उ रा मकौ (भािषक-कायम्)
1x2=2
13. प ांशः एकपदा मकौ 1/2x2=1 5
पूणवा या मकौ 1x2=2
लघु-उ रा मकौ (भािषक-कायम्)
1x2=2
14. ना ांश: एकपदा मकौ 1/2x2=1 5
पूणवा या मकौ 1x2=2
लघु-उ रा मकौ (भािषक-कायम्)
1x2=2
15. िनमाणम् पूणवा या मका: 1x4=4 4
16. ोक-अ वय: पूणवा या मका: ( र थानपू त) (क) 4
अथवा 1x4=4
एक य ोक य भावाथलेखनम्
17. घटना मानुसारं वा यलेखनम् पूणवा या मका: 1/2x8=4 4
18. स गानुकूलम् अथलेखनम् लघु-उ रा मका: 1x3=3 3
स पूणभार: - 80 (अशीित: अंका:)
आ त रक-मू या कनम्
(20 अ काः)
उ े यािन : -
छा ाणां सृजना मक मतायाः िवकासः।
वण-भाषण-पठन-लेखनकौशलानां िवकासः।
िच तन मतायाः आ मिव ास य संवधनम्।
6
‘ग’ अनु यु - ाकरणम्
5. सि धः लघु-उ रा मका: 1x4=4 4
6. समासः ब िवक पा मकाः 1x4=4 4
7. ययाः ब िवक पा मकाः 1x4=4 4
8. वा यप रवतनम् ब िवक पा मकाः 1x3=3 3
9. समय: लघु-उ रा मका: 1x4=4 4
10. अ यपदािन अितलघु-उ रा मका: 1/2x6=3 3
11. अशुि संशोधनम् ब िवक पा मकाः 1x3=3 3
‘घ’ प ठत-अवबोधनम्
12. ग ांशः एकपदा मकौ 1/2x2=1 5
पूणवा या मकौ 1x2=2
लघु-उ रा मकौ (भािषक-कायम्)
1x2=2
13. प ांशः एकपदा मकौ 1/2x2=1 5
पूणवा या मकौ 1x2=2
लघु-उ रा मकौ (भािषक-कायम्)
1x2=2
14. ना ांश: एकपदा मकौ 1/2x2=1 5
पूणवा या मकौ 1x2=2
लघु-उ रा मकौ (भािषक-कायम्)
1x2=2
15. िनमाणम् पूणवा या मका: 1x4=4 4
16. ोक-अ वय: पूणवा या मका: ( र थानपू त) (क) 4
अथवा 1x4=4
एक य ोक य भावाथलेखनम्
17. घटना मानुसारं वा यलेखनम् पूणवा या मका: 1/2x8=4 4
18. स गानुकूलम् अथलेखनम् लघु-उ रा मका: 1x3=3 3
स पूणभार: - 80 (अशीित: अंका:)
आ त रक-मू या कनम्
(20 अ काः)
उ े यािन : -
छा ाणां सृजना मक मतायाः िवकासः।
वण-भाषण-पठन-लेखनकौशलानां िवकासः।
िच तन मतायाः आ मिव ास य संवधनम्।
6
Page 7
क् गितिवधयः उदाहरणािन िनदशाः मू या कनिब दवः
रम
आविधक- िलिखतपरी ा
1
परी ाः िव ालयेन समये समये परी ासु य
(पी रयोिडक् - िलिखतपरी ाणाम् िव ा थनः े ाः
असै मै ट) आयोजनं करणीयं भवित। अ काः युः तयोः
योः परी योः एव
अिधभारः हीत ः।
अिप च
आविधकपरी ासु अिप
ेषु
आ त रकिवक पाःदेयाः
। मू या कनसमये य द
छा ः सवान् ान्
उ रित त ह
छा िहताय य
अिधकाः अ काः सि त
तेषाम् एव मू या कनं
करणीयम्।
मौिलकता
2 ब िवध- क ायां पा ठत-पाठ य क ायां पा ठत-पाठ य िवषयस ब ता
मू या कनम् लघुमू या कनम् िवषय य वा ब िवधं शु ता
िनगतप ािण ो री मू या कनम् अपेि तम् समयब ता
मौिखक -परी ा अि त। अनेन िव ा थनां तुतीकरणम्
ितयोिगताः म य िविवधकौशलानां
आयोजनम् मू या कनं भवेत्।
3 िनवेशसूिचका क ाकायम् िव ा थिभः क ायां सुलेखः
(पोटफोिलयो कृ तानां कायाणाम् त या मकता
) सामूिहक-मू या कनम् उपल धीनां च संर णं ामािणकता
वमू या कनम् संयोजनं च सि कायां समयब ता
िव ा थनः िवषयगताः प ाव यां वा करणीयम्।
उपल धयः एतेन सम ं मू या कनं
ामािणक वेन भिवतुं
श ोित।
भाषा- उ ारणम् शु ता
4
संवधनाय कथा संवादः/ वातालापः छा ाः कामिप कथां समयब ता
गितिवधयः भाषणम् नाटकम् वाताः ावियतुं श ु वि त। तुतीकरणम्
आशुभाषणम् िश कः कमिप िवषयं आरोहावरोह-गितयित-
(क) सं कृ तगीतािन सूचिय वा पर परं संवादं योगः
वण- ोको ारणम् कारियतुं श ोित। दूरदशने
भाषण- वातावली इ या यः
कौशलम् सं कृ त-काय मः सा रतः
भवित तं ु ं छा ाः
ेरणीयाः। वण-कौशल-
7
रम
आविधक- िलिखतपरी ा
1
परी ाः िव ालयेन समये समये परी ासु य
(पी रयोिडक् - िलिखतपरी ाणाम् िव ा थनः े ाः
असै मै ट) आयोजनं करणीयं भवित। अ काः युः तयोः
योः परी योः एव
अिधभारः हीत ः।
अिप च
आविधकपरी ासु अिप
ेषु
आ त रकिवक पाःदेयाः
। मू या कनसमये य द
छा ः सवान् ान्
उ रित त ह
छा िहताय य
अिधकाः अ काः सि त
तेषाम् एव मू या कनं
करणीयम्।
मौिलकता
2 ब िवध- क ायां पा ठत-पाठ य क ायां पा ठत-पाठ य िवषयस ब ता
मू या कनम् लघुमू या कनम् िवषय य वा ब िवधं शु ता
िनगतप ािण ो री मू या कनम् अपेि तम् समयब ता
मौिखक -परी ा अि त। अनेन िव ा थनां तुतीकरणम्
ितयोिगताः म य िविवधकौशलानां
आयोजनम् मू या कनं भवेत्।
3 िनवेशसूिचका क ाकायम् िव ा थिभः क ायां सुलेखः
(पोटफोिलयो कृ तानां कायाणाम् त या मकता
) सामूिहक-मू या कनम् उपल धीनां च संर णं ामािणकता
वमू या कनम् संयोजनं च सि कायां समयब ता
िव ा थनः िवषयगताः प ाव यां वा करणीयम्।
उपल धयः एतेन सम ं मू या कनं
ामािणक वेन भिवतुं
श ोित।
भाषा- उ ारणम् शु ता
4
संवधनाय कथा संवादः/ वातालापः छा ाः कामिप कथां समयब ता
गितिवधयः भाषणम् नाटकम् वाताः ावियतुं श ु वि त। तुतीकरणम्
आशुभाषणम् िश कः कमिप िवषयं आरोहावरोह-गितयित-
(क) सं कृ तगीतािन सूचिय वा पर परं संवादं योगः
वण- ोको ारणम् कारियतुं श ोित। दूरदशने
भाषण- वातावली इ या यः
कौशलम् सं कृ त-काय मः सा रतः
भवित तं ु ं छा ाः
ेरणीयाः। वण-कौशल-
7
Page 8
मू या कनाय िश कः
वयम् अिप कथां
ाविय वा ततः स ब -
ान् ु ं श ोित ।
िविवधिवषयान् आधृ य छा ाः यथाश यं िवषय-स ब ता
(ख)लेखनकौ मौिलकलेखनम् यथा-देशः, क ायामेव लेखनकाय शु ता
शलम् माता, िपता, गु ः, कु युः। ट पणी- (िवशेषतः
पयावरणम्, िव ा, योगः, पुि तकायाः िनमाणम्। प मवण य योगः)
समय य सदुपयोगः, वैयि क-परी णम्। समयब ता
िश ा, अनुशासनम् सुलेखः
इ यादयः। शैि क मण य तुतीकरणम्
सं कृ तेन
ितवेदनलेखनम्।
दैनि दनीलेखनम्।स के ता
धा रतं कथालेखनम्।
िभि पि कायाःिनमाणम्
ुतलेखःसूि लेखनम्
अवधात म्-उपयु गितिवधय उदाहरण पेण द ाः सि त। एतदित र य एतादृशाः अ यिवषयाः
अिप भिवतुमहि त।
िनधा रत-पा पु तकािन
1.शेमुषी (ि तीयः भागः) - पा पु तकम्, संशोिधतसं करणम् ( काशकः - N.C.E.R.T)
2.अ यासवान् भव (ि तीयः भागः) - ाकरणपु तकम्, ( काशकः - N.C.E.R.T)
3. ाकरणवीिथः (अित र पठनाथम् ाकरणपु तकम्) - ( काशकः - N.C.E.R.T)
8
वयम् अिप कथां
ाविय वा ततः स ब -
ान् ु ं श ोित ।
िविवधिवषयान् आधृ य छा ाः यथाश यं िवषय-स ब ता
(ख)लेखनकौ मौिलकलेखनम् यथा-देशः, क ायामेव लेखनकाय शु ता
शलम् माता, िपता, गु ः, कु युः। ट पणी- (िवशेषतः
पयावरणम्, िव ा, योगः, पुि तकायाः िनमाणम्। प मवण य योगः)
समय य सदुपयोगः, वैयि क-परी णम्। समयब ता
िश ा, अनुशासनम् सुलेखः
इ यादयः। शैि क मण य तुतीकरणम्
सं कृ तेन
ितवेदनलेखनम्।
दैनि दनीलेखनम्।स के ता
धा रतं कथालेखनम्।
िभि पि कायाःिनमाणम्
ुतलेखःसूि लेखनम्
अवधात म्-उपयु गितिवधय उदाहरण पेण द ाः सि त। एतदित र य एतादृशाः अ यिवषयाः
अिप भिवतुमहि त।
िनधा रत-पा पु तकािन
1.शेमुषी (ि तीयः भागः) - पा पु तकम्, संशोिधतसं करणम् ( काशकः - N.C.E.R.T)
2.अ यासवान् भव (ि तीयः भागः) - ाकरणपु तकम्, ( काशकः - N.C.E.R.T)
3. ाकरणवीिथः (अित र पठनाथम् ाकरणपु तकम्) - ( काशकः - N.C.E.R.T)
8