Edudel Syllabus 2025 Class 10 Sanskrit

वािषकः पाठ्य मः
क ा - दशमी
िवषय: - सं कृतम् (कोड-122)
स म् - 2024-2025
पाठ्यपु तकम् पाठ्यव तु पाठ्यिब दवः

शेमषु ी ( थमः पाठः) ोकानां स वरगायनम्, ोका वय य अ यासः, ोकाथ य ानम,् भावाथबोधनम,्
ोकाधा रत- ो राणाम् एकपदेन पूणवा येन च अ यासः, भािषककाय पयायपदानां,
शुिचपयावरणम् िवलोमपदानां, िवशे य-िवशेषणपदानां, कतृ–ि यापदाना च चयनम।् ोका वयः
ोकानां भावाथावबोधनम् च।
शेमुषी (ि तीयः पाठः) कथा थप रचयः, ग वाचन य अ यासः, ग ाश ं य सरलाथ ानम्, ग ांश-आधा रत-
बिु बलवती सदा ो राणाम् अ यासः, पाठे आगतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां, िवशे य-
िवशेषणपदानां, कतृपदानां ि यापदानां ययानां च ानम्। सं कृ तभाषया
घटना मानसु ारं कथालेखनम्। पाठा तगत-अ यासकायम।्
अ यासवान् भव ch.7 सि धकायम् य जनसि धः (वग य थमवण य वग यतृतीयवण प रवतनम्, वग य थमवण य
याकरणवीिथः ch.3 वग यप चमवण प रवतनम्) उपयु -स धीनां िनयमिनधारणं योग: अ यास ।
अ यासवान् भव ययाः ति त- ययानां सामा य-प रचयः। मतपु ्, ठक्, व,तल् ययानां बोधनम्
याकरणवीिथः ch.8 अनुवादमा यमेन वा येषु योग ।
अ यासवान् भव िनमाणिविधः ितपाठ य अ ययन मे िविधना िवषयावबोधः कारणीयः। एतदथ िकम् श द य
पािण िलङ्ग येषु मारणीयम।् क क्, क शी, क शः, कु , श दपवू कं ानाम्
अ यासः कारणीयः।
शेमुषी (चतथु ःपाठः) कथा थप रचयः, ग वाचन य अ यासः, ग ाश ं य सरलाथ ानम्, ग ांश-आधा रत-
िशशुलालनम् ो राणाम् अ यासः, पाठे आगतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां, िवशे य-
िवशेषणपदानां, कतृपदाना,ं ि यापदानां, ययानां च ानम।् सं कृ तभाषया
घटना मानसु ारं कथालेखनम्। पाठा तगत-अ यासकायम।्
शेमुषी (प चमःपाठः) पाठप रचयः, ग वाचन य अ यासः, ग ाश ं य सरलाथ ानम्, ग ांश-आधा रत-
जननी ो राणाम् अ यासः, पाठे समागतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां, िवशे य-
तु यव सला िवशेषणपदानां कतृपदानां ि यापदानां ययानां च ानम।् सं कृ तभाषया
घटना मानसु ारं कथालेखनम्। अ यासकायम्।
अ यासवान् भव .9 समासाः समास य सामा यप रचयः। सम तपदानाम् िव हपदानां च अथान् बोधनीयः। वा येषु
सम तपदानां िव ह: िव हपदानां च समास: बोधनीयः। योगः अ यास कारणीयः।
त पु षसमासः (ि तीयातः स मीिवभि पय तम)् अ ययीभावसमासः (अनु, उप, सह,
िनर,् ित, यथा) ।
अ यासवान् भव .7 अ ययपदािन उ चैः, च, ः, ः, अ , अ -त , य -कु , इदानीम्,अधुना, स ित, सा तम् इित
अ ययपदानां अथबोध:, वा ये योगः अ यास ।
अ यासवान् भव समय: अङ्कानां थाने श देषु समयलेखनम्। (सामा य-सपाद-साध-पादोन)
शेमुषी (ष ः पाठः) ोकानां स वरगायनम्, ोका वय य अ यासः, ोकाथ य
ानम,् भावाथबोधनम,् ोकाधा रत ो राणाम् एकपदेन पूणवा येन च अ यासः,
भािषककाय च पाठे आगतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां, िवशे य-िवशेषणपदानां
1

सभु ािषतािन कतृपदानां च ानम्। ोका वयः सं कृ तेन भावाथलेखनम् , पाठा तगत-अ यासकायम।्

अ यासवान् भव वा यप रवतनम् के वलं लट् लकारे (कतृ-कम-ि या) ।
ch.11 वा यप रवतनमा यमेन अ यासः वा येषु योगः च।
अ यासवान् भव अशुि -संशोधनम् वचन-िलङ्ग-पु ष-लकार-िवभि ्या संशोधनम।्

अ यासवान् भव 80-100 श दप रिमतः ग ाश ं ः, सरलकथा-वणनम् वा।
याकरणवीिथः  एकपदेन पूणवा येन च अवबोधना मकं कायम्
 अनु छे द-आधा रतं भािषकं कायम्
ch.12  शीषकलेखनम्
अपिठत-
भािषककायाय त वािन
अवबोधनम्
 वा ये कतृ-ि यापदचयनम्
 कतृ-ि या-अि वितः
 िवशेषण-िवशे यपदचयनम् एवं पयाय-िवलोमपदचयनम्।
अ यासवान् भव अनु छे दलेखनम् मंजूषायाः सहायतया िविवधिवषयाधा रतम् अनु छे दलेखनम् अ यास ।
अ यासवान् भव.12 प लेखनम् म जूषासहायतया औपचा रकम् अनौपचा रकं प लेखन य अ यासः।
अ यासवान् भव िच वणनम् िच ं ्वा मंजषू ाधा रत-वणनम् वा यरचना यासः च।
अ यासवान् भव अनवु ादः िह दीभाषायाम् आं लभाषायाम् वा िलिखतानां प चसरलवा यानां सं कृ तभाषायाम्
अधीतपाठ्य म य पनु रावृि ः। आदश प ाणाम् अ यासः।
उपरो ं सव पाठ्य मं 13 िसत बरपय तं पाठनीयम्।
म याविध-परी ा
पाठ्यपु तकािन पाठ्यव तिू न पाठ्यिब दवः

शेमषु ी (स मः पाठः) सवं ादशै यां पाठ य आदशवाचनम्, नाट्याश ं य सरलाथ ानम,् पाठे आगतानां
सौहाद कृ तेः पयायपदानां, िवलोमपदानां, िवशे य-िवशेषणपदानां, कतृपदाना,ं ि यापदानां, ययानां
शोभा च ानम्, नाट्यांशाधा रत- ो राणाम यासः। छा ाः पाठ य पा पेण नाट्यािभनयम्
अिप कतु श नवु ि त।

अ यासवान् भव सि धकायम् िवसगसि धः (िवसग य उ वम,् र वम,् िवसगलोपः, िवसग य थाने (स,् श,् ष)् उपयु -
याकरणवीिथः स धीनां िनयमिनधारणं योग: अ यास ।
अ यासवान् भव ययाः ी यय य सामा यप रचय: िवशेष पेण टाप,् ङी यययोः बोधनम् वा येषु योग ।
शेमुषी (अ मः पाठः) कथाप रचयः, ग वाचन य अ यासः, ग ाश ं य सरलाथ ानम,् ग ांश-
िविच ः सा ी आधा रत ो राणाम् अ यासः, पाठे आगतानां पयायपदानां,िवलोमपदानां,िवशे य-
िवशेषणपदानां, कतृपदाना,ं ि यापदानां, ययानां च ानम।् घटना मानुसारं सं कृ तेन
कथालेखनम्। पाठा तगत-अ यासकायम।्
अ यासवान् भव .11 वा यप रवतनम् के वलं लट्-लकारे (कतृ-कम-ि या) । वा यप रवतनमा यमेन अ यासः वा येषु योगः
च।

2

अ यासवान् भव समय: अङ्कानां थाने श देषु समयलेखनम्। (सामा य-सपाद-साध-पादोन)

अ यासवान् भव .7 अ ययपदािन यदा, तदा, कदा, सहसा, वृथा, शनैः अिप, कुतः, इत ततः, यिद-तिह, यावत-् तावत् इित
अ ययपदानाम् अथबोधः। वा ये योगः अ यास ।
शेमुषी (नवमः पाठः) ोकानां स वरगायनम्, ोका वय य अ यासः, ोकाथ य
सू यः ानम,् भावाथबोधनम,् ोकाधा रत ो राणाम् अ यासः, पाठे आगतानां पयायपदानां,
िवलोमपदानां, िवशे य-िवशेषणपदानां कतृपदानां, ि यापदानां च ानम।् ोका वयः
सं कृ तेन भावाथलेखनम।् पाठा तगत-अ यासकायम्।
अ यासवान् भव समासाः (क) बह ीिहसमासः (ख) समासः– के वलम् इतरे तर ः। सम तपदानाम्
याकरणवीिथः ch.9 िव हपदानां च अथान् बोधनीयः। वा येषु सम तपदानां िव हः, िव हपदानां च समास:
बोधनीयः। योग: अ यास कारणीयः।
अ यासवान् भव अशिु -संशोधनम् वचन-िलङ्ग-पु ष-लकार-िवभि ्या सश ं ोधनम।्
शेमषु ी ( ादशःपाठः) उ नां स वरगायनम्, उ नाम वय यअ यासः, उ नां ानम,् भावाथबोधनम,्
ोकाधा रत ो राणाम् अ यासः, पाठे आगतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां,
अ यो यः िवशे य-िवशेषणपदानां कतृपदानां, ि यापदानां च ानम।् ोका वयः सं कृ तेन
भावाथलेखनम्। पाठा तगत-अ यासकायम।्

अ यासवान् भव अपिठत- 80-100 श दप रिमतः ग ांशः, सरलकथा- वणनम् वा। एकपदेन पूणवा येन च
याकरणवीिथः ch.12 अवबोधनम् अवबोधना मकं कायम्
 अनु छे द-आधा रतं भािषकं कायम्
 शीषकलेखनम्
 भािषककायाय त वािन
 वा ये कतृ-ि यापदचयनम्
 कतृ-ि या-अि वितः
 िवशेषण-िवशे य-चयनम।्
 पयाय-िवलोमपद-चयनम्
अ यासवान् भव .12 प लेखनम् संकेताधा रतम् औपचा रकम् अनौपचा रकं वा प लेखनम।्
अ यासवान् भव .12 अनु छे दलेखनम् म जूषासहायतया िविवधिवषयाधा रतम् अनु छे दलेखनम् । अ यास ।
अ यासवान् भव िच वणनम् िच ं ्वा म जूषाधा रतवणनम् वा यरचना यास ।
अ यासवान् भव अनुवादः िह दीभाषायाम् आं लभाषायाम् वा िलिखतानां प चसरलवा यानां सं कृ तभाषायाम्
स पणू पाठ्य मः
यात यम-् संपूण य पाठ्य म य पनु रावृि ः। आदश प ाणाम् अ यासः ।
उपरो ं सव पाठ्य मं 13 िदस बरपय तं पाठनीयम् इ यिनवायम।् वािषकपरी ायां स पणू -पाठ्य मात् ो रािण भिव यि त।
वािषक-परी ा

3