HBSE Class 11 Sample Paper 2025 Sanskrit

Board Of School Education Haryana

मॉडल पेपर
2025

आदर्शप्रश्नपत्रम् (2024-25)

कक्षा-एकादर्ी कोड न. - 526

रोलनं०

संस्कृतम्
समयः -होरात्रयम् ] [पूर्ाा ङ्ाः -80

 कृपया जााँ च कर लें कक इस प्रश्न-पत्र में मुकित पृ ष्ठ 8 तथा प्रश्न 14 हैं ।
 प्रश्न-पत्र में दाकहने हाथ की ओर कदए गये कोड नम्बर तथा सेट को छात्र उत्तर पुस्तिका के मुख्य पृष्ठ पर कलखें।
 कृपया प्रश्न का उत्तर कलखना शुरू करने से पहले, प्रश्न का क्रमाङ् अवश्य कलखें।
 उत्तर-पुस्तिका के बीच में खाली पन्ना/पन्नें न छोडें ।
 उत्तर-पुस्तिका के अकतररक्त कोई अन्य शीट नहीं कमलेगी। अतः आवश्यकतानुसार ही कलखें और कलखा उत्तर
नकाटें ।
 परीक्षाथी अपना रोल नं ० प्रश्न-पत्र पर अवश्य कलखें। रोल नं ० के अकतररक्त प्रश्न-पत्र पर अन्य कुछ भी न कलखें
और वैकस्तिक प्रश्नों के उत्तरों पर ककसी प्रकार का कनशान न लगाएाँ ।
 कृपया प्रश्नों के उत्तर दे नें से पूवा यह सुकनकित कर लें कक प्रश्न-पत्र पूर्ा व सही है , परीक्षा के उपरान्त इस
सम्बन्ध में कोई भी दावा स्वीकार नही ं ककया जायेगा।

 सामान्यकनदे र्ााः :–

(i) प्रत्येकं खण्डम् अकिकृत्य उत्तराकर् एकस्तिन् स्थाने क्रमेर् लेखनीयाकन ।
(ii) प्रश्नसंख्या प्रश्नपत्रानुसारम् अवश्यमेव लेखनीया।
(iii) श्रेष्ठाङ्ान् प्राप्तये सुस्पष्टः लेखः लेखनीयः ।

 अस्मिन्प्रश्नपत्रेपञ्चखण्ााः सस्मन्त :–

खण्डः 'क' अपकित-अवबोिनम् - 10 अङ्ाः
खण्डः 'ख' रचनात्मक-कायाम् - 17 अङ्ाः
खण्डः 'ग' पकित-अवबोिनम् - 31 अङ्ाः
खण्डः 'घ' अनुप्रयुक्त-व्याकरर्म् - 06 अङ्ाः
खण्डः 'ङ' पािािाररताः बहुकवकिीयाः प्रश्नाः - 17 अङ्ाः

खण्ाः - ‘क’

अपकित-अवबोधनम्
1. अिोकलस्तखतं गद्ां शं पकित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराकर् यथाकनदे शं संस्कृतेन कलखत - 10

इदं युगं कवज्ञानप्रयार्मस्ति। अस्तिन् युगे कवज्ञानस्य नूतनाः चमत्काराः दृश्यन्ते श्रूयन्ते च। सवात्र कवज्ञानस्यैव वाताा
प्रसरकत। सवात्रैव कवज्ञानमेव दृकष्टगोचरतां समायाकत। कवज्ञानं पदे -पदे अिाकं कमत्रवत् सहायतां करोकत। कवज्ञानमाकश्रत्य
जनः अद् आकाशे पक्षीवत् उत्पतकत, भूमौ वायुवद् िावकत, जले मत्स्य इव तरकत। अतः जीवनस्य प्रत्येकक्षेत्रे कवज्ञानस्य
महद् योगदानम् अस्ति। कशक्षायां , व्यापारे , मनोकवज्ञाने , कचककत्सायाम्, दू रदे शयात्रासु , विुकनमाा र्ाकदषु च सवेषु क्षेत्रेषु
कवज्ञानमेव पररदृश्यते। अतएव वतामानयुगं 'वैज्ञाकनकयु गम्' इत्युच्यते।

अस्तिन् युगे कवज्ञानं कवना जीवनयापनं दु ष्करम् अस्ति। मनुष्यः स्वकीयकायाा कर् कवज्ञानस्य सहायतया करोकत ।
कवद् युच्छक्तेः आकवष्कारे र् मानवसभ्यतायाः कवकास अभवत्। कृकषक्षेत्रे, उद्ोगक्षेत्रे, यन्त्रागारे च सवा त्र कवद् यु च्छस्तक्तः एव
नयनपथमायाकत। कृकषक्षे त्रे सवं कायं कवद् यु च्चाकलतयन्त्रैः भवकत।

(अ) एकपदे न उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×1=2

(क) इदं युगं कीदृशम् अस्ति ?
(ख) कवज्ञानं कवना ककं दु ष्करम् अस्ति ?
(ग) कवद् युच्छक्तेः आकवष्कारे र् कस्याः कवकासः अभवत् ?

(ब) पूर्ावाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×2=4

(क) अस्तिन् युगे कवज्ञानस्य कीदृशाः चमत्काराः दृश्यन्ते श्रूयन्ते च ?
(ख) जीवनस्य प्रत्येकक्षेत्रे कस्य महद् योगदानम् अस्ति ?
(ग) कृकषक्षेत्रे सवं कायं कैः भवकत ?

(स) अस्य अनुच्छेदस्य कृते उपयुक्तं शीषाकं संस्कृतेन कलखत । 1

(द) यथाकनदे शम् उत्तरत- ( केवलं प्रश्नत्रयम् ) 3×1=3

(i) "कमत्रवत्" इत्यस्य शब्दस्य कवलोमपदं ककम् ?
(क) शत्रुवत् (ख) मूखावत्
(ग) प्रवीर्वत् (घ) पस्तण्डतवत्
(ii) "सवेषु" इत्यस्तिन् शब्दे का कवभस्तक्तः ?
(क) चतुथी (ख) पञ्चमी
(ग) तृतीया (घ) सप्तमी
(iii) "नूतनाः चमत्काराः " अत्र कवशेषर्पदं ककम्?
(क) नूतनाः (ख) चमत्काराः
(ग) नूतनाः चमत्काराः (घ) सवाा ः
(iv) "मनुष्यस्य" इत्यस्तिन् शब्दे का कवभस्तक्तः ?
(क) चतुथी (ख) पञ्चमी
(ग) सप्तमी (घ) षष्ठी

खण्ाः ‘ख’

रचनात्मक-कायश म्
2. रूप्यकाकर् प्रेषर्ाथं पुत्रस्य कपतरं प्रकत कलस्तखतं कनम्नकलस्तखतं पत्रं मञ्जूषायां प्रदत्तै ः पदै ः पूरयत- 5

कववेकानन्द-छात्रावासः

इन्द्रप्रस्थ कवश्वकवद्ालयः

इन्द्रप्रस्थतः

कदनाङ्ः ..........

समादरर्ीयाः कपतृचरर्ाः ।

सादरं चरर्वन्दनम्।

मम प्रथमसत्रस्य (i) ................. सम्प्रकत सम्पन्ना। मम सवाा कर् प्रश्नपत्राकर् शोभनाकन अभवन्। अस्तिन् (ii)

................. अहं गृहं न आगकमष्याकम। इदानीं कद्वतीयसत्रस्य (iii) ................. क्रेतव्याकन सस्तन्त । अतः भवस्तभः (iv)

................... पञ्चशतं रूप्यकाकर् प्रेषर्ीयाकन। अन्यत् (v) ................ कुशलम्। पररवारे सवेभ्यः ज्येष्ठेभ्यः नमः

ककनष्ठे भ्यि स्वस्ति ।

भवदीयः कप्रयपु त्रः

दे वदत्तः

मञ्जूषा

यथाशीघ्रम् , पु िकाकन , शीतावकाशे , परीक्षा , सवा म्

(छ्न्द-अलङ्कार-पररचयाः )
3.अिोकलस्तखतानां प्रश्नानाम् उत्तराकर् संस्कृतभाषया पूर्ावाक्येन कलखत- (केवलं प्रश्नत्रयम्) 2×3=6

(क) वंशस्थछन्दकस ककत वर्ाा ः भवस्तन्त?
(ख) इन्द्रवज्राछ्न्न्दसः उदाहरर्ं ककम्?
(ग) मन्दाक्रान्ताछ्न्न्दकस ककत वर्ाा ः भवस्तन्त?
(घ) नगर्स्य काकन कचह्नाकन सस्तन्त?

4.अिोकलस्तखतानां प्रश्नानाम् उत्तराकर् संस्कृतभाषया कलखत- (केवलं प्रश्नत्रयम्) 2×3=6

(क) यमकस्य अलङ्ारस्य उदाहरर्ं ककम्?
(ख) श्लेषस्य अलङ्ारस्य लक्षर्ं ककम् ?
(ग) अथाा न्तरन्यासस्य अलङ्ारस्य लक्षर्ं ककम् ?
(घ) भवेत् --------------- प्रकृतस्य परे र् यत् । (लक्षर्स्य ररक्तस्थानपूकतं कुरुत)

खण्ाः ‘ग’

पकित-अवबोधनम्
5.अिोकलस्तखतपद्ां शस्य कहन्दीभाषया सप्रसङ्गसरलाथं कलखत - 4×1=4

यज्जाग्रतो दू रमुदैकति॒ दै वं तदु सुप्तस्यि॒ तथैवैकत ।

दू रङ्गमञ्ज्योकतषां ज्योकति॒रेकं तन्मे मनः कशवसङ्िमिु ।।

अथवा

तवैव खल्वेष महानुभाव ! मत्स्येन्द्र ! सत्त्वाकतशयप्रभावः ।

आवकजाता यत्कलशा इवेमे क्षरस्तन्त रम्यिकनताः पयोदाः ।।

6. अिोकलस्तखतगद्ां शस्य कहन्दीभाषया सप्रसङ्गसरलाथं कलखत - 4×1=4

बोकिसत्त्वः ककल कस्तिंकश्वत् नाकतमहकत कमलकुवलयाकद-कवभूकषतसकलले हं सचक्रवाकाकदशोकभते
तीरान्ततरुकुसुमावकीर्े सरकस मत्स्याकिपकतः बभूव। बहुषु जन्मान्तरे षु परोपकाराभ्यासवशात् तत्रस्थः अकप
परकहतसुखसािने व्यापृ तः अभवत्।

अथवा

हा किक् हा किक्! अयमकप नाम परसम्पत्त्या सन्तप्यते ? भगवन् कृतान्त ! पुष्करपत्रपकतत-
जलकबन्दु सदृशैः क्रीडकस त्वं पुरुषभागिेयैः । (इकत सास्रा)। जात! मा रुकदकह ! सौवर्ा शककटकया क्रीकडष्यकस ।

7. अिोकलस्तखतासु सूस्तक्तषु मात्रद्वयोः सूक्त्ोः भावाथं कहन्दीभाषया कलखत - 2×2=4

(क) भवान् न जानाकत राजपथवृत्तम्। (ख) भो जागृतास्ति क्व िनुः क्व खड् गः ।

(ग) न केवलं रूपं शीलमकप तकायाकम। (घ) जीवेम शरदः शतम्।

अथवा

अिोकलस्तखतश्लोकस्य अन्वयं मञ्जूषातः उकचतपदाकन कचत्वा पूरयत - 4×1=4

उकत्तष्ठ हे कापुरुष मा शेष्वैवं पराकजतः ।

अकमत्रान्नन्दयन्सवाा कन्नमाा नो बन्धुशोकदः ।।

अन्वयाः :-

हे 1) .................. ! उकत्तष्ठ, सवाा न् 2) ....................... नन्दयन् 3) .......................... बन्धुशोकदः एवं 4)

..................... मा शेष्व ।

मञ्जूषा

पराकजतः , कनमाा नः , कापुरुष, अकमत्रान्

8. अिोकलस्तखतं श्लोकं पकित्वा प्रश्नानाम् उत्तराकर् श्लोकात् कचत्वा संस्कृतभाषया पूर्ावाक्येन कलखत-
(केवलं प्रश्नत्रयम्) 3×1=3

संस्कृतोद्ानदू वाा दररिीकृता

कनष्कुटे षु स्वयं कण्टककन्याकहता ।

पुस्तितानां लतानां न रक्षा कृता

कविृता वाकटकायोजना कनकमाता ।।

प्रश्नााः -

(क) अत्र का दररिीकृता ?
(ख) कनष्कुटे षु का आकहता ?
(ग) कीदृशीनां लतानां न रक्षा कृता ?
(घ) कीदृशी वाकटकायोजना कनकमाता ?

9. अिोकलस्तखतं गद्ाशं पकित्वा प्रश्नानाम् उत्तराकर् गद्ां शात् कचत्वा संस्कृतभाषया पू र्ावाक्येन कलखत-
(केवलं प्रश्नत्रयम्) 3×1=3

अस्ति काकलन्दीतीरे योकगनीपुरं नाम नगरम्। तत्र अलावदीनो नाम यवनराजो बभूव। स चैकदा
केनाकप कनकमत्तेन मकहमासाकहनाम्ने अकुप्यत्।

प्रश्नााः -

(क) काकलन्दीतीरे ककम् नाम नगरम् ?
(ख) अलावदीनो नाम कः बभूव ?
(ग) अलावदीनो नाम यवनराजः किै अकुप्यत् ?
(घ) चैकदा अत्र कः सस्तन्धः ?

10. कोष्ठकात् उपयुक्तशब्दं कचत्वा रे खाकङ्तपदमािृत्य प्रश्नकनमाा र्ं कुरुत- (केवलं चत्वारः प्रश्नाः ) 4×1=4

(क) सोमिरस्त्वामानीतवान् ररक्शायानेन । (कः /कैः )

(ख) यवनराजेन हम्मीरदे वं प्रकत दू तः प्रकहतः । (के /कं)

(ग) एषा इदानीं ते जननी सं वृत्ता । (का / कः )

(घ) मीनाः जलाभावात् मृतप्रायाः इव सञ्जाताः । (कीदृशं / किात् )

(ङ) आकाशे अकालाः अकप मेघाः प्रादु रभवन् । (के /कैः )

(संस्कृत-साकहत्य-पररचयाः )
11. अिोकलस्तखतानां प्रश्नानाम् उत्तराकर् संस्कृतभाषया एकपदे न कलखत - (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्) 4×1=4

(क) प्राचीनतमः वेदः कः ?
(ख) आयाशूरस्य रचना का ?
(ग) महाभारतस्य कस्तिन् पवाकर् गीता अस्ति ?
(घ) श्रीमभगवद्गीतायाः कद्वतीयाध्यायस्य नाम ककम् ?
(ङ) रामायर्े दशरथस्य ककत पु त्राः सस्तन्त ?

12. अिोकलस्तखतानां प्रश्नानाम् उत्तराकर् संस्कृतभाषया एकपदे न कलखत - (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्) 4×1=4

(क) श्रीमभगवद्गीतायां ककत अध्यायाः सस्तन्त ?
(ख) "ऋतुकचत्रर्म् " इकत पािः किात् ग्रन्थाद् उद् िृतः ?
(ग) रामायर्स्य लेखकः कः ?
(घ) शूिकस्य रचनायाः नाम ककम् ?
(ङ) रामायर्े ककत श्लोकाः सस्तन्त ?

खण्ाः – ‘घ’

अनुप्रयुक्त-व्याकरणम्

13. (क) गुर्सन्धेः अथवा अयाकदसन्धेः पररभाषां कहन्दीभाषया उदाहरर्ञ्च संस्कृतभाषया कलखत। 1×2=2

(ख) तत्पुरुषसमासस्य अथवा कद्वगुसमासस्य पररभाषां कहन्दीभाषया उदाहरर्ञ्च सं स्कृतभाषया कलखत। 1×2=2

(ग) सम्प्रदानकारकस्य अथवा सम्बन्धकारकस्य पररभाषां कहन्दीभाषया उदाहरर्ञ्च संस्कृतभाषया कलखत।

1×2=2

खण्ाः – ‘ङ’

पािाधाररतााः बहुकवकल्पीयााः प्रश्नााः

14. अिोकनकदा ष्टेषु प्रश्नेषु प्रदत्तवैकस्तिकचतुभ्याः उत्तरे भ्यः एकं शुद्धम् उत्तरं कचत्वा कलखत - 17×1=17

1) "इत्येषः " इत्यस्य पदस्य सस्तन्ध कवच्छे दोऽस्ति -

(क) इकत + एषः (ख) इ + एषः

(ग) इता + एषः (घ) इत + एषः

2) "द्वौ+अकप " इत्यत्र कः सस्तन्धः ?

(क) द्वौकप (ख) द्वावकप

(ग) गुर्सस्तन्धः (घ) द्वाकप

3) " रामोऽकप" इत्यत्र कः सस्तन्धकवच्छे दोऽस्ति ?

(क) रामो + अकप (ख) रामो + ऽकप

(ग) रामः + अकप (घ) रामः + ऽकप

4) "यथापूवाम् " इत्यत्र कः समासः ?

(क) अव्ययीभावसमासः (ख) तत्पुरुषसमासः

(ग) कमािारयसमासः (घ) द्वन्द्वसमासः

5) "भारतमाता" इत्यत्र समासकवग्रहोऽस्ति -

(क) भारतं च माता च (ख) भारतानां माता

(ग) भारतनां च माताः (घ) भारताः माताः

6) "अलीकम् " इत्यस्य पदस्य पयाा यपदं ककम् ?

(क) सत्यम् (ख) असत्यम्

(ग) लीकम् (घ) अकनत्यम्

7) "मीनः " इत्यस्य पदस्य पयाा यपदं ककम् ?

(क) मत्स्यः (ख) खगः

(ग) कवहगः (घ) अण्डजः

8) "सत्या" इत्यस्य पदस्य कवलोमपदं ककम् ?

(क) अन्या (ख) असत्या

(ग) अपरा (घ) अकिका

9) "कनष्क्रान्ता" इत्यस्य पदस्य कवलोमपदं ककम् ?

(क) कृत्वा (ख) प्रकवष्टा

(ग) कान्ता (घ) हत्वा

10) "हकसतम् " इत्यस्तिन् पदे कः प्रत्ययः ?

(क) तु मुन् (ख) क्त

(ग) शतृ (घ) क्त्वा

11) "पकित्वा" इत्यस्तिन् पदे कः प्रत्ययः ?

(क) क्त्वा (ख) शतृ

(ग) ल्यप् (ग) तु मुन्

12) "सह" इत्यस्तिन् उपपदयोगे का कवभस्तक्तः भवकत ?

(क) चतुथी (ख) षष्ठी

(ग) सप्तमी (घ) तृतीया

13) "किक्" इत्यस्तिन् उपपदयोगे का कवभस्तक्तः भवकत ?

(क) तृतीया (ख) षष्ठी

(ग) कद्वतीया (घ) पञ्चमी

14) "सनातनाकन कुलाकन" अत्र कवशेष्यपदं ककम् ?

(क) कुलाकन (ख) सनातनाकन

(ग) कुलातनाकन (घ) सनाकुलाकन

15) "अिद् " शब्दस्य सप्तम्यै कवचने ककं रूपं भवकत ?

(क) वयम् (ख) आवाम्

(ग) मकय (घ) अहम्

16) "दे वेन" अत्र का कवभस्तक्तः ?

(क) तृतीया (ख) षष्ठी

(ग) कद्वतीया (घ) पञ्चमी

17) 'ज्ञात्वा' इकत पदे कः प्रत्ययः ?

(क) क्त्वा (ख) ल्यप्

(ग) शतृ (घ) शानच्

Sample Papers

CBSE Sample Papers
ICSE / ISC Board Sample Papers
AP Board Sample Papers
Assam Board Sample Papers
Bihar Board Sample Papers
Chhattisgarh Board Sample Papers
Goa Board Sample Papers
Gujarat Board Sample Papers
Haryana Board Sample Papers
HP Board Sample Papers
J&K State Board Sample Papers
Jharkhand Board Sample Papers
Karnataka Board Sample Papers
Kerala Board Sample Papers

Sample Papers

MP Board Sample Papers
Maharashtra Board Sample Papers
Manipur Board Sample Papers
Mizoram Board Sample Papers
Orissa Board Sample Papers
Punjab Board Sample Papers
Rajasthan Board Sample Papers
Tamil Nadu Board Sample Papers
Telangana State Board Sample Papers
Tripura Board Sample Papers
UP Board Sample Papers
Uttarakhand Board Sample Papers
West Bengal Board Sample Papers