Page 1
आत््यन््ततिकमूल््यनिर््णयः-I 2025-26
मातृकाप्रश्नपत्रम्
कक्ष्या - सप्तमी सस्ं ्ककृतम् समयः - होराद्वयम्
Std - VII SANSKRIT Time - 2 Hrs
निर्देशाः : उत्तरलेखनात् पर्ू वं छात्राणां कृते समाश्वासरूपेण 15 निमेषाः सन््तति।
उत्तरलेखनाय देवनागरीलिपिः उपयोक्तव््यया।
षट् प्रवर््तनानि करणीयानि।
प्रवर््तनम् १
क) अधो दत्तयोः कवितांशयोः ‘जीवने नीतिबोधः आवश््यकः’ इति
आशययुक््तााः पङ््कक्ततीीः चित््ववा लिखतु।
मित्रभावनायास््ततु सतत-
मत्र मित्रक जीवनम।्
शत्तरु ाकणिकापि मास््ततु
दृढास््ततु संहतिभावना।।
शान््ततिरस््ततु सदास््ततु सहृु दो
नीतिबोधो जीवने
सत््य-धर््म-समत््वसहिताः
सन््ततु सहजाः सर््वदा।।
ख) विश्वं जेतुं के के गुणाः अपेक्षिताः?
1. शान््ततििः 2. नीतिबोधः 3. शत्तरु ा 4. सत््यम्
A) 1 & 2 B) 2 & 4
C) 1 & 3 D) 1, 2 & 4
Page 1/7
Page 2
प्रवर््तनम् २
क) चित्रानुसारं पादटिप््पणीः चित््ववा लिखतु।
गतागतनियमाः पालनीयाः। मालिन््यसंस््करणम् अस््ममाकं कर््तव््ययः।
अपरिचिते जलाशये स््ननानं न कुर््ययात।् यत्र विश्वं भवत््ययेकनीडम।्
1. .......................................... 2. ..........................................
3. .......................................... 4. ..........................................
ख) अधो दत्तेषु अनुचितं गणं किम?्
1. क्षमा परदषू णम् धीरता सत््यसन््धता
2. क्षमा उत््ससाहः धीरता धर््ममः
3. सहिष््णणुता नीतिः कारुण््यम् कोपः
4. धीरता सत््यसन््धता धर््ममः स््ननेहः
A) 1 & 2 B) 1, 2 & 3
C) 1 & 3 D) 2 & 4
Page 2/7
Page 3
प्रवर््तनम् ३ A
क) अधो दत्तश्लोकस््य गद्यक्रमं लिखतु।
परु ा वत्रव
ृ धे वत्तेृ स चाहं जयैषिषौ।
आदित््यमपु यातौ स््ववो ज््वलन््ततं रश््ममिमालिनम।्
(आदित््ययं जयैषिणौ रश््ममिमालिनम)्
गद्यक्रमः - परु ा वत्रव
ृ धे वत्तेृ .................... सः अहं च ................. ज््वलन््ततं
...................... उपयातौ स््ववः।
ख) श्लोकात् “सर््ययः
ू ” इत््यस््य समानार््थकं पदं चित््ववा लिखतु।
ग) उचितं गणम् किम?्
1. रामायणम् - वाल््ममीकिः
2. महाभारतम् - व््ययासः
3. पञ््चतन्तत्रम् - सोमदेवः
A) 1 & 2 B) 1, 2 & 3
C) 3 D) 1 & 3
अथवा
प्रवर््तनम् ३ B
क) अधो दत्तानि पदानि उपयुज््य कवितां परिवर््त््य लिखतु।
(सततम,् सर््यू म,् दुष्ट )
हीन चिन््तताां वर््जयन््ततो
ज्ञान भानु मपु ास््महे।
अज्ञतान््ध्ययं वारयन््ततो
याम सन््तत मग्रतः।।
Page 3/7
Page 4
ख) उदाहरणानुसारं वाक््ययं परिवर््तयतु।
उदा - रमा पस्ु ्तकं पठति। हे रमे! पस्ु ्तकं पठत।ु
जीवा चित्रं रचयति। .....................................
ग) पट्टिकां पठित््ववा उचितं गणं चित््ववा लखितु।
1. आदित््ययः क) पत्रम्
2. पक्षः ख) वाहनम्
3. सैनिकः ग) सर््ययः
ू
4. यानम् घ) भटः
A) 1 (घ) , 2 (ख) , 3 (क), 4 (ग)
B) 1 (ग) , 2 (क) , 3 (ख), 4 (घ)
C) 1 (घ) , 2 (ग) , 3 (क), 4 (ख)
D) 1 (ग) , 2 (क) , 3 (घ), 4 (ख)
प्रवर््तनम् ४ A
क) अधो दत््ताां खण््डडिकां पठित््ववा सम््भभाषणं निर््ममातु।
एकदा सम््पपातिः जटायुः च मत््सरार््थम् आकाशमार्गेण उड्डयितमु ् आरब््धवन््ततौ। तदा
सम््पपातिः अवदत् - ‘अनजु जटायो! अहमेव वेगवान,् अतः स््पर््धधा न कार््यया’। तत् श्त्रु ्ववा
जटायुः ‘आत््मप्रशसं या किं प्रयोजनम?् , अहमेव विजयी भविष््ययामि’ इत््ययुक््त्ववा उपर््ययुपरि
डयते स््म। तदानीीं जटायुः ‘ज््ययेष्ठ सर््यकि ू रणैः अहं श्रान््ततः’ इत््यवदत।् तदा सम््पपातिः ‘मा
रुदत,ु मम पक््षैैः त््ववाां रक्षामि’ इत््ययुक््त्ववा जटायुम् अरक्षयत।्
सम््पपातिः - अनजु जटायो! ......................
जटायुः - .........................................
.........................................
सम््पपातिः - .........................................
Page 4/7
Page 5
ख) रामयणमधिकृत््य उचिताः प्रस््ततावनाः का इति चित््ववा लिखतु।
1. सप्तकाण््डडानि सन््तति।
2. आदिकाव््यम् भवति।
3. व््ययासविरचितं भवति।
4. वाल््ममीकिविरचितं भवति।
A) 1, 2 & 3 B) 2, 3 & 4
C) 1, 2 & 4 D) 1, 3
अथवा
प्रवर््तनम् ४ B
क) खण््डडिकां पठित््ववा प्रश्नानाम् उत्तरं लिखतु।
आदिकाव््ययं भवति रामायणम।् रामायणे सप्त काण््डडानि सन््तति। वाल््ममीकिः भवति ग्रन््थस््य
अस््य कर््तता। काव््ययेऽस््ममिन् चतुर््वििंशतिसहस्रं श्लोकाः सन््तति। अतः काव््यस््ययास््य
चतुर््वििंशतिसाहस्री संहिता इत््यपि नामान््तरम् अस््तति।
1. आदिकाव््यम् इति विख््ययातं भवति ..................।
2. रामायणे कति काण््डडानि सन््तति?
3. काव््यस््ययास््य कर््तता कः?
4. काव््ययेऽस््ममिन् कति श्लोकाः सन््तति?
ख) अधो दत्तेभ््ययः उचितं गणं किम?्
1. सदास््ततु क) च+अहम्
2. तथापि ख) सदा+अस््ततु
3. दीप्तोहम् ग) चा+अहम्
4. चाहम् घ) दीप्तः+अहम्
ङ) तथा+अपि
A) 1 (क) , 2 (ख) , 3 (घ) , 4 (ग)
B) 1 (ख) , 2 (ङ) , 3 (घ) , 4 (क)
C) 1 (ख) , 2 (ङ) , 3 (क) , 4 (घ)
D) 1 (क) , 2 (घ) , 3 (ख) , 4 (ग)
Page 5/7
Page 6
प्रवर््तनम् ५
क) यथोचितं योजयतु।
अलिखत्
पठति
अवदत्
अपिबत्
वदति
अपठत्
ू ानुसारं वाक््ययं रचयतु।
ख) सचन
उदा - रमा कथां रचयति। रमा कवितां रचयति।
रमा कथां कवितां च रचयति।
बालः क्षीरं पिबति। बालः पायसं पिबति।
.............................................
ग) अधो दत्ते वाक््यये पठित््ववा उचितं गणं चित््ववा लिखतु।
प्रस््ततावना (प्र) वननशीकरणेन मानवजीवनं दुर््घटं भवति।
कारणम् (क) मानवानां स््ववार््थता एव वननशीकरणस््य मख्ु ्यकारणम।्
1. (प्र), (क) उभयोरपि साध,ु (क) इति उचितं विशदीकरणं भवति (प्र) इत््यस््य।
2. (प्र), (क) भवयोरपि साध,ु (क) इति अनुचितं विशदीकरणं भवति (प्र) इत््यस््य
3. (प्र) एव साध,ु (क) इति असाध।ु
4. (प्र) इति असाध,ु (क) एव साध।ु
Page 6/7
Page 7
प्रवर््तनम् ६
सचनू ाः स््ववीकृत््य एकां पत्रवार््ताां लिखतु।
सचन
ू ाः
1. प्रातः काले पञ््चवादने अपघातः अभवत।्
2. षष्ठि जनाः वाहने आसन।्
3. प्रकृतिक्षोभः एव अपघातस््य कारणम् इति अधिकारिणः वदन््तति।
4. सर्वे अपि इदानीीं सरु क्षिताः भवन््तति।
Page 7/7
Page 8
आत््यन््ततिकमूल््यनिर््णयः-I 2025-26
मातृकाप्रश्नपत्रम्
कक्ष्या - सप्तमी सस्ं ्ककृतम् समयः - होराद्वयम्
Std - VII SANSKRIT Time - 2 Hrs
Oriental Sanskrit Schools
निर्देशाः : उत्तरलेखनात् पर्ू वं छात्राणां कृते समाश्वासरूपेण 15 निमेषाः सन््तति।
उत्तरलेखनाय देवनागरीलिपिः उपयोक्तव््यया।
षट् प्रवर््तनानि करणीयानि।
प्रवर््तनम् 1
क) अधो दत्तानि चित्राणि दृष््ट्ववा कोष्ठकात् उचितां पादटिप््पणीीं चित््ववा लिखतु।
(दाहेन जीवनाशः, शचु ित््वम् आरोग््ययाय, परिश्रमः कार््यसाधकः, दशपत्रु समः तरुुः)
1. ..................................... 2. .....................................
3. ..................................... 4. .....................................
ख) विकल््पपेभ््ययः उचितं चित््ववा लिखतु।
1. शक ु ः, उपतापः, रोगः, आमयः
2. शाखी, पादपः, महीरुहः, नरः
3. सवं ेशः, स््वप््ननः, दिष्ठः, निद्रा
4. गहृ म,् गेहम,् सद्म, निके तनम्
A) 1, 2, 3 उचितम् B) 1, 3, 4 उचितम्
C) 2, 3, 4 उचितम् D) 1, 3 उचितम् 2, 4 अनचु ितम्
Page 1/7
Page 9
प्रवर््तनम् 2
क) अधो दत्तान् सम््भभाषणांशान् पठित््ववा लट्, लङ्, लटृ ् लकाररूपाणि चित््ववा
लिखतु।
पत्रः
ु - मातः! सोदरी कुत्र अस््तति?
माता - सा आपणम् अगच््छत।्
पत्रः
ु - अहमपि गमिष््ययामि किम?्
माता - न न इदानीम् अत्रैव उपविशत।ु
लट् - ............................
लङ् - ............................
लटृ ् - ............................
ख) सम््भभाषणात् “तत्र+एव - तत्रैव” समानसन््धधियुक्तपदं चित््ववा सन््धधिच््छछे दं
करोतु।
................................................
ग) अधो दत्तेषु उचितं गणं किम?्
1. परिवारः - कुटुम््बम्
2. निपणु ः - समर््थथः
3. उत्तीर््णणः - पराजितः
4. विषण््णणः - दःु खितः
A) 1, 2, 3 साधु B) 1, 2, 4 साधु
C) 2, 3, 4 साधु D) 1, 3 साध 2, 4 असाधु
Page 2/7
Page 10
प्रवर््तनम् 3 A
क) विज्ञापनपत्रं पठित््ववा क्रियापदानि चित््ववा लिखतु।
धीमही (विद्यालयीयपत्रम)्
जूलै 21 तमे दिने विद्यालये चान्दद्रदिनाघोषं समुचितेन
आघुष््यते। विद्यालयस््य शास्त्राध््ययापकः श्री सरु ेशः
उद्घाटनम् करिष््यति। चान्दद्रदिनाघोषे विविधाः
स््पर््धधााः सन््तति। प्रियच््छत््रााः कृपया स््पर््धधासु भागं
स््ववीकुर््वन््ततु।
1. ...............................................
2. ...............................................
3. ...............................................
4. ...............................................
ख) अधो दत्ते वाक््यये विशकलयतु। उचितं गणं चित््ववा लिखतु।
1. डा. ए.पि.जे अब््ददुल् कलां भारतस््य भतू पर््वू राष्टट्रपतिः भवति।
2. सः ‘मिसैल् मान’् इति विख््ययातः च।
A) 1, 2 साधु B) 1 साधु 2 असाधु
C) 1, 2 असाधु D) 1 असाधु 2 साधु
Page 3/7
Page 11
अथवा
प्रवर््तनम् 3 B
क) कोष्ठकात् पदानि चित््ववा सम््भभाषणांशांन् पूरयतु।
(भविष््यन््तति, गमिष््ययामः, करिष््ययामः, गमिष््यन््तति)
रमेशः - मित्र! गोप, भवन््ततः आगामिनि दिने विनोदयात्रार्थं कुत्र .....................?
गोपः - वयं तिरुवनन््तपरु ं कन््ययाकुमारीीं च ...................।
रमेशः - वासभोजनादीनि कुत्र ...................?
गोपः - कन््ययाकुमारीीं प्राप््य तत्रैव ...................।
रमेशः - अस््ततु, शभु यात्रा।
गोपः - धन््यवादः।
ख) “निद्रायाम् अनुभूयमानाः नैव स््वप््ननााः, परन््ततु ये निद्राभङ्गाय भवन््तति ते एव
स््वप््ननााः।” कस््य वचनमिदम् भवति?
A) महात््ममागान््धधिमहोदयस््य B) अब््ददुल् कलां महोदयस््य
C) टागोर ् महोदयस््य D) सभु ाष् चन्दद्रबोस् महोदयस््य
प्रवर््तनम् 4
क) खण््डडिकां पठित््ववा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखतु।
भारतस््य अतिपरु ातनी आरोग््यपरिपालनरीतिषु प्रथमगणनीया भवति योगशास्त्रम।्
योगशास्त्रस््य आधारग्रन््थथः भवति पातञ््जलयोगसत्रू म।् ग्रन््थस््ययास््य उपज्ञाता भवति
पतञ््जलिमहर््षषििः। 2014 डिंसम््बर ् मासे ऐक््यराष्टट्रसंस््थथायाः सम््ममेलने जणू ् 21 आविश्वं
योगदिनत््ववेन आचरितंु निश्चितम।्
1. भारतस््य अतिपरु ातन-आरोग््यपरिशीलनरीतिः का?
2. पातञ््जलयोगसत्रू स््य उपज्ञाता कः?
3. कदा योगदिनम् आचरन््तति?
4. योगशास्त्रस््य आधारग्रन््थथः कः?
Page 4/7
Page 12
ख) “लोकं समन््ततात् आलोकम”् एवं चेत् अधो दत्तेषु समस््तपदं किम?्
A) विश्वम
् B) आविश्वम्
C) लोकाः D) लोकानाम्
प्रवर््तनम् 5
क) अधो दत््ताां खण््डडिकां पठित््ववा ‘प्रोफैल’् निर््ममातु।
मलयालचलच््चचित्रमण््डलेषु भावगायकः इति विख््ययातः भवति पि. जयचन्दद्रन।् सः
1944 तमे वर्षे मार््चच् मासस््य ततृ ीयदिने एऱणाकुलं जिल््ललायां रविपरु ं देशे जनिमलभत।
तस््य पिता कोच््चचिराजवश ं ाङ्गः रविवर््मकोच््चनियन् तम््पपुरान,् माता पालियत्
सभु द्राकुञ््ञम््ममा च। विविधासु भाषासु चलच््चचित्रगानेषु च तस््य अतल्ु ्यताम्
आधारीकृत््य के सि डानियेल् परु स््ककारः, कलैमणिपरु स््ककारः इत््ययादि विविधैः
परु स््ककारै ः सः बहुमानितः।
भावगायकः
नाम - ................................................
जननम् - ................................................
पितरौ - ................................................
परु स््ककाराः - ................................................
ख) विकल््पपेभ््ययः उचितं चित््ववा लिखतु।
1. गन््ततुम,् पठितमु ,् पातमु ,् वक्तु म्
2. पठित््ववा, ज्ञात््ववा, उषित््ववा, गत््ववा
3. बालाय, क्रीडाय, दीपाय, प्रकाशाय
4. विज्ञाय, निपाय, विलोक््य, प्रपठ्य
A) 1 एव साधु B) 1, 2, 3 साधु
C) 1, 2, 4 साधु D) 2, 3, 4 साधु
Page 5/7
Page 13
प्रवर््तनम् 6 A
क) भारतीयशास्त्रकाराणां नामानि सचन ू ामनुसत्ृ ्य कोष्ठकात् चित््ववा लिखतु।
(विक्रं साराभाई, सि. वि. रामन,् श्रीनिवासरामानजु ः, शकुन््तलादेवी)
1. ................................. 2. .................................
भारतीयगणितशास्त्रज्ञः मेण््डल् काल््ककु लेटर ्
संख््यया 1729 हुमन् कम््पपूट्टर ्
3. ................................. 4. .................................
भौतिकशास्त्रज्ञः बहिराकाश पद्धतेः पिता
रामन् प्रभावः वि.एस.् एस.् सि
Page 6/7
Page 14
ख) उचितं गणं चित््ववा लिखतु।
1 1920 क) २०१५
2 2015 ख) १९२०
3 1947 ग) २०२५
4 2025 घ) १९४७
ङ) १८२०
A) 1 ख), 2 क), 3 ग), 4 घ)
B) 1 ख), 2 क), 3 घ), 4 ग)
C) 1 क), 2 ङ), 3 ग), 4 ख)
D) 1 ख), 2 ग), 3 ङ), 4 घ)
अथवा
प्रवर््तनम् 6 B
क) कोष्ठकात् पदानि चित््ववा अमरकोशकारिकां पूरयतु।
(नराः, पमु ांसः, मर््तत्ययााः, परुु षाः)
मनष्ु ्ययााः मानष्ु ्ययााः ................... मनजु ा मानवा ...................
स््ययुुः ................... पञ््जजनाः ................... परुू षाः नरः।
ख) कोऱोणामधिकृत््य उचिताः प्रस््ततावनाः काः?
1. कोऱोणा महामारी भवति।
2. अनया लक्षशः जनाः मतृ ाः।
3. तया मानवरै शःे कोपि नाशः न संभवति।
4. सर््वस््ययापि लोकस््य सम््पद््वव््यवस््थथा अनया भग््नना अभवत।्
A) 1, 2 & 3 साध ु B) 2, 3 & 4 साधु
C) 1, 3 & 4 साध ु D) 1, 2 & 4 साधु
Page 7/7