Class 9 Sample Paper 2026 Sanskrit

2026
SAMPLE / MODEL
PAPERS
NCERT BASED
PRACTICE PAPERS
DOWNLOAD PDF

FOR
CBSE BOARD
AND
STATE BOARDS

र्ाशषवक–अभ्यासप्रश्नपत्रम–् 2025-26
कक्षा- िर्मी– संस्कृतम्
समयः होरात्रयम् सम्पूर्ााङ्काः- 80

सामान्यनिर्देशाः –
उत्तरलेखनात्पर्वू ं प्रश्नस्य क्रमाङ्कः अर्वश्यं लेखनीयः।
प्रश्नसख्ां या प्रश्नपत्रानसु ारम् एव लेखनीया।
सवेर्षाां प्रश्नानाम् उत्तरानि सांस्कृ तेन लेखनीयानन।
प्रश्नानाां ननदेिााः ध्यानेन अवश्यां पठनीयााः।
अपशितावबोधिम्
1 अधोशलशितं गद्ांिं पशित्र्ा प्रदत्तप्रश्नािाम् उत्तराशि सस्ं कृतेि शलित। 10
प्राचीनकाले भारतवर्षे गरुु कुलव्यवस्था आसीत।् तत्र छात्रााः गुर ाः समीपे ननवसन्ताः निक्ाां प्राप्नवु नन्त स्म। तेर्षाां जीवनां अत्यन्तां
सरलम् आसीत।् ते प्राताःकाले एव उत्थाय स्नानां कृ त्वा यज्ञिालाां यज्ञां कृ त्वा गरु ाः आज्ञाां गृह्णनन्त स्म। तत्र ते वेदान,् गनित,ां
व्याकरिां, आयवु ेदां च अधीयन्ते स्म। भ जनां सवे नमनलत्वा कुववनन्त स्म, तथा एव रात्रौ कथाश्रविां भवनत स्म।
गरुु कुले सवे छात्रााः समानााः आसन् — न तत्र धनवान् दररद्राः वा भेदाः आसीत।् गरुु ाः निष्येर्षु मातृवत् स्नेहम् आचरनत स्म,
निष्याश्च गरु ौ नपतृवत् श्रद्ाां वहनन्त स्म। एर्षा परम्परा भारतीयसस्ां कृ तेाः मेरुदण्डाः आसीत्।

(अ) एकपदेि शलित– (के र्लं प्रश्नद्वयम)्
i. ‘प्राचीनकाले भारतवर्षे का व्यवस्था आसीत?् 2x1=2
ii. छात्रााः गरु ाः समीपे ननवसन्ताः काां प्राप्नवु नन्त स्म?
iii. गरुु ाः निष्येर्षु कीदृिां स्नेहम् आचरनत स्म?
2x2=4
(आ) पूिवर्ाक्येि शलित– (के र्लं प्रश्नद्वयम)्
i. छात्रााः प्राताःकाले उत्थाय स्नानां कृ त्वा नकां कुववनन्त स्म?
ii. छात्रााः गरुु कुले नकम् अधीयन्ते स्म?
iii. रात्रौ नकां भवनत स्म?

(इ) अस्य अिुच्छे दस्य कृते उशितं िीषवकं संस्कृतेि शलित– 1x1=1

1

(ई) यथाशिदेिम् उत्तरत– 3x1=3
i. ‘निक्कस्य’ पदस्य नकां समानाथवकां पदां गद्ाांिे प्रयक्त ु म?्
ii. 'तेर्षाां जीवनां अत्यन्तां सरलम् आसीत।् ' अत्र तेर्षाम् इनत सववनामपदां कस्मै प्रयक्त
ु म?्
iii. 'धनवान् दररद्राः वा भेदाः आसीत'् अनस्मन् वाक्ये नकम् अव्ययपदां प्रयक्त ु म?्

रििात्मकं कायवम् 15 अङ्काः

2 अधोशलशितं पत्रं मञ्जूषापर्दसहायतया पूरनयत्वा पुिः निखत- 5

भवान् नननतनाः। भर्वतः वर्वद्यालये ‘नवद्ालये स्वच्छतायााः महत्वम’् नवर्षयमनधकृ त्य एकस्यााः प्रनतय नगतायााः आयोजनम्
अभर्वत,् इवत सचू यन्तां मञ्जूर्षायाां दत्तानाां पदानाां सहायतया नपतरं प्रवत पत्रां वलखत।ु
मञ्जूषा
बालकाना,ां मिकााः,पयाववरिां , तत्रास्त,ु महत्व,ां प्रणमावम, स्वच्छता, छात्राः, ननवेदनीयााः, दृष्ट्र्वा, उत्तमस्वास््याय,
पञ्चदि आयवु गावत,् नवद्ालये, प्राध्यानपका, नवद्ालये, अभ्यासाः

अथर्ा
भवान् महेिाः अनस्त। भवताः नमत्रां नववान् अनस्त । तस्य जन्मनदनम् अनिमे मासे आगच्छनत। भवान् ‘नमत्राय जन्मनदनस्य
वधावपनानन समपविाय मञ्जर्षू ायाां दत्तानाां पदानाां सहायतया एकां पत्रां नलखन्त।ु
मञ्जषू ा
नमत्रम् , नचरञ्जीवी, आयष्ु मान,् निक्कााः, छात्रााः, नवद्ालयाः, पठनन्त, उन्ननत,ां यिाः, स्वास््यलाभाः, नहतकरां, नपत्र ाः,
यिाःवधवनां, नवद्ा, आजीनवका

3. प्रर्दत्तं नित्रं दृष्ट्वा मञ्जूषायां प्रर्दत्तशब्र्दािां सहायतया पञ्ि वाक्यानि संस्कृतेि निखत- 5x1=5

2

मञ्जूषा

पश्यनत, भवनम,् उत्पतनन्त, पादपाः, उद्ानम,् एकाः वृक्ाः, नभनस, पर पकाराय, सनन्त, परु ताः, जनाः, निक्काः,
सखु दा, ननमवला वायुाः, रम्य,ां दृश्यम,् नवद्ालयाः, छात्राः गृह,ां प्रािवायाःु , माताःु नाम
अथवा
मञ्जषू ाप्रर्दत्तशब्र्दािां साहाय्येि निम्िनिनखतं नवषयम् अनधकृत्य न्यिू ाशतन्यिू ं पञ्िन ः सस्ं कृतवाक्ययः एकम्
अिुच्छे र्दं निखत।
शपककाकयोः साम्यम्

काकाः, कृ ष्िविवाः, अन्न,ां मासां ां च, निि ाः हस्तात,् र निका, आनच्छद्, कप ताः, वसन्तसमये, नीडे,
क नकलाः, िावकान,् उड्डीयते, चिका, भक्यनत, नपबनत, आनयनत, रवाः, किुाः नपकाः, पररश्रमी, प्रस्तरान,्
जलां, घिाः, स्थापयनत, , ननवसनत

4. अधोनिनखतानि वाक्यानि संस्कृत ाषया अिूद्य निखत। 5x1=5
1. मैं प्रनतनदन नवद्ालय जाता ह।ूँ I go to school every day.
2. हमारे गरुु बहुत नवद्वान् हैं। Our teacher is very learned.
3. बच्चे बगीचे में फूल लगाते हैं। The children plant flowers in the garden.
4. मेरा नमत्र पस्ु तक से अध्ययन करता है। My friend studies with a book.
5. हम पयाववरि की रक्ा करते हैं। We protect the environment.

3

'ग'-खण्ड: 25 अङ्काः
अिुप्रयुक्त-व्याकरर्म्
5. अ अधोनिनखतेषु रेखाङ्शकतपदेषु सशन्धं सनन्धच्छे दं वा निखत 4x1=4
i.) वसन्ते लसन्तीह सरसा रसाला।
ii.) वृक्ा लताः+ि फलानन पष्ु पानि समपु हरनन्त।
iii.) सयू ोदयात् पवू वमेव सा तत्रोपशस्थता।
iv.) सा तदा करुिार्ािो शर्लपन्ती सदु ाःु नखता।
अथवा
आ अधोनिनखतेषु रेखांनकतपदेषु सशन्धं सनन्धच्छे दं वा निखत
i.) तां िब्दम् अर्सुप्तः+तु जिायरु थ िश्रु वु े।
ii.) क्लेश्यमािः+ अशप नवद्ाां नाधीतवान।्
iii.) गृहम् उपैशत तदनप वरम।्
iv.) साः पुरप+उद्ािं व्रजन्तां मधक ु रम् आह्वयत।्
6. प्रदत्तशर्कल्पेभ्यः उशितिब्दरूपाशि शित्र्ा ररक्तस्थािाशि पूरयत– 4x1=4
i.) रमेिाः……………………कथाां पठनत।
(क) पस्ु तके न (ख) पस्ु तकाय (ग) पस्ु तकां (घ) पस्ु तकात्
(ii) म हनाः मम …………………… पत्रु म् अनस्त।
(क) नमत्रस्य (ख) नमत्रेि (ग) नमत्रां (घ) नमत्राय
(iii) ……………………एकाः भयांकराः व्याघ्राः ननवसनत स्म।
(क) वने (ख) वनेन (ग) वनाय (घ) वनात्
(iv) रजताः मम ……………………पठनत।
(क) कक्ाां (ख) कक्ायाां (ग) कक्ायााः (घ) कक्ायै

7. उशितलकारं प्रयुज्य शियापदैः र्ाक्याशि पूरयत - 4x1=4
(i) भनगनी सांयावां ……………………।
(क) पचनस (ख) पचनन्त (ग) पचनत (घ) पचामाः
(ii) मम माता नवदर्षु ी ……………………।
(क) अनस्म (ख) अनस्त (ग) स्ताः (घ) सनन्त
(iii) तानन आम्रानि मधरु ानि ……………………।
(क) सनन्त (ख) अनस्त (ग) आसीत् (घ) स्ताः
(iv) सनु मत्राां रीताां स्वनववाहे आगमनाय…………………… ।
4

(क) आमन्त्रयनन्त (ख) आमन्त्रयनत (ग) आमन्त्रयताः (घ) आमन्त्रयनस
8. कारक–उपपदशर्भशक्तम् आशित्य शर्कल्पेभ्यः उशितपदाशि शििुत। 4x1=4
(i) घनश्यामाः …………………… इनतहासां पठनत।
(क) नचत्रफलकस्य (ख) नचत्रफलकां (ग) नचत्रफलकात् (घ) नचत्रफलकाय
(ii) मनसख
ु ाः …………………… धनां ददानत।
(क) यानचकायै (ख) (ग) यानचकायााः (घ) यानचकाां
(iii) नचनकत्सालयां ननकर्षा मम ……………………अनस्त।
(क) नवद्ालयां (ख) नवद्ालयाय (ग) नवद्ालयाः (घ) नवद्ालयेन
(iv) छात्रा: ……………… गृहम् आगच्छनन्त।
(क) पस्ु तकालयात् (ख) पस्ु तकालयां (ग) पस्ु तकालयेन (घ) पस्ु तकालयस्य
9. रेिाङ्शकतपदेषु प्रकृशतप्रत्ययौ सयं ोज्य शर्भज्य र्ा शर्कल्पेभ्यः समुनितं उत्तरं निखत - 3x1=3

(i) धमवस्यैव अङ्गनमनत ऋर्षयाः प्रशतपाशदतर्न्तः।
(क) प्रनतपाद+ क्त (ख) प्रनतपाद+ क्तवतु (ग) प्रनतपाद+ तव्यत् (घ) प्रनतपाद+ अनीयर ्
(ii) तव आकर्णयव वीिामदीनाां नदीनाम।्
(क) आकृ +क्यप् (ख) आकृ +क्यच् (ग) आकृ +ल्यप् (घ) आकृ +क्यर्ष्
(iii) तां िीड्+तुमुि् नद्वनत्रवारम् आह्वयत्।
(क) क्रीनडतमु ् (ख) क्रीनडतमु नु ् (ग) क्रीनडते (घ) क्रीनडताः
10. अङ्कािां स्थािे उशितसंख्यापदाशि संस्कृतभाषया शलित – 4x½=2
(i) उद्ाने (93) आम्रवृक्ााः सनन्त।
(ii) नवद्ालये (46) निक्कााः सनन्त।
(iii) मम कक्ायाां (38) छात्रााः सनन्त।
(iv) पस्ु तकालये सम्प्रनत (67) छात्रााः अध्ययनरतााः सनन्त।

5

11. अधोशलशितपदेषु उपसगं सयं ोज्य शर्भज्य र्ा शलित- 4x½=2
(i) ननवारयन्ती ……………..+……………….
(ii) प्रहारे ि ……………..……………….
(iii) पररधानैाः ……………..+……………….
(iv) प्र+वृत्ताः ……………..……………….
12. कोष्ठके भ्यः िद्ध
ु म् अव्ययपदं शित्र्ा ररक्तस्थािाशि परू यत- 2x1=2
(i) प्रहनर्षवता बानलका ननद्रामनप ....... लेभे।
(ii) नदवसे मागवभ्रान्ताः सन्ध्याां यावत् ........ गृहमपु ैनत तदनप वरम?्
मञ्जषू ा

यनद, न

'घ'-खण्ड: 30 अङ्काः
पशितार्बोधिम्
13 अधोशलशितं गद्ांिं पशित्र्ा प्रदत्तप्रश्नािाम् उत्तराशि सस्ं कृतेि शलित– 5
प्रकृ नताः समेर्षाां प्रानिनाां सरां क्िाय यतते। इयां सवावन् पष्ु िानत नवनवधैाः प्रकारै ाः, सख
ु साधनैाः च तपवयनत। पृनथवी, जलम,् तेजाः,
वायाःु , आकािाः च अस्यााः प्रमख ु ानि तत्त्वानन। तान्येव नमनलत्वा पृथक्तया वाऽस्माकां पयाववरिां रचयनन्त। आनव्रयते पररताः
समन्तात् ल काः अनेन इनत पयाववरिम्। यथा अजातनश्ििुाः मातृगभे सरु नक्ताः नतष्ठनत तथैव मानवाः पयाववरिकुक्ौ। पररष्कृ तां
प्रदर्षू िरनहतां च पयाववरिम् अस्मभ्यां सासां ाररकां जीवनसख ु ,ां सनद्वचारां, सत्यसङ्कल्पां माङ्गनलकसामिीञ्च प्रददानत ।
प्रकृ नतक पैाः आतङ्नकत जनाः नकां कतुंु प्रभवनत ? जलप्लावनैाः, अनननभयैाः, भक ू म्पैाः, वात्याचक्रैाः, उल्कापातानदनभश्च
सन्तप्तस्य मानवस्य क्व मङ्गलम् ?
क. एकपदेि उत्तरत (के र्लं प्रश्नद्वयम)्
(i) प्रकृ तेाः प्रमख
ु ानि तत्त्वानन कनतपयानन?
(ii) आनव्रयते पररताः समन्तात् ल काः अनेन इनत कस्य व्यत्ु पनत्ताः? 2x½=1
(iii) का समेर्षाां प्रानिनाां सांरक्िाय यतते।

ि. पूिवर्ाक्येि उत्तरत (के र्लं प्रश्नद्वयम)् 2x1=2
(i) प्रकृ नताः प्रानिनाां नकमथुं यतते?
6

(ii) पररष्कृ तां प्रदर्षू िरनहतां पयाववरिां अस्मभ्यां नकां प्रददानत?
(iii) मानवाः कुत्र सरु नक्ताः नतष्ठनत?

ग. यथाशिदेिम् उत्तरत (के र्लं प्रश्नद्वयम)् 2x1=2
(i) 'प्रकृ नताः समेर्षाां प्रानिनाां सांरक्िाय यतते' अत्र कतृवपदां नकम् अनस्त?
(ii) 'पररष्कृ तां प्रदर्षू िरनहतां च पयाववरिम'् अत्र नविेष्यपदां नकम् अनस्त?
(iii) ' इयां सवावन् पष्ु िानत नवनवधैाः प्रकारै ाः' अत्र इयम् इनत सववनामपदां कस्मै प्रयक्त
ु म?्

14 अधोनिनखतं पद्यं पनित्वा प्रर्दत्तप्रश्नािाम् उत्तरानर् संस्कृतेि निखत। 5
ततः पर्वतशृङ्गाभस्तीक्ष्ितर्णु डः िगोत्तमः।
र्िस्पशतगतः िीमान्व्याजहार िुभां शगरम् ॥

क. एकपदेि उत्तरत (के र्लं प्रश्नद्वयम)् 2x½=1
(i) खग त्तमाः कुत्र आसीत?्
(ii) खग त्तमस्य तण्ु डाः कीदृिाः आसीत?्
(iii) खग त्तमाः कीदृिीं नगरम् उक्तवान?्
ि. पि ू वर्ाक्येि उत्तरत (के र्लं प्रश्नद्वयम)् 2x1=2
i. खग त्तमाः कस्य उपरर नस्थत्वा िभु ाां नगरां व्याजहार?
ii. नद्ाः नकां न कुववनन्त?
iii. तीक्ष्ितण्ु डाः काः आसीत?्
ग. यथाशिदेिम् उत्तरत (के र्लं प्रश्नद्वयम)् 2x1=2
i. 'पनक्श्रेष्ठाः' इत्यस्य कृ ते पद्ाांिे नक पयावयपदां प्रयक्त
ु म?्
ii. पद्े 'व्याजहार ' इनत नक्रयापदस्य कतृवपदां नकम् अनस्त
iii. 'तीक्ष्ितण्ु डाः खग त्तमाः' अत्र नकां नविेर्षिपदां प्रयक्त
ु म् ?
प्र.15 अधोशलशितं संर्ादं पशित्र्ा प्रदत्तप्रश्नािाम् उत्तराशि संस्कृतेि शलित -
(तताः प्रनविनत तपस्यारताः तप दत्ताः)
तप वत्ताः - अहमनस्म तप दत्ताः।
बाल्ये नपतृचरिैाः, क्लेश्यमान ऽनप नवद्ाां नाऽधीतवाननस्म। तस्मात् सववाः कुिुनम्बनभाः नमत्रैाः ज्ञानतजनैश्च
गनहवत ऽभवम।्
(ऊध्वुं ननाःश्वस्य)
हा नवधे। नकम् इदां मया कृ तम् ? कीदृिी दबु वनु द्ाः आसीत् तदा। एतदनप न नचनन्ततां यत–्

7

पररधानैरलङ्कारै भवनू र्षत ऽनप न ि भते।
नर ननमवनिभ गीव सभायाां यनद वा गृह।े ।
(नकनञ्चद् नवमृश्य)
भवत,ु नकम् एतेन? नदवसे मागवभ्रान्ताः सन्ध्याां यावद् यनद गृहमपु ैनत तदनप वरम।् नाऽसौ भ्रान्त मन्यते। अत ऽहम्
इदानीं तपश्चयवया नवद्ामवाप्तांु प्रवृत्त ऽनस्म ।
(जल च्छलनध्वननाः श्रयू ते)
अये कुत ऽयां कल्ल ल च्छलनध्वननाः? महामत्स्य मकर वा भवेत।्
पश्यानम तावत्
क. एकपदेि उत्तरत (के र्लं प्रश्नद्वयम)् 2x½=1
i.) तपस्यारताः काः प्रनविनत?
ii.) तप दत्ताः बाल्ये नकम् न अधीतवान?्
iii.) कस्यााः ध्वननाः श्रयू ते?

ि. पि ू वर्ाक्येि उत्तरत (के र्ल प्रश्नद्वयम)् 2x1=2
i.) तप दत्ताः कै ाः गनहवताः अभवत?्
ii.) तप दत्ताः पररधानैरलङ्कारै ाः भनू र्षतस्य नरस्य नवर्षये नकां श्ल कां नचन्तयनत?
iii.) साः तपश्चयाुं नकमथुं आरब्धवान?्
ग.यथाशिदेिम् उत्तरत (के र्लं प्रश्नद्वयम)् 2x1=2
i.) 'तपस्यारताः तप दत्ताः' अत्र नविेष्यपदां नकम् अनस्त?
ii.) 'श्रयू ते जल च्छलनध्वननाः' अत्र नक्रयापदां नकम् अनस्त?
iii.) ' हा नवधे! नकम् इदां मया कृ तम् ' अत्र मया इनत सववनामपदां कस्मै प्रयक्त ु म?्
16. रेिाङ्शकतपदाशि आधृत्य प्रश्नशिमाविं कुरुत– 4x1=4
i.) एते पनक्िाः मिुरयेषु न पगच्छनन्त।
ii.) परोपकाराय सताां नवभतू याः।
iii.) धेिुः द नधमु ् अनमु नतम् एव न ददानत।
iv.) अनतियस्य अन्िस्य याः अनिष्ठाः तन्मनाः।

17. मञ्जूषातः समुशिताशि पदाशि शित्र्ा अधोशलशित–श्लोकस्य अन्र्यं पूरयत– 3

शपबशन्त िद्ः स्र्यमेर् िाम्भः स्र्यं ि िादशन्त फलाशि र्ृक्षाः।
िादशन्त सस्यं िलु र्ाररर्ाहाः परोपकाराय सतां शर्भूतयः ।

8

अन्र्यः– नद्ाः स्वयमेव (i) ....................... न नपबनन्त, वृक्ााः स्वयां (ii) ....................... न खादनन्त, वाररवाहााः
खलु (iii)....................... न आदनन्त। सताां नवभूतयाः पर पकाराय भवनन्त।

मञ्जषू ा
फलानन, अम्भाः, सस्यां

अथर्ा
श्लोकस्य भार्ाथं मञ्जषू ापदसहायतया परू शयत्र्ा शलित -
लतािां शितान्तं सुमं िाशन्तिीलं
िलेदुच्छलेत् कान्तसशललं सलीलम।्
तर्ाकर्णयव र्ीिाम् अदीिां िदीिाम॥्
भार्ाथव:- हे देनव! तव वीिायााः (i) ……………….. श्रत्ु वा, लतााः स्वभावताः िान्ताश्च, (ii) ……………….. अनप
चलनन्त, नद्ाः च रम्यां सनललां लीलया उच्छालयनन्त। तव वीिानादेन समस्ता(iii). ………………... प्रमनु दता भवनत।
मञ्जूषा
प्रकृ नताः, मन्दां मन्द,ां मधरु नननाद,ां

18. अधोनिनखत- कथांशं यथाक्रमं निखतु। 8x½=4
i.) मया विद्रुमस्य िाखायाां नीड कायवम।्
ii.) अथ साः पष्ु प द्ानां व्रजन्तां मधुकरां दृष्ट्वा तां क्रीनडतुम् नद्वनत्रवारम् आह्वयत।्
iii.) एतत् िष्ु क तृिां त्यज स्वादनू ् भक्ष्यकवलान् ते दास्यानम।
iv.) साः मधक ु राः अस्य बालस्य आह्वानां नतरस्कृ तवान।्
v.) तत भयू भयू ाः हठमाचरनत बाले साः मधक ु राः अगायत् ।
vi.) अलां भार्षिेन अनेन नमध्यागनववतेन कीिेन।
vii.) "वयां नह मधसु ांिहव्यिा" इनत।
viii.) अनय चिकप त! मानर्षु स्य मम नमत्रां भनवष्यनस।
प्र.19 (क) अधोशलशितर्ाक्येषु रेिाङ्शकतपदािां प्रसङ्गािक
ु ू लम् उशिताथं शित्र्ा शलित - 4x½=2
(1) नकां पयविनस अनस्मन् शिदाघशदर्से।
(क) िीतनदवसे (ख) िीष्मनदवसे (ग) वृनष्टनदवसे (घ) वसन्तनदवसे
(ii) "मधरु – मञ्जरी –नपञ्जरीभतू मालााः।
(क) जम्बफ
ु लम् (ख) आम्रकुसमु म् (ग) आम्रफलम् (घ) आम्रपत्रम्

9

(iii) येर्षाां मरालैः सह नवप्रय गाः
(क) हसां ैाः (ख) नमत्रैाः (ग) धनैाः (घ) जीवनैाः
(iv) वृद् ऽहां यवु ा धन्र्ी सरथाः कवची िरी
(क) धनवान् (ख) धनी (ग) धनधु वराः (घ) रथी
(ि) अधोशलशितिब्दािां तेषाम् अथथः सह मेलिं कुरुत 4x½=2
(क) (ि)
(i) बभञ्ज (क) सज्जनानाम्
(ii) कुक्ौ (ख) ित्राःु
(iii) अररन्दमाः (ग) प्रश्नां कतुंु
(iv) प्रष्टु ां (घ) भननां कृ तवान्
…………..0…………….

10