Goa Board Class 12 Sample Paper 2023 Sanskrit

Sample Paper
&
Question Paper Pattern
2022
2023

GOA BOARD

DESIGN OF QUESTION PAPERS
CLASS: XII EXAM: Formative I&II

DURATION:1HR SUB: SANSKRIT Lang II MAX.MARKS:20

The weightage or distribution of marks over different dimension of the question paper shall be
as follows.

1. Weightage to learning Outcomes
Sl. No. Learning Outcomes Marks % of Marks
1 Knowledge 06 30
2 Understanding 06 30
3 Application 05 25
4 Skill 03 15
Total 20 100

2. Weightage to content/Subject units
Sl. No. Content Marks
1 Prose 04
2 Poetry 04
3 Non-Text 04
4 Grammar 05
5 Composition 03
Total 20

3. Weightage to Forms of Questions:
Sl. Forms of Questions Marks of each No. of Total
No. Question Questions Marks
1 Long Answer Type (LA) 6
Long Answer Type (LA) 5
Long Answer Type (LA) 4
2 Short Answer Type (SA) II 3 01 03
3 Short Answer Type (SA) I 2 03 06

4 Very Short Answer Type (VSA) 1 11 11
Total 15 20

The expected time for different types of questions:
Sl. Forms of Questions Aprx.Time for No. of Aprx.Time for
No. each question(t) Questions(n) all question(n*t)
1 Long Answer Type (LA) --- --- ---
Long Answer Type (LA) --- --- ---
Long Answer Type (LA) --- --- ---
2 Short Answer Type (SA) I 13 ½ 1 13 ½
3 Short Answer Type (SA) II 10 3 30
4 Very Short Answer Type (VSA) 1½ 11 16 ½
Total 15 60

4. Weightage to difficulty level of questions:
S.No. Expected Difficulty Level Percentage
1 Easy 20
2 Average 60
3 Difficult 20

6. No. of Main questions:

There will be 05 main questions.

DESIGN OF QUESTION PAPERS
CLASS: XII EXAM: FIRST TERMINAL

DURATION: 90minutes SUB: SANSKRIT Lang II MAX.MARKS:40

The weightage or distribution of marks over different dimension of the question paper shall be
as follows.

7. Weightage to learning Outcomes
Sl. No. Learning Outcomes Marks % of Marks
1 Knowledge 16 40
2 Understanding 9 22.5
3 Application 15 37.5
4 Skill -- --
Total 40 100

8. Weightage to content/Subject units
Sl. No. Content Marks
1 Prose 08
2 Poetry 10
3 Non-Text 08
4 Grammar 14
5 Composition --
Total 40

9. Weightage to Forms of Questions:
Sl. Forms of Questions Marks of each No. of Total
No. Question Questions Marks
1 Long Answer Type (LA) - - -
2 Long Answer Type (LA) -
3 Long Answer Type (LA) - - -
4 Short Answer Type (SA) II - - -
5 Short Answer Type (SA) I - - -

6 Very Short Answer Type (VSA) 1 40 40
Total 40 40

The expected time for different types of questions:
Sl. Forms of Questions Aprx.Time for No. of Aprx.Time for
No. each question(t) Questions(n) all question(n*t)
4 Very Short Answer Type (VSA) 2.25minutes 40 90
Total 40 90

As the total marks is calculated on the basis of the number of questions required to be
answered and the length of their anticipated answers, it would, therefore, be advisable for the
candidates to budget their time properly by cutting off the superfluous words and be within the
expected time limit.

10. Scheme of Options.

There are no options in the question paper.

11. Weightage to difficulty level of questions:
S.No. Expected Difficulty Level Percentage
1 Easy 20
2 Average 60
3 Difficult 20

A question may vary in difficulty level from individual to individual. As such, assessment in
respect of each question will be made by the paper setter on the basis of general anticipation
from the group as a whole taking the examination. This provision is only to make the paper
balanced in its weightage, rather than to determine pattern of marking at any stage.

12. No. of Main questions:

There will be 40 main questions of 1 marks each.

DESIGN OF QUESTION PAPERS
CLASS: XII EXAM: FINAL EXAM

DURATION: 90minutes SUB: SANSKRIT Lang II MAX.MARKS:40

The weightage or distribution of marks over different dimension of the question paper shall be
as follows.

7. Weightage to learning Outcomes
Sl. No. Learning Outcomes Marks % of Marks
1 Knowledge 10 25
2 Understanding 16 40
3 Application 8 20
4 Skill 6 15
Total 40 100

8. Weightage to content/Subject units
Sl. No. Content Marks
1 Prose 10
2 Poetry 08
3 Non-Text 08
4 Grammar 08
5 Composition 06
Total 40

9. Weightage to Forms of Questions:
Sl. Forms of Questions Marks of each No. of Total
No. Question Questions Marks
1 Long Answer Type (LA) - - -
2 Long Answer Type (LA) -
3 Long Answer Type (LA) 4 1 4
4 Short Answer Type (SA) II 3 2 6
5 Short Answer Type (SA) I 2 8 16
6 Very Short Answer Type (VSA) 1 14 14
Total 40 40

The expected time for different types of questions:
Sl. Forms of Questions Aprx.Time for No. of Aprx.Time for
No. each question(t) Questions(n) all question(n*t)
1 Long Answer Type (LA) -- -- --
Long Answer Type (LA)
Long Answer Type (LA) 8 1 08
2 Short Answer Type (SA) I 5 8 40
3 Short Answer Type (SA) II 7 2 14
4 Very Short Answer Type (VSA) 2 14 28
Total 40 90

As the total marks is calculated on the basis of the number of questions required to be
answered and the length of their anticipated answers, it would, therefore, be advisable for the
candidates to budget their time properly by cutting off the superfluous words and be within the
expected time limit.

10. Scheme of Options.

There will be no overall options. However, there is an internal choice in 06 sub questions of 01
marks category, 03 sub questions of 02 marks category, 02 sub questions of 03 marks
category, 01 sub questions of 04 marks category.

11. Weightage to difficulty level of questions:
S.No. Expected Difficulty Level Percentage
1 Easy 20
2 Average 60
3 Difficult 20

A question may vary in difficulty level from individual to individual. As such, assessment in
respect of each question will be made by the paper setter on the basis of general anticipation
from the group as a whole taking the examination. This provision is only to make the paper
balanced in its weightage, rather than to determine pattern of marking at any stage.

12. No. of Main questions:

There will be 05 main questions of 4 marks(1 question), 3 marks(2 questions),2 marks(8
questions) and 1 mark (14 questions).

PORTION DISTRIBUTION 2022-23
STD XII; SANSKRIT LANG II

सं स्कृ तम् - द्वादशी कक्ष्या
पाठ्यक्रमविभाजनम् (२०२२-२०२३)
• प्रथमपरीक्षा(२०) -
गद्यपाठः – १.अनुशासनम्
पद्यपाठः - २.वितबोधः
अपवठतम् - अपवठत गद्यानुिादः
सं स्कृ तसावित्येवतिासः – िैवदकसावित्यम् , उपवनषत् , श्री.भा.िर्णेकरः / वितबोधः
व्याकरर्णम् - सन्धः , पर्ाार्पदम् / विलोमपदम् , प्रत्यर्ौ – टाप् , ङीप्
रचना – पत्रलेखनम्
• वद्वतीर्परीक्षा - (२०)
गद्यपाठः –५.दौिाररकस्य वनष्ठा
पद्यपाठः –४. प्रजानुरञ्जको नृपः
अपवठत–स्वभाषर्ा पररच्छे दलेखनम् (अधोलललखतविषर्ान् अलधकृ त्य )
सं स्कृ तसावित्येवतिासः –पन्ित अन्िकादत्त व्यासः /लशिराजविजर्, मिाकविकाललदासः / रघुिंशम्
व्याकरर्णम् – सन्धः , तत्पुरुषसमासः , बहुव्रीविः
प्रत्यर्ः – ठक्
रचना - पत्रलेखनम्
• प्रथमसत्रपरीक्षा (४०) –
गद्यपाठाः – १ .अनुशासनम् ५. दौिाररकस्य वनष्ठा (८ अङ्ाः )
पद्यपाठः - २.वितबोधः ४. प्रजानुरञ्जको नृपः , ८.िल्दीघाटी (१० अङ्ाः )
अपवठत- गद्य - अनुच्छेदाधाररताः सं स्कृ तप्रश्ाः (५अङ्ाः )
सं स्कृ तसावित्येवतिासः - िैवदकसावित्यम् , उपवनषत् ,
श्री.भा.िर्णेकरः /लशिराज्योदर्म्
काललदासः / रघुिंशम्,
पन्ितः अन्िकादत्तव्यासः / लशिराजविजर्
ईशदत्तशास्त्री / प्रतापविजर्ः (३अङ्ाः )
व्याकरर्णम्– सन्धः (स्वर, व्यञ्जन, विसगा) (२अङ्ौ),
तत्पुरुषसमासः , बहुव्रीविः , वद्वगुः (२अङ्ौ),
पर्ाार्पदावन(२अङ्ौ), विरुद्धाथाकपदावन(२अङ्ौ),
शब्दरूपालर्ण(२अङ्ौ), धातुरूपालर्ण(२अङ्ौ),
प्रत्यर्ाः – टाप् , ङीप् , ठक् (२अङ्ौ)

1

• वद्वतीर्सत्र-प्रथमपरीक्षा - In the form of assignments, presentations, oral etc.
• उपक्रमः (Assignment)

१. पाठ्यांशाधाररतानाम् अभ्यासपत्रार्णाम् उत्तरलेखनम् ।
२. पत्रलेखनम्
३. लचत्रिर्णानम्
४. सं स्कृ ते विज्ञानम्
५. सं स्कृ ताध्यर्नाथाम् उपर्ुक्तावन अन्तजाालस्थानावन

• प्रकल्पः (Project)

१. सं स्कृ तविविर्ो दृष्ट्वा तस्य सारांशलेखनम् ।
२. वमत्रेर्ण वमत्रैः सि िा सं स्कृ तसम्भाषर्णस्य/एकपात्रालभनर्स्य/ सं स्कृ तगीतगार्नस्य/सं स्कृ तभाषर्णस्य
विविर्ोवनमाार्णम् ।
३. सं स्कृ तेन लेखलेखनम् ।

• वद्वतीर्सत्रान्तपरीक्षा (४०) –
गद्यपाठः - ३. मातुराज्ञा गरीर्सी ७.भारतीर्गलर्णतशास्त्रम् ९.मदालसा
पद्यपाठः – ६. सूवक्तसौरभम् , १०. आत्मा परमात्मा च
अपवठत – अपवठतगद्यानुिादः / अपवठत पद्यखिाधाररत सं स्कृ त प्रश्ाः
सं स्कृ तसावित्येवतिासः – मिाकवि भासः / प्रवतमानाटकम्
वैदिकगणितम्, शुल्बसूत्रम्,
पुरन्ध्रीपञ्चकम् / आचार्ाा िेदकु मारी घई
श्रीमान् बा. भ. बोरकर
व्याकरर्णम्– प्रश्वनमाार्णम् (२अङ्ाः )
समासाः – द्वन्द्वः , अव्यर्ीभािः , कमाधारर्ः (१अङ्ः );
प्रत्यर्ौ – मतुप्, तल् (२अङ्ौ)
कालपररितानम्, िचनपररितानम् , िाक्य सं शुवद्धः , प्रर्ोगपररितानम् ।(३अङ्ौ)
रचना– सं िादलेखनम् (२) (चत्वारर ररक्तस्थानावन)
लचत्रिर्णानम् (४ अङ्ाः )
एकादश्ां कक्ष्यार्ां र्ावन शब्दरूपालर्ण, धातुरूपालर्ण, सिानामावन , सन्धप्रकाराः आसन् तावन अवप अत्र स्वीकताव्यावन।

============================

2

MODEL PAPER FOR FIRST TERMINAL EXAM 2022-23

SUB: SANSKRIT LANG II

MARKS: 40 DURATIONS: 90 MIN.

सूचन ाः – १. प्रश्नपत्रे त्रयाः खण् ाः सन्ति ।

२. आहत्य ४० प्रश्न ाः सन्ति । प्रत्येकं प्रश्नस्य १ अङ्काः ।

३. प्रत्येकं प्रश्नस्य सूचन नुस रं चतुर्भ्याः सम्भ वनीयोत्तरेर्भ्ाः योग्यम् उत्तरं चचत्व लेखनीयम् ।

४. प्रश्नक्रम ङ्काः , चचतस्य उत्तरस्य क्रम ङ्काः उत्तरं च स्पष्टतय लेखनीय नन ।

प्रथमाः खण्ाः – पनित वबोधनम्

समुचचतमुत्तरं चचत्व चलखत । (प्र.क्र. १ ताः ५ पययिम्)
1. वेदम् अनूच्य आच ययाः कम् अनुश न्ति?
A. पुरुषम्

B. भक्तम्

C. अिेव चसनम्

D.ब्र ह्मणम्

2. क नन उप स्य नन?
A. सुचररत नन
B. दुश्चररत नन
C. दुष्टचचिन नन
D. अक य यचण
3. काः दे वाः इव सम्म ननीयाः इनत उक्तम्?
A. भ्र त
B. म तुलाः
C. र ज
D. नपत

4. क नन सेनवतव्य नन?

A. अनवद्य नन कम चय ण
B. अवद्य नन कम यचण
C. दुष्टकम यचण
D. दुष्क य चय ण
5. कस्मै नप्रयं धनम् आहतयव्यम् ?
A. चशष्य य

B. ब्र ह्मण य

C. जनक य

D. आच य यय

व क्य नन काः कं प्रनत वदनत इनत चलखत । (प्र.६ ताः ८ पययिम्)
6. सं न्य सी तुरीय श्रमसेवीनत प्रणम्यते ।
A. सं न्य सी दौव ररकं प्रनत वदनत।
B. दौव ररकाः सं न्य चसनं प्रनत वदनत ।
C. गौरचसंहाः दौव ररकं प्रनत वदनत ।
D. मह र जचशववीराः सं न्य चसनं प्रनत वदनत।
7. तत् नकं कोऽनप न प्रनवशनत र त्रौ?
A. सं न्य सी दौव ररकं प्रनत वदनत।
B. दौव ररकाः सं न्य चसनं प्रनत वदनत ।
C. सं न्य सी गौरचसंहं प्रनत वदनत ।
D. गौरचसंहाः सं न्य चसनं प्रनत वदनत।
8. सत्यं वद। धमं चर।
A. आच ययाः अिेव चसनं प्रनत वदनत ।
B. चशष्याः आच यं प्रनत वदनत ।
C. पुत्राः नपतरं प्रनत वदनत।
D. अनतचथाः अिेव चसनं प्रनत वदनत।
समुचचतमुत्तरं चचत्व चलखत । (प्र.क्र. ९ ताः १४ पययिम्)
9. चजज तनूजाः कु त्र सं ववृधे ?
A. उदय द्रौ

B. चशवनेरीदुगे

C. प्रत पदुगे
D.चसंहदुगे
10.क मन्दमन्दं हसनत ?
A. प्र ची
B. प्रनतची
C. ब चलक
D. हन्तिघ टी
11. चशवर यस्य म त क ?
A. नवजय
B. र म
C. चजज
D. सीत
12. के दृढभनक्तताः सं सेवनीय ाः ?
A. सिाः
B. देव ाः
C. सैननक ाः
D. जन ाः
13. ईश्वरेण कद गोसेव य ाः धमयाः आनदष्टाः ?
A. प्रथम वत रे
B. र म वत रे
C. पूण यवत रे
D. अपूण यवत रे
14. हन्तिघ ट् ं के नवलसन्ति ?
A. वृक् ाः
B. म नव ाः
C. सुशुक ाः
D. खग ाः
अधोचलचखतपद्यखण्स्य आध रेण समुचचतम् उत्तरं चचत्व ररक्तस्थ नपूनतं कु रुत ।
(प्र. १५ ताः १८ पययिम्)
वैवस्वतो मनुन म
य म ननीयो मनीनषण म् ।

आसीन्महीचक्त म द्याः प्रणवश्छन्दस नमव ॥
15. _____ न म मनुाः आसीत् ।

A. वैवस्वताः
B. महीचक्ताः
C. प्रणवाः
D. आद्याः
16. ______ छन्दस म् आद्याः अन्ति ।
A. र ज
B. वेदाः
C. ध्वननाः
D.प्रणवाः
17. मनुाः _______ म ननीयाः आसीत् ।
A. खल न म्
B. मनीनषण म्
C. मनहल न म्
D. महीचक्त म्
18. वैवस्वताः मनुाः _____ आद्याः आसीत् ।
A. छन्दस म्
B. महीचक्त म्
C. खल न म्
D. मनीनषण म्
नितीयाः खण्ाः – अपनित वबोधनम्
समुचचतमुत्तरं चचत्व चलखत । (प्र.क्र. १९ ताः २१ पययिम्)
19. कनत वेद ाः सन्ति?
A. षट्
B. दश
C. चत्व राः
D. षट्
20. प्रत पनवजयम् इनत क व्यस्य रचनयत काः ?
A. क चलद साः

B. श्री.भ . वणेकराः
C. अन्तिक दत्तव्य साः

D. ईशदत्तश स्त्री
21. श्री. भ . वणेकर महोदयेन रचचतं मह क व्यं नकम्?
A. चशवर ज्योदयम्
B. चशवर जनवजयम्
C. रघुवंशम्
D. चशवपुर णम्
अधोचलचखतपररच्छे दं पनित्व प्रश्न न म् समुचचत नन उत्तर चण चचनुत ।
(प्र.क्र. २२ ताः २६ पययिम्)
प्रकृ नत: मनुष्यस्य उपक ररणी । मनुष्यै: सह तस्य : श श्वत: सिन्ध: । स नवनवधरूपेषु अन्तस्मन् जगनत आत्म नं
प्रकटीकरोनत । पशव:, पचक्ण:, वनस्पतय: च तस्य : एव अङ्ग नन । ननर श : असह य : जन : तस्य : एव
आश्रयं प्र प्नुवन्ति । स स्वमनोहरेण सौन्दयेण नीरसमनप हृदयं सरसं करोनत । सूयय: चन्द्र: च तस्य : नेत्रे ।
शस्यश्य मल एष भूनम: । नवनवध : ओषधय: सकल नन खननज नन च प्रकृ ते: एव शोभ । स तु ननत्यम् एव
एतै: स धनै: सवेष म् उपक रं करोनत, परम् अधन्य: अयं जन: कृ तज्ञत ं नवह य अस धुसने वतं पदं गच्छनत,
नवनवध नन कष्ट नन च अनुभवनत । नर: श श्वतं सुखं व ञ्छनत चेत् तनहय प्रकृ ते: प्रनतकू लं कद नप न आचरेत् इनत।
22. प्रकृ नताः कस्य उपक ररणी?
A. मनुष्यस्य
B. पशोाः
C. पचक्णाः
D. वनस्पतेाः
23. कीदृशी एष भूनमाः ?
A. शुष्क
B. शस्यश्य मल
C. कनिन
D. नीरस
24. स स्वमनोहरेण सौन्दयेण नीरसमनप हृदयं सरसं करोनत । एतन्तस्मन् व क्ये स इत्युक्ते क ?
A. मनहल
B. प्रकृ नताः
C. ब चलक

D. न री

25. ननर श : असह य : जन : कस्य : आश्रयं प्र प्नुवन्ति इनत कचथतम्?
A. जनन्य ाः
B. देव्य ाः
C. प्रकृ तेाः
D. लक्ष्म् ाः
26. प्रकृ नताः सवेष ं नकं करोनत?
A. उपक रम्
B. अपक रम्
C. नवघ्नम्
D. सङ्कटम्
तृतीयखण्ाः – व्य करणम्
समुचचतमुत्तरं चचत्व चलखत । (प्र.क्र. २७ ताः ४० पययिम्)
27. न ज्ञ नय इत्यत्र सन्तन्धनवच्छे दाः
A. न +अज्ञ नय
B. न+आज्ञ नय
C. न+अज्ञ नय
D. न ज्ञ + आनय
28. सन्तन्धं कृ त्व चलखत – भ नुाः उदे नत
A. भ नोऽदेनत
B. भ नु उदेनत
C. भ नुरुदेनत
D. भ नोरुदेनत
29. उरगेण क्त अस्य समिपदम् अन्ति
A. उरगक्त

B. उरगेक्त

C. उरगेणक्त

D. क्तोरगेण

30. सम्भृत थ न
य म् इत्यत्र काः सम साः ?

A. तृतीय तत्पुरुषाः
B. षष्ठीतत्पुरुषाः

C. निगुाः
D. बहुव्रीनहाः
31. व यसाः अस्य पदस्य पय य
य पदम् अन्ति-
A. आय साः

B. खगाः

C. क काः

D. प्रय साः

32. पन्नग न म् इत्यस्य पय य
य पदम् अन्ति -
A. वृक् ण म्
B. पवयत न म्
C. सप यण म्

D. पत्र ण म्

33. दुष्टाः इत्यस्य नवरुद्धपदम्
A. खलाः
B. सज्जनाः
C. दुजयनाः
D. ननजयनाः
34. अधमयाः इनत कस्य नवरुद्ध थयकपदम्?
A. धमयाः

B. पुण्यम्

C. प पम्

D. सधमयाः

35. नतयक + ङीप् =
A. ननतयक

B. ननतयकी

C. नतयकी

D. नतयकङीप्

36. अद्य स प्त नहकाः क ययक्रमाः अन्ति। अधोरेचखतपदे काः प्रत्ययाः अन्ति ?

A. ट प्

B. तल्

C. ङीप्

D. िक्

अधोचलचखतव क्येषु ररक्तस्थ न नन पूरनयतुं योग्यं पदं चचनुत । (प्र.क्र. ३७ ताः ४० पययिम्)
37. छ त्र ाः क्रीड ङ्गणे ___________ ।
A. क्रीडथ
B. क्रीडिु
C. क्रीडतु
D. क्रीड
38. हररणाः _______ भीताः अन्ति ।
A. व्य घ्रस्य
B. व्य घ्र त्
C. व्य घ्रम्

D. व्य घ्रे

39. परशुर माः मह न् योद्ध _____ ।
A. अभवन्

B. अभवत्

C. अभवम्

D. अभवतम्

40. _____ हिे दीपाः वतयते।
A. मय

B. मह्यम्

C. मम

D. म म्

=====================================================

ANSWER KEY FOR FIRST TERMINAL EXAM 2022-23

SUB: SANSKRIT LANG II

MARKS: 40 DURATIONS: 90
MIN.

प्रथमः खण्डः – पठितावबोधनम्

1. C अन्तेवासिनम्
2. A िुचरिताठन
3. D ठपता
4. A अनवद्याठन कमाासि
5. D आचार्ाार्
6. B दौवारिकः िं न्यासिनं प्रठत वदठत।
7. A िं न्यािी दौवारिकं प्रठत वदठत ।
8. A आचार्ाः अन्तेवासिनं प्रठत वदठत।
9. B सिवनेिीदुर्गे
10.A प्राची
11. C सििा
12. A िन्तः
13. C पूिाावतािे
14. C िुिुकाः
15. A वैवस्वतः
16. D प्रिवः
17. B मनीठििाम्
18. B महीसिताम्
ठितीर्ः खण्डः अपठितावबोधनम्
19. C चत्वािः

20. D ईिदत्तिास्त्री
21. A सिविाज्योदर्म्

22. A मनुष्यस्य
23. B िस्यश्यामला
24. B प्रकृ ठतः
25. C प्रकृ तेः
26. A उपकािम्
तृतीर्ः खण्डः – व्याकििम्
27. C न + अज्ञाठर्
28. C भानुरुदेठत
29. A उिर्गिता
30. D बहुव्रीठहः
31. C काकः
32. C िपाािाम्
33. B िज्जनः
34. A धमाः
35. C नताकी
36. D िक्
37. B क्रीडन्तु
38. B व्याघ्रात्
39. B अभवत्
40. C मम

Final Examination March/April 2023
Model Question Paper
SANSKRIT LANG II (SUB CODE – H 426)
MAX MARKS – 40 TIME – 90 minutes

१. प्रश्नपत्रे चत्वार: विभागा: सन्ति ।
२. आहत्य ५ मुख्यप्रश्ना: सन्ति। सिे प्रश्ना: अवििार्ाा: एि ।
३. स्वभाषर्ा उत्तरलेखिािसरे आं ग्ल,मराठी,क क
ं णी,वहन्दी एतासु एका एि भाषा स्वीकताव्या ।
४. अन्येषां सिेषाम् प्रश्नािाम् उत्तराणण सं स्कृ तभाषर्ा एि लेखिीर्ावि ।
५. िूतिप्रश्नस्य उत्तरलेखिस्य आरम्भ: िूतिपृष्टे एि करणीर्:।
६. प्रश्नािाम् अङ्ााः ,िणाा: च स्पष्टतर्ा लेखिीर्ा:।

प्रथमः खण्डः – पठितावबोधनम्
१. क) अधोठिठखतं परिच्छे दं पठित्वा प्रश्नान् संस्कृतभाषया उत्तित । (3)
अ) कश्चन ग्राम: । तत्र काचित् यवु चतरासीत् । तस्या: कण्ठं भषू यचत कश्चन मौचिकहार:। कदाचित् स
हारस्त्रचु ित:। मौचिकाचन चवकीर्ााचन । तेषु मौचिके षु तृतीयभागो भमू ौ पचतत:। पञ्िमांश: शयनतलं
गत:। षष्ठो भागस्तया यवु त्या प्राप्त: । दशमस्तस्या: सख्या सङ्गृहीत:। हारे षड् मौचिकान्यवचशष्टाचन ।
प्रश्ााः – अ) मौचिके षु तृतीयभागाः कुत्र पचतताः?
आ) हारे कचत मौचिकाचन अवचशष्टाचन?
इ) काचन चवकीर्ााचन?
ख) अधोठिठखतवाक्याठन कः कं प्रठत वदठत इठत ठिखत । (त्रीठि एव) (3)
अ) मैचिचल चकं व्यवचसतम् ?
आ) महाराजस्य वृत्तान्तस्तावदचभधीयताम् ।
इ) रोचदतव्ये काले सौचमचत्रर्ा धनगु ाहृ ीतम् ।
ई) फले कचस्मन् स्पृहा तस्या येनाकायं कररष्यचत ।
ग) अधोठिठखतस्य पद्यखण्डस्य अनुवादं स्वभाषया ठिखत । (2)
आरभेत चह कमााचर् श्रान्ताः श्रान्ताः पनु ाः पनु ाः।
कमााण्यारभमार्ं चह परुु षं श्रीचनाषेवते ।।
घ) अधोठिठखतपद्यस्य अन्वयपठू तिं कुरुत । (2)

एके नाचप सपु त्रु ेर् चवद्यायि
ु े न साधनु ा ।
आह्लाचदतं कुलं सवं यिा िन्रेर् शवारी ।।
1

______ अचप ____ साधुना सपु त्रु ेर् यिा ____शवारी (तिा) सवं ____आह्लाचदतम् ।
२. क) अधोठिठखतेषु द्वयोः प्रश्नयोः उत्तिे स्वभाषया ठिखत । (4)
(अ) पैिागोरस् चसद्धान्तसदृशं भारतीयै: चनचमातं चसद्धान्तं चनरूपयत ।
(आ) लक्ष्मर्ाः चकमिं क्रुद्धाः अभवत् ?
(इ) मदालसा चकमिं चववाहं कतंु न इच्छचत?
ख) अधोठिठखतेषु द्वयोः प्रश्नयोः उत्तिे स्वभाषया ठिखत । (4)
(अ) दष्टु ानां स्वभाव: क: ?
(आ) पञ्िमहाभतू ाचन कीदृशाचन सचन्त ?
(इ) पञ्िमहाभतू ैाः चकं प्रदत्तम?्
ठद्वतीयखण्डः – अपठितावबोधनम्
३. [क] अधोठिठखतयोः ठवषयद्वयम् अठधकृत्य स्वभाषया परिच्छे दौ ठिखत । (6)
अ) वैचदकगचर्तम्
आ) आिायाा वेदकुमारी घई
इ) प्रचतमानािकम्
[ख] अधोठिठखतं पद्यखण्डं पठित्वा प्रश्नान् संस्कृतभाषया उत्तित । (2)
हस्तस्य भषू र्ं दानं सत्यं कण्ठस्य भषू र्म् ।
श्रोत्रस्य भषू र्ं शास्त्रं भषू र्ैाः चकं प्रयोजनम् ॥
प्रश्ााः – अ) हस्तस्य भूषर्ं चकम?्
आ) शास्त्रं कस्य भषू र्म?्
तृतीयः खण्डः – व्याकििम्
४. [क] अधोठिठखतयोः एकस्य समस्तपदस्य ठवग्रहवाक्यं ठिखत । (1)
(अ) अङ्काक्षरै ाः
(आ) महाराजाः
[ख] िेखाङ्ठकतपदम् आधृत्य प्रश्नठनमाािं कुरुत। ( द्वयोः एव ) (2)
अ) ग्रन्िस्य ित्वाराः चवभागााः सचन्त।
आ) कचठनं गचर्तशास्त्रं माधयु ाम् उपनीतवान् अचस्त ।
इ) यचु धचष्ठराः तां द्यतू े हाररतवान् ।
[ग] सचू नानुसािं प्रत्ययं संयोज्य रिक्तस्थानाठन पूियत । (द्वयोः एव) (2)
अ) ______ मनष्ु याः ज्ञानं लभते । (श्रद्धा + मतपु )्
आ) सज्जनानां मनचस _____ अचस्त । ( चनमाल + तल)्
इ) कालाः ______ अचस्त। ( गचत + मतपु ् )

2

[घ] सच
ू नानुसािेि वाक्यपरिवतानं कुरुत । (त्रीठि एव ) (3)
अ) शृगालाः कूपे अपतत् ।(वतामानकाले पररवतायत ।)
आ) त्वं फलरसं पास्यचस ।(बहुविने पररवतायत)
इ) कृ षकाः क्षेत्रं गच्छचत । (भचवष्यकाले पररवतायत।)
ई) माता मोदकं ददाचत । (प्रयोगपररवतानं कुरुत।)
चतुथाः खण्डः - िचनात्मकः
५ . [क] संवादपूठतिं कुरुत । (2)
हेमन्त: - अरे वसन्त! नतू नं गर्कयन्त्रं वा ?
वसन्त: - आम् । नतू नं ___________।
हेमन्त: - कदा क्रीतवान् ?
वसन्त: - ह्य: ___________ ।
हेमन्त: - एवं वा? बहु सम्यक् _______।
वसन्त: - _________|
[ख] मञ्जषू ायां दत्तपदानां साहाय्येन सस्ं कृतेन चत्वारिवाक्ययः ठचत्रविानं कुरुत । (4)
उद्यानम,् दरू दशाकेन, सह, बालकााः, बाचलकााः, क्रीडचन्त, पश्यचत, अधाः , चित्रं, आचलखचत ,
उपचवशचत, पठचत, उपनेत्रं , दोलया , आकाशे , मेघााः उपरर, वर्ाकेन , सह , गृहाचर् , पार्श्वे
धारयचत, दोला , उपरर , पादकन्दक
ु े न, चित्रम , आचलखचत, वर्ाकेन , पार्श्वे, मेघााः , हरीचतमा

3

Final Examination March/April 2023
Answer Key and Marking Scheme
SANSKRIT LANG II (SUB CODE – H 426)
MAX MARKS – 40 TIME – 90 minutes

प्रथमः खण्डः – पठितावबोधनम्
१. क) अधोठिठखतं परिच्छे दं पठित्वा प्रश्नान् सस्ं कृतभाषया उत्तित । (3)
प्रश्नाः पर्ू णवनक्येन सस्ं कृ तभनषयन उत्तरर्ीयनाः। एकस्य उचितोत्तरस्य १ अङ्काः । आहत्य ३ अङ्कनाः।
अ) मौचिके षु तृतीयभनगाः भमू ौ पचतताः। (१)
आ) हनरे षट् मौचिकनचन अवचिष्टनचन। (१)
इ) मौचिकनचन चवकीर्नणचन । (१)
ख) अधोठिठखतवाक्याठन कः कं प्रठत वदठत इठत ठिखत । (त्रीठि एव) (3)
त्रयनर्नं वनक्यनननं विुाः श्रोताःु ि चनर्देिाः करर्ीयाः। काः वर्दचत १/२ गर्ु ाः, कं प्रचत वर्दचत १/२ गर्ु ाः । १ एकस्य
सम्पर्ू ोत्तरस्य १ गर्ु ाः। आहत्य ३ गर्ु नाः।
अ) एतत् वनक्यं रनमाः सीतनं प्रचत वर्दचत ।
आ) एतत् वनक्यं रनमाः कनञ्िक ु ीयं प्रचत वर्दचत ।
इ) एतत् वनक्यं सीतन रनमं प्रचत वर्दचत ।
ई) एतत् वनक्यं रनमाः कनञ्िक
ु ीयं प्रचत वर्दचत ।
ग) अधोठिठखतस्य पद्यखण्डस्य अनवु ादं स्वभाषया ठिखत । (2)
पद्यखण्डस्य अनवु नर्दाः करर्ीयाः। िब्र्दिाः अनुवनर्दाः अपेक्ष्यते। योग्यननवु नर्दस्य कृ ते २ अङ्कनाः।
घ) अधोठिठखतपद्यस्य अन्वयपूठतिं कुरुत । (2)
अन्वयननसु नरं ररिस्थननपूचतणाः करर्ीयाः। एकस्य ररिस्थननस्य पत्ू यणथं १/२ अङ्कनाः। आहत्य २ अङ्कौ ।
एके न अचप ठवद्यायुक्तेन सनधनु न सपु त्रु ेर् यथन चन्रेि िवणरी (तथन) सवं कुिम् आह्लनचर्दतम् ।

१. क) अधोठिठखतेषु द्वयोः प्रश्नयोः उत्तिे स्वभाषया ठिखत । (4)
गद्यभनगताः ित्वनराः प्रश्नाः र्दीयन्ते। ठत्रषु द्वयोः प्रश्नयोः उत्तरे स्वभनषयन लेखनीये। प्रत्येक-योग्य-उत्तरस्य
कृ ते ०२ अङ्कौ। उत्तरे अधोचलचखतनाः चिन्र्दवाः स्याःु ।
अ) पैथनगोरस् चसद्धनन्तसदृिं भनरतीयै: चनचमणतं चसद्धनन्तं चनरूपयत ।
पनयथनगोरस चसद्धनन्त यन ननवनने ओळखलन जनर्नरन चनयम पनयथनगोरसच्यन हजनरो वषनंपवू ी भनरतीयनंनी स्पष्ट
के लन होतन. महनमनु ी िोधनयन आचर् कनत्यनयन यनंनी हन चनयम प्रचतपनचर्दत करून त्यनिे व्यवचस्थत स्पष्टीकरर्ही

चर्दलेले आहे असे समजते. कल्पसत्रू नंिन एक भनग असर्नऱ्यन िल्ु वसत्रू नत हन चनयम पढु ीलप्रमनर्े स्पष्ट के लन

आहे. "आयतनच्यन लनंिी आचर् रंर्दी वेगवेगळ्यन घेऊन कनढलेलन वगण हन आयतनच्यन कर्नणने कनढलेल्यन
वगनणइतकनि असतो."
आ) लक्ष्मर्ाः चकमथं क्रुद्धाः अभवत् ?
कै कयीने मनगर्ी के ल्यनप्रमनर्े रनमनलन रनज्यनचभषेक न होतन भरतनलन रनज्य चमळर्नर असते आचर् त्यन
र्दाःु खनचतरे कनने र्दिरथ मचू छण त झनलन असे रनमनलन वनटते. हे ऐकून लक्ष्मर्नलन अत्यंत क्रोध येतो. तो रनमनलन वनरंवनर
सनंगतो की तू असन गप्प िसू नकोस. ह्यनलन जी व्यिी कनरर्ीभतू आहे चतच्यनवर धनष्ु यिनर् िनलव. त्यनवर रनम
लक्ष्मर्नलन असे चविनरतो की आपल्यनलन रनज्य चमळर्नर ननही म्हर्नू कन तू एवढन क्रोचधत झनलन आहेस? त्यनवर
लक्ष्मर् डोळ्यनत पनर्ी आर्नू असे सनंगतो की ज्यनसनठी खपू क्लेि सहन करनवे लनगतनत त्यन रनज्यनिी मलन
अचजिनत इच्छन ननही. पर् मलन इतके र्दाःु ख होण्यनिे कनरर् म्हर्जे तल ु न िौर्दन वषे वननत रनहनवे लनगर्नर आहे. हे
ऐकून रनमनलन लक्ष्मर्नच्यन क्रोधनिे आचर् र्दिरथनच्यन र्दाःु खनिे खरे कनरर् समजते.
(आ) मर्दनलसन चकमथं चववनहं कतंु न इच्छचत?
मर्दनलसन ही एक गंधवणकन्यन असनू ती ज्ञननी आहे. गंधवण पद्धतीनसु नर चतने अजनू योग्य जोडीर्दनरनिी चनवड
के लेली ननही. चतच्यन गरू ु ं नी चतच्यन चपत्यनलन चतच्यनसनठी योग्य त्यन वरनिी चनवड करनवयनस सनंचगतले आहे.
यनवर मर्दनलसन हसनू असे म्हर्ते की चतलन चववनह करण्यनिी इच्छन ननही. त्यनवर कुण्डलन चतलन आधनरनसनठी
स्त्रीने चववनह करर्े आवश्यक आहे असे सनगं ते. तेव्हन मर्दनलसन म्हर्ते की चतलन कोर्त्यनही जोचडर्दनरनिी चकंवन
जीवननमध्ये आधनरनिी आवश्यक्यतन ननही. चतच्यन मते ती जीवनरूपी पथनवर स्वतंत्रपर्े िनलण्यनस समथण
असनू चतलन कोर्नच्यनही इिनऱ्यनंवरती ननिनवयनिे ननही.
ख) अधोठिठखतेषु द्वयोः प्रश्नयोः उत्तिे स्वभाषया ठिखत । (4)
पद्यभनगताः त्रयाः प्रश्नाः र्दीयन्ते । द्वयोः प्रश्नयोः उत्तरे स्वभनषयन लेखनीये ।
प्रत्येक-योग्य-उत्तरस्य कृ ते ०२ अङ्कौ। उत्तरे अधोचलचखतनाः चिन्र्दवाः स्याःु । आहत्य ४ गर्ु नाः
अ) र्दष्टु नननं स्वभनव: क: ?
हजनरो लोकनक ं डून चिकचवलन जनऊनही धतू ण र्दजु णन मनष्ु य कधीि सज्जनत्वनलन प्रनप्त होत ननही. जसे चिरकनळनपयंत
अमृतसमद्रु नत िडु नलेलन मंर्दनरपवणत कधीि मऊ होत ननही. र्दष्टु व्यिी कनननस अमृतपर्ू ण असर्नरन विनरूपी रस
सोडून र्दोषि पनहत असतनत. जसे उंट प्रमोर्दवननत प्रवेि करूनही फि कनटेकुटेि पनहतो. अिन प्रकनरिे र्दजु णननंिे
स्वभनव असतनत.
आ) पञ्िमहनभतू नचन कीदृिनचन सचन्त ?
मनती (पृथ्वी), पनर्ी (जल), अग्नी, वनयू आचर् आकनि ही पनि महनभतू े आहेत. अिी ही सृष्टी चनमनणर् करर्नरी
आरंभ व िेवट नसर्नरी पनि महनभतू े आहेत. परंतु ती स्वभनवताःि सस्ं कनरहीन, हट्टी आचर् उच्छृ ं खल आहेत.
चनसगनणतील त्यनंिे स्वरूप कोर्नच्यनही चनयंत्रर्नत न येर्नरी, स्वतंत्र आचर् हट्टी असे आहे. मनत्र मनर्सनच्यन
िरीरनत ती उत्तम चनयंत्रर्नत असर्नरी, नम्र, र्दयनळू असर्नरी एकमेकनंसह िनलर्नरी व एकमेकनंनन सनंभनळून
घेर्नरी आहेत.

इ) पञ्िमहनभतू ैाः चकं प्रर्दत्तम?्
मनती (पृथ्वी), पनर्ी (जल), अग्नी, वनयू आचर् आकनि ही पनि महनभतू े आहेत. हन मननवनिन र्देह मनतीने
चर्दलेलन आहे. प्रकनिनकडून र्दोन डोळ्यनंतील ज्योती चमळनल्यन आहेत. पनण्यनने त्यनतील अश्रू चनमनणर् के ले. हन

अखचण्डतपर्े िनलर्नरन श्वनस वनयमु ळ ु े िनलतो. महनकनिनलनही आचलंगन र्देर्नरे असे हे मन मननवनलन आकनिनने
चर्दले आहे. अिी ही सृष्टी चनमनणर् करर्नरी आरंभ व िेवट नसर्नरी पनि महनभतू े आहेत.
ठद्वतीयखण्डः – अपठितावबोधनम्
३. [क] अधोठिठखतयोः ठवषयद्वयम् अठधकृत्य परिच्छे दौ ठिखत । (6)
सस्ं कृ तसनचहत्येचतहनससम्िद्धाः त्रयाः चवषयनाः र्दीयन्ते। द्वौ अचधकृ त्य ८-१० वनक्येषु स्वभनषयन
पररच्छे र्दाः लेखनीयाः। एकस्य चवषयस्य ३ अङ्कनाः । आहत्य ६ अङ्कनाः
तत्र अधोचलचखतनाःचिन्र्दवाः भवेयाःु ।
अ) वैचर्दकगचर्तम् - आचर्द िक ं रनिनयनंनी स्थनपन के लेल्यन गोवधणन पीठनिे अचधपती श्री श्री भनरतीतीथण
गोस्वनमीजींनी वैचर्दक गचर्तनिी पद्धती सि ं ोचधत के ली. त्यनंनी सस्ं कृ तभनषेत एकूर् सोळन सत्रू े रिली. यन
सत्रू नच्ं यन मर्दतीने कठीर् गचर्तीय समस्यनिं े समनधनन कमी वेळनत चमळते. स्वताः गोस्वनमीजींिे मननर्े असे
होते की ही पद्धती प्रथम अथवणवेर्दनत प्रनर्दभु णतू झनली. आजही र्देिनत आचर् परर्देिनतही चिकचवली जनते.
आ) आिनयनण वेर्दकुमनरी घई - आिनयनण वेर्दकुमनरी घई यन जम्मू चवद्यनपीठनत सस्ं कृ तचवभनगप्रमख ु म्हर्नू कनयणरत
होत्यन. त्यनिं न जन्म १६ चडसेंिर १९३१ सनली जम्मू येथे झनलन. त्यननं ी िननरस चहर्दं ू चवद्यनपीठनतनू डॉक्टरे ट ही
पर्दवी प्रनप्त के ली. त्यननं न "पद्मश्री" हन पुरस्कनर प्रनप्त झनलन आहे. त्यननं ी "परु न्रीपञ्िकम"् हन ननट्यसग्रं ह
रिलेलन असून यनत सनमनचजक सधु नरर्नंिी संिंचधत आचर् िोधप्रर्द अिी पनि ननटके आहेत. त्यनतीलि एक
ननटक ’मर्दनलसन’ हे असनू त्यनत स्त्री स्वनतंत्र्यनिन परु स्कनर के लन आहे. त्यन डोगरी भनषेतही तज्ञ आहेत.
इ) प्रचतमनननटकम् - महनकचवभनस हे संस्कृ त भनषेतील प्रचसद्ध ननटककनर असनू त्यनंनी एकूर् तेरन ननटके
रिली. त्यनतील प्रचतमनननटकम् हे सनत अंकनंिे ननटक रनमनयर् कथेवर आधनरलेले आहे. त्यनत रनमनिे
वनवनसगमन, र्दिरथनिन पुत्रचवरहनने मृत्य,ू भरतनिे रनमनलन परत आर्ण्यनस जनर्े, सीतेिे हरर् व रनवर्निी यद्ध ु
करून रनमनिे परत अयोध्येलन जनर्े असन कथनभनग आहे. भरत अयोध्येलन मनमनच्यन घरून परत येत असतननन
सीमेवर चवश्रनतं ी घेण्यनसनठी एक मचं र्दरनत थनिं तो . तेथे रघवु ंिनतील मृत रनजनच्ं यन प्रचतमन असतनत. त्यनति
त्यनलन र्दिरथनिी प्रचतमनही चर्दसते. अिन रीतीने र्दिरथनिन मृत्यू प्रचतमेवरून समजतो म्हर्नू यन ननटकनस
प्रचतमनननटकम् असे ननव चर्दले आहे. त्यनत भनसनंिी सवण वैचिष्ट्ये उर्दन. भनषनकौिल्य, कल्पननििी,िररत्रचित्रर्,
संवनर्द आचर्द चर्दसनू येतनत .
[ख] अधोठिठखतं पद्यखण्डं पठित्वा प्रश्नान् संस्कृतभाषया उत्तित । (2)
एकम् अपचठतं पद्यखण्डं र्दत्त्वन प्रश्द्वयं पृच््यते । द्वयोाः अचप उत्तरे संस्कृ तभनषयन लेखनीये। एकस्य एकाः
अङ्काः। आहत्य २ अङ्कौ।
अ) हस्तस्य भूषर्ं र्दननम् ।
आ) िनस्त्रं श्रोत्रस्य भषू र्म् ।

तृतीयः खण्डः – व्याकििम्

४. [क] अधोठिठखतयोः एकस्य समस्तपदस्य ठवग्रहवाक्यं ठिखत । (1)
समस्तपर्दद्वयम् र्दीयते। एकस्य चवग्रहाः अपेचिताः। योग्यस्य चवग्रहस्य कृ ते १ अङ्काः
(अ) अङ्कनिरै ाः - अङ्कनाः ि अिरनचर् ि तैाः
(आ) महनरनजाः – महनन् रनजन
[ख] िेखाङ्ठकतपदम् आधृत्य प्रश्नठनमाािं कुरुत। ( द्वयोः एव ) (2)
चत्रषु वनक्येषु रे खनङ्चकतपर्दम् आधृत्य प्रश्चनमनणर्म् करर्ीयम।् एकस्य योग्योत्तरस्य कृ ते १ अङ्काः।
आहत्य २ अङ्कौ।
अ) कचत
आ) कीदृिम्
इ) कनम्
[ग] सच ू नानुसािं प्रत्ययं संयुज्य रिक्तस्थानाठन पूियत । (द्वयोः एव) (2)
चत्रषु वनक्येषु द्वयोाः वनक्ययोाः ररिस्थननयोाः यथनचनचर्दणष्टं प्रत्ययं संयज्ु य वनक्ये पनु ाः लेखनीये। एकस्य
योग्यररिस्थननपतू ेाः कृ ते १ अङ्काः। आहत्य २ अङ्कनाः।
अ) श्रद्धनवनन् मनष्ु याः ज्ञननं लभते ।
आ) सज्जननननं मनचस चनमणलतन अचस्त ।
इ) कनलाः गचतमनन् अचस्त।
[घ] सच ू नानुसािेि वाक्यपरिवतानं कुरुत । (त्रीठि एव ) (3)
वनक्यद्वये यथनचनचर्दणष्टं पररवतणनं कुरत । (एकस्य योग्योत्तरस्य कृ ते १ अङ्काः । आहत्य ३ अङ्कनाः।)
(अ) िृगनलाः कूपे अपतत् ।(वतणमननकनले पररवतणयत)
िृगनलाः कूपे पतचत ।
(आ) त्वं फलरसं पनस्यचस ।(िहुविने पररवतणयत)
त्वं फलरसं पनस्यथ।
(इ) कृ षकाः िेत्रं गच्छचत। (भचवष्यकनले पररवतणयत।)
कृ षकाः िेत्रं गचमष्यचत।
ई) मनतन मोर्दकं र्दर्दनचत । (प्रयोगपररवतणनं कुरत।)
मनत्रन मोर्दकाः र्दीयते ।
चतुथाः खण्डः - िचनात्मकः
५ . [क] सवं ादपठू तिं कुरुत । (2)

ितर्ु नं ररिस्थनननननं पचू तणाः करर्ीयन । एकस्य १/२ अङ्काः, आहत्य २ अङ्कौ ।
हेमन्त: - अरे वसन्त! नतू नं गर्कयन्त्रं वन ?

वसन्त: - आम् । नतू नं गिकयन्त्रम।्
हेमन्त: - कर्दन क्रीतवनन् ?
वसन्त: - ह्य: क्रीतवान् ।
हेमन्त: - एवं वन? िहु सम्यक् अठस्त ।
वसन्त: - धन्यवादाः |
[ख] मञ्जूषायां दत्तपदानां साहाय्येन संस्कृतेन षट् वाक्ययः ठचत्रविानं कुरुत । (4)
मञ्जषू नयनं र्दत्तपर्दनननं सनहनय्येन चित्रस्य वर्णनं ितचु भणाः वनक्यैाः करर्ीयम् । वनक्यं व्यनकरर्िद्ध
ु ं भवेत् । एकस्य
योग्यवनक्यस्य कृ ते १ अङ्काः आहत्य ४ अङ्कनाः।

उद्यननम,् र्दरू र्दिणकेन, सह, िनलकनाः, िनचलकनाः, क्रीडचन्त, पश्यचत, अधाः , चित्रं, आचलखचत ,
उपचविचत, पठचत, उपनेत्रं , र्दोलयन , आकनिे , मेघनाः उपरर, वर्णकेन , सह , गृहनचर् , पनश्वे
धनरयचत,१)र्दोलनएतत ् चित्रम
, उपरर ् एकस्यक
, पनर्दकन्र्द ु उद्यननस्य
े न, चित्रमअचस्त।
, आचलखचत, वर्णकेन , पनश्वे, मेघनाः , हरीचतमन
२) अत्र िहवाः िनलनाः क्रीचडतमु ् आगतनाः सचन्त।
३) एकाः िनलकाः वृिस्य अधाः उपचविचत।
४) साः उपनेत्रं धनरयचत ।
५) साः पस्ु तकं पठचत।
६) एकन िनचलकन र्दोलनयनम् उपचविचत।
७) के िन िनलकनाः पनर्दकन्र्दक ु े न क्रीडचन्त।
८) एकाः िनलकाः वृिस्य उपरर उपचविचत।
९) साः र्दरू र्दिणकेन पश्यचत ।
१०) उद्यननस्य पनश्वे आकनिाः दृश्यते।
११) आकनिे मेघनाः सचन्त।
१२) उद्यनने सवणत्र हरीचतमन दृश्यते।
१३) िनचलकन वर्णकेन सह चित्रम् आचलखचत।

=================