HBSE Class 11 Sample Paper 2026 Sanskrit

आदर्श प्रश्नपत्रम् (2025-26)

कक्षा-एकादर्ी कोड न. - 526
रोलनं०

संस्कृतम्
समयः -होरात्रयम् ] [पूर्ाा ङ्ाः -80

 कृपया जााँ च कर लें कक इस प्रश्न-पत्र में मुकित पृ ष्ठ 8 तथा प्रश्न 14 हैं ।
 प्रश्न-पत्र में दाकहने हाथ की ओर कदए गये कोड नम्बर तथा सेट को छात्र उत्तर पुस्तिका के मुख्य पृष्ठ पर कलखें।
 कृपयाप्रश्नकाउत्तरकलखनाशु रूकरनेसेपहले, प्रश्न का क्रमाङ् अवश्य कलखें।
 उत्तर-पुस्तिका के बीच में खाली पन्ना/पन्नें न छोडें ।
 उत्तर-पुस्तिका के अकतररक्त कोई अन्य शीट नहीं कमलेगी। अतः आवश्यकतानुसार ही कलखें और कलखा उत्तर
नकाटें ।
 परीक्षाथी अपना रोल नं ० प्रश्न-पत्र पर अवश्य कलखें। रोल नं ० के अकतररक्त प्रश्न-पत्र पर अन्य कुछ भी न कलखें
और वैकस्तिक प्रश्नों के उत्तरों पर ककसी प्रकार का कनशान न लगाएाँ ।
 कृपया प्रश्नों के उत्तर दे नें से पूवा यह सुकनकित कर लें कक प्रश्न-पत्र पूर्ा व सही है , परीक्षा के उपरान्त इस
सम्बन्ध में कोई भी दावा स्वीकार नही ं ककया जायेगा।

 सामान्यकनदे र्ााः :–

(i) प्रत्येकं खण्डम् अकिकृत्य उत्तराकर् एकस्तिन् स्थाने क्रमेर् लेखनीयाकन ।
(ii) प्रश्नसंख्या प्रश्नपत्रानुसारम् अवश्यमेव लेखनीया।
(iii) श्रेष्ठाङ्ान् प्राप्तये सुस्पष्टः लेखः लेखनीयः ।

 अस्मिन्प्रश्नपत्रेपञ्चखण्ााः सस्मन्त :–

खण्डः 'क' अपकित-अवबोिनम् - 10 अङ्ाः
खण्डः 'ख' रचनात्मक-कायाम् - 17 अङ्ाः
खण्डः 'ग' पकित-अवबोिनम् - 31 अङ्ाः
खण्डः 'घ' अनुप्रयुक्त-व्याकरर्म् - 06 अङ्ाः
खण्डः 'ङ' पािािाररताः बहुकवकिीयाः प्रश्नाः - 17 अङ्ाः

खण्ाः ‘क’
अपकित-अवबोधनम्

1. अिोकलस्तखतं गद्ां शं पकित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराकर् यथाकनदे शं संस्कृतेन कलखत - 10
अिाकं दे शे प्रकतवर्ा र्ड् ऋतवः भवस्ति । तथाकह चैत्र-वैशाखौ वसिः , ज्ये ष्ठ-आर्ाढौ ग्रीष्मः , श्रावर्-भािपदौ
वर्ाा , आकिन-काकताकौ शरद् , आग्रहायर्पौर्ौ हे मिः , माघ-फाल्गु नौ च कशकशरः -इत्यने न क्रमे र् इमे र्ड् ऋतवः आयास्ति
यास्ति च। तत्र आदौ पररगकर्तः वसितुाः सहृदयैः जनै ः ऋतुममा ज्ैः सचेतसैः ककवकभः च 'ऋतुराजः ' इकत नाम्ना संकीत्याते।
वसिे कालस्य रामर्ीयकं तु सववः अनु भूतम् एव । यतो कह न तावत् करालकशकशरस्य शै त्यं न चाकप प्रचण्डस्य ग्रीष्मस्य
उष्णता । समशीतोष्णः अयं कालः अतीव सुखदः कप्रयः च भवकत। वसिे सवात्र एव अकभनवं साम्राज्यं भवकत। सवे वृक्षाः
प्रफुस्तिताः भवस्ति, लताः पुस्तिताि भवस्ति, पादपाः नवाकन पत्राकर् िारयस्ति, आम्रवनं नवैः ककसलयैः शोभते। सवात्र
नयनाह्लाकदनी मनोरमा च शोभा वताते। फलभारे र् वृक्षाः कवनम्राः सस्ति। कोककलाः मिुरस्वरे र् कूजस्ति, भ्रमराः गुञ्जस्ति,
मयूराः नृ त्यस्ति, वने र्ु उपवने र्ु उद्ानेर्ु च कवकविाकन पुिाकर् कवकसस्ति । अतएव वसितुाः किै न रोचते ।

(अ) एकपदे न उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×1=2

(क) अिाकं दे शे प्रकतवर्ा ककत ऋतवः भवस्ति ?
(ख) 'ऋतुराजः ' इकत नाम्ना कैः संकीत्याते ?
(ग) समशीतोष्णः अयं कः अतीव सुखदः कप्रयः च भवकत ?

(ब) पूर्ावाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) 2×2=4

(क) के प्रफुस्तिताः भवस्ति ?
(ख) पादपाः नवाकन काकन िारयस्ति ?
(ग) फलभारे र् वृक्षाः कीदृशाः सस्ति ?

(स) अस्य अनुच्छेदस्य कृते उपयुक्तं शीर्ाकं संस्कृतेन कलखत । 1
(द) यथाकनदे शम् उत्तरत- ( केवलं प्रश्नत्रयम् ) 3×1=3

(i) "आदौ " इत्यस्य शब्दस्य कवलोमपदं ककम् ?
(क) अवनकतः (ख) अिे
(ग) प्रवीर्ः (घ) वृक्षाः

(ii) "ककवकभः " इत्यस्तिन् शब्दे का कवभस्तक्तः ?
(क) चतुथी (ख) पञ्चमी
(ग) तृतीया (घ) सप्तमी

(iii) " वृक्षाः प्रफुस्तिताः " अत्र कवशेर्र्पदं ककम् ?
(क) वृक्षाः (ख) प्रफुस्तिताः
(ग) वृक्षाः प्रफुस्तिताः (घ) सवाा ः

(iv) " वसिे " इत्यस्तिन् शब्दे का कवभस्तक्तः ?
(क) चतुथी (ख) पञ्चमी
(ग) सप्तमी (घ) र्ष्ठी

खण्ाः ‘ख’
रचनात्मक-कायश म्

2. कनज अध्ययनस्य प्रगतेः कवर्ये अग्रजं प्रकत कलस्तखतं कनम्नकलस्तखतं पत्रं मञ्जूर्ायां प्रदत्तैः पदै ः पूरयत - 5

परीक्षाभवनम्

कदनाङ्ः 23-03-2023
पूजनीय (i) .................. !

सादर नमस्कार।

कवनम्रकनवेदनम् अस्ति यत् सम्प्रकत मम अध्ययनं कनयकमतम् अस्ति। अहं प्रातः (ii) ................. उत्थाय सप्तवादनं
यावद् अध्ययनं करोकम। गतमाकसक-परीक्षायां गकर्तकवर्ये शतप्रकतशतम् अङ्ान् गृहीत्वा अहं कनज कक्षायां (iii) ............
प्राप्तवान्। संस्कृते मया 98%(iv) ................... प्राप्ताः । वाकर्ाकपरीक्षायां भवत्कृपया इतोऽकप (v) ................ सफलतां
प्राप्स्स्याकम।
कपतृभ्ां मम प्रर्ामाः ।

भवदीयः अनुजः

मञ्जूषा रामः

अकिकां , अङ्ाः , पञ्चवादने , प्रथमस्थानं , अग्रज

(छ्न्द-अलङ्कार-पररचयाः )
3.अिोकलस्तखतानां प्रश्नानाम् उत्तराकर् संस्कृतभार्या पूर्ावाक्येन कलखत - (केवलं प्रश्नत्रयम्) 2×3=6

(क) मन्दाक्रािा-छ्न्न्दकस ककत वर्ाा ः सस्ति ?
(ख) कशखररर्ीछ्न्न्दसः उदाहरर्ं ककम् ?
(ग) इन्द्रवज्राछ्न्न्दसः उदाहरर्ं ककम् ?
(घ) छ्न्न्दकस ककत गर्ाः सस्ति ?

4.अिोकलस्तखतानां प्रश्नानाम् उत्तराकर् संस्कृतभार्या कलखत - (केवलं प्रश्नत्रयम्) 2×3=6

(क) कवशेर्ोस्तक्त-अलङ्ारस्य उदाहरर्ं ककम् ?
(ख) अथाा िरन्यास-अलङ्ारस्य लक्षर्ं ककम् ?
(ग) उपमायाः अलङ्ारस्य लक्षर्ं ककम् ?
(घ) ........... वैर्म्ये ऽकप स्वरस्य यत् । (लक्षर्स्य ररक्तस्थानपूकतिं कुरुत)

खण्ाः ‘ग’
पकित-अवबोधनम्
5.अिोकलस्तखतपद्ां शस्य कहन्दीभार्या सप्रसङ्गसरलाथिं कलखत - 4×1=4
सङ्गच्छध्वं सं वदध्वं सं वो मनां कस जानताम् ।

दे वा भागं यथा पूवे सञ्जानाना उपासते ।।

अथवा
हं सो यथा राजतपञ्जरस्थ ।

कसंहो यथा मन्दरकन्दरस्थः ।

वीरो यथा गाकवातकुञ्जरस्थ –
िन्द्रोऽकप बभ्राज तथाम्बरस्थः ।।

6.अिोकलस्तखतगद्ां शस्य कहन्दीभार्या सप्रसङ्गसरलाथिं कलखत - 4×1=4

अथ कदाकचत् सत्त्वानां भाग्यवैकल्यात् प्रमादाच्च सम्यग् दे वो न ववर्ा। वृष्टेः अभावे तत् सरः
कदम्बकुसु मगौरे र् नवसकललेन यथापूविं न पररपूर्िं जातम्। क्रमेर् च उपगते कनदाघकाले
कदनकरककरर्ैः अकभतप्तया िरण्या, ज्वालानुगतेनेव मारुतेन कपपासावशाकदव प्रत्यहम् आपीयमानं तत्
सरः लघुपल्वलकमवाभवत्।

अथवा

एतेन प्राकतवेकशकगृहपकतदारकस्य सुवर्ाशककटकया क्रीकडतम्। तेन च सा नीता। ततः पुनिां
मागायतो मयेयं मृकत्तकाशककटका कृत्वा दत्ता। ततो भर्कत रदकनके! ककं मम एतया मृकत्तकाशककटकया?
तामेव सुवर्ाशककटकां दे कह इकत।

7.अिोकलस्तखतासु सूस्तक्तर्ु मात्रद्वयोः सू क्त्ोः भावाथिं कहन्दीभार्या कलखत - 2×2=4

(क) मारुतः कुसुमैः पश्य सौकमत्रे ! क्रीडकन्नव समितः ।

(ख) अिद्व्यसन सङ्कृष्टा समायस्ति न कद्वर्ः ।
(ग) मानो कह महतां िनम्।

(घ) न केवलं रूपं शीलमकप तकायाकम ।

अथवा
अिोकलस्तखतश्लोकस्य अन्वयं मञ्जूर्ातः उकचतपदाकन कचत्वा पूरयत - 4×1=4

उकत्तष्ठ हे कापुरुर् मा शेष्वैवं पराकजतः ।

अकमत्रान्नन्दयन्सवाा कनमाा नो बन्धुशोकदः ।।

अन्वयाः :-
हे 1) .................. ! सवाा न् 2) ....................... नन्दयन् 3) .......................... बन्धुशोकदः एवं 4) .....................

मा शेष्व 5) ........................... ।

मञ्जूषा

पराकजतः , कनमाा नः , कापुरुर्, अकमत्रान्, उकत्तष्ठ

8.अिोकलस्तखतं श्लोकं पकित्वा प्रश्नानाम् उत्तराकर् श्लोकात् कचत्वा संस्कृतभार्या पूर्ावाक्येन कलखत-
(केवलं प्रश्नत्रयम्) 3×1=3

यः आत्मनः कप्रयसुखे कहत्वा मृगयते कश्रयम्।
अमात्यानामथो हर्ामादिात्यकचरे र् सः ।।

प्रश्नााः -

(क) आत्मनः ककं कहत्वा मृगयते ?
(ख) सः अकचरे र् केर्ां हर्ाम् आदिाकत ?
(ग) कः ककम् आदिाकत ?
(घ) "आदिाकत" अत्र कः लकारः ?

9.अिोकलस्तखतं गद्ाशं पकित्वा प्रश्नानाम् उत्तराकर् गद्ां शात् कचत्वा संस्कृतभार्या पू र्ावाक्येन कलखत-
(केवलं प्रश्नत्रयम्) 3×1=3

उष्णं कह भुज्यमानं स्वदते , भुक्तं च अकिम् औदायाम् उदीरयकत, कक्षप्रं जरां गच्छकत, वातम् अनुलोमयकत,
श्लेष्मार्ं च पररह्रासयकत, तिादु ष्णमश्नीयात्।

प्रश्नााः -

(क) उष्णं भोजनं ककम् उदीरयकत ?
(ख) कीदृशं भोजनं वातम् अनुलोमयकत ?
(ग) किात् उष्णम् भोजनम् अश्नीयात् ?
(घ) अनुलोमयकत अत्र कः उपसगाः ?

10.कोष्ठकात् उपयुक्तशब्दं कचत्वा रे खाकङ्तपदमािृत्य प्रश्नकनमाा र्ं कुरुत- (केवलं चत्वारः प्रश्नाः ) 4×1=4

(क) ज्योकतर्ां ज्योकतः मनः कथ्यते। (केर्ां / कासां )

(ख) शक्रः दे वानां राजा आसीत् । (कः / के)
(ग) संजयः कसन्धुराजेन कनकजातः आसीत्। (केन / केभ्ः )
(घ) रोहसेनः सुवर्ाशककटकया क्रीकडतम् इच्छकत। (काया / कया)

(ङ)आकाशे अकालाः अकप मेघाः प्रादु रभवन् । (के / कैः )

(संस्कृत-साकहत्य-पररचयाः )
11.अिोकलस्तखतानां प्रश्नानाम् उत्तराकर् संस्कृतभार्या एकपदे न कलखत - (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्) 4×1=4
(क) वेदानाम् ककत सं ख्या सस्ति ?
(ख) जातकमालायाः रचकयता कः ?
(ग) महाभारतस्य रचकयता कः ?
(घ) श्रीमद्भगवद्गीतायां ककत अध्यायाः सस्ति ?
(ङ) रामायर्े ककत काण्डाकन सस्ति ?

12.अिोकलस्तखतानां प्रश्नानाम् उत्तराकर् संस्कृतभार्या एकपदे न कलखत -(केवलं प्रश्नचतुष्टयम्) 4×1=4
(क) श्रीमद्भगवद्गीतायां ककत श्लोकाः सस्ति ?
(ख) "सुवर्ाशककटका" इकत पािः किात् ग्रन्थाद् उद् िृतः ?
(ग) आकदककवना वाल्मीककना कः ग्रन्थः रकचतः ?
(घ) शूिकस्य रचनायाः नाम ककम् ?
(ङ) चरकस्य रचनायाः नाम ककम् ?

खण्ाः – ‘घ’
अनुप्रयुक्त-व्याकरणम्

13. (क) स्वरसन्धेः अथवा यर््-सन्धेः पररभार्ां कहन्दीभार्या उदाहरर्ञ्च संस्कृतभार्या कलखत। 1×2=2

(ख) तत्पुरुर्समासस्य अथवा बहुव्रीकहसमासस्य पररभार्ां कहन्दीभार्या उदाहरर्ञ्च संस्कृतभार्या कलखत।

1×2=2

(घ) अपादानकारकस्य अथवा अकिकरर्कारकस्य पररभार्ां कहन्दीभार्या उदाहरर्ञ्च संस्कृतभार्या कलखत।

1×2=2

खण्ाः – ‘ङ’
पािाधाररतााः बहुकवकल्पीयााः प्रश्नााः
14. अिोकनकदा ष्टेर्ु प्रश्नेर्ु प्रदत्तवैकस्तिकचतुभ्ाः उत्तरे भ्ः एकं शुद्धम् उत्तरं कचत्वा कलखत - 17×1=17

1) "दत्त्वा" इत्यस्तिन् पदे कः प्रत्ययः ?
(क) क्त्वा (ख) शतृ
(ग) ल्यप् (ग) तु मुन्

2) "कदाकप" इत्यस्य पदस्य सस्तन्धकवच्छे दोऽस्ति –
(क) क + अकप (ख) कदा + अकप

(ग) कदाः + अकप (घ) कद + अकप

3) "प्रकत+अहम्" इत्यत्र कः सस्तन्धः ?
(क) यर्् -सस्तन्धः (ख) अयाकदसस्तन्धः

(ग) गुर्सस्तन्धः (घ) दीघासस्तन्धः

4) "चन्द्रोऽकप" इत्यत्र कः सस्तन्धकवच्छे दोऽस्ति ?

(क) चन्द्रो + अकप (ख) चन्द्रो + ऽकप

(ग) चन्द्रः + अकप (घ) चन्द्रः + ऽकप

5) "सुवर्ाव्यवहारः " इत्यत्र कः समासः ?

(क) अव्ययीभावसमासः (ख) तत्पुरुर्समासः
(ग) कमािारयसमासः (घ) द्वन्द्द्वसमासः

6) "भारतमाता" इत्यत्र समासकवग्रहोऽस्ति -
(क) भारतं च माता च (ख) भारतानां माता

(ग) भारतनां च माताः (घ) भारताः माताः

7) "जननी" इत्यस्य पदस्य पयाा यपदं ककम् ?

(क) पु त्री (ख) पुत्रः

(ग) दारकः (घ) माता

8) " प्रत्यहम्" इत्यस्य पदस्य पयाा यपदं ककम् ?

(क) प्रकतकदनम् (ख) प्रकतरात्रम्
(ग) प्रकतहोरा (घ) प्रकतहरम्

9) "अमङ्गल्याः " इत्यस्य पदस्य कवलोमपदं ककम् ?

(क) अकल्यार्ाः (ख) अनमङ्गल्याः
(ग) कल्यार्ाः (घ) बेमङ्गल्याः

10) "प्रकवष्टा" इत्यस्य पदस्य कवलोमपदं ककम् ?
(क) कृत्वा (ख) नत्वा

(ग) कनष्क्रािा (घ) हत्वा

11) "पकितम्" इत्यस्तिन् पदे कः प्रत्ययः ?
(क) तु मुन् (ख) क्त

(ग) शतृ (घ)क्त्वा

12) "खाकदत्वा" इत्यस्तिन् पदे कः प्रत्ययः ?

(क) क्त्वा (ख) शतृ

(ग) ल्यप् (ग) तु मुन्

13) "कवना" इत्यस्तिन् उपपदयोगे का कवभस्तक्तः भवकत ?

(क) चतुथी (ख) र्ष्ठी
(ग) सप्तमी (घ) तृतीया

14) "प्रकत" इत्यस्तिन् उपपदयोगे का कवभस्तक्तः भवकत ?
(क) तृतीया (ख) र्ष्ठी

(ग) कद्वतीया (घ) पंचमी

15) "सवाा न् तनयान् " अत्र कवशे ष्यपदं ककम् ?

(क) नृपान् (ख) बालकान्

(ग) रजकान् (घ) तनयान्

16) "सवे बालकाः " अत्र कवशेष्यपदं ककम् ?

(क) सवे (ख) बालकाः
(ग) मूखाः (घ) प्रकाशः

17) "सनातनाकन कुलाकन" अत्र कवशेर्र्पदं ककम् ?

(क) पत्रम् (ख) कुलाकन
(ग) सनातनाकन (घ) समकतक्रामत्सु