CBSE Class 12 Question Paper 2025 Sanskrit Elective

Series : YXWZ4 SET ~ 4
*SANSKRIT - ELECTIVE*
प्रश्न-पत्र कोड
रोल न.ं Q.P. Code 49
Roll No.
परीक्षार्थी प्रश्न-पत्र कोड को उत्तर-पस्ु तिका के
मख
ु -पृष्ठ पर अवश्य स्िखें ।
Candidates must write the Q.P. Code
on the title page of the answer-book.

नोट / NOTE :
(I) कृ पया जााँच कर िें स्क इस प्रश्न-पत्र में मस्ु िि पृष्ठ 19 हैं ।
Please check that this question paper contains 19 printed pages.
(II) प्रश्न-पत्र में दास्हने हार्थ की ओर स्दए गए प्रश्न-पत्र कोड को परीक्षार्थी उत्तर-पस्ु तिका के मख
ु -पृष्ठ पर
स्िखें ।
Q.P. Code given on the right hand side of the question paper should be written on
the title page of the answer-book by the candidate.
(III) कृ पया जााँच कर िें स्क इस प्रश्न-पत्र में 19 प्रश्न हैं ।
Please check that this question paper contains 19 questions.
(IV) कृपया प्रश्न का उत्तर ललखना शुरू करने से पहले, उत्तर-पुलतिका में यथा तथान पर प्रश्न का
क्रमांक अवश्य ललखें ।
Please write down the Serial Number of the question in the
answer-book at the given place before attempting it.
(V) इस प्रश्न-पत्र को पढ़ने के स्िए 15 स्मनट का समय स्दया गया है । प्रश्न-पत्र का स्विरण पवू ााह्न में
10.15 बजे स्कया जाएगा । 10.15 बजे से 10.30 बजे िक परीक्षार्थी के वि प्रश्न-पत्र को पढ़ेंगे और
इस अवस्ि के दौरान वे उत्तर-पस्ु तिका पर कोई उत्तर नहीं स्िखेंगे ।
15 minute time has been allotted to read this question paper. The question paper
will be distributed at 10.15 a.m. From 10.15 a.m. to 10.30 a.m., the candidates will
read the question paper only and will not write any answer on the answer-book
# during this period.

*SSANSKRITT - ELECTIVE* g§ñH¥$V_² (EopÀN>H$_²)
SANSKRIT (Elective)
g_`… : hmoamÌ`_² nyUm©‘>m… : 80
{ZYm©[aV g_` : 3 KÊQ>o A{YH$V_ A§H$ : 80
Time allowed : 3 hours Maximum Marks : 80

49 1 P.T.O.
#

General Instructions :
This question paper is divided into 5 (five) sections.
It has total 19 questions.
Section A – 1 Question no. 1
Section B – 2 Questions no. 2 to 3
Section C – 5 Questions no. 4 to 8
Section D – 9 Questions no. 9 to 17
Section E – 2 Questions no. 18 to 19
Attempt questions as per specific instructions.
Write question no. in answer book before attempting it.

सामान्‍य‍निर्देशा:‍
अस्मिन् प्रश्नपत्रे पञ्च‍खण्डा: सस्ति ।
अस्मिन् प्रश्नपत्रे सिेत्य नवदश (19) प्रश्ना: सस्ति ।
खण्‍ड:‍‘‍क’ – अपस्िि-अवबोधनि् – 10 अङ्का:
खण्‍ड:‍‘‍ख’ – रचनात्िक-काययि् – 10 अङ्का:
खण्‍ड:‍‘‍ग’ – अनप्रु यक्त ु -व्याकरणि् – 15 अङ्का:
खण्‍ड:‍‘‍घ’ – (i) पस्ििावबोधनि् – 25 अङ्का:
(ii) समं कृ ि-सास्ित्येस्ििासमय सािातय: पररचय: – 10 अङ्का:
खण्‍ड:‍‘‍ङ’ – छतदोऽलङ्कार-पररचय: – 10 अङ्का:
खण्‍ड:‍‘‍क’ – 1 – प्रश्नसख्ं या 1 पययतिि्
खण्‍ड:‍‘‍ख’ – 2 – प्रश्नसंख्या 2 ि: 3 पययतिि्
खण्‍ड:‍‘‍ग’ – 5 – प्रश्नसंख्या 4 ि: 8 पययतिि्
खण्‍ड:‍‘‍घ’ – 9 – प्रश्नसख्ं या 9 ि: 17 पययतिि्
खण्‍ड:‍‘‍ङ’ – 2 – प्रश्नसंख्या 18 ि: 19 पययतिि्
• स्वस्शष्टस्नदेशानसु ारं प्रश्ना: सिाधेया: ।
• उत्तरपस्ु मिकायां लेखनाि् पवू ं सवयप्रथिं प्रश्नसख्ं या लेखनीया ।

49 2
#

खण्ड: ‘क’
अपलिि-अवबोधनम् 10 अङ्का:
अपलिि अवबोधन
Unseen Reading Comprehension

1. अिोस्िस्खिं गद्ांशं पस्ित्वा प्रदत्तप्रश्नान् संतकृ िेन उत्तरि ।
स्नम्नस्िस्खि गद्ांश को पढ़कर स्दए गए प्रश्नों के उत्तर संतकृ ि में दीस्जए ।
Read the following passage and answer the given questions in Sanskrit.
भारिदेश: 1947 िमे वर्षे तविन्त्त्रोऽभवि् । िस्तमन् समये भारितय स्तर्थस्ि: दयनीया आसीि् । िदा
सवाकारे ण भारितय स्वकासाय क्रमबद्धा: िक्ष्या: स्निााररिा: । िस्तमन् समये भोजन-दाररि्य-तवात्य-
स्शक्षादय: प्रमख ु समतया: आसन् । सवाकारे ण सवा-क्षेत्रेर्षु स्वकासाय पञ्चवर्षीया योजना स्नस्मािा । भारिे
हररिक्रान्त्त्या औद्ोस्गकीकरणेन च स्वकासचक्रं िीव्रिया अचिि् । भारिवर्षा: स्वकासशीिदेश:
अभवि् । उदारीकरणेन, स्वदेशीस्नवेशेन च भारिीय-अर्थाव्यवतर्थाया: प्रगस्ि: अभवि् ।
सचू ना-प्रौद्ोस्गकीक्षेत्रे अस्प स्वकासोऽभवि् । जना: आजीस्वकाम् अिभन् । अद्िनीय: सवाकारोऽस्प
भारिवर्षातय प्रगस्िस्वर्षये सक्ष्ू मदृष्ट्या स्चन्त्ियस्ि । वतििु : भारितय प्रगत्या सह एव भारिवास्सनां प्रगस्ि:
भस्विुमहास्ि । अिं स्वकासशीिेन भारिेन, भारिवर्षा: स्वकस्सि: भवेि् इस्ि अद्िनीयतय
भारिसवाकारतय दृढं स्चन्त्िनमस्ति । 2047 वर्षं यावि् भारिवर्षा: स्वकस्सिानां देशानां श्रेणयां भवेि् इस्ि
िक्ष्यं स्विाय भारिसवाकारे ण उस्चिस्दशायां योजना: कायाक्रमा: च प्रारब्िा: । स: स्दवस: इदानीं दरू े
नास्ति यदा भारिवर्षा: स्वकस्सि: भस्वष्यस्ि ।
प्रश्ना:
(अ) एकपदेन उत्तरि । (के विं प्रश्नद्वयम)्
एक शब्द में उत्तर दीस्जए । (के वि दो प्रश्न)
Answer in one word. (Only two questions) 21=2
(i) तविन्त्त्रिाया: समये भारिवर्षातय स्तर्थस्ि: कीदृशी आसीि् ?
(ii) औद्ोस्गकीकरणेन स्कं िीव्रिया अचिि् ?
(iii) क: शीघ्रं स्वकस्सि: भस्वष्यस्ि ?
(आ) पणू ावाक्येन उत्तरि । (के विं प्रश्नद्वयम)्
पणू ा वाक्य में उत्तर दीस्जए । (के वि दो प्रश्न)
Answer in a complete sentence. (Only two questions) 22=4
(i) ु समतया: का: आसन् ?
तविन्त्त्रिाया: समये प्रमख
(ii) भारिीय-अर्थाव्यवतर्थाया: प्रगस्ि: कर्थम् अभवि् ?
(iii) भारिसवाकारतय दृढं स्चन्त्िनं कीदृशम् अस्ति ?
49 3 P.T.O.
#

(इ) अतय अनच्ु छे दतय कृ िे उपयक्ु िं शीर्षाकं संतकृ िेन स्िखि ।
इस अनच्ु छे द के स्िए उपयक्त
ु शीर्षाक संतकृ ि में स्िस्खए ।
Write a suitable title for this passage in Sanskrit. 11=1

(ई) स्नदेशानसु ारम् उस्चिम् उत्तरं स्चत्वा स्िखि । (के विं प्रश्नत्रयम)्
स्नदेशानसु ार उस्चि उत्तर चनु कर स्िस्खए । (के वि िीन प्रश्न)
Choose the appropriate answer and write as directed. 31=3
(Only three questions)

(i) ‘भारिे हररिक्रान्त्त्या औद्ोस्गकीकरणेन च स्वकासचक्रं िीव्रिया अचिि् ? अत्र
‘अचिि’् इस्ि स्क्रयापदतय किृापदं स्कम् ?
(A) स्वकासचक्रम² (B) भारिे
(C) हररिक्रान्त्त्या (D) िीव्रिया

(ii) ‘भारिवर्षा: 1947 िमे वर्षे तविन्त्त्र: अभवि’् अत्र ‘परिन्त्त्र:’ इस्ि पदतय स्कं स्विोमपदं
प्रयक्त
ु म् ?
(A) भारिवर्षा: (B) तविन्त्त्र:
(C) अभवि् (D) वर्षे

(iii) ‘2047 वर्षं यावि् भारिवर्षा: स्वकस्सिानां देशानां श्रेणयां भवेि्’ अत्र स्वशेर्षणपदं
स्कम् ?
(A) श्रेणयाम् (B) भारिवर्षा:
(C) स्वकस्सिानाम् (D) देशानाम्

(iv) ‘सवाकारे ण भारितय स्वकासाय क्रमबद्धा: िक्ष्या: स्निााररिा:’ अत्र ‘प्रगत्यै’ इस्ि पदतय
स्कं पयाायपदं प्रयक्त
ु म् ?
(A) स्वकासाय (B) िक्ष्या:
(C) सवाकारे ण (D) स्निााररिा:

49 4
#

खण्ड: ‘ख’
रचनात्मक-काययम् 10 अङ्का:
रचनात्मक कायय
Writing Skills

2. (क) भविा/भवत्या गिमासे जयपरु नगरं दृष्टम् । अतय नगरतय सांतकृ स्िकम् ऐस्िहास्सकञ्च वैस्शष्ट्यं
वणायन/् वणायन्त्िी देहरादनू वास्सनं तवस्मत्रं प्रस्ि मञ्जर्षू ायां प्रदत्तसङ्के िानां सहायिया पत्रमेकं
स्िखि ।
आपने गि माह जयपरु नगर देखा । इस नगर की सातं कृ स्िक और ऐस्िहास्सक स्वशेर्षिाओ ं का
वणान करिे हुए देहरादनू वासी अपने स्मत्र को मञ्जर्षू ा में स्दए गए संकेिों की सहायिा से एक
पत्र स्िस्खए ।
You have seen Jaipur city last month. Write a letter to your friend
who lives in Dehradun explaining its cultural and historical
features with the help of the clues given in the box. 5

मञ्जूषा
मम स्मत्रम,् नमोनम:, गिमासे, राजतर्थानतय, भवस्ि, अिनु ा अगच्छम,् सौन्त्दयाम,् आमेरदगु ाम,्
पजू ातर्थानास्न, सस्न्त्ि, नृत्यम,् सतं कृ स्ि:, भोजनम,् स्वस्शष्टिा, अस्ति, भवान,् दृष्टम,्
सातं कृ स्िकम,् जन्त्िरमन्त्िरम,् तवस्ति, प्रणाम:, अतिु ।
अथवा (OR)
(ख) तवस्वद्ाियतय छात्राणां कृ िे श्िोकावृस्त्त-प्रस्ियोस्गिाया: आयोजनाय तवस्वद्ाियतय
प्रिानाचायं प्रस्ि पत्रमेकं स्िखि ।
अपने स्वद्ािय के छात्रों के स्िए श्िोकावृस्त्त प्रस्ियोस्गिा के आयोजन के स्िए अपने
स्वद्ािय के प्रिानाचाया को एक पत्र स्िस्खए ।
Write a letter to the Principal of your school for organizing
Sloka-Recitation competition for the students of your school. 5
मञ्जूषा
सेवायाम,् श्रीमन्त्ि:, प्रिानाचाया:, संतकृ िम,् छात्रा:, संतकृ ितय प्रसाराय, अतमाकं मध्ये,
छात्रमेिनम,् सस्न्त्ि, उल्िास्सिा:, अस्ति, स्नवेदनम,् आयोजनम,् आज्ञाकारी, िन्त्यवादा:,
समु िरु म,् आनन्त्दम,् भविु, इस्ि ।

49 5 P.T.O.
#

3. (क) प्रदत्ति्यानां सहायिया अिोस्िस्खिं स्वर्षयम् अस्िकृ त्य संतकृ िेन अनच्ु छे दं स्िखि ।
प्रदत्त ि्यों की सहायिा से स्नम्नस्िस्खि स्वर्षय पर संतकृ ि में अनच्ु छे द स्िस्खए ।
Write a passage on the topic given below with the help of the given
facts in Sanskrit. 5

स्वर्षय: – मम स्प्रय: कस्व:
भारिवर्षे, प्रस्सद्धा:, अनेके, कास्िदास:, कस्वकुिगरुु :, एितय रचना:, नाटकम,् काव्यास्न,
मेघदिू म,् सस्न्त्ि, आदरम,् भवस्ि, जनै:, स्वश्वे प्रस्सद्धम,् अस्भज्ञानशाकुन्त्ििम,् दष्ु यन्त्ि:, यतय,
माियु ाम,् आनन्त्दमग्ना:, उपमा कास्िदासतय ।
अथवा (OR)
(ख) अिोस्िस्खिवाक्येर्षु के र्षाञ्चन पञ्चवाक्यानां संतकृ िेन अनुवादं कुरुि ।
स्नम्नस्िस्खि वाक्यों में से स्कन्त्हीं पााँच वाक्यों का सतं कृ ि में अनवु ाद कीस्जए ।
Translate any five of the following sentences into Sanskrit. 51=5

(i) कछुआ िीरे -िीरे चििा है ।
The tortoise walks slowly.

(ii) सभी िोगों को प्रेम से रहना चास्हए ।
All people should live with love.

(iii) वे सब गाने पर नाच रहे हैं ।
They are dancing on the song.

(iv) राम ने किम से स्पिा को पत्र स्िखा ।
Ram wrote a letter to his father with a pen.

(v) सभी छात्रों ने पाि याद कर स्िया ।
All students have learnt the lesson.

(vi) सीमा पर सैस्नकों ने शत्रओ
ु ं से देश की रक्षा की ।
Soldiers protected the country from enemies on the border.

(vii) कोयि मिरु तवर में कूज रही है ।
The cuckoo is singing in a sweet voice.
49 6
#

खण्ड: ‘ग’
अनुप्रयुक्ि-व्याकरणम् 15 अङ्का:
अनुप्रयुक्ि व्याकरण
Applied Grammar

4. अिोस्िस्खिवाक्येर्षु रे खाङ्स्किपदानां सस्न्त्िं सस्न्त्िच्छे दं वा कृ त्वा स्िखि । (के विं प्रश्नत्रयम)्
स्नम्नस्िस्खि वाक्यों में रे खास्ं कि पदों की सस्न्त्ि अर्थवा सस्न्त्ि-स्वच्छे द करके स्िस्खए ।
(के वि िीन प्रश्न)
Write the Sandhi form or disjoin the Sandhi of the underlined words in
the following sentences. (Only three questions) 31=3

(क) काऽस्प स्वस्शष्टा स्जज्ञासा अस्ति स्कम् ?
(ख) क्षणे-क्षणे हयतय खरु ा: + स्चक्कण-पार्षाणखणडेर्षु प्रतखिस्न्त्ि ।
(ग) न जगस्ि स्कस्ञ्चि् + अस्ति &
(घ) पस्ििमेव यष्ु मास्भरस्प ित्काणडम् &

5. रे खाङ्स्किपदानां प्रकृ स्िप्रत्ययौ संयोज्य स्वभज्य वा उस्चिम् उत्तरं स्चत्वा स्िखि । (के विं प्रश्नत्रयम)्
रे खांस्कि पदों के प्रकृ स्ि और प्रत्यय को जोड़कर अर्थवा स्वभक्ि कर उस्चि उत्तर चनु कर स्िस्खए ।
(के वि िीन प्रश्न)
Select the appropriate answer by joining or disjoining the base element
and the suffix element in the underlined words. (Only three questions) 31=3

(i) यितत्वया ज्ञानमशेर्षम् आप्तम् ।
(A) अप् + क्ि
(B) आप् + क्ि
(C) अप् + िमु नु ्
(D) अप् + क्त्वा
49 7 P.T.O.
#

(ii) अस्य जाि कर्थस्यिव्यम् कर्थय ।
(A) कर्थ् + ल्यप्
(B) कर्थय + टाप²
(C) कर्थ²् + ङीप्
(D) कर्थ् + िव्यि्
(iii) असक्िो स्ह आचरन् कमा परुु र्ष ... ।
(A) आ + चर ् + शिृ
(B) आ + चर ् + टाप्
(C) आचर² + शानच्
(D) आ + चर ् + िम ु नु ्
(iv) िस्त्कम् अक्षस्त्रया पृस्र्थवी ?
(A) अक्षस्त्रय + टाप्
(B) अक्षस्त्रय + ङीप्
(C) अक्षस्त्रय + क्िविु
(D) अक्षस्त्रय + अनीयर ्

6. मञ्जूर्षायां प्रदत्तै: समस्ु चिै: अव्ययपदै: ररक्ितर्थानास्न परू स्यत्वा स्िखि । (के विं प्रश्नत्रयम्)
मञ्जूर्षा में स्दए गए समुस्चि अव्यय पदों से ररक्ि तर्थान भरकर वाक्य स्िस्खए । (के वि िीन प्रश्न)
Write the sentence after filling in the blanks with the appropriate
indeclinable words given in the box. (Only three questions) 31=3

(क) _________ कक्षा स्वशेर्षरूपेण सस
ु स्ज्जिा अस्ति ।
(ख) िब्िास्प _________ द:ु खेन पररपाल्यिे &
(ग) स स्वक्रमो राजा _________ तवमनस्स अस्चन्त्ियि् &
(घ) _________ च स्वप्रत्यय: ित्पृच्छि &

मञ्जूषा
यस्द, एकदा, खि,ु अद् ।

49 8
#

7. कोष्ठके प्रदत्तशब्देर्षु समस्ु चिां स्वभस्क्िं प्रयज्ु य वाक्येर्षु ररक्ततर्थानास्न परू यि । (के विं प्रश्नत्रयम)्
कोष्ठक में स्दए गए शब्दों में उस्चि स्वभस्क्ि का प्रयोग कर ररक्त तर्थान पणू ा कीस्जए । (के वि िीन प्रश्न)
Fill in the blanks after applying the appropriate case-endings in the
words given in the brackets. (Only three questions) 31=3

(क) अिं _________ एकै कं कृ त्वा बोियास्म । (स्चन्त्िा)

(ख) ितमै _________ व्ययार्थं रत्नचिष्टु यं दातयास्म । (राजन)्

(ग) तवराज्यं _________ प्रस्ि गमनाय इच्छां न प्रकस्टिवान् । (के रि)

(घ) पनु रस्प राजा _________ समपु वेष्टुं गच्छस्ि । (स्सहं ासन)

8. अिोस्िस्खिवाक्येर्षु रे खाङ्स्किपदानां समस्ु चिं स्वग्रहं समासं वा स्चत्वा स्िखि । (के विं प्रश्नत्रयम)्
स्नम्नस्िस्खि वाक्यों में रे खांस्कि पदों के समस्ु चि स्वग्रह अर्थवा समास चनु कर स्िस्खए ।
(के वि िीन प्रश्न)

Write the vigraha (the descriptive sentence) or the compound of the

underlined words of the following sentences. (Only three questions) 31=3

(i) प्रस्िस्दनम् योगकक्षा प्रचस्िष्यस्ि ।
(A) प्रस्ि स्दनम्

(B) स्दनम् प्रस्ि
(C) स्दनं स्दनं प्रस्ि

(D) स्दनं प्रस्ि प्रस्ि

49 9 P.T.O.
#

(ii) श्रिु प्रकाशं यशसाप्रकाश: प्रत्युज्जगामास्िस्र्थमास्िर्थेय: ।

(A) श्रिु ाि् प्रकाशम्

(B) श्रिु तय प्रकाशम्

(C) श्रिु ेन प्रकाशम्

(D) प्रकाशेन श्रिु म्

(iii) गरू
ु पदेश: अजिं तनानम् ।

(A) जिेन तनानम्

(B) न तनानम्

(C) न जिम्

(D) न जिेन

$

(iv) अकतमाि् पररिो मेघमािा पवािश्रेणीव प्रादरु भिू ् ।

(A) मेघतय मािा

(B) मेघानां मािा

(C) मेघाि् मािा

(D) मेघा: मािा:

49 10
#

खण्ड: ‘घ’
(i) पलििावबोधनम् 25 अङ्का:$
पलिि-अवबोधन
Reading Comprehension

9. अिोस्िस्खिं गद्ांशं पस्ित्वा िदािाररिान् प्रश्नान् सतं कृ िेन उत्तरि ।
स्नम्नस्िस्खि गद्ाश
ं को पढ़कर उस पर आिाररि प्रश्नों के उत्तर सतं कृ ि में दीस्जए ।
Read the following passage and answer the following questions in
Sanskrit. 5

भवादृशा एव भवस्न्त्ि भाजनास्न उपदेशानाम् । अपगिमिे स्ह मनस्स स्वशस्न्त्ि सख ु ेनोपदेशगणु ा: । हरस्ि
अस्िमस्िनमस्प दोर्षजािं गुरूपदेश: । गरू ु पदेशश्च नाम अस्खिमिप्रक्षािनक्षमम् अजिं तनानम् ।
स्वशेर्षेण िु राज्ञाम् । स्वरिा स्ह िेर्षामपु देष्टार: । राजवचनमनुगच्छस्ि जनो भयाि् । उपस्दश्यमानमस्प िे न
ûm¥णवस्न्त्ि । अविीरयन्त्ि: खेदयस्न्त्ि स्हिोपदेशदास्यनो गरू ु न् ।
प्रश्ना:
(अ) एकपदेन उत्तरि । (के विं प्रश्नद्वयम)्
एक शब्द में उत्तर दीस्जए । (के वि दो प्रश्न)
1
Answer in one word. (Only two questions) 2 =1
2
(i) के स्वरिा: भवस्न्त्ि ?
(ii) उपदेशगुणा: कुत्र स्वशस्न्त्ि ?
(iii) जन: कतमाि् राजवचनमनगु च्छस्ि ?

(आ) पणू ावाक्येन उत्तरि । (के विं प्रश्नद्वयम)्
पणू ा वाक्य में उत्तर दीस्जए । (के वि दो प्रश्न)
Answer in a complete sentence. (Only two questions) 21=2
(i) ु पदेश: कं हरस्ि ?
गरू
(ii) स्कम् अजिं तनानं भवस्ि ?
(iii) ु न् खेदयस्न्त्ि ?
जना: कर्थं गरू

49 11 P.T.O.
#

(इ) स्नदेशानसु ारम् उत्तरि । (के विं प्रश्नद्वयम)्
स्नदेशानसु ार उत्तर दीस्जए । (के वि दो प्रश्न)
Answer as directed. (Only two questions) 21=2

(i) ‘जन:’ इस्ि किृापदतय स्क्रयापदं स्कम् ?
(ii) ‘अपगिमिे’ इस्ि स्वशेर्षणपदतय स्वशेष्यपदं स्कम् ?
(iii) ु म् ?
‘दोर्षा:’ इस्ि पदतय स्कं स्विोमपदं गद्ांशे प्रयक्त

10. अिोस्िस्खिं पद्ं पस्ित्वा िदािाररिान् प्रश्नान् संतकृ िेन उत्तरि ।
स्नम्नस्िस्खि पद् को पढ़कर उस पर आिाररि प्रश्नों के उत्तर संतकृ ि में दीस्जए ।
Read the following poetry and answer the questions based on them in
Sanskrit. 5

समाप्तस्वद्ेन मया महस्र्षास्वाज्ञास्पिोऽभदू ् गरुु दस्क्षणायै &
स मे स्चरायातखस्ििोपचारां िां भस्क्िमेवागणयत्परु तिाि् &&
प्रश्ना:
(अ) एकपदेन उत्तरि । (के विं प्रश्नद्वयम)्
एक शब्द में उत्तर दीस्जए । (के वि दो प्रश्न)
1
Answer in one word. (Only two questions) 2 =1
2
(i) कतय स्वद्ा समाप्ता जािा ?
(ii) अस्तमन् पद्े महस्र्षा: क: अस्ति ?
(iii) कौत्स: स्कमर्थं रघो: समीपम् अगच्छि् ?
(आ) पणू ावाक्येन उत्तरि । (के विं प्रश्नद्वयम)्
पणू ा वाक्य में उत्तर दीस्जए । (के वि दो प्रश्न)
Answer in a complete sentence. (Only two questions) 21=2

(i) कौत्सतय भस्क्त: कीदृशी आसीि् ?
(ii) महस्र्षा: गरुु दस्क्षणायां स्कम् अगणयि् ?
(iii) कौत्सेन महस्र्षािः स्कमर्थं स्वज्ञास्पि: ?
49 12
#

(इ) स्नदेशानसु ारम् उत्तरि । (के विं प्रश्नद्वयम)्
स्नदेशानसु ार उत्तर दीस्जए । (के वि दो प्रश्न)
Answer as directed. (Only two questions) 21=2
(i) ‘अगणयि’् इस्ि स्क्रयापदतय किृापदं स्कम् ?
(ii) ‘अध्यापक:’ इस्ि पदतय स्कं पयाायपदमत्र प्रयक्ु िम् ?
(iii) ‘आरम्भ:’ इस्ि पदतय स्कं स्विोमपदमत्र प्रयक्ु िम् ?

11. अिोस्िस्खिं नाट्याश ं ं पस्ित्वा िदािाररिान् प्रश्नान् सतं कृ िेन उत्तरि ।
स्नम्नस्िस्खि नाट्यांश को पढ़कर उस पर आिाररि प्रश्नों के उत्तर संतकृ ि में दीस्जए ।
Read the following part of a drama and answer the questions based on
them in Sanskrit. 5
लव: : दृष्टमवगिं च । ननू माश्वमेस्िकोऽयमश्व: ।
बटव: : कर्थं ज्ञायिे ?
लव: : ू ाा: । पस्ििमेव यष्ु मास्भरस्प ित्काणडम् । स्कं न पश्यर्थ ? प्रत्येकं शिसख्ं या:
ननु मख
कवस्चनो दस्णडनो स्नर्षङ्स्गणश्च रस्क्षिार: । यस्द च स्वप्रत्ययतित्पृच्छि ।
बटव: : भो भो: स्कं प्रयोजनोऽयमश्व: पररवृि: पयाटस्ि ?
प्रश्ना:

(अ) एकपदेन उत्तरि । (के विं प्रश्नद्वयम)्
एक शब्द में उत्तर दीस्जए । (के वि दो प्रश्न)
1
Answer in one word. (Only two questions) 2 =1
2

(i) के अश्वं पररि: पयाटस्न्त्ि ?
(ii) अश्व: कीदृशोऽस्ति ?
(iii) ‘दृष्टमवगिं च’ इस्ि क: वदस्ि ?

49 13 P.T.O.
#

(आ) पणू ावाक्येन उत्तरि । (के विं प्रश्नद्वयम)्
पणू ा वाक्य में उत्तर दीस्जए । (के वि दो प्रश्न)
Answer in a complete sentence. (Only two questions) 21=2
(i) बटव: रक्षकान् स्कं पृच्छस्न्त्ि ?
(ii) रस्क्षिार: कीदृशा: सस्न्त्ि ?
(iii) अश्वं दृष्ट्वा िव: स्कं वदस्ि ?
(इ) स्नदेशानसु ारम् उत्तरि । (के विं प्रश्नद्वयम)्
स्नदेशानसु ार उत्तर दीस्जए । (के वि दो प्रश्न)
Answer as directed. (Only two questions) 21=2
(i) ु म् ?
‘सैस्नका:’ इस्ि पदतय स्कं पयाायपदमत्र प्रयक्त
(ii) ‘पयाटस्ि’ इस्ि स्क्रयापदतय किृापदं स्कम् ?
(iii) ु म् ?
‘अतमास्भ:’ इस्ि पदतय स्कं स्विोमपदमत्र प्रयक्त

12. अिोस्िस्खिवाक्येर्षु रे खाङ्स्किपदास्न आिृत्य प्रश्नस्नमााणं कुरुि । (के विं प्रश्नचिष्टु यम)्
स्नम्नस्िस्खि वाक्यों में रे खांस्कि पदों के आिार पर प्रश्न स्नमााण कीस्जए । (के वि चार प्रश्न)
Form questions on the basis of underlined words in the following
sentences. (Only four questions) 41=4

(क) ं ल्प: स्शववीरचर: तवकायााि् न स्वरमस्ि ।
दृढ़सक
(ख) चन्त्िापीड: िास्भ: उपदेशवास्ग्भ: प्रीिहृदय: तवभवनम् आजगाम ।
(ग) कौिहू िवशाि् श्रीदास: ित्पत्रम् उद्घास्टिवान् ।
(घ) उपास्जािां स्वत्तं दानभोगै: स्वना सफिं न भवस्ि ।
(ङ) कमाणैव स्ह जनकादय: संस्सस्द्धम् आस्तर्थिा: ।

13. अिोस्िस्खितय श्िोकतय अन्त्वयं स्िखि ।
स्नम्नस्िस्खि श्िोक का अन्त्वय स्िस्खए ।
Write the prose order of the following verse. 3

न बस्ु द्धभेदं जनयेदज्ञानां कमासङ्स्गनाम् ।
ु : समाचरन् &&
जोर्षयेत्सवाकमाास्ण स्वद्वान्त्यक्त
49 14
#

14. अिोस्िस्खितय श्िोकतय भावार्थं संतकृ िभार्षया स्िखि ।
स्नम्नस्िस्खि श्िोक का भावार्था संतकृ ि भार्षा में स्िस्खए ।
Write the explanation of the following verse in Sanskrit. 3

कुवान्त्नेवेह कमाास्ण स्जजीस्वर्षेच्छिं समा: ।
एवं त्वस्य नान्त्यर्थेिोऽस्ति न कमा स्िप्यिे नरे ।।
अथवा (OR)

‘कमागौरवम’् इस्ि पाितय सारं सङ्क्षेपेण संतकृ िभार्षया स्िखि ।
‘कमागौरव’ पाि का सार सक्ष
ं ेप में सतं कृ ि में स्िस्खए ।
Write briefly the summary of lesson ‘कमागौरवम’् in Sanskrit.

खण्ड: ‘घ’
(ii) संतकृि-सालहत्येलिहासतय सामान्य: पररचय: 10 अङ्का:
संतकृि सालहत्य और इलिहास का सामान्य पररचय
General Introduction of Sanskrit-Literature and History

15. अिोस्िस्खिप्रश्नानाम् उत्तरास्ण स्वकल्पेभ्य: स्चत्वा स्िखि । (के विं प्रश्नत्रयम)्
स्नम्नस्िस्खि àíZm| के उत्तर स्दए गए स्वकल्पों में से चस्ु नए । (के वि िीन प्रश्न)
Choose the answer from the given options of the following
questions. (Only three questions) 31=3

(i) अिोस्िस्खिेर्षु महाकाव्येर्षु कास्िदासतय काव्यं स्कम$् ?
(A) कुमारसम्भवम् (B) स्करािाजानु ीयम्
(C) रावणविम् (D) बद्ध
ु चररिम्
(ii) ‘आस्दकस्व:’ इस्ि नाम्ना क: प्रस्सद्ध: ?
(A) भास: (B) भारस्व:
(C) वाल्मीस्क: (D) वेदव्यास:
49 15 P.T.O.
#

(iii) ‘रामायणमञ्जरी’ इस्ि महाकाव्यतय रस्चयिा क:$?
(A) माघ: (B) भरि:
(C) क्षेमेन्त्ि: (D) अश्वघोर्ष:
(iv) कल्हणतय काव्यतय नाम स्कम् ?
(A) स्वक्रमांकदेवचररिम् (B) राजिरंस्गणी
(C) कीस्िाकौमदु ी (D) वृहत्कर्थामञ्जरी

16. अिोस्िस्खिप्रश्नानाम् उत्तरास्ण स्वकल्पेभ्य: स्चत्वा स्िखि । (के विं प्रश्नत्रयम)्
स्नम्नस्िस्खि àíZm| के उत्तर स्दए गए स्वकल्पों में से चस्ु नए । (के वि िीन प्रश्न)
Choose the answer from the given options of the following
questions. (Only three questions) 31=3

(i) ‘दशकुमारचररिम’् इस्ि गद्काव्यतय रस्चयिा क: ?
(A) सबु न्त्ि:ु (B) दणडी
(C) बाणभि: (D) क्षमाराव:
(ii) िनपाितय काव्यतय नाम स्कम् ?
(A) कर्थामक्ु िाविी (B) स्ििकमञ्जरी
(C) वासवदत्ता (D) कादम्बरी
(iii) ू ाव्यतय रस्चयिा क:$?
‘निचम्प’ू इस्ि चम्पक
(A) दणडी (B) स्त्रस्वक्रमभििः
(C) अनन्त्िभि: (D) भोज:
(iv) अस्म्बकादत्तव्यास: स्कं काव्यम् अरचयि् ?
(A) उदयसन्त्ु दरीकर्था (B) कर्थामक्ु िाविी
(C) स्ििकमञ्जरी (D) स्शवराजस्वजयम्

49 16
#

17. प्रदत्तस्वकल्पेभ्य: समस्ु चिम् उत्तरं स्चत्वा स्िखि । (के विं प्रश्नचिष्टु यम)्
स्दए गए स्वकल्पों में से उस्चि उत्तर चनु कर स्िस्खए । (के वि चार प्रश्न)
Choose appropriate answer from the given options. (Only four questions)
41=4

(i) अिोस्िस्खिनाटके र्षु स्कं नाटकं रामायणास्श्रिम् अस्ति ?
(A) मध्यमव्यायोग: (B) मािस्वकास्ग्नस्मत्रम्
(C) वेणीसंहारम् (D) प्रस्िमानाटकम्

(ii) ‘मिु ाराक्षसम’् इस्ि नाटकतय रस्चयिा क: ?
(A) शिू क: (B) कास्िदास:
(C) अश्वघोर्ष: (D) श्रीहर्षा:

(iii) भिनारायणरस्चतय नाटकतय नाम स्कम$् ?
(A) कणाभारम् (B) मृच्छकस्टकम्
(C) वेणीसंहारम् (D) अस्भर्षेकनाटकम्

(iv) दष्ु यन्त्ि: कतय नाटकतय नायक: अस्ति ?
(A) मिु ाराक्षसतय (B) अस्भज्ञानशाकुन्त्िितय
(C) प्रस्िमानाटकतय (D) तवप्नवासवदत्ततय

(v) भवभिू :े नाटकतय नाम स्कम् ?
(A) उत्तररामचररिम् (B) स्वक्रमोवाशीयम्
(C) रत्नाविी (D) वेणीसंहारम्

49 17 P.T.O.
#

खण्ड: ‘ङ’
छन्दोऽलङ्कारपररचय: 10 अङ्का:
छन्द और अलक ं ार पररचय
Metres and Figures of Speech

18. (अ) अिोस्िस्खिप्रश्नानाम् उत्तरास्ण स्िखि । (के विं प्रश्नत्रयम)्
स्नम्नस्िस्खि àíZm| के उत्तर दीस्जए । (के वि िीन प्रश्न)
Answer the following questions. (Only three questions) 31=3
(i) िगणतय संस्क्षप्त-स्चह्नास्न कास्न सस्न्त्ि ?
(ii) ‘वंशतर्थ’ छन्त्दस्स प्रस्िचरणं कस्ि वणाा: भवस्न्त्ि ?
(iii) उपेन्त्िवज्राछन्त्दस: उदाहरणमेकं स्िखि ।
(iv) ‘ननमयययुिेम्’ इस्ि कतय छन्त्दस: िक्षणमस्ति ?
(आ) अिोस्िस्खिासु श्िोकपस्ङ्क्िर्षु प्रयक्त
ु ं छन्त्द: पररचीय ितय नाम स्िखि । (के विं प्रश्नद्वयम्)
स्नम्नस्िस्खि श्िोक पंस्क्तयों में छन्त्द पहचानकर नाम स्िस्खए । (के वि दो प्रश्न)
Write the name of the metre in the following lines of the
verses. (Only two questions) 21=2

(i) स्न:शेर्षस्वश्रास्णिकोर्षजािम् ।
(ii) मनो मे संमोहस्तर्थरमस्प हरत्येर्ष बिवान् ।
(iii) पापास्न्त्नवारयस्ि योजयिे स्हिाय ।
19. (अ) अिोस्िस्खिप्रश्नानाम् उत्तरास्ण स्िखि । (के विं प्रश्नत्रयम)्
स्नम्नस्िस्खि àíZm| के उत्तर दीस्जए । (के वि िीन प्रश्न)
Answer the following questions. (Only three questions) 31=3

(i) रूपक-अिङ्कारतय िक्षणं स्िखि ।
(ii) अनप्रु ास-अिङ्कारतय िक्षणं स्िखि ।
(iii) उपमािङ्कारतय उदाहरणम् एकम् स्िखि ।
(iv) ‘píbï>¡… पदैरनेकार्थाास्भिाने ...’ इस्ि कतय अिङ्कारतय िक्षणम् ?

49 18
#

(आ) अिोस्िस्खिासु पस्ङ्क्िर्षु प्रयुक्िािङ्कारतय नाम स्िखि । (के विं प्रश्नद्वयम्)
स्नम्नस्िस्खि पंस्क्ियों में प्रयक्त
ु अिक
ं ार का नाम स्िस्खए । (के वि दो प्रश्न)
Write the figure of speech in the following lines. (Only two
questions) 21=2

(i) यस्द नो सस्न्त्ि सन्त्त्येव के यमद् स्वभीस्र्षका ।
(ii) स्नपणु ं स्नरूप्यमाणो वत्साया मे वध्वा मख
ु चन्त्िणे ास्प संवदत्येव ।
(iii) महािमसेन ग्रतयमानानास्मव सत्त्वानां क्रन्त्दनतय च भयानके न तवनेन कविीकृ िस्मव
गगनििम् ।

49 19 P.T.O.
#